Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk ФК Нёман Гродна 0 2851 5121178 5114816 2026-04-05T09:24:13Z Vincentgiallo 75856 /* Цяперашні склад */ 5121178 wikitext text/x-wiki {{Картка ФК | Назва = Нёман Гродна | Лагатып = ФК Нёман Гродна.png | ШырыняЛагатыпа = 155px | ПоўнаяНазва = СУ Гродзенскі футбольны клуб «Нёман» | Мянушкі = Жоўта-зялёныя; | Горад = [[Гродна]], [[Беларусь]] | Заснаваны = [[1964]] | Стадыён = [[Нёман (спартыўны комплекс, Гродна)|ЦСК «Нёман»]] | Умяшчальнасць = 9000 | Кіраўнік = [[Іван Іосіфавіч Варсовіч|Іван Варсовіч]] | ПасадаКіраўніка = Старшыня клуба | Трэнер = [[Ігар Кавалевіч]] | Чэмпіянат = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]] | Сезон = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|2025]] | Месца = 8 месца | Сайт = https://www.fcneman.by/by/ | pattern_la1 = _neman20h | pattern_b1 = _neman20h | pattern_ra1 = _neman20h | pattern_sh1 = _neman20h | pattern_so1 = _neman20h | leftarm1 = FFDD00 | body1 = FFDD00 | rightarm1 = FFDD00 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFDD00 | pattern_la2 = _neman20a | pattern_b2 = _neman20a | pattern_ra2 = _neman20a | pattern_sh2 = _neman20h | pattern_so2 = _neman20a | leftarm2 = 005500 | body2 = 005500 | rightarm2 = 005500 | shorts2 = 005500 | socks2 = 005500 | pattern_la3 = _neman19t | pattern_b3 = _neman19t | pattern_ra3 = _neman19t | pattern_sh3 = _neman19t | pattern_so3 = | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 606060 }} '''«Нёман»''' — [[Беларусь|беларускі]] [[футбольны клуб]] з горада [[Гродна]], заснаваны ў [[1964]] годзе. З 1992 года прымае ўдзел у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі]]. Колеры клуба: жоўты і зялёны. == Папярэднія назвы == * «Нёман» (1964—1971) * «Хімік» (1972—1992) * «Нёман» (1993—1998) * «Нёман-Белкард» (1999—2001) * «Нёман» (з 2002 года) == Дасягненні == === СССР === * Вышэйшае дасягненне ў Чэмпіянаце СССР — 1 месца ў восьмай зоне другой лігі (1980) * Вышэйшае дасягненне ў Кубку СССР — 1/8 фіналу (1986/87) === Рэспубліка Беларусь === * {{Ср}} Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі: [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|2002]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|2023]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|2024]] * Уладальнік Кубка Беларусі: [[Кубак Беларусі па футболе 1992/1993|1993]], [[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|2024]], [[Кубак Беларусі па футболе 2024/2025|2025]] * Фіналіст Кубка Беларусі: [[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|2011]], [[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|2014]] * Уладальнік Суперкубка Беларусі: [[Суперкубак Беларусі па футболе 2026|2026]] == Цяперашні склад == ''Станам на сакавік 2026 года, згодна з афіцыйным сайтам клуба''. {{Склад}} {{Ігрок|1|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Артур Маліеўскі]]||2001}} {{Ігрок|16|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Мікіта Матысюк]]||2007}} {{Ігрок|35|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Кірыл Вейдыгер]]||2002}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|2|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Уладзімір Тонкевіч]]||2004}} {{Ігрок|4|{{Сцяг|Расія}}|Аб|[[Андрэй Дзмітрыевіч Васільеў|Андрэй Васільеў]]||1992}} {{Ігрок|8|{{Сцяг|Украіна}}|Аб|[[Юрый Панця]]||1990}} {{Ігрок|14|{{Сцяг|Кот-д’Івуар}}|Аб|[[Шэрыф Жымо]]||1996}} {{Ігрок|20|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Іван Садоўнічы]]||1987}} {{Ігрок|22|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Ілья Кірко]]||2004}} {{Ігрок|32|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Юрый Паўлюкавец]]||1994}} {{Ігрок|50|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Аляксей Шалашнікаў]]||2002}} {{Ігрок|55|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Дзмітрый Гірс]]||1997}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|6|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Артур Назаранка]]||2004}} {{Ігрок|7|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Альфрэд Мазурыч]]||2003}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Сяргей Пушнякоў]]||1993}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|10|{{Сцяг|Кыргызстан}}|ПА|[[Гулжыгіт Барубаеў]]||2000}} {{Ігрок|15|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Алег Еўдакімаў]]||1994}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Антон Сучкоў]]||2002}} {{Ігрок|19|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Аляксей Дайнека]]||2006}} {{Ігрок|23|{{Сцяг|Ліберыя}}|ПА|[[Ціта Йормі]]||2002}} {{Ігрок|24|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Андрэй Якімаў]]||1989}} {{Ігрок|28|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Багдан Леўчанка]]||2007}} {{Ігрок|30|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Аляксандр Еднач]]||2008}} {{Ігрок|33|{{Сцяг|Малдова}}|ПА|[[Дану Спэтару]]||1994}} {{Ігрок|47|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Міхаіл Міхайлавіч Казлоў|Міхаіл Казлоў]]||1990}} {{Ігрок|88|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Павел Савіцкі]]||1994}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|18|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|[[Максім Краўцоў]]||2002}} {{Ігрок|37|{{Сцяг|Расія}}|Нап|[[Дзмітрый Радзікоўскі]]||2005}} {{Ігрок|62|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|[[Міхаіл Гардзяйчук]]||1989}} {{Канец складу}} === Ігракі ў арэндзе === {{Склад}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб === * {{Сцяг|Беларусь}} [[Ігар Кавалевіч]] (нар. 1968) — галоўны трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Дзмітрый Барысейка]] (нар. 1979) — старшы трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Дзмітрый Кавалёнак]] (нар. 1977) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Віталь Аляксандравіч Надзіеўскі|Віталь Надзіеўскі]] (нар. 1981) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Андрэй Скорабагацька]] (нар. 1968) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Суліма]] (нар. 1979) — трэнер брамнікаў * {{Сцяг|Беларусь}} [[Дзмітрый Траско]] (нар. 1969) — галоўны трэнер дубля * {{Сцяг|Беларусь}} [[Сяргей Шляхавы]] (нар. 1978) — трэнер брамнікаў дубля == Статыстыка выступленняў == Папярэднікі клуба ў чэмпіянаце БССР — зборная Гродна (1940), «Дынама» Гродна (1945), «Лакаматыў» Гродна (1946—1955), «Нёман» Гродна (1957—1963). === Чэмпіянаты СССР === * '''1964/1991:''' 2-я ліга (клас «Б», клас «А»), '''28''' сезонаў. Гульні: '''1020+350=287-383'''. Мячы: '''997-1078'''. Найлепшае дасягненне: '''1980''', 1-е месца 8-й зоны 2-й лігі. Найлепшыя перамогі: '''5:0''' («Спартак» Разань, 1966; «Цігіна» Бендэры, 1989). Найгоршыя паразы: —. Найлепшы стралец: '''Сяргей Саладоўнікаў''' (усе чэмпіянаты: '''131''', за сезон: '''21''' (1988)). * Першы матч: клас «Б», 1-я зона УССР, 12.4.1964, «Валынь» Луцк — «Нёман» Гродна, 4:0. * Першы матч дома: 3.6.1964, «Нёман» Гродна — «Спартак» Сумы, 0:0. * Першы гол: 6.5.1964, «Тэмп» Кіеў — «Нёман» Гродна, 4:1 (Іван Алексяк). * Першае ачко: 3.6.1964, «Нёман» Гродна — «Спартак» Сумы, 0:0. * Першая перамога: 13.6.1964, «Нёман» Гродна — «Дзясна» Чарнігаў, 1:0. * Першы сезон: 16-е месца з 16-ці каманд. Гульні: 30+6=6-18, мячы: 16-60. Найлепшы стралец: Іван Алексяк: 4. === Кубкі СССР === * З '''1964''': '''11''' выступаў. Найлепшае дасягненне: '''1986/87''', 1/8 фіналу. * Першы матч: 22.4.1964, «Верхавіна» Ужгарад — «Нёман» Гродна, 1:0. === Чэмпіянат і Кубак Беларусі === {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=55|Сезон !width=50|Ліга !width=30|{{Comment|М|Месца}} !width=30|{{Comment|Г|Гульняў}} !width=30|{{Comment|В|Перамогі}} !width=30|{{Comment|Н|Нічыі}} !width=30|{{Comment|П|Паражэнні}} !width=60|Галы !width=45|Ачкі !width=90|[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] !width=200|Заўвагі |- | 1992 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|Д1]] || '''5''' || 15 || 9 || 0 || 6 || 21-17 || '''18''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992|1/8 фіналу]] || |- | 1992/93 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993|Д1]] || '''4''' || 32 || 18 || 9 || 5 || 39-27 || '''45''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 1992/1993|Пераможца]] || [[Кубак уладальнікаў Кубкаў УЕФА 1993/1994|Кубак уладальнікаў Кубкаў]] |- | 1993/94 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994|Д1]] || '''11''' || 30 || 8 || 8 || 16 || 29-41 || '''24''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1993/1994|1/16 фіналу]] || |- | 1994/95 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|Д1]] || '''7''' || 30 || 10 || 11 || 9 || 26-27 || '''31''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1994/1995|1/8 фіналу]] || |- | 1995 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|Д1]] || '''8''' || 15 || 6 || 1 || 8 || 20-35 || '''19''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1995/1996|1/16 фіналу]] || |- | 1996 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|Д1]] || '''13''' || 30 || 7 || 8 || 15 || 25-48 || '''29''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1996/1997|1/8 фіналу]] || |- | 1997 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|Д1]] || '''10''' || 30 || 10 || 8 || 12 || 32-41 || '''38''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1997/1998|Чвэрцьфінал]] || |- | 1998 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|Д1]] || '''10''' || 28 || 8 || 7 || 13 || 27-44 || '''31''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1998/1999|Чвэрцьфінал]] || |- | 1999 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|Д1]] || '''9''' || 30 || 10 || 7 || 13 || 36-43 || '''37''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1999/2000|Чвэрцьфінал]] || |- | 2000 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|Д1]] || '''4''' || 30 || 17 || 6 || 7 || 56-29 || '''57''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|1/8 фіналу]] || |- | 2001 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|Д1]] || '''4''' || 26 || 14 || 8 || 4 || 44-20 || '''50''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2001/2002|1/8 фіналу]] || |- | 2002 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 27<sup>1</sup> || 17 || 5 || 5 || 47-21 || '''56''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2002/2003|Чвэрцьфінал]] || [[Кубак УЕФА 2003/2004|Кубак УЕФА]] |- | 2003 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|Д1]] || '''7''' || 30 || 10 || 9 || 11 || 24-35 || '''39''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2003/2004|Чвэрцьфінал]] || |- | 2004 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|Д1]] || '''7''' || 30 || 11 || 7 || 12 || 37-33 || '''40''' ||style="background:#cc9966"| [[Кубак Беларусі па футболе 2004/2005|Паўфінал]] || [[Кубак Інтэртота 2005|Кубак Інтэртота]] |- | 2005 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|Д1]] || '''12''' || 26 || 7 || 3 || 16 || 20-50 || '''24''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2005/2006|1/8 фіналу]] || |- | 2006 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|Д1]] || '''10''' || 26 || 8 || 6 || 12 || 24-30 || '''30''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|Паўфінал]] || |- | 2007 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|Д1]] || '''6''' || 26 || 9 || 9 || 8 || 23-22 || '''36''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2007/2008|1/8 фіналу]] || |- | 2008 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|Д1]] || '''12''' || 30 || 8 || 9 || 13 || 36-40 || '''33''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|Паўфінал]] || |- | 2009 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|Д1]] || '''7''' || 26 || 11 || 4 || 11 || 23-31 || '''37''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|Чвэрцьфінал]] || |- | 2010 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Д1]] || '''10''' || 33 || 7 || 10 || 16 || 27-42 || '''31''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|Фіналіст]] || |- | 2011 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|Д1]] || '''8''' || 33 || 8 || 13 || 12 || 33-45 || '''37''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|Паўфінал]] || |- | 2012 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Д1]] || '''5''' || 30 || 10 || 11 || 9 || 43-36 ||'''41''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2013 ФК Нёман Гродна|2013]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|Д1]] || '''4''' || 32 || 13 || 8 || 11 || 34-30 ||'''47''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|Фіналіст]] || [[Ліга Еўропы УЕФА 2014/2015|Ліга Еўропы УЕФА]] |- | [[Сезон 2014 ФК Нёман Гродна|2014]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|Д1]] || '''8''' || 32 || 11 || 9 || 12 || 41-36 ||'''42''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|Чвэрцьфінал]] || |- | [[Сезон 2015 ФК Нёман Гродна|2015]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|Д1]] || '''8''' || 26 || 8 || 8 || 10 || 21-32 ||'''32''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2016 ФК Нёман Гродна|2016]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|Д1]] || '''14''' || 30 || 7 || 8 || 15 || 21-36 || '''29''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2017 ФК Нёман Гродна|2017]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|Д1]] || '''6''' || 30 || 14 || 7 || 9 || 42-32 || '''49''' || style="background:#cc9966"| [[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|Паўфінал]] || |- | [[Сезон 2018 ФК Нёман Гродна|2018]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|Д1]] || '''7''' || 30 || 12 || 7 || 11 || 31-32 || '''43''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2018/2019|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2019 ФК Нёман Гродна|2019]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|Д1]] || '''10''' || 30 || 10 || 6 || 14 || 28-37 || '''36''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2020 ФК Нёман Гродна|2020]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|Д1]] || '''5''' || 30 || 16 || 5 || 9 || 41-29 || '''53''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2020/2021|Чвэрцьфінал]] || |- | [[Сезон 2021 ФК Нёман Гродна|2021]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|Д1]] || '''11''' || 30 || 9 || 7 || 14 || 36-36 || '''34''' || style="background:#cc9966"| [[Кубак Беларусі па футболе 2021/2022|Паўфінал]] || |- | [[Сезон 2022 ФК Нёман Гродна|2022]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|Д1]] || '''9''' || 30 || 9 || 13 || 8 || 39-36 || '''40''' || style="background:#cc9966"| [[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|Паўфінал]] || [[Ліга канферэнцый УЕФА 2023/2024|Ліга канферэнцый УЕФА]] |- | [[Сезон 2023 ФК Нёман Гродна|2023]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 28 || 19 || 5 || 4 || 60-22 || '''62''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|Пераможца]] || [[Ліга канферэнцый УЕФА 2024/2025|Ліга канферэнцый УЕФА]] |- | [[Сезон 2024 ФК Нёман Гродна|2024]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 20 || 5 || 5 || 45-19 || '''65''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2024/2025|Пераможца]] || [[Ліга канферэнцый УЕФА 2025/2026|Ліга канферэнцый УЕФА]] |- | [[Сезон 2025 ФК Нёман Гродна|2025]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|Д1]] || '''8''' || 30 || 14 || 3 || 13 || 41-31 ||'''32''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2025/2026|1/16 фіналу]] || |- |} <sup>1</sup> Улічваючы дадатковую гульню (паражэнне 0:1) за першае месца супраць [[ФК БАТЭ|БАТЭ]]. === Міжнародныя кубкі === {| class="wikitable" ! Сезон ! Кубак ! Раўнд ! colspan=2|Клуб ! Першыя матчы ! Адказныя матчы ! colspan=2|Вынік |- |[[Кубак уладальнікаў Кубкаў УЕФА 1993/1994|1993/1994]] |[[Кубак Кубкаў]] |align="center"|Кв. раўнд |{{Сцяг|Швейцарыя||20px}} |[[ФК Лугана|Лугана]] |align="center"|0:5 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|2:1 ({{Comment|Х|Хатні}}) | align="center"|'''2:6''' ||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |[[Кубак УЕФА 2003/2004|2003/2004]] |[[Кубак УЕФА]] |align="center"|Кв. раўнд |{{Сцяг|Румынія}} |[[ФК Сцяўа Бухарэст|Сцяўа]] |align="center"|1:1 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|0:0 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) | align="center"|'''1:1''' ({{Comment|в.г.|па выяздным галам}} 0:1)|| [[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |[[Кубак Інтэртота 2005|2005]] |[[Кубак Інтэртота]] |align="center"|Першы раўнд |{{Сцяг|Чэхія}} |[[ФК Фастаў Злін|Тэскама (Злін)]] |align="center"|0:1 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|0:0 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) | align="center"|'''0:1''' ||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2014/2015|2014/2015]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |align="center"|2-і кв. раўнд |{{Сцяг|Ісландыя}} |[[ФК Хабнарфіёрдур|Хабнарфіёрдур]] |align="center"|1:1 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|0:2 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) | align="center"|'''1:3''' ||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |rowspan=3|[[Ліга канферэнцый УЕФА 2023/2024|2023/2024]] |rowspan=3|[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |align="center"|1-ы кв. раўнд |{{Сцяг|Ліхтэнштэйн}} |[[ФК Вадуц|Вадуц]] |align="center"|2:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|1:1 ({{Comment|Х|Хатні}}) | align="center"|'''3:2''' ||[[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]] |- |align="center"|2-і кв. раўнд |{{Сцяг|Мальта}} |[[ФК Бальцан|Бальцан]] |align="center"|2:0 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|0:0 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) | align="center"|'''2:0''' ||[[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]] |- |align="center"|3-і кв. раўнд |{{Сцяг|Славенія}} |[[ФК Цэле|Цэле]] |align="center"|0:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|1:4 ({{Comment|Х|Хатні}}) | align="center"|'''1:5''' ||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |rowspan=1|[[Ліга канферэнцый УЕФА 2024/2025|2024/2025]] |rowspan=1|[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |align="center"|2-і кв. раўнд |{{Сцяг|Румынія}} |[[ФК ЧФР Клуж|ЧФР Клуж]] |align="center"|0:0 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|0:5 ({{Comment|Х|Хатні}}) | align="center"|'''0:5''' ||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |rowspan=5|[[Ліга канферэнцый УЕФА 2025/2026|2025/2026]] |rowspan=5|[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |align="center"|1-ы кв. раўнд |{{Сцяг|Арменія}} |[[ФК Урарту|Урарту]] |align="center"|2:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|4:0 ({{Comment|Х|Хатні}}) | align="center"|'''6:1''' ||[[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]] |- |align="center"|2-і кв. раўнд |{{Сцяг|Славакія}} |[[ФК Кошыцы|Кошыцы]] |align="center"|3:2 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|1:1 ({{Comment|Х|Хатні}}) | align="center"|'''4:3''' ||[[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]] |- |align="center"|3-і кв. раўнд |{{Сцяг|Фарэрскія астравы}} |[[ФК КІ Клаксвуйк|КІ Клаксвуйк]] |align="center"|0:2 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|2:0 ({{Comment|Х|Хатні}}) | align="center"|'''2:2''' ({{Comment|пен.|па пенальці}} 5:4) ||[[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]] |- |align="center"|раўнд плэй-оф |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Рая Вальекана|Рая Вальекана]] |align="center"|0:1 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|0:4 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) | align="center"|'''0:5''' ||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |} == Галоўныя трэнеры == {| valign=top |- |valign=top| * [[Юрый Мохаў]] (сакавік 1964 — студзень 1965) * [[Вадзім Радзішэўскі]] (студзень 1965 — студзень 1970) * [[Яўген Глямбоцкі]] (студзень 1970 — май 1973) * [[Атары Дзідзігуры]] (студзень 1970 — май 1973) * [[Уладзімір Забалоцкіх]] (чэрвень 1974 — верасень 1975) * [[Вячаслаў Сівакоў]] (верасень 1975 — красавік 1990) * [[Уладзімір Грышановіч]] (красавік 1990 — красавік 1992) * [[Станіслаў Уласевіч]] (красавік 1992 — верасень 1993) * [[Валеры Яначкін]] (верасень 1993 — красавік 1995) * [[Іван Ляцяга]] (красавік 1995 — май 1996) * Вячаслаў Сівакоў (чэрвень 1996 — студзень 1997) * [[Алег Севасцьянік]] (студзень — верасень 1997) |valign=top| * [[Сяргей Саладоўнікаў]] (верасень 1997 — люты 1998) * Вячаслаў Сівакоў (люты — май 1998) * Сяргей Саладоўнікаў (май 1998 — чэрвень 2005) * [[Сяргей Няфёдаў]] (чэрвень — снежань 2005) * [[Уладзімір Курнеў]] (снежань 2005 — студзень 2007) * [[Людас Румбуціс]] (студзень 2007 — студзень 2008) * [[Вячаслаў Акшаеў]] (студзень — ліпень 2008) * [[Алег Аляксандравіч Радушка|Алег Радушка]] (ліпень 2008 — чэрвень 2010) * [[Аляксандр Карашкоў]] (чэрвень 2010 — жнівень 2011) * Сяргей Саладоўнікаў (жнівень 2011 — красавік 2016) * [[Алег Кірэня]] (в.а. у красавіку — чэрвені 2016) * [[Ігар Кавалевіч]] (з чэрвеня 2016) |} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://www.fcneman.by/by/ Афіцыйны сайт «Нёмана»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220517195531/https://www.fcneman.by/by/ |date=17 мая 2022 }} {{ref-be}} * [http://www.grodnoultras.com/ Старонка фанатаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170719125909/http://www.grodnoultras.com/ |date=19 ліпеня 2017 }} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад ФК Нёман Гродна}} {{Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Беларусі|Нёман Гродна]] [[Катэгорыя:ФК Нёман Гродна| ]] sn2kxcbm8fgdcvv15hkxrof7wz4mdj0 Алег Юр’евіч Латышонак 0 14530 5121167 5120666 2026-04-05T09:14:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5121167 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Латышонак}} {{Вучоны}} '''Алег Юр’евіч Латышо́нак''' (нар. {{ДН|27|5|1957}}, {{МН|Эльблёнг||}}) — [[доктар гістарычных навук]], старшыня [[Беларускае гістарычнае таварыства|Беларускага гістарычнага таварыства]] ў [[Польшча|Польшчы]], выкладчык [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]]. == Біяграфічныя звесткі == Нарадзіўся ў сям’і беларускіх [[інтэлігент]]аў. Бацька — Юрый, выхадзец з-пад [[Шаркоўшчына|Шаркаўшчыны]] на [[Віленшчына|Віленшчыне]] (цяпер Віцебская вобласць). Маці — Вера (з роду Стоцкіх) з наднарваўскай вёскі [[Лука]] на Беласточчыне. У 1965 годзе сям’я Латышонкаў пераехала ў [[Беласток]] «да сваіх». Тут Алег скончыў школу і ліцэй, дзе быў адным з заснавальнікаў скаўцкай воднай дружыны «Чаму б не» і аўтарам яе назову. У 1980 годзе скончыў гістарычна-філасафічны факультэт [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]] ў [[Кракаў|Кракаве]]. Вярнуўшыся ў [[Беласток]], працаваў настаўнікам гісторыі ў сельскагаспадарчым механічным тэхнікуме ў [[Супрасль|Супраслі]]. У 1982 годзе арыштаваны за дзейнасць у падпольным руху «[[Салідарнасць (прафсаюз)|Салідарнасць]]», восем месяцаў правёў у беластоцкім арышце. Пасля вызвалення выехаў у Кракаў, дзе працаваў у [[Кракаўскі гістарычны музей|Кракаўскім Гістарычным музеі]] і ў Інстытуце даследавання Палоніі (польскага зямляцтва) Ягелонскага ўніверсітэта. У канцы 1980-х гадоў далучыўся да беларускага студэнцкага руху. Быў адным з заснавальнікаў беларускага рокавага фестывалю «[[Басовішча]]» і аўтарам яго назвы. Сябра-заснавальнік нефармальнага [[Беларускі Клуб|Беларускага Клуба]], які займаўся падрыхтоўкай да палітычнай дзейнасці апазіцыйнай беларускай эліты. У 1991 годзе вярнуўся ў Беласток і распачаў працу ў [[Музей Войска (Беласток)|Музеі Войска]], адначасова ведучы актыўную грамадска-палітычную дзейнасць. У 1992—1994 гадах старшыня Галоўнай Рады Беларускага Дэмакратычнага Аб’яднання, адзінай партыі нацыянальнай меншасці ў Польшчы. У 1993—1997 гадах працаваў журналістам тыднёвіка «[[Ніва (газета)|Ніва]]». З 1995 года — член Управы Беларускага саюза ў Рэспубліцы Польшча, з 1997 года намеснік старшыні Цэнтра грамадзянскай адукацыі Польшча-Беларусь. У 1998 годзе сустваральнік беларускага радыё «[[Беларускае Радыё Рацыя|Рацыя]]». У 1996 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю ва [[Універсітэт імя Мікалая Каперніка|Універсітэце імя Мікалая Каперніка]] ў [[Торунь|Торуні]] («Беларускія ваенныя фарміраванні 1917—1923»). З 1997 года — выклачык [[Кафедра беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта|Кафедры беларускай культуры]] [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]]. Разам з Яўгенам Мірановічам напісаў падручнік «Гісторыя Беларусі ад паловы XVIII да канца XX стагоддзя». У 2007 годзе ва Універсітэце імя Мікалая Каперніка ў Торуні абараніў доктарскую працу «Ад русінаў белых да беларусаў. Вытокі беларускай нацыянальнай ідэі». У красавіку 2007 года ў [[Беласток]]у выйшла яго чарговая кніга «Ад белых русаў да беларусаў», прысвечаная паўставанню беларускай народнай тоеснасці. У 2008 годзе перавёўся на Кафедру міжнародных адносін у Інстытуце гісторыі Беластоцкага ўніверсітэта. У гэтым жа годзе ўбачыў свет першы том збору яго твораў на беларускай мове «Жаўнеры БНР». У 2009 годзе ў Вільні выдаў кнігу «Нацыянальнасць — Беларус». Кніга прысвечана пытанням этнагенезу беларусаў. Суаўтар і рэдактар кнігі «Гісторыя беларусаў Падляшша» (2017), якая ахоплівае перыяд ад зыходу ледавіка да найноўшай гісторыі. З 1996 года — старшыня [[Беларускае гістарычнае таварыства|Беларускага гістарычнага таварыства]], член Усходнеславянскай камісіі Польскай Акадэміі Умення і Камісіі славянскіх даследаванняў Камітэта гістарычных навук [[Польская акадэмія навук|Польскай Акадэміі Навук]]. == Адзнакі і ўзнагароды == У 2000 годзе адзначаны адзнакай «Заслужаны дзеяч культуры». У 2008 годзе — Кавалерскім крыжам [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]]. Узнагароджаны [[Медаль 100 гадоў БНР|медалём 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100]</ref>. У студзені 2023 года атрымаў польскі медаль «Стагоддзе аднаўлення незалежнасці»<ref>[https://nashaniva.com/307203 Прэзідэнт Польшчы ўзнагародзіў дзяржаўным медалём гісторыка-беларуса]</ref>. == Цікавыя факты == У беларускай гістарычнай супольнасці вядомы вялікі рост Алега Латышонка — 2 м 3 см. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Łatyszonek, O.'' Od rusinów białych do białorusinów. U źrodeł białoruskiej idei narodowej / O. Łatyszonek. — Białystok : Wyd-wo uniwersytetu w Białymstoku, 2006. — 390 s. * ''Латышонак, А.'' Гісторыя Беларусі ад сярэдзіны XVIII — да пачатку XXI ст. / А. Латышонак, Я. Мірановіч. — Вільня-Беласток : Інстытут беларусістыкі, Беларускае гістарычнае таварыства, 2010. — 368 с. == Спасылкі == * [http://gdv.of.by/by/18/60/463/ ГАЗЕТА ДЛЯ ВАС // Самы высокі беларускі гісторык прэзентаваў сваю кнігу ў Івацэвічах]{{Недаступная спасылка}} * [http://jivebelarus.net/history/new-history/bulack-balahovich-vs-rechitsa.html А. Латышонак «Штурм Рэчыцы войскамі генерала Станіслава Булак-Балаховіча ў лістападзе 1920 года»] {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{DEFAULTSORT:Латышонак Алег}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Дысідэнты Польшчы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ягелонскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Беластоцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларусісты]] nibpj6y4zjmgff8h6rmos2fczzc1yqs MediaWiki:Common.css 8 16461 5121005 5118691 2026-04-04T23:28:04Z Plaga med 116903 5121005 css text/css /* Скідваем курсіўнае афармленне, якое ўжываецца браўзерам */ cite, dfn { font-style: inherit; } /*MediaWiki interface*/ #file img {background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5d/Checker-16x16.png") repeat;} #wpSave {font-weight:bold} .mw-tag-markers { font: italic 90% sans-serif; } .warningbox { background-color: var(--background-color-warning-subtle, #fef6e7); border: 1px solid var(--border-color-warning, #ab7f2a); color: var(--color-base, #202122); background-image: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/Nuvola_apps_important.png/30px-Nuvola_apps_important.png'); } .informationbox { background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #eaf3ff); border: 1px solid var(--border-color-progressive, #36c); color: var(--color-base, #202122); background-image: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Information.svg/30px-Information.svg.png'); } .warningbox, .informationbox { padding: 10px 10px 10px 50px; background-position: 10px center; background-repeat: no-repeat; vertical-align: middle; font-size: smaller; } /* Пераключальнік карт у шаблонах-картках */ .localmap-switcher { color: var(--color-progressive, #36c); cursor: pointer; } pre { overflow-x: auto; overflow-y: hidden; } /* rm white border */ div.thumb {border: none} div.tright {border: none; margin: 0.5em 0 0.8em 1.4em} div.tleft {border: none; margin: 0.5em 1.4em 0.8em 0} /* [[Вікіпедыя:Вікіразметка#Табліцы]] */ table.standard, table.wide, table.prettytable {border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-collapse: collapse} table.standard th, table.wide th, table.prettytable th {border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding-left:0.2em; padding-right:0.2em; background:var(--background-color-interactive, #eaecf0)} table.standard td, table.wide td, table.prettytable td {border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding-left:0.2em; padding-right:0.2em} table.standard caption, table.wide caption, table.tiles caption {font-weight:bold; padding-top: 0.2em; padding-bottom:0.2em} table.wide {width: 100%} table.simple {border-color:var(--border-color-base, #a2a9b1); border-collapse:collapse} table.simple th, table.simple td {border-color:var(--border-color-base, #a2a9b1); padding-left:0.2em; padding-right:0.2em} table.tiles {border-collapse:separate; border-spacing:2px} table.tiles th { padding-left:0.2em; padding-right:0.2em; background:var(--background-color-interactive, #eaecf0); color:var(--color-base, #202122); } table.tiles td { padding-left:0.2em; padding-right:0.2em; background:var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color:var(--color-base, #202122); } table.graytable { border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-collapse: collapse; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); width: 100%; } table.graytable caption { padding: 0.5em 0; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; } table.graytable th, table.graytable td { border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0.2em; font-size: 80%; } table.graytable caption span.subcaption { font-size: 80%; font-weight: normal; color: inherit; } tr.highlight th, table tr th.highlight { background-color: var(--background-color-interactive, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); } tr.highlight td, table tr td.highlight { background-color: var(--background-color-warning-subtle, #fef6e7); color: var(--color-base, #202122); font-weight: normal; } tr.bright th, table tr th.bright { background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #eaf3ff); color: var(--color-base, #202122); } tr.bright td, table tr td.bright { background-color: var(--background-color-warning-subtle, #fef6e7); color: var(--color-base, #202122); } tr.shadow th, tr.shadow td, table tr th.shadow, table tr td.shadow { background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); } tr.dark th, tr.dark td, table tr th.dark, table tr td.dark { background-color: var(--background-color-interactive, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); } .transparent {background:transparent !important} .notice { text-align: justify; margin: 1em 0.5em; padding: 0.5em; } .infobox { border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); margin-bottom: 0.5em; margin-left: 1em; padding: .4em; float: right; clear: right; font-size: 88%; width: 23em; vertical-align: middle; text-align: left; line-height: 1.5em; border-collapse: separate; border-spacing: 2px; } .infobox > caption { font-size: 125%; font-weight: bold; padding: 0.2em; } .infobox td, .infobox th { vertical-align: top; } /* Кампаненты карткі */ .infobox-above { font-size: 120%; text-align: center; } .infobox-image { padding-left: 0; padding-right: 0; text-align: center; } .infobox-header { text-align: center; } .infobox-below { text-align: center; } .infobox-table, .infobox-tablebox, .infobox-medals { padding: 0; } .infobox-table > table, .infobox-tablebox > table, .infobox-medals > table { width: 100%; display: table; margin: 0; background: transparent; } .infobox-tablebox > table { background: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); } .infobox-medals > table { border-collapse: separate; } .infobox-medals .NavFrame { padding: 0; border: none; font-size: 100%; } .infobox-medals .NavFrame .NavHead { padding: 1px 5em; } .infobox-medals .NavFrame .NavToggle { position: absolute; top: 1px; right: 1px; } .infobox-medals .NavFrame .NavContent { font-size: 95%; } /* Убудаваная картка */ .infobox-child { width: 100%; margin: 0; padding: 0; border: none; font-size: 100%; } /* temporarily for [[Template:Картка]] */ table.infobox td p { margin: 0 !important; } /* спісы ў картках */ .infobox th>ul, .infobox td>ul { list-style-type: none; list-style-image: none; margin: 0; } .infobox th>ol, .infobox td>ol { line-height: 1.1em; margin: 0 0 0 2em; } .infobox li { margin-bottom: 0; } .messagebox { border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); width: 88%; margin: 0 auto 1em auto; padding: .4em; vertical-align: middle; font-size: 90%; } blockquote { margin: 0.7em 0 0.7em 5%; padding: 0.7em 2% 0.7em 4%; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); } /* ЗАЎВАГІ ------------------------------------- */ ol.references { font-size: 100%; } .reflist, .references-small { font-size: 90%; margin-bottom: 0.5em; } .reflist ol.references, .references-small ol.references { list-style-type: inherit; /* Enable custom list style types */ } .reflist-narrow .mw-references-columns { -webkit-column-width: 20em; -moz-column-width: 20em; column-width: 20em; } .reflist-wide .mw-references-columns { -webkit-column-width: 40em; -moz-column-width: 40em; column-width: 40em; } /* highlight focused footnotes and references in some browsers */ sup.reference:target, ol.references li:target, .highlight-target:target, cite:target, span.citation:target { background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #eaf3ff); color: var(--color-base, #202122); } sup.reference:target { font-weight: bold; } .ref-info { font-size: 88%; color: var(--color-placeholder, #72777d); } /* T156351: Support for Parsoid's Cite implementation */ @counter-style custom-backlink { system: alphabetic; symbols: 'а' 'б' 'в' 'г' 'д' 'е' 'ё' 'ж' 'з' 'і' 'к' 'л' 'м' 'н' 'о' 'п' 'р' 'с' 'т' 'у' 'ф' 'х' 'ц' 'ч' 'ш' 'э' 'ю' 'я' } span[ rel="mw:referencedBy" ] { counter-reset: mw-ref-linkback 0; } span[ rel="mw:referencedBy" ] > a::before { font-weight: bold; font-style: italic; content: counter( mw-ref-linkback, custom-backlink ); } .clickable-image a:hover {text-decoration: none} .printonly {display:none} #disambig {border-top: 3px double var(--border-color-subtle, #c8ccd1); border-bottom: 3px double var(--border-color-subtle, #c8ccd1)} /* PDF icon next to external PDF link for Mozilla and Opera and for {PDFlink} template */ a[href$=".pdf"].external, a[href*=".pdf?"].external, a[href*=".pdf#"].external, a[href$=".PDF"].external, a[href*=".PDF?"].external, a[href*=".PDF#"].external, span.PDFlink a {background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/23/Icons-mini-file_acrobat.gif) center right no-repeat !important; padding-right: 18px !important} /* Clickable speaker in {Template:Audio} ... */ .audiolink a { background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Loudspeaker.svg/11px-Loudspeaker.svg.png") center left no-repeat !important; padding-left: 16px !important; padding-right: 0 !important; } /* Medialist templates {Listen}, {Multi-listen_start}, {Video}, {Multi-video_start} */ div.listenlist { background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Gnome-speakernotes.png/30px-Gnome-speakernotes.png"); padding-left: 40px; } div.videolist, div.multivideolist { background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/en/thumb/2/20/Tango-video-x-generic.png/40px-Tango-video-x-generic.png"); padding-left: 50px; } div.medialist { min-height: 50px; margin: 1em; background-position: top left; background-repeat: no-repeat; } div.medialist ul { list-style-type: none; list-style-image: none; margin: 0; } div.medialist ul li { padding-bottom: 0.5em; } div.medialist ul li li { font-size: 91%; padding-bottom: 0; } /* {Навігацыя} */ table.navigation-box th, table.navigation-box td { vertical-align: middle; height: 30px; } /* {Навігацыйная табліца} table.navbox { background: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); clear: both; font-size: 90%; margin: 1em 0em 0em; padding: 2px; width: 100%; } table.navbox th { background: #ccf; padding-left: 1em; padding-right: 1em; text-align: right; } */ /*{Навігацыйная паласа}, {Hider}, ... */ div.NavFrame { margin: 0; padding: 2px; overflow: hidden; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-collapse: collapse; font-size: 95%; } div.NavFrame + div.NavFrame { border-top-style: none; } div.NavPic { background-color: var(--background-color-base, #fff); color: var(--color-base, #202122); margin: 0; padding: 2px; float: left; } div.NavFrame div.NavHead { text-align: center; font-weight: bold; font-size: 100%; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); position: relative; } div.NavFrame div.NavContent { overflow-x: auto; overflow-y: hidden; clear: both; } div.NavFrame p, div.NavFrame div.NavContent, div.NavFrame div.NavContent p { font-size: 100% } a.NavToggle { float: right; margin-right: 3px; font-weight: normal; font-size: 90%; } /* Асобна перазапісваем NavFrame для згорнутых блокаў */ .collapsibleBox { box-sizing: border-box; } .collapsibleBox .NavHead { line-height: 1.6em; min-height: 1.2em; padding: .1em 6em; } .collapsibleBox .NavToggle { font-size: inherit; position: absolute; top: .1em; width: 5em; } .collapsibleBox-title-rightHideLink .NavToggle { text-align: right; right: 1em; } .collapsibleBox-title-leftHideLink .NavToggle { text-align: left; left: 1em; } .collapsibleBox .collapsibleBox-title-rightTitle.collapsibleBox-title-rightHideLink { padding-right: 6.5em; } :not(.collapsibleBox-transparent) .collapsibleBox-title-leftTitle.collapsibleBox-title-rightHideLink { padding-left: 1em; } .collapsibleBox .collapsibleBox-title-leftTitle.collapsibleBox-title-leftHideLink { padding-left: 6.5em; } :not(.collapsibleBox-transparent) .collapsibleBox-title-rightTitle.collapsibleBox-title-leftHideLink { padding-right: 1em; } .collapsibleBox .NavContent { padding: .25em 1em; } .collapsibleBox-transparent.NavFrame { border: none; } .collapsibleBox-transparent.NavFrame .NavHead { background: transparent; padding: .1em 5.5em; } .collapsibleBox-transparent .collapsibleBox-title-rightHideLink .NavToggle { text-align: right; right: 0; } .collapsibleBox-transparent .collapsibleBox-title-leftHideLink .NavToggle { text-align: left; left: 0; } .collapsibleBox-transparent.NavFrame .collapsibleBox-title-rightTitle.collapsibleBox-title-rightHideLink, .collapsibleBox-transparent.NavFrame .collapsibleBox-title-leftTitle.collapsibleBox-title-rightHideLink { padding-left: 0; } .collapsibleBox-transparent.NavFrame .collapsibleBox-title-rightTitle.collapsibleBox-title-leftHideLink, .collapsibleBox-transparent.NavFrame .collapsibleBox-title-leftTitle.collapsibleBox-title-leftHideLink { padding-right: 0; } .collapsibleBox-transparent .NavContent { padding: .25em 0; } /* НАВІГАЦЫЙНЫ ШАБЛОН --------------------------- */ /* Default style for navigation boxes */ .navbox { /* Navbox container style */ box-sizing: border-box; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); width: 100%; margin: 1em auto 0; /* Prevent preceding content from clinging to navboxes */ clear: both; font-size: 90%; text-align: center; padding: 1px; } .navbox-inner, .navbox-subgroup { width: 100%; } .navbox-group, .navbox-title, .navbox-abovebelow { padding: 0.25em 1em; /* Title, group and above/below styles */ text-align: center; } .navbox-title { line-height: 1.6em; /* Standard 1.6em for title */ } /* cell spacing for navbox cells */ tr + tr > .navbox-abovebelow, tr + tr > .navbox-group, tr + tr > .navbox-image, tr + tr > .navbox-list { border-top: 2px solid var(--background-color-base, #fff); } .navbox, .navbox-subgroup { background-color: var(--background-color-base, #fff); color: var(--color-base, #202122); } .navbox-list { border-color: var(--background-color-base, #fff); } .navbox th, .navbox-title { background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #eaf3ff); color: var(--color-base, #202122); } .navbox-abovebelow, th.navbox-group, .navbox-subgroup .navbox-title { background-color: var(--background-color-interactive-subtle, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); } .navbox-subgroup .navbox-group, .navbox-subgroup .navbox-abovebelow { background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); } .navbox-even { background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); } .navbox-odd { background-color: transparent; color: inherit; } .navbox .hlist td dl, .navbox .hlist td ol, .navbox .hlist td ul, .navbox td.hlist dl, .navbox td.hlist ol, .navbox td.hlist ul { padding: 1px 0 0; /* Adjust hlist padding in navboxes */ } .navbox .navbox { margin-top: 0; /* No top margin for nested navboxes */ } .navbox + .navbox { margin-top: -1px; /* Single pixel border between adjacent navboxes */ } /* Default styling for Navbar template */ .navbar { display: inline; font-size: 11px; font-weight: normal; } .navbar ul { display: inline; white-space: nowrap; } .mw-body-content .navbar ul { line-height: inherit; } .navbar.mini { word-spacing: -0.1em; } .navbar.mini span abbr[title] { border-bottom: none; text-decoration: none; cursor: inherit; } /* Navbar styling when nested in infobox and navbox */ .infobox .navbar { font-size: 100%; } .navbox .navbar { display: block; font-size: 100%; } .navbox-title .navbar { /* @noflip */ float: left; /* @noflip */ text-align: left; /* @noflip */ margin-right: 0.5em; width: 5em; } /* Кнопкі [паказаць]/[схаваць], ствараныя дынамічнай функцыяй collapsibleTables() в [[MediaWiki:Common.js]] */ .collapseButton { /* @noflip */ float: right; font-weight: normal; /* @noflip */ margin-left: 0.5em; /* @noflip */ text-align: right; width: auto; } /* Reduce page jumps by hiding collapsed/dismissed content */ .client-js .collapsible.collapsed > tbody > tr:not(:first-child), .client-js .NavFrame.collapsed > .NavContent, .client-js .tochidden-wrapper > .toc > ul { display: none; } /* Styling for JQuery makeCollapsible, matching that of collapseButton */ .mw-parser-output .mw-collapsible-toggle { font-weight: normal; /* @noflip */ text-align: right; } .navbox .mw-collapsible-toggle { width: 6em; } .hatnote { font-style: italic; padding-left: 1.6em; } .messagebox.standard-talk { border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-warning-subtle, #fef6e7); color: var(--color-base, #202122); } .messagebox .floatleft { vertical-align: middle; clear: both; margin: 2px; padding: 0 } .messagebox .image { margin: 0; padding: 0 } /* FlaggedRevs */ /* Хаваем верхнюю табліцу для ананімаў і паказваем для зарэгістраваных з дапамогай [[MediaWiki:Group-user.css]] */ #mw-fr-revisiontag { display: none; } .mw-fr-reviewlink, .fr-hist-basic-user, .fr-hist-basic-auto { font-weight: normal; font-size: 85%; } .flaggedrevs-pending { background-color: var(--background-color-warning-subtle, #fef6e7); color: var(--color-base, #202122); } .sitedir-ltr div.flaggedrevs_short_details { width: 95%; display: none; } /* Залішні водступ */ div.flaggedrevs_notice { margin-right: 0; } html.client-js div.flaggedrevs_preview { /* Схоўваем скачкі ад гаджэта для спасылок на рэдагаванне прэамбулы */ clear: none; } /* Класы для паказу паведамленняў асобным групам удзельнікаў */ .group-checkuser-show, .group-bureaucrat-show, .group-sysop-show, .group-editor-show, .group-autoreview-show, .group-user-show { display: none; } /** * Гарызантальныя спісы */ .hlist dl, .hlist ol, .hlist ul { margin: 0; padding: 0; } /* Display list items inline */ .hlist dd, .hlist dt, .hlist li { margin: 0; display: inline; } /* Display nested lists inline */ .hlist.inline, .hlist.inline dl, .hlist.inline ol, .hlist.inline ul, .hlist dl dl, .hlist dl ol, .hlist dl ul, .hlist ol dl, .hlist ol ol, .hlist ol ul, .hlist ul dl, .hlist ul ol, .hlist ul ul { display: inline; } /* Hide empty list items */ .hlist .mw-empty-li, .hlist .mw-empty-elt { display: none; } /* Generate bullets */ .hlist dt:after { content: ": "; } .hlist dd:after, .hlist li:after { content: "\00a0· "; font-weight: bold; } .hlist dd:last-child:after, .hlist dt:last-child:after, .hlist li:last-child:after { content: none; } /* Add parentheses around nested lists */ .hlist dd dd:first-child:before, .hlist dd dt:first-child:before, .hlist dd li:first-child:before, .hlist dt dd:first-child:before, .hlist dt dt:first-child:before, .hlist dt li:first-child:before, .hlist li dd:first-child:before, .hlist li dt:first-child:before, .hlist li li:first-child:before { content: " ("; font-weight: normal; } .hlist dd dd:last-child:after, .hlist dd dt:last-child:after, .hlist dd li:last-child:after, .hlist dt dd:last-child:after, .hlist dt dt:last-child:after, .hlist dt li:last-child:after, .hlist li dd:last-child:after, .hlist li dt:last-child:after, .hlist li li:last-child:after { content: ")"; font-weight: normal; } /* Put ordinals in front of ordered list items */ .hlist ol { counter-reset: listitem; } .hlist ol > li { counter-increment: listitem; } .hlist ol > li:before { content: " " counter(listitem) "\a0"; } .hlist dd ol > li:first-child:before, .hlist dt ol > li:first-child:before, .hlist li ol > li:first-child:before { content: " (" counter(listitem) "\a0"; } /* Немаркіраваныя спісы */ .plainlist ol:not(.references), .plainlist dl, .plainlist ul { line-height: inherit; list-style: none none; margin: 0; } .plainlist ol:not(.references) li, .plainlist dl dt, .plainlist dl dd, .plainlist ul li { margin: 0; } .plainlist dl dt:after { content: ": "; } /* Неразрыўныя прагалы ў гарызантальных спісах */ .nowrap, .nowraplinks a, .nowraplinks .selflink, .hlist-items-nowrap dd, .hlist-items-nowrap dt, .hlist-items-nowrap li { white-space: nowrap; } .wrap, .wraplinks a, .wraplinks .selflink, .hlist-items-nowrap dl dl, .hlist-items-nowrap dl ol, .hlist-items-nowrap dl ul, /* Allow nested lists to wrap anyway */ .hlist-items-nowrap ol dl, .hlist-items-nowrap ol ol, .hlist-items-nowrap ol ul, .hlist-items-nowrap ul dl, .hlist-items-nowrap ul ol, .hlist-items-nowrap ul ul { white-space: normal; } /** * Стылі кнопак апісання змен */ .summaryButtons { margin-bottom:1em; } .summaryButtons::after { content:' '; display:table; clear:both; } .summaryButtons-summaryGroup { font-size:85%; margin:-1em 0 0 1px; } .summaryButtons .summaryButtons-summaryGroup > .summaryButtons-button { padding:3px 6px 2px; margin:0 0 .1em -1px; border-left:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); min-width:inherit; } .summaryButtons-summaryInfo { float:left; } .summaryButtons-summaryInfo .summaryInfo-button { padding:0; margin-left:.3em; font-size:.85em; min-width:inherit; } 7516nraaxkk97dh728zor0umi5sztu7 Івянец 0 16989 5120818 5109470 2026-04-04T16:28:57Z JerzyKundrat 174 /* Насельніцтва */ вікіфікацыя дат 5120818 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Гарадскі пасёлак |беларуская назва = Івянец |арыгінальная назва = Івянец |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of arms of Ivianiec.png |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Івянец. Касцёл Св. Міхала Арханёла (01).jpg |подпіс = [[Касцёл Святога Міхаіла Арханёла і кляштар францысканцаў (Івянец)|Касцёл Св. Міхала Архангела]] |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 53|lat_sec = 24 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 44|lon_sec = 29 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIV стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = 1940 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 1772 |паштовы індэкс = 222370 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 5 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Ivianiec |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979037 }} '''Івяне́ц'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Ivianiec}}, {{lang-ru|Ивенец}}) — гарадскі пасёлак у [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], стаіць на [[Волма (прыток Іслачы)|р. Волма]]. <!--Цэнтр [[Івянецкі сельсавет|Івянецкага сельсавета]].--> Знаходзіцца за 31 км ад [[Валожын]]а, за 40 км ад чыгуначнай [[станцыя Койданава|станцыі Койданава]] на лініі [[Мінск]]—[[Баранавічы]]. Аўтадарогі накіраваны на Мінск, [[Дзяржынск]], [[Стоўбцы]], [[Навагрудак]]. Івянец — даўняе [[мястэчка]], колішняя сталіца [[Івянецкае графства|графства]] на [[Менскі павет|гістарычнай Меншчыне]], якому ўпершыню ў краіне распрацавалі зямельную сімволіку<ref name="ivenec"/>. == Герб == [[Герб Івянца]] (1998) уяўляе сабою палову фігуры льва залацістага колеру на чырвоным фоне з залатой каронай уверсе. Выява льва ўзята з радавога герба Салагубаў — былых уладальнікаў Івянца, верхняя частка (карона) нагадвае пра тое, што ў XVIII ст. Івянец быў цэнтрам [[Івянецкае графства|Івянецкага графства]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Упершыню Івянец упамінаецца ў другой палове [[XIV стагоддзе|XIV ст.]], калі ён знаходзіўся ў валоданні [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Вітаўт]]а. У другой палове [[XV ст.]] — уладанне [[Салагубы|Давойна-Салагубаў]]. Пад [[1522]] годам Івянец значыцца як [[мястэчка]] [[Менскі павет|Менскага павета]]. У сяр. [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] тут з’явілася пратэстанцкая супольнасць, дзейнічалі кальвінскі збор, школа і шпіталь. У [[1606]] у мястэчку збудавалі драўляны касцёл. На [[1640]] у Івянцы было 27 двароў. У [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] ([[1654]]—[[1667]]) маскоўскія захопнікі ўчынілі тут значныя разбурэнні<ref name="ehb"/>. У пач. [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] утварылася [[Івянецкае графства]]. У [[1702]] стольнік мінскі [[Тэадор Ваньковіч]] заснаваў у мястэчку касцёл і кляштар францысканцаў, у [[1745]] годзе [[падскарбі вялікі літоўскі|падскарбі]] [[Ян Міхал Салагуб]] збудаваў мураваны касцёл (фару). У [[1780]] тут было 7 вуліц, Рынак, 174 двары<ref name="ehb"/>. === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) Івянец апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе стаў цэнтрам воласці Менскага павета. Царскія ўлады перавялі асабіста вольных местачкоўцаў у стан прыгонных сялян (толькі ў [[1860]] яны дабіліся свабоды і вяртання мяшчанскага звання)<ref name="miastečki-1"/>. З [[1795]] года ўладанне Казіміра Плявакі, калабарыйскага старасты, з [[1810]] г. — Якуба Плявакі. Станам на [[1859]] год у Івянцы было 189 двароў<ref name="miastečki-2"/>, на [[1861]] — 189. Местачкоўцы актыўна ўдзельнічалі ў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызваленчым паўстанні]] ([[1863]]—[[1864]]) Пасля здушэння паўстання ў [[1864]] з мэтай [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі края]] расійскія ўлады адкрылі ў Івянцы народнае вучылішча, а [[28 лістапада]] [[1869]] гвалтоўна перарабілі касцёлы Святога Міхаіла і Найсвяцейшай Тройцы ў цэрквы [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]. У [[1880-я]] у мястэчку было 288 дамоў<ref name="HSKP"/>, 2 школы, 35 крамаў, 17 ганчарных майстэрань, 2 заезныя двары, 2 царквы, 2 сінагогі, праводзіліся штотыднёвыя таргі і 2 кірмашы ў год. У Івянцы неаднаразова спыняліся беларускі паэт і драматург [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] і пісьменнік [[Ядвігін Ш.]] У [[1888]] г. уладальнік Міхаіл Казарынаў. Паводле вынікаў перапісу [[1897]] года, колькасць двароў павялічылася да 399, дзейнічалі 2 царквы і 2 капліцы, працавалі народнае вучылішча, 2 малітоўныя школы, 2 багадзельні, прыёмны пакой, вадзяны млын, 15 майстэрняў з абпальвання гаршкоў, 9 кузняў, 64 крамы, 2 карчмы і гарэлачны склад, праводзіліся 2 кірмашы штогод і таргі ў нядзелі. === Найноўшы час === У пач. [[XX стагоддзе|XX ст.]] дзейнічалі бальніца і амбулаторыя, у якіх працавалі доктар, 3 фельчары, некалькі санітарак. З 1902 г. да верасня [[1939]] года ва ўладанні Пятра Дарагунцава. У 1913—1915 гадах каля кірмашовай плошчы былі ўзведзены праваслаўная царква Святой Ефрасінні Полацкай і жаночы манастыр. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў лютым 1918 Івянец занялі нямецкія войскі. Затым у час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 Івянец занялі польскія войскі. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор 1921 года|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) мястэчка апынулася ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе ў [[1923]] стала цэнтрам гміны Валожынскага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. У гэты час Івянец знаходзіўся за 16 км ад граніцы з БССР. Рэчка Волма, што цякла праз паселішча, брала свой пачатак па-за гэтай граніцай. Івянец размяшчаўся на пагорках у атачэнні лясоў і складаўся з некалькіх вуліц, найбольшымі з якім былі: вул. Пілсудскага (гістарычная Койданаўская), на ёй размяшчаліся пошта, гродскі суд і тры школьныя будынкі, вул. Т. Касцюшкі (гістарычная Ракаўская) з адміністрацыяй гміны, будынкам агульнаадукацыйнай школы, шпіталем і касцёлам Святога Аляксея, вул. 3 Мая (гістарычная Віленская), на ёй знаходзіліся найбольш значныя жылыя будынкі, два атэлі, паліцэйскі пастарунак, аптэка, касцёл Святога Міхаіла. У [[1934]] распачалася электрыфікацыя паселішча. Прыватныя асобы заснавалі электрычную станцыю. Яна размяшчалася над рэчкай, у будынках даўняга двару Салагубаў. Праца машыны электрычнай станцыі выкарыстоўвалася на мясцовай лесапільні. У [[1936]] у Івянцы збудавалі новую школу на вуліцы Закляштарнай, большасць вуліц забрукавалі, а некаторыя асвятлілі. На [[1938]] у мястэчку было 574 будынкі (з іх 10 мураваных), працавалі шматлікія цагельні, кінатэтар «Jutrzenka» ({{lang-be|Зорка}}) у Доме жаўнера, ваенны аэрапорт пры кашарах. Увосень 1939 года Івянец увайшоў у [[БССР]], дзе стаў цэнтрам раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] (з [[1962]] у Валожынскім раёне). [[12 кастрычніка]] [[1940]] паселішча атрымала афіцыйны статут [[Пасёлак гарадскога тыпу|пасёлку гарадскога тыпу]]. У гэты час тут было 523 двары. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з [[25 чэрвеня]] [[1941]] да [[6 ліпеня]] [[1944]] мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У Івянецкім гета (10 лістапада 1941 — 9 чэрвеня 1942) былі закатаваныя і забітыя больш за 1000 габрэяў. У [[1998]] адбылося афіцыйнае зацверджанне [[герб Івянца|герба Івянца]], створанага на аснове герба «[[Герб «Праўдзіч»|Праўдзіч]]» роду [[Салагубы|Салагубаў]]. [[18 ліпеня|18]]—[[20 ліпеня]] [[2008]] у мястэчку прайшла 1-я Міждыяцэзіяльная сустрэча моладзі<ref name="catholic"/>. <center><gallery caption="Мястэчка на старых здымках" widths=150 heights=150 perrow="4"> Ivianiec, Vołma. Івянец, Волма (1930-39).jpg|Панарама Ivianiec, Rynak, Fara. Івянец, Рынак, Фара (1901-13) (2).jpg|Рынак. Фарны касцёл Ivianiec, Fara. Івянец, Фара (XX) .jpg|Фарны касцёл з боку апсіды Ivianiec, Vilenskaja, Franciškanski. Івянец, Віленская, Францішканскі (1900).jpg|Вуліца Віленская. «Белы касцёл», [[1897]] Ivianiec, Rakaŭskaja, Śviatoha Alaksieja. Івянец, Ракаўская, Сьвятога Аляксея (1930).jpg|Вуліца Ракаўская. «Чырвоны касцёл», [[1930-я]] Ivianiec, Vilenskaja-Rakaŭskaja. Івянец, Віленская-Ракаўская (1918).jpg|Рог Віленскай і Ракаўскай, [[1918]] Ivianiec, Vilenskaja. Івянец, Віленская (24.09.1929).jpg|Вуліца Віленская, [[1929]] Ivianiec, Rynak-Nadrečnaja. Івянец, Рынак-Надрэчная (1918).jpg|Вуліца Зашкольная </gallery></center> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:150 barincrement:28 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:6000 ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:200 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1815 from:0 till:418 bar:1861 from:0 till:1799 bar:1897 from:0 till:2445 bar:1923 from:0 till:2226 bar:1931 from:0 till:3084 bar:1940 from:0 till:3303 bar:1971 from:0 till:3700 bar:1994 from:0 till:5200 bar:1998 from:0 till:5000 bar:2006 from:0 till:4800 bar:2008 from:0 till:4800 bar:2009 from:0 till:4320 bar:2016 from:0 till:4178 bar:2017 from:0 till:4206 TextData= fontsize:10px pos:(20,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1815 год — 418 чал.<ref name="HVB-1"/>; 1861 год — 1&nbsp;799 чал.; 1897 год — 2&nbsp;445 чал.<ref name="ehb"/> * '''XX стагоддзе''': 1923 год — 2226 чал.<ref name="ehb"/> у ''мястэчку Івянец'' і 38 чал. у ''фальварку Івянец''<ref name="HVB-2">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 425.</ref>; 1931 год — 3&nbsp;084 чал., з іх 1&nbsp;521 хрысціянін і 563 іўдзеі; 1940 год — 3&nbsp;303 чал.; 1971 год — 3,7 тыс. чал.<ref name="ehb"/>; 1994 год — 5,2 тыс. чал.<ref name="ehb"/>; 1998 год — 5 тыс. чал.<ref name="BE"/> * '''XXI стагоддзе''': 2006 год — 4,8 тыс. чал.; 2008 год — 4,8 тыс. чал.<ref name="HVB-3">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 422.</ref>; 2009 год — 4&nbsp;320<ref name="belstat"/>; 2016 год — 4&nbsp;178 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 4&nbsp;206 чал.<ref name="2017-Estimate"/> == Эканоміка == У Івянцы працуюць прадпрыемствы [[Харчовая прамысловасць|харчовай]], [[дрэваапрацоўчая прамысловасць|дрэваапрацоўчай]], [[хімічная прамысловасць|хімічнай]] прамысловасці, у тым ліку фабрыка мастацкай керамікі і гафту, племянны птушказавод, дрэваапрацоўчы камбінат, дзяржаўнае прадпрыемства «Крыніца», кандытарская фабрыка «[[Іўкон]]». Гасцініца «Івянец». Івянец — адзін з ганчарных цэнтраў [[Беларусь|Беларусі]]<ref name="TEB"/> (гл. [[івянецкая кераміка]]). У даўнія часы мясцовая прадукцыя вывозілася не толькі ў навакольныя сёлы і мястэчкі, але і на рынкі [[Вільня|Вільні]] і [[Мінск]]у. Ганчарнае рамяство існуе тут і ў наш час. </gallery> <gallery widths=170 heights=120 caption="Івянецкая кераміка 1960—70-х гг. у экспазіцыі [[Музей беларускага народнага мастацтва|Музея беларускага народнага мастацтва]]. Гліна, паліва, роспіс, фляндроўка." perrow=""> Выява:2024.11.03 Pottery from Ivenets Ivianeč Minsk Region 1960s Museum of Belarusian Folk Art.jpg|Бытавыя рэчы ([[гляк]], бачонак, [[збан]]), 1960-я гг. Выява:2024.11.03 Pottery from Ivianeč Ivenets Minsk Region in Museum of Belarusian Folk Art.jpg|Бытавыя рэчы (вазы, [[спарыш]], падсвечнік) Выява:2024.11.03 Pottery from Ivianieč Ivenets Minsk Region Wysocki in Museum of Belarusian Folk Art.jpg|Бытавыя рэчы (трайнік, кубак, гарлач) Выява:2024.11.03 Ceramic Wisents from Ivianiec Valožyn District Minsk Region 1970s Museum Belarusian Folk Art.jpg|Керамічныя зубры для напояў, 1970-я гады. Гліна, глазура. Выява:2024.11.03 Ceramics of Ivianiec Valožyn District Minsk Region Wisents Potters 1970s Museum of Belarusian Folk Art.jpg|Серыя «Зубры» і «Ганчары», 1970-я гг. Выява:2024.11.03 Ceramics of Ivianiec Valožyn District Minsk Region Household Utensils 1970s Clay Ceramic Glaze Painting.jpg|Бытавыя рэчы. 1970-я годы. Гліна, паліва, роспіс. </gallery> == Культура == Дзейнічаюць [[Івянецкі музей традыцыйнай культуры|музей традыцыйнай культуры]] (краязнаўчы музей), дзіцячая школа мастацтваў, Цэнтр творчасці дзяцей і моладзі, дом культуры, 2 бібліятэкі, кінатэатр. Пачынаючы з 2003 года ў Івянцы адбываецца штогадовая «[[Музычная майстэрня]]» — найбуйнейшы ў Беларусі майстар-клас для хрысціянскіх музыкантаў і спевакоў. == Інфраструктура == У Івянцы працуюць сярэдняя і музычная школы, дашкольная ўстанова. Медыцынскае абслугоўванне насельніцтва ажыццяўляе пасялковая бальніца. == Забудова == [[Файл:Iwieniec panorama-B fc35.jpg|thumb|Забудова цэнтра пасёлка]] [[Файл:Iwieniec panorama-A fc34.jpg|thumb|Забудова пасёлка]] === Планіроўка === Планіроўка Івянца гістарычна склалася па традыцыйнай схеме: вуліцы пачынаюцца ад гандлёвай плошчы, размешчанай у сярэдзіне паселішча. Ад плошчы праменямі разыходзяцца шэсць вуліц. З іх тры пераходзяць у дарогі на [[Ракаў]] (зараз вул. 17 Верасня), [[Стоўбцы]] (вул. Камсамольская), [[Дзяржынава]] (вул. 1 Мая). === Вуліцы і плошчы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | 17 Верасня вуліца || '''Ракаўская''' вуліца || Тадэвуша Касцюшкі вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | 1 Мая вуліца || '''Віленская''' вуліца || 3 мая вуліца |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Камсамольская вуліца || '''Койданаўская''' вуліца || Пілсудскага вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Леніна вуліца || '''Зашкольная''' вуліца<ref name="radzima"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Прамысловая вуліца || '''Княжацкая''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Свабоды плошча || '''Рынак''' плошча || |} == Славутасці == * [[Касцёл Святога Аляксея (Івянец)|Касцёл Святога Аляксея]] (чырвоны касцёл; [[1905]]—[[1907]]) — {{ГККРБ 4|613Г000085}} * Комплекс кляштара францысканцаў: [[Касцёл Святога Міхаіла Арханёла і кляштар францысканцаў (Івянец)|касцёл Святога Міхаіла Арханёла]], кляштарны корпус, агароджа з брамай (белы касцёл; [[1702]]—[[1705]]), на перакрыжаванні вуліц 1-га Мая і Пушкіна — {{ГККРБ 4|613Г000086 }} * Курганны могільнік ([[XI стагоддзе|XI]]—[[XIII стагоддзе|XIII стагоддзi]]), на паўночнай ускраіне пасёлка, за 0,4 км на поўнач ад касцёла, за 50 м на захад ад птушкафабрыкі — {{ГККРБ 4|613В000087}} * Сядзіба Плявака (пач. [[XX ст.]]) * [[Івянецкая сінагога|Сінагога]] (1912) * [[Царква Святой Ефрасінні (Івянец)|Царква Св. Ефрасінні]] (пасля [[1990]]) * Прыдарожныя капліца * Капліца на каталіцкіх могілках * Брацкая магiла ([[1941]]—[[1944]]), пл. Свабоды — {{ГККРБ 4|613Д000088}} * Адміністрацыйны будынак ([[1930-я]]) * Дом-музей [[Апалінарый Пупко|Апалінарыя Пупко]] ([[XIX ст.]]) * Яўрэйскія могілкі * Каталіцкія могілкі * Помнік Ф. Дзяржынскаму === Страчаная спадчына === * [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Івянец)|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы]] ([[1745]]) * Царква, пабудаваная на месцы касцёла Св. Тройцы <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px" caption="Краявіды мястэчка"> Івянец. Касцёл Св. Міхала Арханёла (07).jpg|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла («Белы касцёл») Файл:Franciszkanie Iwieniec fc15.jpg|Кляштар францысканцаў Файл:Івянец. Касцёл Святога Аляксея.jpg|[[Касцёл Святога Аляксея (Івянец)|Касцёл Святога Аляксея]] («Чырвоны касцёл») Івянец. Могілкі. Капліца каталіцкая.jpg|Могілкі. Капліца каталіцкая Івянец. Царква Св. Ефрасінні.jpg |[[Царква Святой Ефрасінні, Івянец|Царква Св. Ефрасінні]] Файл:Synagogues in Ivyanets 1a.jpg|Сінагога Файл:Iwieniec muzeum-A fc31.jpg|Краязнаўчы музей Івянец. Брама каталіцкіх могілак (01).jpg|Брама каталіцкіх могілак </gallery> == Гарады-пабрацімы == * {{Сцяг Польшчы}} [[Стэрдынь]], [[Польшча]] == Вядомыя асобы == * [[Уладзімір Яўгенавіч Ануфрыеў]] (нар. 1957) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, кераміст. * [[Міхалка Петрукоў]] (Лотыш) — нашанівец * [[Апалінарый Пупко]] (1893—1984) — самабытны майстар-разьбяр * [[Вацлаў Пупка]] — грамадскі і палітычны дзеяч * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] (1891—1938) — беларускі рымска-каталіцкі святар, грамадскі і культурны дзеяч * [[Лявон Лявонавіч Більдзюкевіч]] ([[1895]]—[[1942]]) — беларускі педагог, матэматык, грамадскі дзеяч. * [[Васіль Паўлавіч Гур’янаў]] (нар. 1955) — беларускі палітык. * [[Іосіф Валяр’янавіч Ляшчынскі]] (нар. 1924) — беларускі дзеяч аматарскага мастацтва, [[Заслужаны дзеяч культуры Беларусі]]. * [[Таццяна Мікалаеўна Буйко]] (нар. 1959) — беларускі філосаф. == Гл. таксама == * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Мінскай вобласці]] * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> <ref name="ivenec">{{cite web |url = http://www.ivenec.eu/herb.htm |title = На фэсце Св. Міхала ў Івенцы ўпершыню прэзентаваны герб Івянецкага графства |publisher = [http://www.ivenec.eu www.ivenec.eu] |date = 5 кастрычніка 2011 |accessdate = 14 чэрвеня 2016 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305002313/http://www.ivenec.eu/herb.htm |archivedate = 5 сакавіка 2016 |url-status = dead }}</ref> <ref name="ehb">[[Марат Батвіннік|Батвіннік М.]], [[Валерый Шаблюк|Шаблюк В.]] Івянец // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} С. 469.</ref> <ref name="miastečki-1">{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010|к}} С. 88.</ref> <ref name="miastečki-2">{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010|к}} С. 379.</ref> <ref name="HSKP">[[Аляксандр Ельскі|Jelski A.]] Iwieniec // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/324 324].</ref> <ref name="catholic">[http://catholic.by/p2/index.php?option=com_content&task=view&id=4940&Itemid=9&rrr 1-я Міждыяцэзіяльная сустрэча моладзі ў Івянцы] на [[Catholic.by]]</ref> <ref name="HVB-1">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 423.</ref> <ref name="HVB-2">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 425.</ref> <ref name="BE">{{Крыніцы/БелЭн|7к}} С. 159.</ref> <ref name="HVB-3">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 422.</ref> <ref name="belstat">[http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-6.pdf Перепись населения — 2009. Минская область] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101030222404/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-6.pdf |date=30 кастрычніка 2010 }}{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="TEB">{{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}</ref> <ref name="radzima">[http://www.radzima.org/be/miesca/ivyanec.html Івянец], [[Radzima.org]]</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} * {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1}} * {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Івянец|344}} * Kuźmiński J.J. Z Iwieńca i Stołpców do Białegostoku. — Białystok, 1993. ISBN 83-901635-0-0. * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Ivianiec|Івянец}} {{OSM relation|6722711|Івянец}} * {{ГБ|http://globustut.by/ivenec/index.htm}} * {{radzima2|ivyanec}} * [http://www.ivenec.com Івянец ONLYNE] — старонка г.п. Івянец {{Валожынскі раён}} {{Мінская вобласць}} [[Катэгорыя:Івянец| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] 8sc1q6xh7xhvk02ej46jm4td76gz3d8 5120820 5120818 2026-04-04T16:31:11Z JerzyKundrat 174 /* Насельніцтва */ абнаўленне звестак 5120820 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Гарадскі пасёлак |беларуская назва = Івянец |арыгінальная назва = Івянец |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of arms of Ivianiec.png |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Івянец. Касцёл Св. Міхала Арханёла (01).jpg |подпіс = [[Касцёл Святога Міхаіла Арханёла і кляштар францысканцаў (Івянец)|Касцёл Св. Міхала Архангела]] |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 53|lat_sec = 24 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 44|lon_sec = 29 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIV стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = 1940 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 1772 |паштовы індэкс = 222370 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 5 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Ivianiec |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979037 }} '''Івяне́ц'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Ivianiec}}, {{lang-ru|Ивенец}}) — гарадскі пасёлак у [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], стаіць на [[Волма (прыток Іслачы)|р. Волма]]. <!--Цэнтр [[Івянецкі сельсавет|Івянецкага сельсавета]].--> Знаходзіцца за 31 км ад [[Валожын]]а, за 40 км ад чыгуначнай [[станцыя Койданава|станцыі Койданава]] на лініі [[Мінск]]—[[Баранавічы]]. Аўтадарогі накіраваны на Мінск, [[Дзяржынск]], [[Стоўбцы]], [[Навагрудак]]. Івянец — даўняе [[мястэчка]], колішняя сталіца [[Івянецкае графства|графства]] на [[Менскі павет|гістарычнай Меншчыне]], якому ўпершыню ў краіне распрацавалі зямельную сімволіку<ref name="ivenec"/>. == Герб == [[Герб Івянца]] (1998) уяўляе сабою палову фігуры льва залацістага колеру на чырвоным фоне з залатой каронай уверсе. Выява льва ўзята з радавога герба Салагубаў — былых уладальнікаў Івянца, верхняя частка (карона) нагадвае пра тое, што ў XVIII ст. Івянец быў цэнтрам [[Івянецкае графства|Івянецкага графства]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Упершыню Івянец упамінаецца ў другой палове [[XIV стагоддзе|XIV ст.]], калі ён знаходзіўся ў валоданні [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Вітаўт]]а. У другой палове [[XV ст.]] — уладанне [[Салагубы|Давойна-Салагубаў]]. Пад [[1522]] годам Івянец значыцца як [[мястэчка]] [[Менскі павет|Менскага павета]]. У сяр. [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] тут з’явілася пратэстанцкая супольнасць, дзейнічалі кальвінскі збор, школа і шпіталь. У [[1606]] у мястэчку збудавалі драўляны касцёл. На [[1640]] у Івянцы было 27 двароў. У [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] ([[1654]]—[[1667]]) маскоўскія захопнікі ўчынілі тут значныя разбурэнні<ref name="ehb"/>. У пач. [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] утварылася [[Івянецкае графства]]. У [[1702]] стольнік мінскі [[Тэадор Ваньковіч]] заснаваў у мястэчку касцёл і кляштар францысканцаў, у [[1745]] годзе [[падскарбі вялікі літоўскі|падскарбі]] [[Ян Міхал Салагуб]] збудаваў мураваны касцёл (фару). У [[1780]] тут было 7 вуліц, Рынак, 174 двары<ref name="ehb"/>. === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) Івянец апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе стаў цэнтрам воласці Менскага павета. Царскія ўлады перавялі асабіста вольных местачкоўцаў у стан прыгонных сялян (толькі ў [[1860]] яны дабіліся свабоды і вяртання мяшчанскага звання)<ref name="miastečki-1"/>. З [[1795]] года ўладанне Казіміра Плявакі, калабарыйскага старасты, з [[1810]] г. — Якуба Плявакі. Станам на [[1859]] год у Івянцы было 189 двароў<ref name="miastečki-2"/>, на [[1861]] — 189. Местачкоўцы актыўна ўдзельнічалі ў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызваленчым паўстанні]] ([[1863]]—[[1864]]) Пасля здушэння паўстання ў [[1864]] з мэтай [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі края]] расійскія ўлады адкрылі ў Івянцы народнае вучылішча, а [[28 лістапада]] [[1869]] гвалтоўна перарабілі касцёлы Святога Міхаіла і Найсвяцейшай Тройцы ў цэрквы [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]. У [[1880-я]] у мястэчку было 288 дамоў<ref name="HSKP"/>, 2 школы, 35 крамаў, 17 ганчарных майстэрань, 2 заезныя двары, 2 царквы, 2 сінагогі, праводзіліся штотыднёвыя таргі і 2 кірмашы ў год. У Івянцы неаднаразова спыняліся беларускі паэт і драматург [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] і пісьменнік [[Ядвігін Ш.]] У [[1888]] г. уладальнік Міхаіл Казарынаў. Паводле вынікаў перапісу [[1897]] года, колькасць двароў павялічылася да 399, дзейнічалі 2 царквы і 2 капліцы, працавалі народнае вучылішча, 2 малітоўныя школы, 2 багадзельні, прыёмны пакой, вадзяны млын, 15 майстэрняў з абпальвання гаршкоў, 9 кузняў, 64 крамы, 2 карчмы і гарэлачны склад, праводзіліся 2 кірмашы штогод і таргі ў нядзелі. === Найноўшы час === У пач. [[XX стагоддзе|XX ст.]] дзейнічалі бальніца і амбулаторыя, у якіх працавалі доктар, 3 фельчары, некалькі санітарак. З 1902 г. да верасня [[1939]] года ва ўладанні Пятра Дарагунцава. У 1913—1915 гадах каля кірмашовай плошчы былі ўзведзены праваслаўная царква Святой Ефрасінні Полацкай і жаночы манастыр. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў лютым 1918 Івянец занялі нямецкія войскі. Затым у час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 Івянец занялі польскія войскі. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор 1921 года|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) мястэчка апынулася ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе ў [[1923]] стала цэнтрам гміны Валожынскага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. У гэты час Івянец знаходзіўся за 16 км ад граніцы з БССР. Рэчка Волма, што цякла праз паселішча, брала свой пачатак па-за гэтай граніцай. Івянец размяшчаўся на пагорках у атачэнні лясоў і складаўся з некалькіх вуліц, найбольшымі з якім былі: вул. Пілсудскага (гістарычная Койданаўская), на ёй размяшчаліся пошта, гродскі суд і тры школьныя будынкі, вул. Т. Касцюшкі (гістарычная Ракаўская) з адміністрацыяй гміны, будынкам агульнаадукацыйнай школы, шпіталем і касцёлам Святога Аляксея, вул. 3 Мая (гістарычная Віленская), на ёй знаходзіліся найбольш значныя жылыя будынкі, два атэлі, паліцэйскі пастарунак, аптэка, касцёл Святога Міхаіла. У [[1934]] распачалася электрыфікацыя паселішча. Прыватныя асобы заснавалі электрычную станцыю. Яна размяшчалася над рэчкай, у будынках даўняга двару Салагубаў. Праца машыны электрычнай станцыі выкарыстоўвалася на мясцовай лесапільні. У [[1936]] у Івянцы збудавалі новую школу на вуліцы Закляштарнай, большасць вуліц забрукавалі, а некаторыя асвятлілі. На [[1938]] у мястэчку было 574 будынкі (з іх 10 мураваных), працавалі шматлікія цагельні, кінатэтар «Jutrzenka» ({{lang-be|Зорка}}) у Доме жаўнера, ваенны аэрапорт пры кашарах. Увосень 1939 года Івянец увайшоў у [[БССР]], дзе стаў цэнтрам раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] (з [[1962]] у Валожынскім раёне). [[12 кастрычніка]] [[1940]] паселішча атрымала афіцыйны статут [[Пасёлак гарадскога тыпу|пасёлку гарадскога тыпу]]. У гэты час тут было 523 двары. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з [[25 чэрвеня]] [[1941]] да [[6 ліпеня]] [[1944]] мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У Івянецкім гета (10 лістапада 1941 — 9 чэрвеня 1942) былі закатаваныя і забітыя больш за 1000 габрэяў. У [[1998]] адбылося афіцыйнае зацверджанне [[герб Івянца|герба Івянца]], створанага на аснове герба «[[Герб «Праўдзіч»|Праўдзіч]]» роду [[Салагубы|Салагубаў]]. [[18 ліпеня|18]]—[[20 ліпеня]] [[2008]] у мястэчку прайшла 1-я Міждыяцэзіяльная сустрэча моладзі<ref name="catholic"/>. <center><gallery caption="Мястэчка на старых здымках" widths=150 heights=150 perrow="4"> Ivianiec, Vołma. Івянец, Волма (1930-39).jpg|Панарама Ivianiec, Rynak, Fara. Івянец, Рынак, Фара (1901-13) (2).jpg|Рынак. Фарны касцёл Ivianiec, Fara. Івянец, Фара (XX) .jpg|Фарны касцёл з боку апсіды Ivianiec, Vilenskaja, Franciškanski. Івянец, Віленская, Францішканскі (1900).jpg|Вуліца Віленская. «Белы касцёл», [[1897]] Ivianiec, Rakaŭskaja, Śviatoha Alaksieja. Івянец, Ракаўская, Сьвятога Аляксея (1930).jpg|Вуліца Ракаўская. «Чырвоны касцёл», [[1930-я]] Ivianiec, Vilenskaja-Rakaŭskaja. Івянец, Віленская-Ракаўская (1918).jpg|Рог Віленскай і Ракаўскай, [[1918]] Ivianiec, Vilenskaja. Івянец, Віленская (24.09.1929).jpg|Вуліца Віленская, [[1929]] Ivianiec, Rynak-Nadrečnaja. Івянец, Рынак-Надрэчная (1918).jpg|Вуліца Зашкольная </gallery></center> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:150 barincrement:28 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:6000 ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:200 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1815 from:0 till:418 bar:1861 from:0 till:1799 bar:1897 from:0 till:2445 bar:1923 from:0 till:2226 bar:1931 from:0 till:3084 bar:1940 from:0 till:3303 bar:1971 from:0 till:3700 bar:1994 from:0 till:5200 bar:1998 from:0 till:5000 bar:2006 from:0 till:4800 bar:2009 from:0 till:4320 bar:2016 from:0 till:4178 bar:2017 from:0 till:4206 bar:2026 from:0 till:3806 TextData= fontsize:10px pos:(20,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1815 год — 418 чал.<ref name="HVB-1"/>; 1861 год — 1&nbsp;799 чал.; 1897 год — 2&nbsp;445 чал.<ref name="ehb"/> * '''XX стагоддзе''': 1923 год — 2226 чал.<ref name="ehb"/> у ''мястэчку Івянец'' і 38 чал. у ''фальварку Івянец''<ref name="HVB-2">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 425.</ref>; 1931 год — 3&nbsp;084 чал., з іх 1&nbsp;521 хрысціянін і 563 іўдзеі; 1940 год — 3&nbsp;303 чал.; 1971 год — 3,7 тыс. чал.<ref name="ehb"/>; 1994 год — 5,2 тыс. чал.<ref name="ehb"/>; 1998 год — 5 тыс. чал.<ref name="BE"/> * '''XXI стагоддзе''': 2006 год — 4,8 тыс. чал.; 2008 год — 4,8 тыс. чал.<ref name="HVB-3">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 422.</ref>; 2009 год — 4&nbsp;320<ref name="belstat"/>; 2016 год — 4&nbsp;178 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 4&nbsp;206 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2026 год — 3&nbsp;806 чал. == Эканоміка == У Івянцы працуюць прадпрыемствы [[Харчовая прамысловасць|харчовай]], [[дрэваапрацоўчая прамысловасць|дрэваапрацоўчай]], [[хімічная прамысловасць|хімічнай]] прамысловасці, у тым ліку фабрыка мастацкай керамікі і гафту, племянны птушказавод, дрэваапрацоўчы камбінат, дзяржаўнае прадпрыемства «Крыніца», кандытарская фабрыка «[[Іўкон]]». Гасцініца «Івянец». Івянец — адзін з ганчарных цэнтраў [[Беларусь|Беларусі]]<ref name="TEB"/> (гл. [[івянецкая кераміка]]). У даўнія часы мясцовая прадукцыя вывозілася не толькі ў навакольныя сёлы і мястэчкі, але і на рынкі [[Вільня|Вільні]] і [[Мінск]]у. Ганчарнае рамяство існуе тут і ў наш час. </gallery> <gallery widths=170 heights=120 caption="Івянецкая кераміка 1960—70-х гг. у экспазіцыі [[Музей беларускага народнага мастацтва|Музея беларускага народнага мастацтва]]. Гліна, паліва, роспіс, фляндроўка." perrow=""> Выява:2024.11.03 Pottery from Ivenets Ivianeč Minsk Region 1960s Museum of Belarusian Folk Art.jpg|Бытавыя рэчы ([[гляк]], бачонак, [[збан]]), 1960-я гг. Выява:2024.11.03 Pottery from Ivianeč Ivenets Minsk Region in Museum of Belarusian Folk Art.jpg|Бытавыя рэчы (вазы, [[спарыш]], падсвечнік) Выява:2024.11.03 Pottery from Ivianieč Ivenets Minsk Region Wysocki in Museum of Belarusian Folk Art.jpg|Бытавыя рэчы (трайнік, кубак, гарлач) Выява:2024.11.03 Ceramic Wisents from Ivianiec Valožyn District Minsk Region 1970s Museum Belarusian Folk Art.jpg|Керамічныя зубры для напояў, 1970-я гады. Гліна, глазура. Выява:2024.11.03 Ceramics of Ivianiec Valožyn District Minsk Region Wisents Potters 1970s Museum of Belarusian Folk Art.jpg|Серыя «Зубры» і «Ганчары», 1970-я гг. Выява:2024.11.03 Ceramics of Ivianiec Valožyn District Minsk Region Household Utensils 1970s Clay Ceramic Glaze Painting.jpg|Бытавыя рэчы. 1970-я годы. Гліна, паліва, роспіс. </gallery> == Культура == Дзейнічаюць [[Івянецкі музей традыцыйнай культуры|музей традыцыйнай культуры]] (краязнаўчы музей), дзіцячая школа мастацтваў, Цэнтр творчасці дзяцей і моладзі, дом культуры, 2 бібліятэкі, кінатэатр. Пачынаючы з 2003 года ў Івянцы адбываецца штогадовая «[[Музычная майстэрня]]» — найбуйнейшы ў Беларусі майстар-клас для хрысціянскіх музыкантаў і спевакоў. == Інфраструктура == У Івянцы працуюць сярэдняя і музычная школы, дашкольная ўстанова. Медыцынскае абслугоўванне насельніцтва ажыццяўляе пасялковая бальніца. == Забудова == [[Файл:Iwieniec panorama-B fc35.jpg|thumb|Забудова цэнтра пасёлка]] [[Файл:Iwieniec panorama-A fc34.jpg|thumb|Забудова пасёлка]] === Планіроўка === Планіроўка Івянца гістарычна склалася па традыцыйнай схеме: вуліцы пачынаюцца ад гандлёвай плошчы, размешчанай у сярэдзіне паселішча. Ад плошчы праменямі разыходзяцца шэсць вуліц. З іх тры пераходзяць у дарогі на [[Ракаў]] (зараз вул. 17 Верасня), [[Стоўбцы]] (вул. Камсамольская), [[Дзяржынава]] (вул. 1 Мая). === Вуліцы і плошчы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | 17 Верасня вуліца || '''Ракаўская''' вуліца || Тадэвуша Касцюшкі вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | 1 Мая вуліца || '''Віленская''' вуліца || 3 мая вуліца |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Камсамольская вуліца || '''Койданаўская''' вуліца || Пілсудскага вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Леніна вуліца || '''Зашкольная''' вуліца<ref name="radzima"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Прамысловая вуліца || '''Княжацкая''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Свабоды плошча || '''Рынак''' плошча || |} == Славутасці == * [[Касцёл Святога Аляксея (Івянец)|Касцёл Святога Аляксея]] (чырвоны касцёл; [[1905]]—[[1907]]) — {{ГККРБ 4|613Г000085}} * Комплекс кляштара францысканцаў: [[Касцёл Святога Міхаіла Арханёла і кляштар францысканцаў (Івянец)|касцёл Святога Міхаіла Арханёла]], кляштарны корпус, агароджа з брамай (белы касцёл; [[1702]]—[[1705]]), на перакрыжаванні вуліц 1-га Мая і Пушкіна — {{ГККРБ 4|613Г000086 }} * Курганны могільнік ([[XI стагоддзе|XI]]—[[XIII стагоддзе|XIII стагоддзi]]), на паўночнай ускраіне пасёлка, за 0,4 км на поўнач ад касцёла, за 50 м на захад ад птушкафабрыкі — {{ГККРБ 4|613В000087}} * Сядзіба Плявака (пач. [[XX ст.]]) * [[Івянецкая сінагога|Сінагога]] (1912) * [[Царква Святой Ефрасінні (Івянец)|Царква Св. Ефрасінні]] (пасля [[1990]]) * Прыдарожныя капліца * Капліца на каталіцкіх могілках * Брацкая магiла ([[1941]]—[[1944]]), пл. Свабоды — {{ГККРБ 4|613Д000088}} * Адміністрацыйны будынак ([[1930-я]]) * Дом-музей [[Апалінарый Пупко|Апалінарыя Пупко]] ([[XIX ст.]]) * Яўрэйскія могілкі * Каталіцкія могілкі * Помнік Ф. Дзяржынскаму === Страчаная спадчына === * [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Івянец)|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы]] ([[1745]]) * Царква, пабудаваная на месцы касцёла Св. Тройцы <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px" caption="Краявіды мястэчка"> Івянец. Касцёл Св. Міхала Арханёла (07).jpg|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла («Белы касцёл») Файл:Franciszkanie Iwieniec fc15.jpg|Кляштар францысканцаў Файл:Івянец. Касцёл Святога Аляксея.jpg|[[Касцёл Святога Аляксея (Івянец)|Касцёл Святога Аляксея]] («Чырвоны касцёл») Івянец. Могілкі. Капліца каталіцкая.jpg|Могілкі. Капліца каталіцкая Івянец. Царква Св. Ефрасінні.jpg |[[Царква Святой Ефрасінні, Івянец|Царква Св. Ефрасінні]] Файл:Synagogues in Ivyanets 1a.jpg|Сінагога Файл:Iwieniec muzeum-A fc31.jpg|Краязнаўчы музей Івянец. Брама каталіцкіх могілак (01).jpg|Брама каталіцкіх могілак </gallery> == Гарады-пабрацімы == * {{Сцяг Польшчы}} [[Стэрдынь]], [[Польшча]] == Вядомыя асобы == * [[Уладзімір Яўгенавіч Ануфрыеў]] (нар. 1957) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, кераміст. * [[Міхалка Петрукоў]] (Лотыш) — нашанівец * [[Апалінарый Пупко]] (1893—1984) — самабытны майстар-разьбяр * [[Вацлаў Пупка]] — грамадскі і палітычны дзеяч * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] (1891—1938) — беларускі рымска-каталіцкі святар, грамадскі і культурны дзеяч * [[Лявон Лявонавіч Більдзюкевіч]] ([[1895]]—[[1942]]) — беларускі педагог, матэматык, грамадскі дзеяч. * [[Васіль Паўлавіч Гур’янаў]] (нар. 1955) — беларускі палітык. * [[Іосіф Валяр’янавіч Ляшчынскі]] (нар. 1924) — беларускі дзеяч аматарскага мастацтва, [[Заслужаны дзеяч культуры Беларусі]]. * [[Таццяна Мікалаеўна Буйко]] (нар. 1959) — беларускі філосаф. == Гл. таксама == * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Мінскай вобласці]] * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> <ref name="ivenec">{{cite web |url = http://www.ivenec.eu/herb.htm |title = На фэсце Св. Міхала ў Івенцы ўпершыню прэзентаваны герб Івянецкага графства |publisher = [http://www.ivenec.eu www.ivenec.eu] |date = 5 кастрычніка 2011 |accessdate = 14 чэрвеня 2016 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305002313/http://www.ivenec.eu/herb.htm |archivedate = 5 сакавіка 2016 |url-status = dead }}</ref> <ref name="ehb">[[Марат Батвіннік|Батвіннік М.]], [[Валерый Шаблюк|Шаблюк В.]] Івянец // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} С. 469.</ref> <ref name="miastečki-1">{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010|к}} С. 88.</ref> <ref name="miastečki-2">{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010|к}} С. 379.</ref> <ref name="HSKP">[[Аляксандр Ельскі|Jelski A.]] Iwieniec // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/324 324].</ref> <ref name="catholic">[http://catholic.by/p2/index.php?option=com_content&task=view&id=4940&Itemid=9&rrr 1-я Міждыяцэзіяльная сустрэча моладзі ў Івянцы] на [[Catholic.by]]</ref> <ref name="HVB-1">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 423.</ref> <ref name="HVB-2">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 425.</ref> <ref name="BE">{{Крыніцы/БелЭн|7к}} С. 159.</ref> <ref name="HVB-3">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 422.</ref> <ref name="belstat">[http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-6.pdf Перепись населения — 2009. Минская область] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101030222404/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-6.pdf |date=30 кастрычніка 2010 }}{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="TEB">{{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}</ref> <ref name="radzima">[http://www.radzima.org/be/miesca/ivyanec.html Івянец], [[Radzima.org]]</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} * {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1}} * {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Івянец|344}} * Kuźmiński J.J. Z Iwieńca i Stołpców do Białegostoku. — Białystok, 1993. ISBN 83-901635-0-0. * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Ivianiec|Івянец}} {{OSM relation|6722711|Івянец}} * {{ГБ|http://globustut.by/ivenec/index.htm}} * {{radzima2|ivyanec}} * [http://www.ivenec.com Івянец ONLYNE] — старонка г.п. Івянец {{Валожынскі раён}} {{Мінская вобласць}} [[Катэгорыя:Івянец| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] hup3kg6gzw8hmln9qcwz6k1ed75gsit 5120822 5120820 2026-04-04T16:33:59Z JerzyKundrat 174 /* Эканоміка */ грдерэю вынес у арт. [[Івянецкая кераміка]] 5120822 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Гарадскі пасёлак |беларуская назва = Івянец |арыгінальная назва = Івянец |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of arms of Ivianiec.png |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Івянец. Касцёл Св. Міхала Арханёла (01).jpg |подпіс = [[Касцёл Святога Міхаіла Арханёла і кляштар францысканцаў (Івянец)|Касцёл Св. Міхала Архангела]] |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 53|lat_sec = 24 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 44|lon_sec = 29 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIV стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = 1940 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 1772 |паштовы індэкс = 222370 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 5 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Ivianiec |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979037 }} '''Івяне́ц'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Ivianiec}}, {{lang-ru|Ивенец}}) — гарадскі пасёлак у [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], стаіць на [[Волма (прыток Іслачы)|р. Волма]]. <!--Цэнтр [[Івянецкі сельсавет|Івянецкага сельсавета]].--> Знаходзіцца за 31 км ад [[Валожын]]а, за 40 км ад чыгуначнай [[станцыя Койданава|станцыі Койданава]] на лініі [[Мінск]]—[[Баранавічы]]. Аўтадарогі накіраваны на Мінск, [[Дзяржынск]], [[Стоўбцы]], [[Навагрудак]]. Івянец — даўняе [[мястэчка]], колішняя сталіца [[Івянецкае графства|графства]] на [[Менскі павет|гістарычнай Меншчыне]], якому ўпершыню ў краіне распрацавалі зямельную сімволіку<ref name="ivenec"/>. == Герб == [[Герб Івянца]] (1998) уяўляе сабою палову фігуры льва залацістага колеру на чырвоным фоне з залатой каронай уверсе. Выява льва ўзята з радавога герба Салагубаў — былых уладальнікаў Івянца, верхняя частка (карона) нагадвае пра тое, што ў XVIII ст. Івянец быў цэнтрам [[Івянецкае графства|Івянецкага графства]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Упершыню Івянец упамінаецца ў другой палове [[XIV стагоддзе|XIV ст.]], калі ён знаходзіўся ў валоданні [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Вітаўт]]а. У другой палове [[XV ст.]] — уладанне [[Салагубы|Давойна-Салагубаў]]. Пад [[1522]] годам Івянец значыцца як [[мястэчка]] [[Менскі павет|Менскага павета]]. У сяр. [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] тут з’явілася пратэстанцкая супольнасць, дзейнічалі кальвінскі збор, школа і шпіталь. У [[1606]] у мястэчку збудавалі драўляны касцёл. На [[1640]] у Івянцы было 27 двароў. У [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] ([[1654]]—[[1667]]) маскоўскія захопнікі ўчынілі тут значныя разбурэнні<ref name="ehb"/>. У пач. [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] утварылася [[Івянецкае графства]]. У [[1702]] стольнік мінскі [[Тэадор Ваньковіч]] заснаваў у мястэчку касцёл і кляштар францысканцаў, у [[1745]] годзе [[падскарбі вялікі літоўскі|падскарбі]] [[Ян Міхал Салагуб]] збудаваў мураваны касцёл (фару). У [[1780]] тут было 7 вуліц, Рынак, 174 двары<ref name="ehb"/>. === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) Івянец апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе стаў цэнтрам воласці Менскага павета. Царскія ўлады перавялі асабіста вольных местачкоўцаў у стан прыгонных сялян (толькі ў [[1860]] яны дабіліся свабоды і вяртання мяшчанскага звання)<ref name="miastečki-1"/>. З [[1795]] года ўладанне Казіміра Плявакі, калабарыйскага старасты, з [[1810]] г. — Якуба Плявакі. Станам на [[1859]] год у Івянцы было 189 двароў<ref name="miastečki-2"/>, на [[1861]] — 189. Местачкоўцы актыўна ўдзельнічалі ў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызваленчым паўстанні]] ([[1863]]—[[1864]]) Пасля здушэння паўстання ў [[1864]] з мэтай [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі края]] расійскія ўлады адкрылі ў Івянцы народнае вучылішча, а [[28 лістапада]] [[1869]] гвалтоўна перарабілі касцёлы Святога Міхаіла і Найсвяцейшай Тройцы ў цэрквы [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]. У [[1880-я]] у мястэчку было 288 дамоў<ref name="HSKP"/>, 2 школы, 35 крамаў, 17 ганчарных майстэрань, 2 заезныя двары, 2 царквы, 2 сінагогі, праводзіліся штотыднёвыя таргі і 2 кірмашы ў год. У Івянцы неаднаразова спыняліся беларускі паэт і драматург [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] і пісьменнік [[Ядвігін Ш.]] У [[1888]] г. уладальнік Міхаіл Казарынаў. Паводле вынікаў перапісу [[1897]] года, колькасць двароў павялічылася да 399, дзейнічалі 2 царквы і 2 капліцы, працавалі народнае вучылішча, 2 малітоўныя школы, 2 багадзельні, прыёмны пакой, вадзяны млын, 15 майстэрняў з абпальвання гаршкоў, 9 кузняў, 64 крамы, 2 карчмы і гарэлачны склад, праводзіліся 2 кірмашы штогод і таргі ў нядзелі. === Найноўшы час === У пач. [[XX стагоддзе|XX ст.]] дзейнічалі бальніца і амбулаторыя, у якіх працавалі доктар, 3 фельчары, некалькі санітарак. З 1902 г. да верасня [[1939]] года ва ўладанні Пятра Дарагунцава. У 1913—1915 гадах каля кірмашовай плошчы былі ўзведзены праваслаўная царква Святой Ефрасінні Полацкай і жаночы манастыр. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў лютым 1918 Івянец занялі нямецкія войскі. Затым у час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 Івянец занялі польскія войскі. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор 1921 года|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) мястэчка апынулася ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе ў [[1923]] стала цэнтрам гміны Валожынскага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. У гэты час Івянец знаходзіўся за 16 км ад граніцы з БССР. Рэчка Волма, што цякла праз паселішча, брала свой пачатак па-за гэтай граніцай. Івянец размяшчаўся на пагорках у атачэнні лясоў і складаўся з некалькіх вуліц, найбольшымі з якім былі: вул. Пілсудскага (гістарычная Койданаўская), на ёй размяшчаліся пошта, гродскі суд і тры школьныя будынкі, вул. Т. Касцюшкі (гістарычная Ракаўская) з адміністрацыяй гміны, будынкам агульнаадукацыйнай школы, шпіталем і касцёлам Святога Аляксея, вул. 3 Мая (гістарычная Віленская), на ёй знаходзіліся найбольш значныя жылыя будынкі, два атэлі, паліцэйскі пастарунак, аптэка, касцёл Святога Міхаіла. У [[1934]] распачалася электрыфікацыя паселішча. Прыватныя асобы заснавалі электрычную станцыю. Яна размяшчалася над рэчкай, у будынках даўняга двару Салагубаў. Праца машыны электрычнай станцыі выкарыстоўвалася на мясцовай лесапільні. У [[1936]] у Івянцы збудавалі новую школу на вуліцы Закляштарнай, большасць вуліц забрукавалі, а некаторыя асвятлілі. На [[1938]] у мястэчку было 574 будынкі (з іх 10 мураваных), працавалі шматлікія цагельні, кінатэтар «Jutrzenka» ({{lang-be|Зорка}}) у Доме жаўнера, ваенны аэрапорт пры кашарах. Увосень 1939 года Івянец увайшоў у [[БССР]], дзе стаў цэнтрам раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] (з [[1962]] у Валожынскім раёне). [[12 кастрычніка]] [[1940]] паселішча атрымала афіцыйны статут [[Пасёлак гарадскога тыпу|пасёлку гарадскога тыпу]]. У гэты час тут было 523 двары. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з [[25 чэрвеня]] [[1941]] да [[6 ліпеня]] [[1944]] мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У Івянецкім гета (10 лістапада 1941 — 9 чэрвеня 1942) былі закатаваныя і забітыя больш за 1000 габрэяў. У [[1998]] адбылося афіцыйнае зацверджанне [[герб Івянца|герба Івянца]], створанага на аснове герба «[[Герб «Праўдзіч»|Праўдзіч]]» роду [[Салагубы|Салагубаў]]. [[18 ліпеня|18]]—[[20 ліпеня]] [[2008]] у мястэчку прайшла 1-я Міждыяцэзіяльная сустрэча моладзі<ref name="catholic"/>. <center><gallery caption="Мястэчка на старых здымках" widths=150 heights=150 perrow="4"> Ivianiec, Vołma. Івянец, Волма (1930-39).jpg|Панарама Ivianiec, Rynak, Fara. Івянец, Рынак, Фара (1901-13) (2).jpg|Рынак. Фарны касцёл Ivianiec, Fara. Івянец, Фара (XX) .jpg|Фарны касцёл з боку апсіды Ivianiec, Vilenskaja, Franciškanski. Івянец, Віленская, Францішканскі (1900).jpg|Вуліца Віленская. «Белы касцёл», [[1897]] Ivianiec, Rakaŭskaja, Śviatoha Alaksieja. Івянец, Ракаўская, Сьвятога Аляксея (1930).jpg|Вуліца Ракаўская. «Чырвоны касцёл», [[1930-я]] Ivianiec, Vilenskaja-Rakaŭskaja. Івянец, Віленская-Ракаўская (1918).jpg|Рог Віленскай і Ракаўскай, [[1918]] Ivianiec, Vilenskaja. Івянец, Віленская (24.09.1929).jpg|Вуліца Віленская, [[1929]] Ivianiec, Rynak-Nadrečnaja. Івянец, Рынак-Надрэчная (1918).jpg|Вуліца Зашкольная </gallery></center> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:150 barincrement:28 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:6000 ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:200 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1815 from:0 till:418 bar:1861 from:0 till:1799 bar:1897 from:0 till:2445 bar:1923 from:0 till:2226 bar:1931 from:0 till:3084 bar:1940 from:0 till:3303 bar:1971 from:0 till:3700 bar:1994 from:0 till:5200 bar:1998 from:0 till:5000 bar:2006 from:0 till:4800 bar:2009 from:0 till:4320 bar:2016 from:0 till:4178 bar:2017 from:0 till:4206 bar:2026 from:0 till:3806 TextData= fontsize:10px pos:(20,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1815 год — 418 чал.<ref name="HVB-1"/>; 1861 год — 1&nbsp;799 чал.; 1897 год — 2&nbsp;445 чал.<ref name="ehb"/> * '''XX стагоддзе''': 1923 год — 2226 чал.<ref name="ehb"/> у ''мястэчку Івянец'' і 38 чал. у ''фальварку Івянец''<ref name="HVB-2">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 425.</ref>; 1931 год — 3&nbsp;084 чал., з іх 1&nbsp;521 хрысціянін і 563 іўдзеі; 1940 год — 3&nbsp;303 чал.; 1971 год — 3,7 тыс. чал.<ref name="ehb"/>; 1994 год — 5,2 тыс. чал.<ref name="ehb"/>; 1998 год — 5 тыс. чал.<ref name="BE"/> * '''XXI стагоддзе''': 2006 год — 4,8 тыс. чал.; 2008 год — 4,8 тыс. чал.<ref name="HVB-3">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 422.</ref>; 2009 год — 4&nbsp;320<ref name="belstat"/>; 2016 год — 4&nbsp;178 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 4&nbsp;206 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2026 год — 3&nbsp;806 чал. == Эканоміка == [[Файл:Выява:2024.11.03 Ceramics of Ivianiec Valožyn District Minsk Region Household Utensils 1970s Clay Ceramic Glaze Painting.jpg|thumb|[Івянецкая кераміка]]. Бытавыя рэчы. 1970-я годы. Гліна, паліва, роспіс.]] У Івянцы працуюць прадпрыемствы [[Харчовая прамысловасць|харчовай]], [[дрэваапрацоўчая прамысловасць|дрэваапрацоўчай]], [[хімічная прамысловасць|хімічнай]] прамысловасці, у тым ліку фабрыка мастацкай керамікі і гафту, племянны птушказавод, дрэваапрацоўчы камбінат, дзяржаўнае прадпрыемства «Крыніца», кандытарская фабрыка «[[Іўкон]]». Гасцініца «Івянец». Івянец — адзін з ганчарных цэнтраў [[Беларусь|Беларусі]]<ref name="TEB"/> (гл. [[івянецкая кераміка]]). У даўнія часы мясцовая прадукцыя вывозілася не толькі ў навакольныя сёлы і мястэчкі, але і на рынкі [[Вільня|Вільні]] і [[Мінск]]у. Ганчарнае рамяство існуе тут і ў наш час. == Культура == Дзейнічаюць [[Івянецкі музей традыцыйнай культуры|музей традыцыйнай культуры]] (краязнаўчы музей), дзіцячая школа мастацтваў, Цэнтр творчасці дзяцей і моладзі, дом культуры, 2 бібліятэкі, кінатэатр. Пачынаючы з 2003 года ў Івянцы адбываецца штогадовая «[[Музычная майстэрня]]» — найбуйнейшы ў Беларусі майстар-клас для хрысціянскіх музыкантаў і спевакоў. == Інфраструктура == У Івянцы працуюць сярэдняя і музычная школы, дашкольная ўстанова. Медыцынскае абслугоўванне насельніцтва ажыццяўляе пасялковая бальніца. == Забудова == [[Файл:Iwieniec panorama-B fc35.jpg|thumb|Забудова цэнтра пасёлка]] [[Файл:Iwieniec panorama-A fc34.jpg|thumb|Забудова пасёлка]] === Планіроўка === Планіроўка Івянца гістарычна склалася па традыцыйнай схеме: вуліцы пачынаюцца ад гандлёвай плошчы, размешчанай у сярэдзіне паселішча. Ад плошчы праменямі разыходзяцца шэсць вуліц. З іх тры пераходзяць у дарогі на [[Ракаў]] (зараз вул. 17 Верасня), [[Стоўбцы]] (вул. Камсамольская), [[Дзяржынава]] (вул. 1 Мая). === Вуліцы і плошчы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | 17 Верасня вуліца || '''Ракаўская''' вуліца || Тадэвуша Касцюшкі вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | 1 Мая вуліца || '''Віленская''' вуліца || 3 мая вуліца |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Камсамольская вуліца || '''Койданаўская''' вуліца || Пілсудскага вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Леніна вуліца || '''Зашкольная''' вуліца<ref name="radzima"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Прамысловая вуліца || '''Княжацкая''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Свабоды плошча || '''Рынак''' плошча || |} == Славутасці == * [[Касцёл Святога Аляксея (Івянец)|Касцёл Святога Аляксея]] (чырвоны касцёл; [[1905]]—[[1907]]) — {{ГККРБ 4|613Г000085}} * Комплекс кляштара францысканцаў: [[Касцёл Святога Міхаіла Арханёла і кляштар францысканцаў (Івянец)|касцёл Святога Міхаіла Арханёла]], кляштарны корпус, агароджа з брамай (белы касцёл; [[1702]]—[[1705]]), на перакрыжаванні вуліц 1-га Мая і Пушкіна — {{ГККРБ 4|613Г000086 }} * Курганны могільнік ([[XI стагоддзе|XI]]—[[XIII стагоддзе|XIII стагоддзi]]), на паўночнай ускраіне пасёлка, за 0,4 км на поўнач ад касцёла, за 50 м на захад ад птушкафабрыкі — {{ГККРБ 4|613В000087}} * Сядзіба Плявака (пач. [[XX ст.]]) * [[Івянецкая сінагога|Сінагога]] (1912) * [[Царква Святой Ефрасінні (Івянец)|Царква Св. Ефрасінні]] (пасля [[1990]]) * Прыдарожныя капліца * Капліца на каталіцкіх могілках * Брацкая магiла ([[1941]]—[[1944]]), пл. Свабоды — {{ГККРБ 4|613Д000088}} * Адміністрацыйны будынак ([[1930-я]]) * Дом-музей [[Апалінарый Пупко|Апалінарыя Пупко]] ([[XIX ст.]]) * Яўрэйскія могілкі * Каталіцкія могілкі * Помнік Ф. Дзяржынскаму === Страчаная спадчына === * [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Івянец)|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы]] ([[1745]]) * Царква, пабудаваная на месцы касцёла Св. Тройцы <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px" caption="Краявіды мястэчка"> Івянец. Касцёл Св. Міхала Арханёла (07).jpg|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла («Белы касцёл») Файл:Franciszkanie Iwieniec fc15.jpg|Кляштар францысканцаў Файл:Івянец. Касцёл Святога Аляксея.jpg|[[Касцёл Святога Аляксея (Івянец)|Касцёл Святога Аляксея]] («Чырвоны касцёл») Івянец. Могілкі. Капліца каталіцкая.jpg|Могілкі. Капліца каталіцкая Івянец. Царква Св. Ефрасінні.jpg |[[Царква Святой Ефрасінні, Івянец|Царква Св. Ефрасінні]] Файл:Synagogues in Ivyanets 1a.jpg|Сінагога Файл:Iwieniec muzeum-A fc31.jpg|Краязнаўчы музей Івянец. Брама каталіцкіх могілак (01).jpg|Брама каталіцкіх могілак </gallery> == Гарады-пабрацімы == * {{Сцяг Польшчы}} [[Стэрдынь]], [[Польшча]] == Вядомыя асобы == * [[Уладзімір Яўгенавіч Ануфрыеў]] (нар. 1957) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, кераміст. * [[Міхалка Петрукоў]] (Лотыш) — нашанівец * [[Апалінарый Пупко]] (1893—1984) — самабытны майстар-разьбяр * [[Вацлаў Пупка]] — грамадскі і палітычны дзеяч * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] (1891—1938) — беларускі рымска-каталіцкі святар, грамадскі і культурны дзеяч * [[Лявон Лявонавіч Більдзюкевіч]] ([[1895]]—[[1942]]) — беларускі педагог, матэматык, грамадскі дзеяч. * [[Васіль Паўлавіч Гур’янаў]] (нар. 1955) — беларускі палітык. * [[Іосіф Валяр’янавіч Ляшчынскі]] (нар. 1924) — беларускі дзеяч аматарскага мастацтва, [[Заслужаны дзеяч культуры Беларусі]]. * [[Таццяна Мікалаеўна Буйко]] (нар. 1959) — беларускі філосаф. == Гл. таксама == * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Мінскай вобласці]] * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> <ref name="ivenec">{{cite web |url = http://www.ivenec.eu/herb.htm |title = На фэсце Св. Міхала ў Івенцы ўпершыню прэзентаваны герб Івянецкага графства |publisher = [http://www.ivenec.eu www.ivenec.eu] |date = 5 кастрычніка 2011 |accessdate = 14 чэрвеня 2016 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305002313/http://www.ivenec.eu/herb.htm |archivedate = 5 сакавіка 2016 |url-status = dead }}</ref> <ref name="ehb">[[Марат Батвіннік|Батвіннік М.]], [[Валерый Шаблюк|Шаблюк В.]] Івянец // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} С. 469.</ref> <ref name="miastečki-1">{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010|к}} С. 88.</ref> <ref name="miastečki-2">{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010|к}} С. 379.</ref> <ref name="HSKP">[[Аляксандр Ельскі|Jelski A.]] Iwieniec // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/324 324].</ref> <ref name="catholic">[http://catholic.by/p2/index.php?option=com_content&task=view&id=4940&Itemid=9&rrr 1-я Міждыяцэзіяльная сустрэча моладзі ў Івянцы] на [[Catholic.by]]</ref> <ref name="HVB-1">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 423.</ref> <ref name="HVB-2">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 425.</ref> <ref name="BE">{{Крыніцы/БелЭн|7к}} С. 159.</ref> <ref name="HVB-3">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 422.</ref> <ref name="belstat">[http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-6.pdf Перепись населения — 2009. Минская область] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101030222404/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-6.pdf |date=30 кастрычніка 2010 }}{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="TEB">{{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}</ref> <ref name="radzima">[http://www.radzima.org/be/miesca/ivyanec.html Івянец], [[Radzima.org]]</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} * {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1}} * {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Івянец|344}} * Kuźmiński J.J. Z Iwieńca i Stołpców do Białegostoku. — Białystok, 1993. ISBN 83-901635-0-0. * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Ivianiec|Івянец}} {{OSM relation|6722711|Івянец}} * {{ГБ|http://globustut.by/ivenec/index.htm}} * {{radzima2|ivyanec}} * [http://www.ivenec.com Івянец ONLYNE] — старонка г.п. Івянец {{Валожынскі раён}} {{Мінская вобласць}} [[Катэгорыя:Івянец| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] 8axyc51us7l7et0nmbgp2psndyt9b7g 5120824 5120822 2026-04-04T16:35:46Z JerzyKundrat 174 /* Эканоміка */ 5120824 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Гарадскі пасёлак |беларуская назва = Івянец |арыгінальная назва = Івянец |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of arms of Ivianiec.png |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Івянец. Касцёл Св. Міхала Арханёла (01).jpg |подпіс = [[Касцёл Святога Міхаіла Арханёла і кляштар францысканцаў (Івянец)|Касцёл Св. Міхала Архангела]] |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 53|lat_sec = 24 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 44|lon_sec = 29 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIV стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = 1940 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 1772 |паштовы індэкс = 222370 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 5 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Ivianiec |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979037 }} '''Івяне́ц'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Ivianiec}}, {{lang-ru|Ивенец}}) — гарадскі пасёлак у [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], стаіць на [[Волма (прыток Іслачы)|р. Волма]]. <!--Цэнтр [[Івянецкі сельсавет|Івянецкага сельсавета]].--> Знаходзіцца за 31 км ад [[Валожын]]а, за 40 км ад чыгуначнай [[станцыя Койданава|станцыі Койданава]] на лініі [[Мінск]]—[[Баранавічы]]. Аўтадарогі накіраваны на Мінск, [[Дзяржынск]], [[Стоўбцы]], [[Навагрудак]]. Івянец — даўняе [[мястэчка]], колішняя сталіца [[Івянецкае графства|графства]] на [[Менскі павет|гістарычнай Меншчыне]], якому ўпершыню ў краіне распрацавалі зямельную сімволіку<ref name="ivenec"/>. == Герб == [[Герб Івянца]] (1998) уяўляе сабою палову фігуры льва залацістага колеру на чырвоным фоне з залатой каронай уверсе. Выява льва ўзята з радавога герба Салагубаў — былых уладальнікаў Івянца, верхняя частка (карона) нагадвае пра тое, што ў XVIII ст. Івянец быў цэнтрам [[Івянецкае графства|Івянецкага графства]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Упершыню Івянец упамінаецца ў другой палове [[XIV стагоддзе|XIV ст.]], калі ён знаходзіўся ў валоданні [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Вітаўт]]а. У другой палове [[XV ст.]] — уладанне [[Салагубы|Давойна-Салагубаў]]. Пад [[1522]] годам Івянец значыцца як [[мястэчка]] [[Менскі павет|Менскага павета]]. У сяр. [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] тут з’явілася пратэстанцкая супольнасць, дзейнічалі кальвінскі збор, школа і шпіталь. У [[1606]] у мястэчку збудавалі драўляны касцёл. На [[1640]] у Івянцы было 27 двароў. У [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] ([[1654]]—[[1667]]) маскоўскія захопнікі ўчынілі тут значныя разбурэнні<ref name="ehb"/>. У пач. [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] утварылася [[Івянецкае графства]]. У [[1702]] стольнік мінскі [[Тэадор Ваньковіч]] заснаваў у мястэчку касцёл і кляштар францысканцаў, у [[1745]] годзе [[падскарбі вялікі літоўскі|падскарбі]] [[Ян Міхал Салагуб]] збудаваў мураваны касцёл (фару). У [[1780]] тут было 7 вуліц, Рынак, 174 двары<ref name="ehb"/>. === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) Івянец апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе стаў цэнтрам воласці Менскага павета. Царскія ўлады перавялі асабіста вольных местачкоўцаў у стан прыгонных сялян (толькі ў [[1860]] яны дабіліся свабоды і вяртання мяшчанскага звання)<ref name="miastečki-1"/>. З [[1795]] года ўладанне Казіміра Плявакі, калабарыйскага старасты, з [[1810]] г. — Якуба Плявакі. Станам на [[1859]] год у Івянцы было 189 двароў<ref name="miastečki-2"/>, на [[1861]] — 189. Местачкоўцы актыўна ўдзельнічалі ў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызваленчым паўстанні]] ([[1863]]—[[1864]]) Пасля здушэння паўстання ў [[1864]] з мэтай [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі края]] расійскія ўлады адкрылі ў Івянцы народнае вучылішча, а [[28 лістапада]] [[1869]] гвалтоўна перарабілі касцёлы Святога Міхаіла і Найсвяцейшай Тройцы ў цэрквы [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]. У [[1880-я]] у мястэчку было 288 дамоў<ref name="HSKP"/>, 2 школы, 35 крамаў, 17 ганчарных майстэрань, 2 заезныя двары, 2 царквы, 2 сінагогі, праводзіліся штотыднёвыя таргі і 2 кірмашы ў год. У Івянцы неаднаразова спыняліся беларускі паэт і драматург [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] і пісьменнік [[Ядвігін Ш.]] У [[1888]] г. уладальнік Міхаіл Казарынаў. Паводле вынікаў перапісу [[1897]] года, колькасць двароў павялічылася да 399, дзейнічалі 2 царквы і 2 капліцы, працавалі народнае вучылішча, 2 малітоўныя школы, 2 багадзельні, прыёмны пакой, вадзяны млын, 15 майстэрняў з абпальвання гаршкоў, 9 кузняў, 64 крамы, 2 карчмы і гарэлачны склад, праводзіліся 2 кірмашы штогод і таргі ў нядзелі. === Найноўшы час === У пач. [[XX стагоддзе|XX ст.]] дзейнічалі бальніца і амбулаторыя, у якіх працавалі доктар, 3 фельчары, некалькі санітарак. З 1902 г. да верасня [[1939]] года ва ўладанні Пятра Дарагунцава. У 1913—1915 гадах каля кірмашовай плошчы былі ўзведзены праваслаўная царква Святой Ефрасінні Полацкай і жаночы манастыр. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў лютым 1918 Івянец занялі нямецкія войскі. Затым у час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 Івянец занялі польскія войскі. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор 1921 года|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) мястэчка апынулася ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе ў [[1923]] стала цэнтрам гміны Валожынскага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. У гэты час Івянец знаходзіўся за 16 км ад граніцы з БССР. Рэчка Волма, што цякла праз паселішча, брала свой пачатак па-за гэтай граніцай. Івянец размяшчаўся на пагорках у атачэнні лясоў і складаўся з некалькіх вуліц, найбольшымі з якім былі: вул. Пілсудскага (гістарычная Койданаўская), на ёй размяшчаліся пошта, гродскі суд і тры школьныя будынкі, вул. Т. Касцюшкі (гістарычная Ракаўская) з адміністрацыяй гміны, будынкам агульнаадукацыйнай школы, шпіталем і касцёлам Святога Аляксея, вул. 3 Мая (гістарычная Віленская), на ёй знаходзіліся найбольш значныя жылыя будынкі, два атэлі, паліцэйскі пастарунак, аптэка, касцёл Святога Міхаіла. У [[1934]] распачалася электрыфікацыя паселішча. Прыватныя асобы заснавалі электрычную станцыю. Яна размяшчалася над рэчкай, у будынках даўняга двару Салагубаў. Праца машыны электрычнай станцыі выкарыстоўвалася на мясцовай лесапільні. У [[1936]] у Івянцы збудавалі новую школу на вуліцы Закляштарнай, большасць вуліц забрукавалі, а некаторыя асвятлілі. На [[1938]] у мястэчку было 574 будынкі (з іх 10 мураваных), працавалі шматлікія цагельні, кінатэтар «Jutrzenka» ({{lang-be|Зорка}}) у Доме жаўнера, ваенны аэрапорт пры кашарах. Увосень 1939 года Івянец увайшоў у [[БССР]], дзе стаў цэнтрам раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] (з [[1962]] у Валожынскім раёне). [[12 кастрычніка]] [[1940]] паселішча атрымала афіцыйны статут [[Пасёлак гарадскога тыпу|пасёлку гарадскога тыпу]]. У гэты час тут было 523 двары. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з [[25 чэрвеня]] [[1941]] да [[6 ліпеня]] [[1944]] мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У Івянецкім гета (10 лістапада 1941 — 9 чэрвеня 1942) былі закатаваныя і забітыя больш за 1000 габрэяў. У [[1998]] адбылося афіцыйнае зацверджанне [[герб Івянца|герба Івянца]], створанага на аснове герба «[[Герб «Праўдзіч»|Праўдзіч]]» роду [[Салагубы|Салагубаў]]. [[18 ліпеня|18]]—[[20 ліпеня]] [[2008]] у мястэчку прайшла 1-я Міждыяцэзіяльная сустрэча моладзі<ref name="catholic"/>. <center><gallery caption="Мястэчка на старых здымках" widths=150 heights=150 perrow="4"> Ivianiec, Vołma. Івянец, Волма (1930-39).jpg|Панарама Ivianiec, Rynak, Fara. Івянец, Рынак, Фара (1901-13) (2).jpg|Рынак. Фарны касцёл Ivianiec, Fara. Івянец, Фара (XX) .jpg|Фарны касцёл з боку апсіды Ivianiec, Vilenskaja, Franciškanski. Івянец, Віленская, Францішканскі (1900).jpg|Вуліца Віленская. «Белы касцёл», [[1897]] Ivianiec, Rakaŭskaja, Śviatoha Alaksieja. Івянец, Ракаўская, Сьвятога Аляксея (1930).jpg|Вуліца Ракаўская. «Чырвоны касцёл», [[1930-я]] Ivianiec, Vilenskaja-Rakaŭskaja. Івянец, Віленская-Ракаўская (1918).jpg|Рог Віленскай і Ракаўскай, [[1918]] Ivianiec, Vilenskaja. Івянец, Віленская (24.09.1929).jpg|Вуліца Віленская, [[1929]] Ivianiec, Rynak-Nadrečnaja. Івянец, Рынак-Надрэчная (1918).jpg|Вуліца Зашкольная </gallery></center> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:150 barincrement:28 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:6000 ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:200 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1815 from:0 till:418 bar:1861 from:0 till:1799 bar:1897 from:0 till:2445 bar:1923 from:0 till:2226 bar:1931 from:0 till:3084 bar:1940 from:0 till:3303 bar:1971 from:0 till:3700 bar:1994 from:0 till:5200 bar:1998 from:0 till:5000 bar:2006 from:0 till:4800 bar:2009 from:0 till:4320 bar:2016 from:0 till:4178 bar:2017 from:0 till:4206 bar:2026 from:0 till:3806 TextData= fontsize:10px pos:(20,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1815 год — 418 чал.<ref name="HVB-1"/>; 1861 год — 1&nbsp;799 чал.; 1897 год — 2&nbsp;445 чал.<ref name="ehb"/> * '''XX стагоддзе''': 1923 год — 2226 чал.<ref name="ehb"/> у ''мястэчку Івянец'' і 38 чал. у ''фальварку Івянец''<ref name="HVB-2">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 425.</ref>; 1931 год — 3&nbsp;084 чал., з іх 1&nbsp;521 хрысціянін і 563 іўдзеі; 1940 год — 3&nbsp;303 чал.; 1971 год — 3,7 тыс. чал.<ref name="ehb"/>; 1994 год — 5,2 тыс. чал.<ref name="ehb"/>; 1998 год — 5 тыс. чал.<ref name="BE"/> * '''XXI стагоддзе''': 2006 год — 4,8 тыс. чал.; 2008 год — 4,8 тыс. чал.<ref name="HVB-3">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 422.</ref>; 2009 год — 4&nbsp;320<ref name="belstat"/>; 2016 год — 4&nbsp;178 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 4&nbsp;206 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2026 год — 3&nbsp;806 чал. == Эканоміка == [[Файл:2024.11.03 Ceramics of Ivianiec Valožyn District Minsk Region Household Utensils 1970s Clay Ceramic Glaze Painting.jpg|thumb|[[Івянецкая кераміка]]. Бытавыя рэчы. 1970-я годы. Гліна, паліва, роспіс.]] У Івянцы працуюць прадпрыемствы [[Харчовая прамысловасць|харчовай]], [[дрэваапрацоўчая прамысловасць|дрэваапрацоўчай]], [[хімічная прамысловасць|хімічнай]] прамысловасці, у тым ліку фабрыка мастацкай керамікі і гафту, племянны птушказавод, дрэваапрацоўчы камбінат, дзяржаўнае прадпрыемства «Крыніца», кандытарская фабрыка «[[Іўкон]]». Гасцініца «Івянец». Івянец — адзін з ганчарных цэнтраў [[Беларусь|Беларусі]]<ref name="TEB"/> (гл. [[івянецкая кераміка]]). У даўнія часы мясцовая прадукцыя вывозілася не толькі ў навакольныя сёлы і мястэчкі, але і на рынкі [[Вільня|Вільні]] і [[Мінск]]у. Ганчарнае рамяство існуе тут і ў наш час. == Культура == Дзейнічаюць [[Івянецкі музей традыцыйнай культуры|музей традыцыйнай культуры]] (краязнаўчы музей), дзіцячая школа мастацтваў, Цэнтр творчасці дзяцей і моладзі, дом культуры, 2 бібліятэкі, кінатэатр. Пачынаючы з 2003 года ў Івянцы адбываецца штогадовая «[[Музычная майстэрня]]» — найбуйнейшы ў Беларусі майстар-клас для хрысціянскіх музыкантаў і спевакоў. == Інфраструктура == У Івянцы працуюць сярэдняя і музычная школы, дашкольная ўстанова. Медыцынскае абслугоўванне насельніцтва ажыццяўляе пасялковая бальніца. == Забудова == [[Файл:Iwieniec panorama-B fc35.jpg|thumb|Забудова цэнтра пасёлка]] [[Файл:Iwieniec panorama-A fc34.jpg|thumb|Забудова пасёлка]] === Планіроўка === Планіроўка Івянца гістарычна склалася па традыцыйнай схеме: вуліцы пачынаюцца ад гандлёвай плошчы, размешчанай у сярэдзіне паселішча. Ад плошчы праменямі разыходзяцца шэсць вуліц. З іх тры пераходзяць у дарогі на [[Ракаў]] (зараз вул. 17 Верасня), [[Стоўбцы]] (вул. Камсамольская), [[Дзяржынава]] (вул. 1 Мая). === Вуліцы і плошчы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | 17 Верасня вуліца || '''Ракаўская''' вуліца || Тадэвуша Касцюшкі вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | 1 Мая вуліца || '''Віленская''' вуліца || 3 мая вуліца |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Камсамольская вуліца || '''Койданаўская''' вуліца || Пілсудскага вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Леніна вуліца || '''Зашкольная''' вуліца<ref name="radzima"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Прамысловая вуліца || '''Княжацкая''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Свабоды плошча || '''Рынак''' плошча || |} == Славутасці == * [[Касцёл Святога Аляксея (Івянец)|Касцёл Святога Аляксея]] (чырвоны касцёл; [[1905]]—[[1907]]) — {{ГККРБ 4|613Г000085}} * Комплекс кляштара францысканцаў: [[Касцёл Святога Міхаіла Арханёла і кляштар францысканцаў (Івянец)|касцёл Святога Міхаіла Арханёла]], кляштарны корпус, агароджа з брамай (белы касцёл; [[1702]]—[[1705]]), на перакрыжаванні вуліц 1-га Мая і Пушкіна — {{ГККРБ 4|613Г000086 }} * Курганны могільнік ([[XI стагоддзе|XI]]—[[XIII стагоддзе|XIII стагоддзi]]), на паўночнай ускраіне пасёлка, за 0,4 км на поўнач ад касцёла, за 50 м на захад ад птушкафабрыкі — {{ГККРБ 4|613В000087}} * Сядзіба Плявака (пач. [[XX ст.]]) * [[Івянецкая сінагога|Сінагога]] (1912) * [[Царква Святой Ефрасінні (Івянец)|Царква Св. Ефрасінні]] (пасля [[1990]]) * Прыдарожныя капліца * Капліца на каталіцкіх могілках * Брацкая магiла ([[1941]]—[[1944]]), пл. Свабоды — {{ГККРБ 4|613Д000088}} * Адміністрацыйны будынак ([[1930-я]]) * Дом-музей [[Апалінарый Пупко|Апалінарыя Пупко]] ([[XIX ст.]]) * Яўрэйскія могілкі * Каталіцкія могілкі * Помнік Ф. Дзяржынскаму === Страчаная спадчына === * [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Івянец)|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы]] ([[1745]]) * Царква, пабудаваная на месцы касцёла Св. Тройцы <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px" caption="Краявіды мястэчка"> Івянец. Касцёл Св. Міхала Арханёла (07).jpg|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла («Белы касцёл») Файл:Franciszkanie Iwieniec fc15.jpg|Кляштар францысканцаў Файл:Івянец. Касцёл Святога Аляксея.jpg|[[Касцёл Святога Аляксея (Івянец)|Касцёл Святога Аляксея]] («Чырвоны касцёл») Івянец. Могілкі. Капліца каталіцкая.jpg|Могілкі. Капліца каталіцкая Івянец. Царква Св. Ефрасінні.jpg |[[Царква Святой Ефрасінні, Івянец|Царква Св. Ефрасінні]] Файл:Synagogues in Ivyanets 1a.jpg|Сінагога Файл:Iwieniec muzeum-A fc31.jpg|Краязнаўчы музей Івянец. Брама каталіцкіх могілак (01).jpg|Брама каталіцкіх могілак </gallery> == Гарады-пабрацімы == * {{Сцяг Польшчы}} [[Стэрдынь]], [[Польшча]] == Вядомыя асобы == * [[Уладзімір Яўгенавіч Ануфрыеў]] (нар. 1957) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, кераміст. * [[Міхалка Петрукоў]] (Лотыш) — нашанівец * [[Апалінарый Пупко]] (1893—1984) — самабытны майстар-разьбяр * [[Вацлаў Пупка]] — грамадскі і палітычны дзеяч * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] (1891—1938) — беларускі рымска-каталіцкі святар, грамадскі і культурны дзеяч * [[Лявон Лявонавіч Більдзюкевіч]] ([[1895]]—[[1942]]) — беларускі педагог, матэматык, грамадскі дзеяч. * [[Васіль Паўлавіч Гур’янаў]] (нар. 1955) — беларускі палітык. * [[Іосіф Валяр’янавіч Ляшчынскі]] (нар. 1924) — беларускі дзеяч аматарскага мастацтва, [[Заслужаны дзеяч культуры Беларусі]]. * [[Таццяна Мікалаеўна Буйко]] (нар. 1959) — беларускі філосаф. == Гл. таксама == * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Мінскай вобласці]] * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> <ref name="ivenec">{{cite web |url = http://www.ivenec.eu/herb.htm |title = На фэсце Св. Міхала ў Івенцы ўпершыню прэзентаваны герб Івянецкага графства |publisher = [http://www.ivenec.eu www.ivenec.eu] |date = 5 кастрычніка 2011 |accessdate = 14 чэрвеня 2016 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305002313/http://www.ivenec.eu/herb.htm |archivedate = 5 сакавіка 2016 |url-status = dead }}</ref> <ref name="ehb">[[Марат Батвіннік|Батвіннік М.]], [[Валерый Шаблюк|Шаблюк В.]] Івянец // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} С. 469.</ref> <ref name="miastečki-1">{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010|к}} С. 88.</ref> <ref name="miastečki-2">{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010|к}} С. 379.</ref> <ref name="HSKP">[[Аляксандр Ельскі|Jelski A.]] Iwieniec // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/324 324].</ref> <ref name="catholic">[http://catholic.by/p2/index.php?option=com_content&task=view&id=4940&Itemid=9&rrr 1-я Міждыяцэзіяльная сустрэча моладзі ў Івянцы] на [[Catholic.by]]</ref> <ref name="HVB-1">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 423.</ref> <ref name="HVB-2">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 425.</ref> <ref name="BE">{{Крыніцы/БелЭн|7к}} С. 159.</ref> <ref name="HVB-3">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 422.</ref> <ref name="belstat">[http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-6.pdf Перепись населения — 2009. Минская область] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101030222404/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-6.pdf |date=30 кастрычніка 2010 }}{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="TEB">{{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}</ref> <ref name="radzima">[http://www.radzima.org/be/miesca/ivyanec.html Івянец], [[Radzima.org]]</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} * {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1}} * {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Івянец|344}} * Kuźmiński J.J. Z Iwieńca i Stołpców do Białegostoku. — Białystok, 1993. ISBN 83-901635-0-0. * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Ivianiec|Івянец}} {{OSM relation|6722711|Івянец}} * {{ГБ|http://globustut.by/ivenec/index.htm}} * {{radzima2|ivyanec}} * [http://www.ivenec.com Івянец ONLYNE] — старонка г.п. Івянец {{Валожынскі раён}} {{Мінская вобласць}} [[Катэгорыя:Івянец| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] rxa5qnvg0k89zz3xt7ymtnmuvrzi52x Рускае Радыё 0 17673 5121143 5008777 2026-04-05T09:03:41Z Андрэй 2403 Б 152769 5121143 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва_радыёстанцыі = '''Рускае Радыё''' | поўнае_назва = ЗАТ «Рускае Радыё — Еўразія» | лагатып = | краіна = {{Расія}} [[Расія]] | музычны_фармат = Рускамоўная музыка | зона_вяшчанні = {{Расія}} [[Расія]], <br />{{Сцяг ПМР}} [[Прыднястроўе]], <br /> {{Сцяг Беларусі}}[[Беларусь]], <br />{{Сцяг Украіны}} [[Украіна]],<br />{{Сцяг Малдавіі}} [[Малдавія]],<br />{{Сцягафікацыя|Латвія}},<br />{{Сцягафікацыя|Літва}}, <br />{{Сцягафікацыя|Арменія}}, <br />{{Сцягафікацыя|Казахстан}},<br />{{Сцягафікацыя|Кіргізія}},<br />{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}},<br />{{Сцягафікацыя|ААЭ}}<br />{{Сцяг Чарнагорыі}} [[Чарнагорыя]],<br />[[інтэрнэт-вяшчанне]] | створаны = [[2 жніўня]] [[1995]] | ліцэнзія = РВ № 14801 ад 26 сакавіка 2009 г. | слоган = «Усё будзе добра!» | заснавальнікі = Сяргей Архіпаў і [[Сяргей Віталевіч Кажэўнікаў|Сяргей Кажэўнікаў]] | уладальнік = медыяхолдынг «[[Руская Медыягрупа]]» | кіраўнікі = | сайт = [http://www.rusradio.ru Афіцыйны сайт] }} «'''Ру́скае Ра́дыё'''» ([[Руская мова|па-руску]] — «''Русское Радио''») — папулярная [[Расія|расійская]] [[FM]]-радыёстанцыя. «''Русское Радио''» пачало вяшчанне [[2 жніўня]] [[1995]] года ў [[Масква|Маскве]]. Першым у эфір выйшаў [[дыджэй]] [[Марсель Гансалес]]. Ад самога пачатку асноўны фармат перадачаў складаюць папулярныя песні толькі на рускай мове — у адрозненне ад іншых падобных FM радыёстанцый, якія перадаюць шмат заходнееўрапейскай і амерыканскай музыкі. Дэвіз станцыі — ''«Всё будет хорошо!»'' (''«Усё будзе добра!»'') На сённяшні дзень «''Русское Радио''» вяшчае ў болей чым 950 гарадах Расіі, а таксама ў [[Беларусь|Беларусі]] (у Мінску — на частаце 98.9 FM), [[Украіна|Украіне]], [[Казахстан]]е, [[Малдова|Малдове]], [[Кыргызстан]]е, [[Арменія|Арменіі]], і краінах Балтыі. Апроч гэтага, прамы эфір радыёстанцыі транслюецца ў [[Інтэрнэт|Інтэрнэце]], такім чынам даючы магчымасць слухаць яе ў любой краіне свету. Асноўную частку эфіру складаюць папулярныя на дадзены момант песні, а таксама хіты мінулых гадоў і іншыя песні. Таксама можна пачуць разнастайныя перадачы; раз на гадзіну выходзяць выпускі навінаў, прадстаўленыя [[Руская Служба Навінаў|Рускай Службай Навінаў]]. У розных рэгіёнах праграма можа адрознівацца, але асноўныя перадачы з Масквы транслююцца ўсюды. Вяшчанне адбываецца ў кругласутачным рэжыме. «''Русское Радио''» з’яўляецца заснавальнікам расійскай штогадовай музычнай прэміі «[[Залаты Грамафон|Залаты грамафон]]». == Цікавыя факты з гісторыі станцыі == * У 1996 г. «Рускае радыё» заснавала народную музычную прэмію «[[Залаты грамафон]]», якая праходзіць у канцы кожнага года; у Беларусі яе ўручаюць на [[Мінск-Арэна|Мінск-Арэне]]. * З 2001 г. пачала вяшчанне ў [[Мінск]]у і [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]<ref>[https://rusradio.by/radio/o-radio О радио] // Сайт Рускага радыё ў Беларусі</ref>. У FM-дыяпазоне Мінска займае частату 98.9. Шоу «ВечерОК» і «Стол заказов» з'яўляюцца беларускімі<ref>[https://www.prfm.ru/radio/russkoe-belarus.html Русское Радио Беларусь] // Рrfm.ru</ref>. * 22 верасня 2010 года радыёстанцыя патрапіла ў «[[Кніга рэкордаў Гінеса|Кнігу рэкордаў Гінеса]]» за правядзенне 52-гадзіннага шоу «Рускія перцы» ў рэжыме нон-стоп. 3 красавіка 2015 г. гэта шоу зрабіла новы рэкорд: 60 гадзін нон-стоп<ref>[https://web.archive.org/web/20150408115409/http://rusnovosti.ru/posts/369262 Ведущие «Русского радио» завершили 60-часовой марафон]</ref>. * 26 чэрвеня 2014 года «Рускае радыё» расторгла дагавор аб пастаўцы музычнага кантэнта з «Рускае радыё — Украіна» за фінансавую дапамогу [[Узброеныя сілы Украіны|УСУ]] падчас [[Антытэрарыстычная аперацыя ва Украіне|АТА]]<ref>[https://web.archive.org/web/20140928215937/http://rusnovosti.ru/news/325699 «Русское радио» расторгнет договор с «Русским радио – Украина»]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.rusradio.ru «''Русское Радио''» ў Маскве (галоўны сайт кампаніі)] * [http://www.rusradio.by «''Русское Радио''» ў Беларусі] {{Радыёстанцыі Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі]] dpr071dwm8sy6pda2xpskk7xy6yd0xd 5121144 5121143 2026-04-05T09:04:36Z Андрэй 2403 Б 152769 5121144 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва_радыёстанцыі = '''Рускае Радыё''' | поўнае_назва = ЗАТ «Рускае Радыё — Еўразія» | лагатып = | краіна = {{Расія}} [[Расія]] | музычны_фармат = Рускамоўная музыка | зона_вяшчанні = {{Расія}} [[Расія]], <br />{{Сцяг ПМР}} [[Прыднястроўе]], <br /> {{Сцяг Беларусі}}[[Беларусь]], <br />{{Сцяг Украіны}} [[Украіна]],<br />{{Сцяг Малдавіі}} [[Малдавія]],<br />{{Сцягафікацыя|Латвія}},<br />{{Сцягафікацыя|Літва}}, <br />{{Сцягафікацыя|Арменія}}, <br />{{Сцягафікацыя|Казахстан}},<br />{{Сцягафікацыя|Кіргізія}},<br />{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}},<br />{{Сцягафікацыя|ААЭ}}<br />{{Сцяг Чарнагорыі}} [[Чарнагорыя]],<br />[[інтэрнэт-вяшчанне]] | створаны = [[2 жніўня]] [[1995]] | ліцэнзія = РВ № 14801 ад 26 сакавіка 2009 г. | слоган = «Усё будзе добра!» | заснавальнікі = Сяргей Архіпаў і [[Сяргей Віталевіч Кажэўнікаў|Сяргей Кажэўнікаў]] | уладальнік = медыяхолдынг «[[Руская Медыягрупа]]» | кіраўнікі = | сайт = [http://www.rusradio.ru Афіцыйны сайт] }} «'''Ру́скае Ра́дыё'''» ([[Руская мова|па-руску]] — «''Русское Радио''») — папулярная [[Расія|расійская]] [[FM]]-радыёстанцыя. «''Русское Радио''» пачало вяшчанне [[2 жніўня]] [[1995]] года ў [[Масква|Маскве]]. Першым у эфір выйшаў [[дыджэй]] [[Марсель Гансалес]]. Ад самога пачатку асноўны фармат перадачаў складаюць папулярныя песні толькі на рускай мове — у адрозненне ад іншых падобных FM радыёстанцый, якія перадаюць шмат заходнееўрапейскай і амерыканскай музыкі. Дэвіз станцыі — ''«Всё будет хорошо!»'' (''«Усё будзе добра!»'') На сённяшні дзень «''Русское Радио''» вяшчае ў болей чым 950 гарадах Расіі, а таксама ў [[Беларусь|Беларусі]] (у Мінску — на частаце 98.9 FM), [[Украіна|Украіне]], [[Казахстан]]е, [[Малдова|Малдове]], [[Кыргызстан]]е, [[Арменія|Арменіі]], і краінах Балтыі. Апроч гэтага, прамы эфір радыёстанцыі транслюецца ў [[Інтэрнэт|Інтэрнэце]], такім чынам даючы магчымасць слухаць яе ў любой краіне свету. Асноўную частку эфіру складаюць папулярныя на дадзены момант песні, а таксама хіты мінулых гадоў і іншыя песні. Таксама можна пачуць разнастайныя перадачы; раз на гадзіну выходзяць выпускі навінаў, прадстаўленыя [[Руская Служба Навінаў|Рускай Службай Навінаў]]. У розных рэгіёнах праграма можа адрознівацца, але асноўныя перадачы з Масквы транслююцца ўсюды. Вяшчанне адбываецца ў кругласутачным рэжыме. «''Русское Радио''» з’яўляецца заснавальнікам расійскай штогадовай музычнай прэміі «[[Залаты грамафон]]». == Цікавыя факты з гісторыі станцыі == * У 1996 г. «Рускае радыё» заснавала народную музычную прэмію «[[Залаты грамафон]]», якая праходзіць у канцы кожнага года; у Беларусі яе ўручаюць на [[Мінск-Арэна|Мінск-Арэне]]. * З 2001 г. пачала вяшчанне ў [[Мінск]]у і [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]<ref>[https://rusradio.by/radio/o-radio О радио] // Сайт Рускага радыё ў Беларусі</ref>. У FM-дыяпазоне Мінска займае частату 98.9. Шоу «ВечерОК» і «Стол заказов» з'яўляюцца беларускімі<ref>[https://www.prfm.ru/radio/russkoe-belarus.html Русское Радио Беларусь] // Рrfm.ru</ref>. * 22 верасня 2010 года радыёстанцыя патрапіла ў «[[Кніга рэкордаў Гінеса|Кнігу рэкордаў Гінеса]]» за правядзенне 52-гадзіннага шоу «Рускія перцы» ў рэжыме нон-стоп. 3 красавіка 2015 г. гэта шоу зрабіла новы рэкорд: 60 гадзін нон-стоп<ref>[https://web.archive.org/web/20150408115409/http://rusnovosti.ru/posts/369262 Ведущие «Русского радио» завершили 60-часовой марафон]</ref>. * 26 чэрвеня 2014 года «Рускае радыё» расторгла дагавор аб пастаўцы музычнага кантэнта з «Рускае радыё — Украіна» за фінансавую дапамогу [[Узброеныя сілы Украіны|УСУ]] падчас [[Антытэрарыстычная аперацыя ва Украіне|АТА]]<ref>[https://web.archive.org/web/20140928215937/http://rusnovosti.ru/news/325699 «Русское радио» расторгнет договор с «Русским радио – Украина»]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.rusradio.ru «''Русское Радио''» ў Маскве (галоўны сайт кампаніі)] * [http://www.rusradio.by «''Русское Радио''» ў Беларусі] {{Радыёстанцыі Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі]] 6r6bq6hg88417aodj40f268fiw4pw0l Ян Станкевіч 0 17854 5121191 5062716 2026-04-05T09:27:03Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5121191 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Станкевіч}} {{Навуковец}} '''Ян Станке́віч''' або '''Я́нка Станке́віч''' ({{lang-be-latin|Jan Stankievič|1}}; {{ВД-Прэамбула}}; псеўданімы: ''Брачыслаў Скарыніч, Янучонак, Пётра з Арлянят, Гжацкі'') — беларускі мовазнаўца, публіцыст, гісторык і палітык. Доктар славянскай гісторыі і філалогіі (1926). == Біяграфія == У 1909 скончыў [[Ашмянскае гарадское вучылішча]]. Вучыўся ў [[Віленская каталіцкая духоўная семінарыя|Віленскай каталіцкай духоўнай семінары]]і. Працаваў у газеце [[Наша ніва (1906)|«Наша ніва»]]. У 1914 годзе ў час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] мабілізаваны ў расійскую армію. У 1917 на [[Румынскі фронт|Румынскім фронце]] трапіў у аўстрыйскі палон. Пасля вызвалення вярнуўся ў [[Вільня|Вільню]]. Удзельнік [[З'езд беларускіх нацыянальных арганізацый 1917|з’езда беларускіх нацыянальных арганізацый]] у [[Мінск]]у (сакавік 1917), з’езда настаўнікаў Мінскай губерні (май 1917). З снежня 1917 у [[Вільня|Вільні]], удзельнік стварэння [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускага навуковага таварыства]], у студзені 1918 абраны ў склад [[Віленская беларуская рада|Віленскай беларускай рады]], удзельнічаў у сесіі [[Рада БНР|Рады БНР]] у Мінску (24-25.3.1918). У лістападзе 1918 кааптаваны ў склад [[Літоўская Тарыба|Літоўскай Тарыбы]]. Пасля прыходу ў Вільню Чырвонай Арміі працаваў у літаратурна-выдавецкім аддзеле Наркамасветы [[Літбел|Літоўска-Беларускай ССР]], загадваў беларускім выдавецтвам «Веда». У час польска-савецкай вайны 1919—1920 гадоў член [[Цэнтральная беларуская рада Віленшчыны і Гродзеншчыны|Цэнтральнай беларускай рады Віленшчыны і Гродзеншчыны]], прэзідыума [[Беларуская цэнтральная школьная рада|Беларускай цэнтральнай школьнай рады]]. Скончыў [[Віленская беларуская гімназія|Віленскую беларускую гімназію]] (1921), [[Карлаў універсітэт]] у [[Прага|Празе]] (1926). Доктар славянскай філалогіі і гісторыі (1926). Працаваў выкладчыкам беларускай мовы ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] (1928—1932) і [[Універсітэт Стэфана Баторыя|Універсітэце Стэфана Баторыя]] ў Вільні (1927—1940). Друкаваўся ў часопісе «[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]», заходнебеларускіх выданнях. Я. Станкевіч быў паслом [[Сейм Польшчы|Сейму Польшчы]] (1928—1930). Як палітык з’яўляўся прыхільнікам польска-беларускага збліжэння, за што яго не раз крытыкавалі беларускія групоўкі. У 1940 Янка Станкевіч выехаў у [[Варшава|Варшаву]], дзе далучыўся да дзейнасці [[Беларускі камітэт (Польшча)|Беларускага камітэта]]. Я. Станкевіч супрацоўнічаў з [[В. Іваноўскі]]м, наладзіў кантакты з польскім антыфашысцкім падполлем, стварыў канспірацыйную групу пад назвай [[Партыя беларускіх нацыяналістаў]] (ПБН). Стратэгічнай мэтай гэтай дзейнасці з’яўлялася адбудова беларускай дзяржаўнасці ў апоры на Польшчу. З восені 1941 Я. Станкевіч жыў у [[Менск]]у, куды перамясціўся і ЦК ПБН, нядоўга працаваў у школьным аддзеле Мінскай управы. Станкевіч быў членам [[Беларуская народная самапомач|Беларускай народнай самапомачы]], [[Беларуская незалежніцкая партыя|Беларускай незалежніцкай партыі]], навуковага аддзела [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай рады]], адным з заснавальнікаў [[Беларускае навуковае таварыства (1942)|Беларускага навуковага таварыства]]. Выкладаў [[Гісторыя Беларусі|гісторыю Беларусі]] ў падафіцэрскай школе паліцыі ў Мінску. Прымаў удзел у [[Другі Усебеларускі кангрэс|Другім Усебеларускім кангрэсе]]. З 1944 Я. Станкевіч апынуўся на эміграцыі. У [[Германія|Германіі]] ён аднавіў дзейнасць [[Крывіцкае навуковае таварыства|Беларускага навуковага таварыства]]. З 1949 Я. Станкевіч жыў у [[ЗША]], удзельнічаў у працы [[БАЗА|Беларуска-амерыканскага задзіночання]], Беларуска-амерыканскага звязу, выдаваў часопіс «Веда», «Незалежнік», супрацоўнічаў з Беларускім інстытутам навукі і мастацтва і яго выданнем «Запісы», часопісам «Сяўбіт», газетай «[[Бацькаўшчына (1947)|Бацькаўшчына]]» (Мюнхен), [[Беларус (1950)|«Беларус»]] (Нью-Ёрк) і інш. Заснавальнік (разам са [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|С. Станкевічам]]) [[Вялікалітоўскі фонд імя Льва Сапегі|Вялікалітоўскага фонду імя Л. Сапегі]]. == Навуковая дзейнасць == Я. Станкевіч аўтар прац па беларускай гісторыі, гістарыяграфіі, мовазнаўстве («Месца беларускага языка сярод іншых славянскіх языкоў і час яго ўзнікнення», 1930; «Час узнікнення беларускага і ўкраінскага народаў», 1931; «Крыўя-Беларусь у мінуласці», 1942; «Этнаграфічная і гістарычная тэрыторыі і граніцы Беларусі», 1953, на беларускай і англійскай мовах; «3 гісторыі Беларусі»,1958; Mova rukapisu Al Kitab. Kryvickaha muzeju Jvana Łuckieviča u Vilni. Čaść 1. Fonetyka, New York, 1954; «Нарысы з гісторыі Вялікалітвы-Беларусі», 1978). Беларусь называў Крывіяй (зыходзячы з «[[Крывіцкая канцэпцыя|крывіцкай]]» канцэпцыі этнагенезу беларусаў) ці Вялікалітвой. Транслітарыраваў кітаб 1-й паловы 18 ст.(Кітаб Івана Луцкевіча). Падрыхтаваў «Беларуска-расійскі (Вялікалітоўска-расійскі) слоўнік» (выд. ў 1990). == Творы == {{калонкі|2|малы=так}} === Кнігі, брашуры === * Pròsty spòsab stàcca u karòtkim čàse hramatnym. Breslau: Priebatsch, 1918. * Nowy lementar dla biełaruskich dzietak. Wilnia: Wydawiectwa Ministerstwa biełaruskich spraū litoūskaha haspadarstwa, 1920. * Беларуская правапісь з практыкаваньнямі. Вільня: Беларускае выдавецкае т-ва, 1921. * Нашто і як збіраць геаграфічныя і асабовыя назвы беларускія? Вільня: Беларускі студэнцкі саюз, 1931. * Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом. Вільня, 1933 (3-е выд. Мн., 1991). * Апытальнік да збірання дыялектычных і некаторых агульных асаблівасцей беларускага (крывіцкага) языка / Таварыства прыяцеляў беларусаведы пры Універсітэце Сцяпана Батуры ў Вільні. Вільня, 1935. * Зьмена граматыкі беларускага языка ў БСРР. Вільня, 1936 (рэпр. выд.: Мн., 1991). * Гісторыя беларускага языка. Вільня, 1939 (рэпр. выд.: Мн., 1992). * Biełaruskija (kryvickija) narodnyja pieśni j kazki. Wilnia, 1939. * Курс гісторыі Крывіі — Беларусі. Прага, 1941. * Крыўя-Беларусь у мінуласці. Мн.: Беларуская народная самапомач, 1942. * Lemantar pierachodny z łacinicy na kirylicu. Miensk: vydańnie Biełaruskaje narodnaje samapomačy, 1942. * Кніжка вучыцца чытаць і пісаць лацінкаю. Мн., 1943. * Падручнік крывіцкай (беларускай) мовы: граматыка, правапіс, укладанні, прытарнаваныя вучыцца ў школе і дома: ч. 1―3. Рэгенсбург, 1946. * Маленькі маскоўска-беларускі слоўнічак фразеолёгічны і прыказкаў / Пры учасці [[Антон Адамовіч|А. Адамовіча]]. Нью-Ёрк: Крывіцкае навуковае таварыства Пранціша Скарыны, 1952. * Ethnographical and historical territories and boundaries of Whiteruthenia (Kryvia, Byelorussia). New York: The Francis Skoryna Kryvian (Whiteruthenian) Society of Arts and Sciences in the U.S., 1953. * Этноґрафічныя й ґісторычныя тэрыторыі й граніцы Беларусі. Нью-Ёрк: Крывіцкае навуковае таварыства Пранціша Скарыны, 1953. * Некаторыя праўніцкія тэрміны Беларускія. Нью-Ёрк, 1953. * Mova rukapisu "Al kitab" kryvickaha muzeju Jvana Łuckieviča ū Vilni. New York: The Francis Skoryna Kryvian (Whiteruthenian) Society of Arts and Sciences in the U.S., 1954. * Доля мовы беларускай (яе вонкашняя гісторыя) у розныя пэрыяды гісторыі Беларусі. Нью-Ёрк, 1954. * Савецкае хвальшаваньне гісторыі Беларусі. Мюнхэн: Ін-т для вывучэньня СССР, 1956. * Зь гісторыі Беларусі. Мюнхэн: Бацькаўшчына, 1958. * З гісторыі русіфікацыі Вялікалітвы. New York: The Francis Skoryna Kryvian (Whiteruthenian) Society of Arts and Sciences in the U.S., 1967. * Друкары Иван Хведаровіч Рагаза а Пётра Мсьціславец. Нью Ёрк, 1969. * 3 украінскіх дачыненняў да Вялікалітвы-Беларусі. Нью Ёрк, 1970. * Нарысы з гісторыі Вялікалітвы. Нью-Джэрсі, 1978. === Артыкулы === * Klicz // Biełarus. — 1914. — № 48. * Беларусы — ўцекачы ў Расеі // Гоман. — 1917. — 12 кастрычніка. * Беларускі рух сярод беларускага каталіцкага духавенства // Гоман. — 1917. — 19 кастрычніка. * Польскае войска ў Расеі // Гоман. — 1918. — № 13. * Будзьце актыўнымі // Гоман. — 1918. — № 75. * З Сакольшчыны // Гоман. — 1918. — № 86. * Пскоўская беларуская рада // Гоман. — 1918. — № 89. * Беларусь, Літва і Балтыка // Гоман. — 1918. — № 92. * Няхай жыве беларускае войска // Незалежная Беларусь. — 1919. — № 12. * «Гаспадароў вязуць» // Беларуская думка. — 1919. — № 3. * Беларуская школьная справа // Наша думка. — 1919. — № 3. * Нашыя заданьні // Беларускі студэнт. — 1923. — № 2-3. * Нацыянальны назоў беларусаў // Тамсама. * З жыцця беларускай каталіцкай царквы // Тамсама. * Народная мова ў цэрквах // Тамсама. * Абвешчаньне незалежнасці Беларусі ў сьвятле ідэі гаспадарсьцьвенасці // Беларускі студэнт. — 1923. — № 4-5. * Сялянства ў чужых краёх // Тамсама. * Як у Радавай Беларусі рэагавалі на перасьледаваньне беларусаў палякамі // Тамсама. * Свая дарога // Беларускі студэнт. — 1923. — № 6. * Аб беларусах лаціньніках // Крывіч. — 1923 — № 2. С. 28-35. * Жаноцкія назоўныя іменьні, што адпавядаюць мужчынскім з канчаткам на -ель (el-jo) і -цель (tel-jo) // Тамсама. С. 53. * Маскальшчына і Эўропа // Крывіч. — 1923 — № 4. С. 37-40. * Патрэбна борздая дапамога // Тамсама. С. 45-46 ''(аб беларускіх гімназіях у Польшчы)'' * Праф. Карскі і яго «Беларусы» // Крывіч. — 1924. — № 8. * Апавяданьне з «Аль-Кітабу» // Крывіч. — 1924. — № 9. С. 69-79. * Пачатное О-Е у славянскіх мовах // Крывіч. — 1925. — № 10. С. 82-85. * Narzecza języka białoruskiego // Sprawy Narodowościowe. — 1928. — № 5. S. 501-512. * Беларускія плямёны і јіхняе расьсяленьне // Родная мова. — 1930. — № 1 — 2. — С.; № 3 — 4. (перадрук) * Вялікі князь Вітаўт як беларускі гаспадар // Нёман. — 1932. — № 1. * Reforma gramatyki języka białoruskiego w BSRR // Sprawy Narodowościowe. — 1934. — № 1. S. 31-39. * Czas powstania narodów białoruskiego i ukraińskiego // Sprawy Narodowościowe. — 1934. — № 4-5. S. 444-453. * Севяране — беларускае племя // Калосьсе. — 1936. — № 3. * Новая праца з гісторыі беларускага языка // Калосьсе. — 1939. — № 2. * Stan badań nad klasyfikacją dialektów języka białoruskiego // Balticoslavica. T. 2. Wilno, 1936. S. 108-128. * Рэц. на: ''Stang Chr.'' Die westrussische Kanzleisprache der Großfürstentums Litauen. Oslo, 1935 // Тамсама. S. 374-398. * Повесьці й апавяданьні беларускіх (крывіцкіх) летапісцаў // Маладая Беларусь. Кн. I. — Вільня, 1936. — С. * Erklärungen zur Sprachmappe Weissruthenienlands // Bielarus — Weissruthenien: kurzer ethnographischer Entwurf. Prag: Weissruthenischer (krywitschen) Kulturverein Dr. F. Scaryna, 1939. S. 17-19. * З гісторыі каталіцтва ў Беларусі (Крывіі) // Adradžeńnie. — 1946. — № 1. * Літоўская плынь у нацыянальным адраджэньні беларускага народу // Бацькаўшчына. — 1949. — № 11. * Беларускія плямёны // Веда. — 1952. — №№ 6, 7, 8, 9-10; 1953. — №№ 1-2, 3, 7-10. * Вячаслаў Ластоўскі // Бацькаўшчына. — 1953. — № 48. * Беларусь на конадні Першае сьветнае вайны // Бацькаўшчына. — 1954. — №№ 30-31, 32-33, 34, 36-37. * Беларуска-мусульманская колёня на Брукліне ў Ню Ёрку // Веды. — 1954. Vol. 6. — № 1. * З гісторыі Палесься // Палесьсе. — 1955. — № 1-2. * Пра Беларускаю сялянска-работніцкаю грамаду // Бацькаўшчына. — 1956. — № 31. * Нашаніўства і бальшавізм // Беларускі зборнік. Кн. 7. Мюнхэн: Ін-т для вывучэньня СССР, 1957. * Узыходзіла сонца незалежнае Беларусі (да абвешчаньня незалежнасці Беларусі 25 сакавіка 1918. Успаміны) // Бацькаўшчына. — 1958. — №№ 11-13. * Рома, экклезія, іконы // Божым шляхам. — 1966. — № 3. * [http://pawet.net/library/o_philology/stank/34/%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_i_%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%87%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%BE%D1%82%D0%BD%D1%8F.html Гісторыя Беларусі і расейская чорная сотня // Спадчына. — 1998. — № 2. — С. 106-131.] === Зборнікі === * ''Станкевіч Я.'' Гістарычны творы. Менск: Энцыклапедыкс, 2003. — 772 с. — ISBN 985-6599-77-6 (2-е выд.: Крыўя-Беларусь у мінуласці. — Вільня — Беласток: Інстытут беларусістыкі — Беларускае гістарычнае таварыства, 2010. — 772 с. — ISBN 83-60456-22-4.) * ''Станкевіч Я.'' За родную мову и праўдзівы назоў. Смаленск: Інбелкульт, 2013. — 741 с. — ISBN 978-5-9904531-7-3 {{калонкі/канец}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|||404}} * Беларуская мова: энцыклапедыя / пад рэдакцыяй А. Я. Міхневіча. — Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 1994. — 653 с. — ISBN 5-85700-126-9. — С. 530. * {{крыніцы/БП (1992-95)|6|Станкевіч Янка|[[Святлана Явар|Сачанка С.]]|674}} * {{Крыніцы/БелЭн|15|Станке́віч Янка|[[Аляксандр Мікалаевіч Вабішчэвіч|Вабішчэвіч А. М.]], [[Уладзімір Віктаравіч Ляхоўскі|Ляхоўскі У. В.]]|150}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Станке́віч Ян|684}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://jivebelarus.net/history/gistografia/kryuja-bielarus-at-ancient-time.html «Крыўя-Беларусь у мінуласьці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181226044406/http://jivebelarus.net/history/gistografia/kryuja-bielarus-at-ancient-time.html |date=26 снежня 2018 }} * [http://jivebelarus.net/history/gistografia/clases-of-history-kryuja-belarus.html «Курс гісторыі Крывіі-Беларусі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181220030026/http://jivebelarus.net/history/gistografia/clases-of-history-kryuja-belarus.html |date=20 снежня 2018 }} * [http://www.jivebelarus.net/history/gistografia/ethno-and-historycal-borders-of-belarus.html «Этнаграфічныя й гістарычныя тэрыторыі й граніцы Беларусі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180807094925/http://www.jivebelarus.net/history/gistografia/ethno-and-historycal-borders-of-belarus.html |date=7 жніўня 2018 }} * [http://www.jivebelarus.net/history/gistografia/tales-and-stories-of-belarusian-chronicles.html «Повесьці й апавяданьні беларускіх (крывіцкіх) летапісцаў»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181226012706/http://www.jivebelarus.net/history/gistografia/tales-and-stories-of-belarusian-chronicles.html |date=26 снежня 2018 }} * [http://jivebelarus.net/our-heritage/krivichy.html «Беларускія плямёны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181212022837/http://jivebelarus.net/our-heritage/krivichy.html |date=12 снежня 2018 }} * [http://www.istpravda.ru/bel/artifacts/12707/ Беларуская лацінка ад Яна Станкевіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161117083212/http://www.istpravda.ru/bel/artifacts/12707/ |date=17 лістапада 2016 }} // Историческая правда * {{bis.nlb.by|134472|Станкевіч Янка}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Станкевіч Ян}} [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першага Усебеларускага з’езда]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Беларускіх могілках у Саўт-Рыверы]] [[Катэгорыя:Члены Беларуска-амерыканскага задзіночання]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай народнай самапомачы]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай незалежніцкай партыі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай цэнтральнай рады]] [[Катэгорыя:Ваеннапалонныя Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] ecnupqvb6rdn6c4ukvsjiwx2j6zpzkt Białoruskie Zeszyty Historyczne 0 19188 5121201 5116923 2026-04-05T09:30:07Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5121201 wikitext text/x-wiki {{Часопіс}} '''Białoruskie Zeszyty Historyczne''', '''Беларускія гістарычныя сшыткі''' — друкаваны орган [[Беларускае гістарычнае таварыства|Беларускага гістарычнага таварыства]], які выдаецца з [[1994]] ў [[Беласток]]у 2 разы на год на [[польская мова|польскай]], [[беларуская мова|беларускай]] і [[руская мова|рускай]] мовах. Публікуе навуковыя артыкулы, агляды, рэфераты, біяграфічныя і архіўныя матэрыялы, рэцэнзіі. Публікацыі асвятляюць палітычную, сацыяльную і гаспадарчую гісторыю [[Беларусь|Беларусі]], пытанні культуры, дэмаграфіі, гістарычнай геаграфіі Беларусі, а таксама беларускі грамадска-палітычны рух у [[Польшча|Польшчы]]. Першыя чатыры сшыткі адрэдагаваў [[Юрка Каліна]], рэдактар наступных нумароў [[Яўген Васілевіч Мірановіч|Яўген Мірановіч]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://kamunikat.org/bzh.html «Białoruskie Zeszyty Historyczne» у Інтэрнэце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220526174707/https://kamunikat.org/bzh.html |date=26 мая 2022 }} — эл. рэсурс kamunikat.org {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Часопісы Польшчы]] [[Катэгорыя:Часопісы на рускай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы на польскай мове]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1994 годзе]] [[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі ў Беластоку]] [[Катэгорыя:Беларускае гістарычнае таварыства]] 1wq7cv0z3ujovilpiid1h8n0p8vxx0l Зубр еўрапейскі 0 19245 5121055 5065259 2026-04-05T07:05:18Z Pabojnia 135280 /* Апісанне */ афармленне 5121055 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Зубр (значэнні)}} {{Таксон | regnum = Жывёлы | image file = | image title = | parent = Bison | rang = Від | latin = Bison bonasus | author = ([[Карл Ліней|Linnaeus]], 1758) | syn = {{btname|Bos bonasus|Linnaeus, 1758}} | children name = | children = | range map = BisonBonasusIUCN.svg | range map caption = | range legend = {{легенда|#008000|Распаўсюджанне на 2020 год}} | iucnstatus = NT | wikispecies = Bison bonasus }} '''Зубр еўрапе́йскі''' (''Bison bonasus'') — [[Еўропа|еўрапейскі]] від з роду {{bt-bellat|Бізоны{{!}}бізонаў|Bison}} атраду {{bt-bellat|Парнакапытныя|Artiodactyla}}, рэдкая [[жывёла]], якая знаходзіцца ў стане аднаўлення [[папуляцыя|папуляцыі]]. Апошні прадстаўнік дзікіх быкоў у Еўропе<ref>Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь. — Менск: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. — ISBN 5-85700-095-5</ref>. У раннім [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]] зубры яшчэ сустракаліся ў некранутых лясах [[Заходняя Еўропа|Заходняй]], [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай]] і [[Паўднёвая Еўропа|Паўднёва]]-[[Усходняя Еўропа|Усходняй]] Еўропы. Іх асяроддзе пражывання — [[Шыракалістыя лясы|лісцевыя]], [[Хвойны лес|хвойныя]] і [[мяшаныя лясы]] ва [[умераны клімат|ўмеранай паласе]]. У адпаведнасці з такім асяроддзем, зубр, як чародная жывёла, сустракаецца толькі ў малых групах. Тыповы [[статак]] налічвае ад 12 да 20 жывёл і складаецца з кароў і маладняку. Палаваспелыя быкі знаходзяцца ў статках толькі падчас [[цечка|цечкі]] ў самак. Найбліжэйшым сваяком зубра з’яўляецца {{bt-bellat|амерыканскі бізон|Bison bison}}. Гэтыя два віды генетычна сумяшчальныя і могуць скрыжоўвацца без абмежаванняў. Папуляцыя зубра ў Еўропе складалася з двух падвідаў: горных зуброў (''Bison bonasus caucasicus'') і раўнінных (''Bison bonasus bonasus''). Горныя зубры [[выміранне|вымерлі]] і існуюць сёння выключна як змешаны від ([[гібрыд]]) з раўнінным зубрам (раўнінна-каўказская лінія). Гэта лінія ўзыходзіць толькі да аднаго горнага зубра, т. зв. «каўказскага», апошняга чыстакроўнага прадстаўніка гэтага падвіда. Такім чынам, у пародзе зуброў выдзяляецца дзве лініі: раўнінная (Bison bonasus bonasus) і раўнінна-каўказская — скрыжаванне раўнінных і горных зуброў. Кожная пародзістая жывёліна знаходзіцца на ўліку ў адмысловай кнізе, якая вядзецца ў [[Белавежскі нацыянальны парк|Белавежскім нацыянальным парку]]. У 1920-х гг. зубр быў пад пагрозай знікнення. Апошняга дзікага зубра застрэлілі на [[Каўказ]]е ў [[1927]] г. Усе сённяшнія зубры паходзяць усяго ад дванаццаці асобін, захаваных у [[заапарк]]ах і [[запаведнік]]ах<ref>Krasińska M., Krasiński Z. Der Wisent. Die Neue Brehm-Bücherei. с. 42</ref>. Нізкая [[Зменлівасць|генетычная зменлівасць]] з’яўляецца адною з галоўных пагроз для доўгатэрміновага захавання віду<ref>Ariane Bemmer: [http://www.tagesspiegel.de/politik/lob-des-wiederkaeuens/8859312.html Lob des Wiederkäuens] In: ''[[Der Tagesspiegel]] vom 28. September 2013</ref>. Дзякуючы намаганням па захаванні віду з боку заапаркаў і прыватных асоб, у [[1952]] г. стала магчымым ізноў пасяліць першыя свабодныя статкі зуброў у раёне сённяшняга Белавежскага нацыянальнага парку на [[Беларусь|беларуска]]-[[Польшча|польскай]] мяжы. У [[2004]] г. існавала 31 свабодная папуляцыя з агульнай колькасцю 1955 зуброў. Гэта складае каля 60 % сусветнага пагалоўя<ref>Krasińska M., Krasiński Z. Der Wisent. Die Neue Brehm-Bücherei. с. 265</ref>. == Этымалогія == ''Зубр'' — кароткая форма старажытнага прыметніка, утвораная ад ''зуб'' з дапамогай суфікса -р-. ''Зуб'' мае больш старажытнае значэнне тыпу «востры, выступаючы прадмет», якое пазначала доўгія [[рогі]] гэтай жывёлы, таму ''Зубр'' можна перакласці як «рагаты»<ref>[http://netnotes.narod.ru/interest/t8.html Происхождение слов. Названия животных]</ref><ref>[http://www.classes.ru/all-russian/russian-dictionary-Vasmer-term-4241.htm зубр] Фасмер Макс</ref>. == Апісанне == [[Файл:EuropeanBisonLyd3.png|thumb|left|250px|Шкілет зубра.]] [[Файл:Bison bonasus horn p.jpg|thumb|250px|left|Рог зубра.]] [[Файл:Bison bonasus right eye close-up.jpg|thumb|left|250px|Вока зубра.]] Зубр — самае цяжкае і буйное з наземных млекакормячых у [[Еўропа|Еўропе]]<ref name="RR">[http://www.rri.ro/art.shtml?lang=9&sec=228&art=108222 Заповедники зубров в Румынии 29.07.2011]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Варта заўважыць, што гэта тычыцца старых замераў XIX і першай паловы і сярэдзіны XX стагоддзяў, а [[сучаснасць|сучасныя]] зубры сталі некалькі драбнейшыя і саступаюць па памерах як сваім [[продкі|продкам]] (і іх [[пудзіла]]м), гэтак і сучасным [[амерыка]]нскім {{bt-bellat|Лясны бізон{{!}}лясным бізонам|Bison bison athabascae}} (падвід амерыканскіх бізонаў). Вага сучасных дарослых самцоў белавежскага падвіду дасягае 850 кілаграмаў<ref name="ПНП">[https://wildlife.by/hunting-and-fishing/articles/Patriarh%20Nalibokskoy%20pushti%20%28chasty%202%29/?sphrase_id=41178 Патриарх Налибокской пущи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210621015523/https://wildlife.by/hunting-and-fishing/articles/Patriarh%20Nalibokskoy%20pushti%20%28chasty%202%29/?sphrase_id=41178 |date=21 чэрвеня 2021 }} {{ref-ru}}</ref>, каўказскага — 700. Даўжыня тулава да 330 см<ref name="RR"/> ці нават большая<ref name="ПНП"/>, вышыня ў плячах ад 1,6 да амаль 2 метраў<ref name="ПНП"/>. Самкі драбнейшыя за самцоў<ref name="floranimal"/>. Як ужо адзначалася, сучасныя зубры некалькі здрабнелі, а даныя аб звычайным для іх росце ў 2 метры і вазе да тоны<ref name="RR"/>, якія сустракаюцца ў энцыклапедыях і даведніках, грунтуюцца на абмеры жывёл векавой даўнасці. Пярэдняя частка [[Цела (біялогія)|цела]] ў зубра значна лепш развіта<ref name="floranimal">[http://www.floranimal.ru/pages/animal/z/405.html ЗУБР (Bison bonasus)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111127220754/http://www.floranimal.ru/pages/animal/z/405.html |date=27 лістапада 2011 }} {{ref-ru}}</ref> — яна масіўнейшая, вышэйшая і шырэйшая чым задняя, [[карак]] і перад {{нп3|спіна|спіны|ru|Спина}} выдаецца гарбом<ref name="ЗЖ">[http://animals-wild.ru/mlekopitayushhie-zhivotnye/170-zubr-zhivotnoe.html Зубр животное] {{ref-ru}}</ref><ref name="ВВФ">[http://www.wwf.ru/species/zubr Зубр на сайце WWF.ru]</ref>. {{нп3|Жывот||ru|Живот}} падабраны і не правісае. [[Галава]] жывёлы масіўная<ref name="ВВФ"/>, укарочаная з шырокім выпуклым [[лоб|ілбом]]<ref name="БПУШ"/>, нахіленая ўніз. [[Рог]]і ў зубра невялікія<ref name="ВВФ"/> і чорныя, круглявыя, выпуклыя, накіраваныя выгібам вонкі (у бакі), а кончыкамі ўверх. На працягу жыцця яны не змяняюцца, унутры полыя<ref name="БПУШ"/>. Даўжыня іх па вонкавым выгібе да 65 см, развал — да 78 см<ref name="ББ">[http://belhuntclub.net/catalog/item32.html Зубр, зубр европейский (Bison bonasus)] {{Архівавана|url=https://archive.today/20130109084356/http://belhuntclub.net/catalog/item32.html |date=9 студзеня 2013 }} {{ref-ru}}</ref>. [[Вуха|Вушы]] кароткія і шырокія, густа парослыя поўсцю ўнутры і звонку<ref name="БПУШ"/>. [[Вока|Вочы]] маленькія і шырока расстаўленыя, цёмна-карычневага, амаль чорнага колеру, вочны яблык выпуклы і рухлівы<ref name="ЗЖ"/><ref name="БПУШ"/>. Зрэнка вертыкальна даўгаватая, у сярэдзіне звужаная. Вейкі доўгія і густыя<ref name="БПУШ"/>. [[Губы]], [[язык]] і [[паднябенне]] цёмныя, аспідна-сіняватага колеру<ref name="БПУШ"/>. Язык пакрыты сасочкамі значнай велічыні<ref name="БПУШ"/>. Зубоў 32. Формула іх у зуброў агульная з большасцю {{bt-bellat|Жвачныя{{!}}жвачных|Ruminantia}}: разцы 0/3, клыкі 0/1, перадкарэнныя 3/3, карэнныя 3/3. Разцы пашыраныя і маюць долатападобную форму<ref name="БПУШ"/><ref name="ББ"/>. [[Шыя]] магутная, тоўстая, без характэрнага для многіх быкоў адвіслага {{нп3|падгрудак|падгрудка|en|Dewlap}}. [[Нага|Ногі]] у зубра моцныя, тоўстыя, прычым пярэднія нашмат карацейшыя за заднія. [[Капыт]]ы вялікія, выпуклыя, ёсць таксама маленькія бакавыя капыткі, якія не дасягаюць зямлі ({{нп3|Рудыментарныя органы|рудыменты|ru|Рудиментарные органы}}). [[Хвост]] у зуброў пакрыты доўгімі валасамі амаль па ўсёй даўжыні, на канцы густы [[валасы|валасяны]] пучок, падобны на [[пэндзаль]]. Хвост прыкметна адрознівае зубра ад іншых быкоў і хатняга рагатага быдла. Хваставых пазванкоў ў зубра на адзін больш, чым у хатняга быка, але кожны з іх карацейшы, таму ў цэлым і ўвесь хвост карацейшы, што асабліва прыкметна пры параўнальна вялікіх памерах звера. Апошні хваставы [[пазванок]] не даходзіць да {{нп3|Скакацельны сустаў|скакацельнага сустава|en|Hock (anatomy)}}<ref name="БПУШ">[http://www.brest-sv.com/librery/animals/zybr3.html Карцов Г. Беловежская пуща, 1382—1902.— 295 с.: ил., 2007] {{ref-ru}}</ref>. Без уліку рагоў і капытоў зубр цалкам пакрыты густой [[Поўсць|поўсцю]] і толькі сярэдзіна верхняй [[губы]] і пярэдні край [[ноздры|ноздраў]] голыя<ref name="БПУШ"/>. Спераду тулава і на грудзях поўсць доўгая і падобная на [[грыва|грыву]]<ref name="ВВФ"/>, а на [[горла|горле]] і [[падбародак|падбародку]] — на [[барада|бараду]]. Галава і [[лоб]] пакрытыя кучаравай поўсцю<ref name="БПУШ"/>. Ззаду поўсць кароткая, што асабліва кідаецца ў вочы ў параўнанні з доўгай поўсцю спераду, таму часам складваецца памылковае ўражанне, быццам задняя частка ў зубра голая, але гэта не так — уся [[скура]] ў зубра пакрыта поўсцю<ref name="БПУШ"/>. Летняя {{нп3|масць|афарбоўка|de|Fellfarbe}} зубра каштанава-бурая. Галава прыкметна цямнейшая за тулава. Барада чорная, грыва светла-каштанавая. Зімовая афарбоўка цямнейшая, акрамя таго зімовая поўсць даўжэйшая, гусцейшая і больш кучаравая чым летняя. У маладых цялят поўсць бежавая<ref name="ЗЖ"/> пры нараджэнні, пазней — карычневая з чырвоным адценнем<ref name="З"/>. Вясновая {{нп3|лінька||ru|Линька}} адбываецца ў сярэдзіне мая-чэрвені, прычым да чэрвеня старая поўсць вылазіць настолькі, што зубры здалёк здаюцца голымі. У верасні поўсць кароткая, але {{нп3|падшэрстак||ru|Подшёрсток}} такі густы, што з-за яго ўжо не відаць скуры. Да зімы поўсць даўжэе, асабліва ў пярэдняй частцы цела і на галовах у самцоў<ref name="ЗЖ"/><ref name="БПУШ"/>. Шэрсць на загрыўку зуброў тырчыць уверх, з-за чаго жывёлы здаюцца вышэйшымі. Каровы меншыя за быкоў ростам<ref name="ЗЖ"/>, маюць больш тонкія і гладкія рогі. Поўсць на галаве і шыі, а таксама барада меншыя чым у самцоў. Зубраняты адрозніваюцца ад хатніх цялят вялікімі галовамі, высокім гарбатым каркам і барадой<ref name="БПУШ"/>, якая звешваецца з ніжняй часткі мыскі. Поўсць у маладых зуброў карацейшая чым у дарослых. У зубра добра развітыя нюх і слых, а зрок крыху горшы<ref name="floranimal"/><ref name="ЗЖ"/>. [[Файл:Wisent feces-Skupowo-1.jpg|150px|thumb|Памёт зубра]] Сам зубр адчувальна пахне мускусам<ref name="БПУШ"/>. Наяўнасць зуброў у пэўнай мясцовасці можна вызначыць па іх {{нп3|Сляды жывёл|слядах|ru|Следы животных}} і [[кал|памёце]], а таксама па аб’едзенай [[Папарацепадобныя|папараці]] (ні ва ўсходнееўрапейскіх лясах, ні на [[Каўказ]]е цяпер няма іншых жывёл, якія б елі папараць). Памёт зуброў вельмі падобны на каровін. След звера таксама вельмі падобны на след каровы, толькі пяткі значна больш ўціскаюцца і самі сляды большыя і круглейшыя, чым у кароў. У зубрыц след некалькі даўжэйшы і вастрэйшы, чым у самцоў<ref name="БПУШ"/>. == Арэал == [[Файл:Wisent at Skansen.jpg|thumb|left|250px|Зубр у музеі [[Скансен]], [[Стакгольм]], [[Швецыя]]]] Гістарычны арэал віду прасціраўся ад Пірэнеяў, Англіі і паўднёвай Скандынавіі да Заходняй Сібіры.<ref>[http://redbook-ua.org/item/bison-bonasus-linnaeus/ Чырвоная кніга Украіны]</ref> Вольнажывучыя папуляцыі зараз ёсць у [[Польшча|Польшчы]]<ref name="RR"/>, [[Літва|Літве]], [[Беларусь|Беларусі]]<ref name="RR"/>, [[Украіна|Украіне]]<ref name="RR"/>, [[Румынія|Румыніі]]<ref name="RR"/>, [[Расія|Расіі]]<ref name="RR"/>, [[Славакія|Славакіі]]<ref name="RR"/>, [[Латвія|Латвіі]], [[Кыргызстан]]е, [[Малдова|Малдове]] (з 2005 года)<ref name="Bison in the Republic of Moldova">[http://www.iatp.md/arii/text/eng/pad_domn_bison.htm Bison in the Republic of Moldova] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090306122131/http://www.iatp.md/arii/text/eng/pad_domn_bison.htm |date=6 сакавіка 2009 }}</ref> і [[Іспанія|Іспаніі]] (з 2010)<ref name="Univision.com">{{cite web |url=http://www.univision.com/contentroot/wirefeeds/world/8226775.shtml |title=El bisonte europeo se reimplanta en España |publisher=Univision.com |date=2010-06-05 |accessdate=2011-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110606191221/http://www.univision.com/contentroot/wirefeeds/world/8226775.shtml |archivedate=6 чэрвеня 2011 |url-status=dead }}</ref>. На Беларусі існуе сем прыродных мікрапапуляцый зуброў: [[Белавежская пушча#Фаўна|Белавежская]], Барысаўска-Бярэзінская, [[Налібоцкая пушча#Прырода|Налібоцкая]], Палеская, Асіповіцкая, Азёрская, Азяранская, агульнай колькасцю каля тысячы галоў<ref name="ТБ">[http://news.tut.by/society/247392.html Концепцию сохранения зубров разработали в Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110826092702/http://news.tut.by/society/247392.html |date=26 жніўня 2011 }}</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=b1lgWS8I4dg Фільм «Радиоактивные волки Чернобыля»] {{ref-ru}}</ref><ref>[http://naviny.by/rubrics/society/2011/05/02/ic_media_photo_116_4737/ Стадо зубров в Полесском радиационно-экологическом заповеднике ежегодно увеличивается] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110928145950/http://www.naviny.by/rubrics/society/2011/05/02/ic_media_photo_116_4737/ |date=28 верасня 2011 }} {{ref-ru}}</ref>. == Роднасныя адносіны == Зубр вельмі блізкі да {{bt-bellat|Амерыканскі бізон{{!}}бізона амерыканскага|Bison bison}}, з якім уваходзіць у адзін род. Абодва віды могуць без абмежаванняў скрыжоўвацца і даваць пладавітае патомства — {{нп3|зубрабізон|зубрабізонаў|ru|Зубробизон}}, з-за чаго іх часам разглядаюць як адзін від. === Падвіды === Усяго існавалі тры падвіды зуброў, два з якіх на сучасных момант зніклі: * ''Bison bonasus bonasus'' — белавежскі зубр; * ''Bison bonasus caucasicus'' — {{нп3|каўказскі зубр||ru|Кавказский зубр}} (апошнія «чыстыя» прадстаўнікі падвіду былі знішчаны ў пачатку XX стагоддзя); * ''Bison bonasus hungarorum'' — зубр карпацкі або венгерскі (канчаткова знішчаны ў канцы XVIII стагоддзя)<ref>[http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/carpathianbison.htm Recently extinct animals — Bison bonasus hungarorum] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060522194018/http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/carpathianbison.htm |date=22 мая 2006 }}{{Ref-en}}</ref><ref>[http://www.apus.ru/site.xp/049056053049.html Праект APUS.RU] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111222132229/http://www.apus.ru/site.xp/049056053049.html |date=22 снежня 2011 }}{{Ref-ru}}</ref>. Белавежскі (еўрапейскі) падвід аднаўляецца шляхам развядзення жывёл, якія захаваліся ў [[Заалагічны парк|заапарках]], каўказскі — узнаўляецца гібрыдызацыяй ''Bison bonasus'' і ''Bison bonasus caucasicus''. == Асаблівасці біялогіі == === Гон === [[Файл:Turnir.jpg|thumb|250px|Турнір быкоў]] {{нп3|Гон, біялогія|Гон|ru|Гон (биология)}} у зуброў адбываецца ў канцы [[лета]] — пачатку [[восень|восені]] ([[жнівень]] ([[ліпень]]<ref name="ПНП"/>)-[[верасень]])<ref name="ЗЖ"/><ref name="З"/>. У {{нп3|сезон размнажэння||uk|Шлюбний сезон}} быкі рыюць капытамі зямлю, труцца аб дрэвы, б’юцца паміж сабой, але пры гэтым у адрозненне ад хатняй жывёлы не равуць. Пераважаюць лабавыя (лоб у лоб) сутыкненні, але нярэдкія і ўдары рагамі збоку. Пачынаецца бой з дэманстрацыі пагрозы: быкі стаяць адзін супраць аднаго, нахіліўшы галаву, рохкаюць, качаюць галавой уверх-уніз, направа-налева, капаюць зямлю капытом, валяюцца па зямлі, а затым, сутыкаючыся лбамі, спрабуюць прагнаць праціўніка<ref name="ЗІБ">[http://bio.1september.ru/view_article.php?ID=201001001 Зубры и бизоны: долгий путь к спасению] {{ref-ru}}</ref>. Бойкі часта атрымліваюцца даволі жорсткімі. У барацьбе за самку самцы нярэдка наносяць адзін аднаму цяжкія [[Траўма|траўмы]]<ref name="ТГЗ">[http://slavyanskaya-kultura.ru/slavic/nature/ta-zhnyi-gost-zubr.html Таёжный гость. Зубр] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111025231501/http://slavyanskaya-kultura.ru/slavic/nature/ta-zhnyi-gost-zubr.html |date=25 кастрычніка 2011 }} {{ref-ru}}</ref>. Пераможаны зубр апускае галаву, як бы прызнаючы перавагу суперніка, паварочваецца і адыходзіць<ref name="ЗЖ"/><ref name="ЗІБ"/>. === Цяжарнасць і дзяцінства === [[Файл:Bison bonasus 005.jpg|thumb|left|250px|Зубраня]] [[Файл:Zubr BPN 02.jpg|thumb|left|250px|Самка і зубраня]] Як і ў [[Карова|свойскіх быкоў]], у зуброў [[цяжарнасць]] доўжыцца 9 месяцаў<ref name="ЗЖ"/>, таму роды прыпадаюць на канец [[красавік]]а-[[май]]. У каровы нараджаецца адно зубраня вагой да 25 кг<ref name="ЗЖ"/>, якое праз 1-1,5 гадзіны ўжо можа бегчы за самкай<ref name="floranimal"/><ref name="ЗЖ"/>. Зубрыха год выкормлівае цяля [[малако]]м (яго [[Тлушчы|тлустасць]] — 8-12 %, часам да 14 %<ref name="ПНП"/>)<ref name="ЗЖ"/><ref name="З"/><ref name="ЗІБ"/>, але дзіцяня не пакідае маці на працягу двух гадоў, хоць на другі год ужо [[харчаванне|сілкуецца]] самастойна. Першую раслінную ежу зубраня спрабуе ва ўзросце трох тыдняў<ref name="ЗЖ"/>. {{нп3|Палавая спеласць|Палавой спеласці|ru|Половая зрелость}} зубры дасягаюць у шасцігадовым узросце, часам раней. Гон у самак здараецца раз у 3 гады. Працягласць жыцця складае 20-25 гадоў, асобныя прадстаўнікі віду дажываюць да 30 гадоў (у заапарках працягласць жыцця зуброў звычайна даўжэйшая чым на волі)<ref name="ПНП"/><ref name="ЗЖ"/>. === Харчаванне === У вясенне-летні перыяд зубры трымаюцца ў мясцінах з разнатраўем і сілкуюцца пераважна [[трава|травой]] і значна менш — [[Кара (біялогія)|карой]] [[дрэва|дрэў]], увосень часта збіраюцца ў дубровах. Зімой добра раскопваюць корм з-пад снегу капытам ці рогам, робяць ямкі ў снезе пысай<ref name="floranimal"/>, ядуць шмат галінак і кары<ref name="ЗЖ"/>, але часам могуць есці нават [[ігліца, расліны|ігліцу]], у запаведніках трымаюцца паблізу спецыяльных падкормачных пляцовак. Акрамя гэтага могуць есць пабегі раслін, лішайнікі і нават грыбы<ref name="ЗЖ"/>. Склад кармавых раслін зуброў адносна вялікі — не меней чым 400 відаў, склад корму мяняецца ў залежнасці ад сезону і канкрэтнай мясцовасці<ref name="floranimal"/>. З драўнянага корму перавага аддаецца {{bt-bellat|Граб{{!}}грабу|Carpinus}}, {{bt-bellat|Ясень{{!}}ясеню|Fraxinus}}, {{bt-bellat|Ліпа{{!}}ліпе|Tilia}}, {{bt-bellat|Дуб{{!}}дубу|Quercus}}, з травяністых раслін — {{bt-bellat|Метлюжковыя{{!}}метлюжковым|Poaceae}}, {{bt-bellat|Бабовыя{{!}}бабовым|Fabaceae}}, {{bt-bellat|Астравыя{{!}}астравым|Asteraceae}}. Хмызнякі і кустоўі ў рацыёне прадстаўлены {{bt-bellat|Вярба{{!}}вярбой|Salix}}, {{bt-bellat|Маліна{{!}}малінай|Rubus}}, {{bt-bellat|Чарніцы{{!}}чарніцамі|Vaccinium myrtillus}}. Дарослыя зубры ў суткі з’ядаюць 40-60 кг зялёнай масы (маладняк ва ўзросце 2-3 гадоў удвая менш) і выпіваюць да 50 літраў вады. У натуральных умовах у летні перыяд травяністы корм зубра складае 70-80 %, драўняна-галінаваты — 20-30 %<ref name="ББ"/>. === Паводзіны === Вялікую частку дня зубры [[сон|спяць]] або дрэмлюць, хоць зрэдку могуць пасвіцца і днём, але як правіла на [[Паша|пашу]] або на [[вада]]пой яны ідуць увечары за тры-чатыры гадзіны да [[заход]]у сонца. Нягледзячы на свой велічэзны рост, зубр перамяшчаецца хутка. Ён нават можа скакаць галопам і, больш таго, лёгка пераскоквае перашкоду вышынёй у 2 метры<ref name="ТГЗ"/>. Гістарычна зубры {{нп3|Калектыўныя паводзіны жывёл|статкавыя жывёлы|en|Collective animal behavior}} — нават старыя самцы звычайна трымаліся маленькімі групкамі, а звычайнымі былі [[статак|статкі]] ў 6-8 і больш галоў на чале з вопытнай самкай<ref name="ПНП"/>. У Белавежскай пушчы трапляліся статкі да 50-60 галоў, на Каўказе такіх вялікіх не было. Зараз звычайна папуляцыі ў [[запаведнік]]ах невялікія, што адбіваецца на памеры [[калектыў|калектываў]], якія ўтвараюць жывёлы. У норме статак зуброў складаецца з кароў, іх [[цяля]]т і маладых бычкоў 2-3 гадоў. Маладыя быкі пасля пакідання статка часта аб’ядноўваюцца і ўтвараюць групы «маладых халасцякоў». Дарослыя самцы трымаюцца асобна (адзінцы) і далучаюцца да статкаў толькі падчас гону<ref name="ЗЖ"/>. Зімой асобныя статкі часта аб’ядноўваюцца ў яшчэ большыя групы, у якіх можа знаходзіцца і некалькі самцоў. {{external media |topic = Голас зубра |subtopic = |font-size = |align = |clear = |width = 230px |image1 = |image2 = |image3 = |audio1 =[http://belhuntclub.net/upload/userfiles/1/1463-1252318283-459.mp3 Голас зубра] , размешчаны [http://belhuntclub.net/catalog/item32.html тут] |audio2 = |audio3 = |video1 = |video2 = |video3 = }} У адрозненне ад [[Карова|хатніх кароў]] зубры маўклівыя жывёлы<ref name="floranimal"/>, [[мыканне|рыкаюць]] яны толькі зрэдку і вельмі ціха — іх не чуваць ўжо за некалькі дзясяткаў [[крок]]аў. Голас зубра — адрывістае нягучнае рохканне, пры раздражненні — буркатанне, пры спалоху — пырханне<ref name="floranimal"/>. Да іншых жывёл зубры ставяцца {{нп3|Агрэсіўныя паводзіны|варожа|en|Aggression}} — асабліва да іншых буйных [[Фітафагія|траваедных]]. У Белавежскай пушчы ля {{нп3|кармушка|кармушак|ru|Кормушка}} зуброў знаходзілі трупы забітых імі [[Конь свойскі|коней]], [[лось|ласёў]] і [[алені|аленяў]]. Людзей зубры звычайна пазбягаюць<ref name="floranimal"/>, калі ж чалавек падыходзіць вельмі блізка, то могуць пагражаць — матляць галавой, настаўляць рогі, {{нп3|злосць|злосна|ru|Злость}} [[сапенне|сапці]]. У летні перыяд жывёлы больш палахлівыя і асцярожныя. Убачыўшы ці пачуўшы чалавека ў тую пару, жывёлы ўцякаюць па сігналу самкі-важака, але падняць сігнал трывогі можа любы зубр. За важаком накіроўваюцца наўскач усе астатнія члены групы: у галаве бягуць цяляты, а ў хвасце статка — самцы<ref name="belhuntclub"/>. На людзей нападаюць вельмі рэдка, але вядомыя выпадкі, калі зубры атакавалі машыны<ref>[http://road-crimea.narod.ru/2008/zubr.htm Зубры в Крыму] {{ref-ru}}</ref>. Таксама часам (з-за свайго даволі дрэннага зроку), калі чалавек падыходзіць з падветранага боку, могуць самі падысці да яго каб лепш разгледзець. [[Натуральны вораг|Натуральнымі ворагамі]] зуброў з’яўляюцца {{bt-bellat|Буры мядзведзь{{!}}мядзведзі|Ursus arctos}}, {{bt-bellat|воўк{{!}}ваўкі|Canis lupus}}<ref name="floranimal"/>, {{bt-bellat|Леапард{{!}}леапарды|Panthera pardus}} (на Каўказе) і {{bt-bellat|Рысь звычайная{{!}}рысі|Lynx lynx}}. Праўда ні адна з гэтых жывёл у адзіночку не ўяўляе пагрозы для дарослага зубра, але яны могуць паляваць на цялят і [[моладзь]], а [[зграя]] ваўкоў часам небяспечная нават для дарослых асобін. == Пражыванне == [[Файл:Bison live in Bialowieza forest 2.jpg|thumb|250px|Зубр у Белавежскай пушчы]] Гістарычна зубры — жыхары [[Мяшаныя лясы|мяшаных лясоў]]<ref name="floranimal"/><ref name="ЗЖ"/>, пры гэтым белавежская папуляцыя жыла ў [[раўніна|раўнінных]], а каўказская — у {{нп3|Горна-лясны пояс|горных лясах|ru|Горно-лесной пояс}}. Звычайна зубры выбіраюць сабе пэўны ўчастак, як правіла каля ракі, на якім і пасвяцца. У выпадку недахопу корму жывёлы шукаюць сабе новыя ўчасткі. [[Балота|Багністых]] мясцовасцей зубры пазбягаюць і наведваюць іх толькі ў [[засуха|засухі]], калі нават такія ўчасткі становяцца сушэйшымі. У старажытнасці, калі ў еўрапейскіх лясах яшчэ жылі {{bt-bellat|Тур, жывёла{{!}}туры|Bos primigenius}}, гэтыя два віды быкоў дзялілі паміж сабой экалагічныя нішы — туры жылі ў вільготных і багністых нізінах, а зубры ў сухіх лясах. Вясной зубры трымаюцца каля рэк, а з пачаткам лета пераходзяць пасвіцца ў глыбіню лесу. У самую спякоту хаваюцца ў густых цяністых зарасніках. Ад насякомых-крывасмокаў жывёлы ратуюцца ў сухіх месцах і ў мясцовасцях, дзе лес прадзімаецца ветрам. Пасвяцца зубры раніцай і ўвечары, выходзячы на паляны, а сярэдзіну дня праводзяць на лежні ў лесе, перажоўваючы жвачку. У гарачае надвор’е зубры двойчы ў дзень ходзяць на вадапой. Яны любяць катацца ў сухой друзлай зямлі, але гразевых ваннаў не прымаюць<ref name="floranimal"/>. Калі белавежскія зубры жылі пераважна ў лісцевых лясах, то каўказскія — у {{bt-bellat|Піхта{{!}}піхтавых|}} з прымешкамі {{bt-bellat|бук{{!}}буку|}}, {{bt-bellat|вяз{{!}}вязу|}}, {{bt-bellat|граб{{!}}грабу|}} і іншых лісцевых парод. Пасвіліся яны пераважна на [[Паляна (геаграфія)|палянах]]<ref name="ЗЖ"/> і [[схіл]]ах [[Балка|лагчын]], пры гэтым аддаючы перавагу самым роўным ўчасткам. Улетку каўказскія зубры падымаліся да верхняй мяжы лясоў, дзе было нямала [[корм]]у, а самі жывёлы не пакутавалі ад спякоты і надакучлівых насякомых. == Гісторыя == [[Файл:Niaux, bisons.JPG|thumb|250px|right|Копія выявы зубра з [[Пячора Ніо|пячоры Ніо]]]] У даўнія часы зубры насялялі ўсю Еўропу<ref name="ПНП"/>: на радзіме [[Галы|галаў]], [[Германцы|германцаў]], [[Шведы|шведаў]], [[Дакі|дакаў]] і [[Славяне|славян]]. У [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Іспанія|Паўночнай Іспаніі]] і [[Англія|Англіі]] зуброў вынішчылі ў дагістарычныя часы<ref name="ЗІБ"/>. Магчыма, першая згадка пра зубра сустракаецца ў працы [[Арыстоцель|Арыстоцеля]] ў [[300 да н.э.]], дзе, побач з апісаннем жывёлы, вельмі падобнай да зубра, напісана наступнае<ref name="ПНП"/>: {{Цытата|Ёсць таксама некаторыя жывёлы, якія двухкапытовыя і ў той жа час маюць чуб і два адзін да аднаго загнутыя рогі; сюды адносіцца баназас, які жыве ў Пеоніі і Медыцы ... Ён велічынёй з быка, але мае большы аб'ём, чым вол, бо не выцягнуты ў даўжыню; расцягнутая скура яго можа пакрыць ложак для сямі чалавек}} Яшчэ адно апісанне зубра было зроблена [[Пліній Старэйшы|Плініем Старэйшым]], які назваў яго «Бізонам»<ref name="З">[http://www.infonature.ru/animal/animal-00042.html Зубр] {{ref-ru}}</ref> Пліній даў зубру такое апісанне<ref name="З"/><ref>[http://old.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0137&query=head%3D%23349 Англійскі пераклад] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091002070209/http://old.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0137&query=head%3D%23349 |date=2 кастрычніка 2009 }}, праверана 28 кастрычніка 2011 года</ref>: {{Цытата|бык з конскай грывай, які носіць настолькі кароткія рогі, што ў баі яны не маюць ніякай карысці. Замест таго, каб змагацца, зубр ўцякае ад кожнай пагрозы і пакідае за сабой на працягу паўмілі след з фекалій, якія пры дакрананні абпальваюць праследавацеля як агонь}} Рымляне лавілі зуброў у [[Фракія|Фракіі]] і [[Германія|Германіі]] для ўдзелу ў гладыятарскіх баях, якія {{Не перакладзена 3|Venatio|інсцэніравалі паляванне на дзікіх жывёл|pl|Venatio}}<ref name="З"/>. [[Файл:Wisent (100866184) (greyscale).jpg|thumb|250px|Зубр, [[Сігізмунд Герберштэйн]], 1556]] Зубр, дзякуючы сваім памерам, быў вельмі зручным і выгадным аб’ектам [[паляванне|палявання]], таму ў [[стэп]]авай зоне [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]] зубр знік яшчэ ў XVI—XVII стагоддзях, у лесастэпах — у канцы XVII — пачатку XVIII стагоддзя. У [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]] папуляцыя зуброў пачала скарачацца яшчэ у VI стагоддзі з-за хуткіх тэмпаў высечкі лясоў. Апошнія зубры зніклі ў [[Англія|Англіі]] ў XI стагоддзі, у [[Францыя|Францыі]] і [[Швецыя|Швецыі]] — у XIV стагоддзі. Пазней скарачэнне арэала зуброў адбылося ва ўсходніх і паўднёвых частках Еўропы: у [[Венгрыя|Венгрыі]], на [[Балканскі паўвостраў|Балканах]] і ва [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]] — у сярэдзіне XVIII стагоддзя<ref name="belhuntclub">[http://belhuntclub.net/catalog/item32.html Зубр, зубр европейский (Bison bonasus)] {{Архівавана|url=https://archive.today/20130109084356/http://belhuntclub.net/catalog/item32.html |date=9 студзеня 2013 }} Белорусский охотничий портал</ref>, у [[Румынія|Румыніі]] ў {{Нп3|Роднанскія горы|Роднанскіх гарах|ru|Родна}} апошні зубр быў забіты ў [[1762]] годзе, у горных лясах [[Курфюрства Саксонія|Саксоніі]] — да [[1793]] года<ref name="floranimal"/>. У канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў уцалелі толькі дзве прыродныя [[папуляцыя|папуляцыі]] — у [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]] і на [[Паўночны Каўказ|Паўночным Каўказе]] ў вярхоўях рэк [[Лаба (прыток Кубані)|Лабы]] і [[Белая (прыток Кубані)|Белай]]. У Белавежскай пушчы ў канцы XIX стагоддзя жыло да 1700 галоў — з аднаго боку жывёл ахоўвалі, з другога — рэгулярна ладзілі [[цар]]скія паляванні. Менавіта з паляўнічымі мэтамі ў той час зуброў прывезлі ў [[Крым]] і ў [[Гатчына|Гатчыну]]. Актыўнае паляванне паменшыла Белавежскую папуляцыю да 737 асобін у 1914 годзе. [[Першая сусветная вайна|Вайна]] і звязанае з ёй {{нп3|браканьерства||ru|Браконьерство}} прывялі да [[катастрофа|катастрафічнага]] скарачэння [[пагалоўе|пагалоўя]]. У 1917 годзе ў Пушчы засталося толькі 168 зуброў, а ў 1918 толькі 76. Частка жывёл была вывезена ў Германію. 9 лютага 1921<ref name="floranimal"/> года (па іншых звестках у 1919 годзе<ref name="ПНП"/>) былым лесніком пушчы Варфаламеем Шпаковічам быў забіты дзеля мяса апошні вольны белавежскі зубр. Нямецкі заолаг {{Не перакладзена 3|Эрна Мор|Эрна Мор|de|Erna Mohr}} так адгукнулася на гэту падзею<ref name="floranimal"/>: {{Цытата|Няхай яго імя, як і імя Герастрата, захаваецца ў стагоддзях!}} Прыкладна ў той жа час загінулі невялікія папуляцыі ў Кіры і Гатчыне. З прычыны грамадзянскай вайны спынілася ахова зуброў і на Каўказе. [[Браканьер]]ы вынішчылі асноўную папуляцыю да 1924 года, у 1926 годзе бачылі апошніх асобін. Каўказскі падвід зубра быў цалкам знішчаны. === Развядзенне і ўзнаўленне папуляцыі === [[Файл:Jan Sztolcman Polish ornithologist.jpg|thumb|150px|left|{{Не перакладзена 3|Ян Штольцман|Ян Штольцман|de|Jan Sztolcman}}]] [[Файл:C109.jpg|250px|thumb|Зубраня з самкай]] [[Файл:Wisentsauerland1.jpg|thumb|250px|Зубр]] Вынішчаны інтэнсіўным паляваннем чалавека зубр у пачатку XX стагоддзя захаваўся на волі толькі ў [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]] і на [[Каўказ]]е, але знік і ў гэтых мясцінах. Апошні зубр на волі быў забіты ў [[Польшча|Польшчы]] ў 1921 годзе. Такая вялікая і прыгожая жывёла як зубр прыцягвала да сябе ўвагу, таму з’явілася ідэя адрадзіць гэтых жывёл. У 1923 годзе па прапанове польскага арнітолага і намесніка дырэктара Заалагічнага музея ў Варшаве {{Не перакладзена 3|Ян Штольцман|Яна Штольцмана|de|Jan Sztolcman}} на Парыжскім кангрэсе было створана {{Не перакладзена 3|Міжнароднае таварыства па ахове зубра|Міжнароднае таварыства па ахове зубра|de|Internationale Gesellschaft zur Erhaltung des Wisents}} са штаб-кватэрай у [[Франкфурт-на-Майне|Франкфурце-на-Майне]]<ref name="З"/><ref>[http://www.geo.ru/puteshestviya/vozvrashchenie-poteryannogo-vida Возвращение потерянного вида] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111118165456/http://www.geo.ru/puteshestviya/vozvrashchenie-poteryannogo-vida |date=18 лістапада 2011 }} {{ref-ru}}</ref>. У 1926 годзе быў праведзены [[улік|ўлік]] усіх зуброў, што захаваліся яшчэ ў [[заапарк]]ах свету — былі знойдзеныя 52 асобіны<ref>Заблоцкий М. А. Восстановление зубра в СССР и за границей //Охрана природы и заповедное дело в СССР. Бюллетень № 4. — М., 1960. — С. 52 — 70.</ref>. Да 1938 года колькасць зуброў павялічылася да 97 — 43 быкі і 54 каровы, прычым толькі адзін зубр быў народжаны на волі яшчэ ў 1913 годзе ў Белавежскай Пушчы. Зубр стаў адным з першых відаў, які захаваўся ў заапарках пасля знішчэння ў прыродзе. Вялікі ўдар па зубрах нанесла [[Другая сусветная вайна]], калі загінула каля паловы ўсяго статку і толькі па яе заканчэнні колькасць зуброў пачала паступова расці. Спачатку зуброў выпусцілі на волю ў Белавежскай пушчы — як у [[Польшча|польскай]], так і ў [[Беларусь|беларускай]] (тады яшчэ [[СССР|савецкай]]) яе частках. Пазней, па меры павелічэння пагалоўя, зуброў выпусцілі і ў іншых мясцовасцях. У цэлым можна сказаць, што колькасць папуляцыі белавежскага падвіду зубра стабілізавалася. Па іншаму склаўся лёс каўказскага [[падвід]]у. Чыстакроўных каўказскіх зуброў пасля знішчэння прыроднай папуляцыі не захавалася. Праўда ў некаторых заапарках былі жывёлы з дамешкам крыві каўказскага зубра — гібрыды з белавежскімі зубрамі або амерыканскімі бізонамі. У 1940 годзе пачалася праца па аднаўленню каўказскага зубра метадам [[Племянная работа|племянной работы]] і [[Селекцыя|селекцыі]] дзякуючы [[Паглынальнае скрыжаванне|паглынальнаму скрыжаванню]]. На жаль, тыя жывёлы загінулі падчас Другой сусветнай вайны, таму першапачатковы падвід каўказскага зубра парушаны. Аднак у другой палове XX стагоддзя было вырашана аднавіць каўказскую папуляцыю — быў створаны статак з зуброў і зубрабізонаў, якіх выпусцілі ў некаторыя запаведнікі на [[Паўночны Каўказ|Паўночным Каўказе]]. Як ні дзіўна, але з часам, літаральна за некалькі пакаленняў, гэтыя жывёлы, у якіх практычна не было крыві каўказскіх зуброў, сталі вельмі моцна нагадваць падвід, які тут калісьці жыў. Яны прыкметна змяніліся марфалагічна, яшчэ больш змяніліся іх паводзіны. Таму хоць па паходжанню папуляцыя сучасных каўказскіх зуброў не з’яўляецца спадчынніцай гістарычнай, але [[Марфалогія, біялогія|марфалагічна]] і [[Эталогія|эталагічна]] падобная на яе. Гібрыд зубра і бізона, які натуралізаваўся на Паўночна-Заходнім Каўказе, быў апісаны ў 2000 годзе, як асобны, хоць і няпэўны падвід еўрапейскага зубра — ''горны'' ({{bt|Bison bonasus montanus|[[Rautian]], [[Kalabuschkin]], [[Nemtsev]], 2000}})<ref>Rautian G.S., Kalabushkin B.A., Nemtsev A.S. 2000. A new subspecies of the European bison, Bison bonasus montanus ssp. nov. (Bovidae, Artiodactyla). Doklady Biological Sciences. 375, 4: 563—567.</ref><ref name="НП">[http://www.dprgek.ru/redbook/detail.php-ID_SPEC=16027.htm Bison bonasus montanus Rautian, kalabuschkin, nemtsev, 2000] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120407224641/http://www.dprgek.ru/redbook/detail.php-ID_SPEC=16027.htm |date=7 красавіка 2012 }}</ref>. Узнаўленне зубра праводзілася ў спецыяльных гадавальніках у Белавежскай пушчы, заапарках Еўропы, на Каўказе і ў іншых месцах. === Рэінтрадукцыя === Зубры пачалі [[Рэінтрадукцыя|вяртацца]] ў дзікую прыроду, пачынаючы з 1951 года. У [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]] ў Польшчы і Беларусі ўтрымліваецца 800 дзікіх зуброў, з іх на тэрыторыі Беларусі на пачатак 2011 года жыло каля 415 асобін<ref name="ТБ"/><ref name=climch>{{cite news | first = Gabriela | last = Baczynska | url = http://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSLN291035 | title = FEATURE-Climate change clouds fate of ancient Polish woods | date = 2008-09-28 | work = [[Reuters]] | accessdate = 2008-09-28}}</ref>. Усяго на тэрыторыі Беларусі сфарміравана 7 мікрапапуляцый зуброў агульнай колькасцю 983 асобіны, што параўнальнае з колькасцю зуброў у Белавежскай пушчы ў канцы XIX стагоддзя<ref name="ej">{{кніга |аўтар = Сергей Глаголев |частка = |загаловак = Беларускія зубры пачынаюць выраджацца |арыгінал = Белорусские зубры начинают вырождаться |спасылка = http://www.ej.by/news/sociaty/2011/08/27/belorusskie_zubry_nachinayut_vyrozhdat_sya.html |адказны = |выданне = EJ |месца = |выдавецтва = |год = [[27 жніўня]] [[2011]] |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210622033502/https://ej.by/news/sociaty/2011/08/27/belorusskie_zubry_nachinayut_vyrozhdat_sya.html |archivedate = 22 чэрвеня 2021 }}</ref>. Яны таксама знаходзяцца ў лясных запаведніках на Заходнім Каўказе. Вольнажывучыя папуляцыі зараз існуюць у [[Польшча|Польшчы]], [[Літва|Літве]], [[Беларусь|Беларусі]], [[Украіна|Украіне]], [[Румынія|Румыніі]], [[Расія|Расіі]], [[Славакія|Славакіі]], [[Латвія|Латвіі]], [[Кыргызстан]]е, [[Малдова|Малдове]] (з 2005 года),<ref name="Bison in the Republic of Moldova"/> і Іспаніі (з 2010)<ref name="Univision.com"/>. Зубры ўтрымліваюцца ў заапарках 30 краін. Сусветная папуляцыя складае прыкладна 8461 асобін (па стане на пачатак 2020 года), з якіх 6244<ref name="СЗЖ">[https://brestcity.com/blog/skolko-zubrov-zhivet-v-belovezhskoj-pushhe-po-dannym-na-2020-j-god Сколько зубров живет в Беловежской пуще по данным на 2020-й год?] {{ref-ru}}</ref> жылі ў дзікай прыродзе, паўвольна ўтрымліваліся 479 асобін<ref name="СЗЖ"/>, а 1738 — у вальерах<ref name="СЗЖ"/><ref>{{cite web |url= https://bpn.com.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=1133&Itemid=213|title= Powojenne zeszyty Księgi Rodowodowej Żubrów w wersji elektronicznej do pobrania|publisher= Białowieski Park Narodowy|accessdate=06.04.2024 |lang=pl}}</ref>. Усе яны паходзяць усяго ад 12 асобін<ref name="З"/>. У 2011 годзе [[Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Беларусі|Міністэрствам прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя]] была распрацавана канцэпцыя захавання зуброў у Беларусі. На першым этапе (2011—2015 гады) канцэпцыя прадугледжвае стварэнне схем рассялення зуброў, комплексу ветэрынарна-санітарных мерапрыемстваў па паляпшэнні ўмоў утрымання, а таксама фарміраванне не меней чым пяці новых мікрапапуляцый. Плануецца стварыць на базе [[рэспубліканскі ландшафтны заказнік «Налібоцкі»|рэспубліканскага ландшафтнага заказніка «Налібоцкі»]] навукова-селекцыйны цэнтр па пытаннях захавання і паляпшэння стану папуляцыі беларускіх зуброў, таксама стварыць адзіную базу даных аб стане белавежскіх зуброў, якая будзе ўключаць інфармацыю аб мікрапапуляцыях, іх колькасці і распаўсюджванні. У рамках другога этапа (2016—2030 гады) канцэпцыі плануецца распрацаваць крытэрыі ацэнкі племянной каштоўнасці, правілы вядзення селекцыйна-племянной работы з зубрамі. Немалаважная роля адведзена стварэнню генетычных пашпартоў жывёл<ref name="brest">{{Cite web |url=http://virtual.brest.by/news11092.php |title=Концепцию сохранения зубров разработали в Беларуси |access-date=27 лістапада 2011 |archive-date=21 лістапада 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111121214246/http://virtual.brest.by/news11092.php |url-status=dead }}</ref>. <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6) ImageSize = width:1000 height:373 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:400 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1971 text:1971 bar:1972 text:1972 bar:1973 text:1973 bar:1974 text:1974 bar:1975 text:1975 bar:1976 text:1976 bar:1977 text:1977 bar:1978 text:1978 bar:1979 text:1979 bar:1980 text:1980 bar:1981 text:1981 bar:1982 text:1982 bar:1983 text:1983 bar:1984 text:1984 bar:1985 text:1985 bar:1986 text:1986 bar:1987 text:1987 bar:1988 text:1988 bar:1989 text:1989 bar:1990 text:1990 bar:1991 text:1991 bar:1992 text:1992 bar:1993 text:1993 bar:1994 text:1994 bar:1995 text:1995 bar:1996 text:1996 bar:1997 text:1997 bar:1998 text:1998 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1971 from:0 till: 66 bar:1972 from:0 till: 77 bar:1973 from:0 till: 82 bar:1974 from:0 till: 87 bar:1975 from:0 till: 90 bar:1976 from:0 till: 101 bar:1977 from:0 till: 114 bar:1978 from:0 till: 132 bar:1979 from:0 till: 143 bar:1980 from:0 till: 159 bar:1981 from:0 till: 156 bar:1982 from:0 till: 169 bar:1983 from:0 till: 196 bar:1984 from:0 till: 206 bar:1985 from:0 till: 204 bar:1986 from:0 till: 226 bar:1987 from:0 till: 242 bar:1988 from:0 till: 255 bar:1989 from:0 till: 263 bar:1990 from:0 till: 315 bar:1991 from:0 till: 315 bar:1992 from:0 till: 295 bar:1993 from:0 till: 308 bar:1994 from:0 till: 290 bar:1995 from:0 till: 280 bar:1996 from:0 till: 251 bar:1997 from:0 till: 232 bar:1998 from:0 till: 238 PlotData= bar:1971 at: 66 fontsize:S text: 66 shift:(-8,5) bar:1972 at: 77 fontsize:S text: 77 shift:(-10,5) bar:1973 at: 82 fontsize:S text: 82 shift:(-10,5) bar:1974 at: 87 fontsize:S text: 87 shift:(-10,5) bar:1975 at: 90 fontsize:S text: 90 shift:(-10,5) bar:1976 at: 101 fontsize:S text: 101 shift:(-10,5) bar:1977 at: 114 fontsize:S text: 114 shift:(-10,5) bar:1978 at: 132 fontsize:S text: 132 shift:(-10,5) bar:1979 at: 143 fontsize:S text: 143 shift:(-10,5) bar:1980 at: 159 fontsize:S text: 159 shift:(-10,5) bar:1981 at: 156 fontsize:S text: 156 shift:(-10,5) bar:1982 at: 169 fontsize:S text: 169 shift:(-10,5) bar:1983 at: 196 fontsize:S text: 196 shift:(-10,5) bar:1984 at: 206 fontsize:S text: 206 shift:(-10,5) bar:1985 at: 204 fontsize:S text: 204 shift:(-10,5) bar:1986 at: 226 fontsize:S text: 226 shift:(-10,5) bar:1987 at: 242 fontsize:S text: 242 shift:(-10,5) bar:1988 at: 255 fontsize:S text: 255 shift:(-10,5) bar:1989 at: 263 fontsize:S text: 263 shift:(-10,5) bar:1990 at: 315 fontsize:S text: 315 shift:(-10,5) bar:1991 at: 315 fontsize:S text: 315 shift:(-10,5) bar:1992 at: 295 fontsize:S text: 295 shift:(-10,5) bar:1993 at: 308 fontsize:S text: 308 shift:(-10,5) bar:1994 at: 290 fontsize:S text: 290 shift:(-10,5) bar:1995 at: 280 fontsize:S text: 280 shift:(-10,5) bar:1996 at: 251 fontsize:S text: 251 shift:(-10,5) bar:1997 at: 232 fontsize:S text: 232 shift:(-10,5) bar:1998 at: 238 fontsize:S text: 238 shift:(-10,5) TextData= fontsize:10px pos:(60,295) text:Дынаміка змянення папуляцыі зуброў у Белавежскай пушчы (1971-1998 гг.) </timeline> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6) ImageSize = width:1000 height:373 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:3000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1992 text:1992 bar:1993 text:1993 bar:1994 text:1994 bar:1995 text:1995 bar:1996 text:1996 bar:1997 text:1997 bar:1998 text:1998 bar:1999 text:1999 bar:2000 text:2000 bar:2001 text:2001 bar:2002 text:2002 bar:2003 text:2003 bar:2004 text:2004 bar:2005 text:2005 bar:2006 text:2006 bar:2007 text:2007 bar:2008 text:2008 bar:2009 text:2009 bar:2010 text:2010 bar:2011 text:2011 bar:2012 text:2012 bar:2013 text:2013 bar:2014 text:2014 bar:2015 text:2015 bar:2016 text:2016 bar:2017 text:2017 bar:2018 text:2018 bar:2019 text:2019 bar:2020 text:2020 bar:2021 text:2021 bar:2022 text:2022 bar:2023 text:2023 bar:2024 text:2024 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1992 from:0 till: 350 bar:1993 from:0 till: 350 bar:1994 from:0 till: 383 bar:1995 from:0 till: 362 bar:1996 from:0 till: 386 bar:1997 from:0 till: 377 bar:1998 from:0 till: 390 bar:1999 from:0 till: 421 bar:2000 from:0 till: 471 bar:2001 from:0 till: 494 bar:2002 from:0 till: 534 bar:2003 from:0 till: 564 bar:2004 from:0 till: 564 bar:2005 from:0 till: 691 bar:2006 from:0 till: 691 bar:2007 from:0 till: 790 bar:2008 from:0 till: 883 bar:2009 from:0 till: 958 bar:2010 from:0 till: 1015 bar:2011 from:0 till: 1084 bar:2012 from:0 till: 1155 bar:2013 from:0 till: 1250 bar:2014 from:0 till: 1363 bar:2015 from:0 till: 1464 bar:2016 from:0 till: 1615 bar:2017 from:0 till: 1827 bar:2018 from:0 till: 1937 bar:2019 from:0 till: 2101 bar:2020 from:0 till: 2356 bar:2021 from:0 till: 2474 bar:2022 from:0 till: 2688 bar:2023 from:0 till: 2713 bar:2024 from:0 till: 2927 PlotData= bar:1992 at: 350 fontsize:S text: 350 shift:(-10,5) bar:1993 at: 350 fontsize:S text: 350 shift:(-10,5) bar:1994 at: 383 fontsize:S text: 383 shift:(-10,5) bar:1995 at: 362 fontsize:S text: 362 shift:(-10,5) bar:1996 at: 386 fontsize:S text: 386 shift:(-10,5) bar:1997 at: 377 fontsize:S text: 377 shift:(-10,5) bar:1998 at: 390 fontsize:S text: 390 shift:(-10,5) bar:1999 at: 421 fontsize:S text: 421 shift:(-10,5) bar:2000 at: 471 fontsize:S text: 471 shift:(-10,5) bar:2001 at: 494 fontsize:S text: 494 shift:(-10,5) bar:2002 at: 534 fontsize:S text: 534 shift:(-10,5) bar:2003 at: 564 fontsize:S text: 564 shift:(-10,5) bar:2004 at: 564 fontsize:S text: 564 shift:(-10,5) bar:2005 at: 691 fontsize:S text: 691 shift:(-10,5) bar:2006 at: 691 fontsize:S text: 691 shift:(-10,5) bar:2007 at: 790 fontsize:S text: 790 shift:(-10,5) bar:2008 at: 883 fontsize:S text: 883 shift:(-10,5) bar:2009 at: 958 fontsize:S text: 958 shift:(-10,5) bar:2010 at: 1015 fontsize:S text: 1015 shift:(-10,5) bar:2011 at: 1084 fontsize:S text: 1084 shift:(-10,5) bar:2012 at: 1155 fontsize:S text: 1155 shift:(-10,5) bar:2013 at: 1250 fontsize:S text: 1250 shift:(-10,5) bar:2014 at: 1363 fontsize:S text: 1363 shift:(-10,5) bar:2015 at: 1464 fontsize:S text: 1464 shift:(-10,5) bar:2016 at: 1615 fontsize:S text: 1615 shift:(-10,5) bar:2017 at: 1827 fontsize:S text: 1827 shift:(-10,5) bar:2018 at: 1937 fontsize:S text: 1937 shift:(-10,5) bar:2019 at: 2101 fontsize:S text: 2101 shift:(-10,5) bar:2020 at: 2356 fontsize:S text: 2356 shift:(-10,5) bar:2021 at: 2474 fontsize:S text: 2474 shift:(-10,5) bar:2022 at: 2688 fontsize:S text: 2688 shift:(-10,5) bar:2023 at: 2713 fontsize:S text: 2713 shift:(-10,5) bar:2024 at: 2927 fontsize:S text: 2927 shift:(-10,5) TextData= fontsize:10px pos:(60,330) text:Колькасць зуброў у Беларусі (асобін) </timeline> == Захворванні сучасных зуброў == З-за іх абмежаванага генафонду, зубры лічацца вельмі ўразлівымі да захворванняў, асабліва такіх як [[яшчур]] і [[сібірская язва]], хваробы мочапалавых органаў у самцоў, страўнікава-кішачныя хваробы, [[катаракта]] вачэй<ref name="ПНП"/><ref name="ТГЗ"/>. Лічыцца, што пры павелічэнні генетычнай разнастайнасці колькасць і працэнт хворых і слабых жывёл павінны зменшыцца. Навукоўцамі распрацоўваюцца праграмы па стварэнню папуляцый зуброў, якія б жылі асобна адна ад адной, і пашырэнню іх арэала і рацыёну харчавання, напрыклад, у Беларусі спецыялістамі Інстытута заалогіі НАН Беларусі пры падтрымцы іншых навуковых устаноў была распрацавана «Дзяржаўная праграма па рассяленню, захаванню і выкарыстанню зубра ў Беларусі», якая прадугледжвае рассяленне зуброў па як мага большай тэрыторыі ў нашай краіне<ref name="ПНП"/>. Акрамя рассялення жывёл, з 1985 года з мэтай аздараўлення папуляцыі, змяншэння нерацыянальных страт і вывучэння прычын захворвання мочапалавых органаў у самцоў пачало праводзіцца штогадовае селекцыйнае выбракоўванне і выключэнне непаўнавартасных асобін<ref name="ІР">[http://bp21.org.by/ru/books/celeb011.html Итоги разведения зубров за 60 лет] {{ref-ru}}</ref>. Доўгі час адзначаецца наяўнасць зуброў з пашкоджаннем геніталій у Белавежскай пушчы. Першыя выпадкі такіх захворванняў адносяцца да пачатку XX стагоддзя. Таксама адзначаны выпадкі такіх захворванняў і ў іншых папуляцыях<ref name="РЗ">[http://bp21.org.by/ru/books/gef_bp21.html Распространение инфекционных и инвазионных заболеваний у беловежских зубров] {{ref-ru}}</ref>. Пасля хвароба мочапалавой сістэмы была дыягнаставана як некратычны [[Баланіт|баланапасціт]]<ref name="РЗ"/><ref>Веремей Э. И., Максимович В. В., Синица Н. В., Терешенкова А. С., Гаевский В. И., Буневич А. Н. Некротический балано-постит зубров //Материалы научно-практической конференции, посвященной 50-летию регулярных исследований в Беловежской пуще. — Минск, 1990.- С. 201</ref>. Захворванне часта прыводзіць да смерці жывёл<ref name="РЗ"/>. Праведзеныя гельмінталагічныя даследаванні дазволілі выявіць, што зубры інвазіраваны (заражаны) 15 відамі гельмінтаў, прычым экстэнсіўнасць заражэння гэтых жывёл дасягае 91,2 %. У 79,18 % зуброў выяўлены {{bt-bellat|Круглыя чэрві{{!}}нематоды|Nematoda}}, у 66,7 % — {{bt-bellat|трэматоды|Trematoda}} і ў 7,69 % — {{bt-bellat|цэстоды|Cestoda}}<ref name="РЗ"/>. Як правіла, гельмінты ў зуброў сустракаліся ў асацыяцыях ад двух да васьмі відаў у адной асобіны<ref name="РЗ"/>. Зніжэнне імунітэту ў зуброў таксама, магчыма, звязана з лішкам у органах і тканках [[Свінец|свінцу]] і [[Кадмій|кадмію]] і недахопам [[Медзь|медзі]] і [[кобальт]]у<ref>Козло П. Г., Дерябина Т. Г., Буневич А. Н. Оценка накопления и распределения металлов в органах и тканях зубров, обитающих в Беловежской пуще //Сохранение биологического разнообразия лесов Беловежской пущи. — Каменюки-Минск, 1996. — С. 217—225</ref>. == Паляванне і ахова == [[Файл:Fleischextrakt 0002774 m.jpg|thumb|250px|left|Паляванне на зубра, Італія, каля 1900]] [[Файл:Ruseckas-Stumbro medžioklė.jpg|thumb|250px|left|«Паляванне на зубра». [[Канут Русецкі|К. Русецкі]]]] Зубр быў важным аб’ектам промыслу продкаў беларусаў, у Сярэднявеччы і пазней на іх палявалі літоўскія князі, польскія каралі і рускія цары, а таксама самыя высокапастаўленыя асобы многіх краін Еўропы<ref name="ПНП"/>. У 1409—1410 гадах у [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]] адбыўся масавы забой зуброў, засоленае мяса нарыхтоўвалі для войскаў, якія ўдзельнічалі ў [[Вялікая вайна (1409-1411)|Вялікай вайне]], магчыма, бочкі з мясам па [[Буг]]у сплаўлялася да [[Чэрвіньск над Віслан|Чэрвіньска]], дзе саюзныя войскі злучыліся перад паходам да поля [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітвы]]<ref name="borisovmeat">[http://www.borisovmeat.com/ru/brand/king-hunting О королевской охоте] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111009090553/http://www.borisovmeat.com/ru/brand/king-hunting |date=9 кастрычніка 2011 }} {{ref-ru}}</ref>. З-за празмернага і некантралюемага [[промысел|промыслу]] зубры былі даведзены да пагрозы знікнення. Становішча вымусіла, напрыклад, літоўскіх князёў забараніць паляванне на гэтых жывёл. Тры [[Статуты Вялікага княства Літоўскага]] прадугледжвалі за зламыснае забойства зубра велічэзны штраф у 1200 грошаў (сярэбраных манет)<ref name="КЛІМАТ">[https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:aDPiRDdbZQQJ:beldumka.belta.by/isfiles/000167_705238.pdf+%D1%88%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%84+%D1%83+1200+%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%B0%D1%9E.&hl=ru&gl=by&pid=bl&srcid=ADGEESgGfo_A-URAjBoQTFOx_YTwf66Lj2QBxzXqjXEZ-TvbkgEwflGwjuBcJ80vQRRd5Tg29QeNaShRxbTUOhLJ9oxAzGOCfYgJO-lz4VcKGeYqW01bLNeOixp3mh3BIflhLUhtjoyl&sig=AHIEtbTLT0Affdf6pv9HRZ_ZDifaqJLwnA КЛІМАТ СТАРАЖЫТНАЙ БЕЛАРУСІ / АХОВА ПРЫРОДЫ: ПЕРШЫЯ КРОКІ] // «[[Беларуская думка (1991)|Беларуская думка]]»</ref>. У [[1559]] годзе вялікі князь літоўскі і кароль польскі [[Жыгімонт Аўгуст]] даручыў [[Маршалак земскі|каралеўскаму маршалку]] і галоўнаму рэвізору Вялікага Княства Літоўскага [[Рыгор Багданавіч Валовіч|Рыгору Валовічу]] правесці рэвізію ўсіх пушчаў і пераходаў звярыных, а асабліва зуброў.<ref name="borisovmeat"/> Але ў большасці краін знікненне зубра адбылося на працягу XVII—XIX стагоддзяў, і канчаткова від быў знішчаны ў многіх месцах падчас Першай сусветнай вайны. Па самых прыблізных дадзеных можна адзначыць, што знікненне зубра ў дзікай прыродзе адбылося ў Іспаніі, Балгарыі, былой Югаславіі ў IX—X стагоддзях, у Швецыі — у XI, у Англіі — у XII, у Францыі — у XVI стагоддзях, ва Усходняй Еўропе — у 1755 годзе<ref name="ПНП"/>. Такое становішча патрабавала мер па ахове віду, у тым ліку забароны на паляванне, мер па аднаўленню знішчаных папуляцый, стварэння запаведных участкаў у месцах пасялення гэтых быкоў. Дзякуючы мерам, якія прадпрымаюцца, колькасць зуброў у свеце паступова аднаўляецца. Від мае некалькі незалежных ахоўных катэгорый. Ён занесены ў [[Чырвоная кніга Беларусі|Чырвоную кнігу Беларусі]] з 1993 года (у Чырвоную кнігу БССР з 1981)<ref name="ПНП"/><ref>[http://redbook.minpriroda.by/animalsinfo.html?id=13 Красная книга Республики Беларусь. Европейский зубр] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110205193738/http://redbook.minpriroda.by/animalsinfo.html?id=13 |date=5 лютага 2011 }}{{Ref-ru}}</ref>, [[Чырвоная кніга Літвы|Літвы]], [[Чырвоная кніга Расіі|Расіі]], [[Чырвоная кніга Украіны|Украіны]] (увесь час, пачынаючы з 1980 года), [[Чырвоная кніга Польшчы|Польшчы]], [[Еўрапейскі Чырвоны спіс]] (1991), [[Чырвоная кніга МСАП|Чырвоную кнігу МСАП]] (пастаянна, з 1966 года)<ref name="ПНП"/>. [[Паляванне]] на зуброў, як правіла, забаронена або вельмі абмежавана. Гэта звязана з малымі тэмпамі размнажэння жывёл і вельмі вялікім попытам на іх як аб’екты палявання. Там, дзе прырост папуляцый зубра з’яўляецца высокім (перш за ўсё, у Беларусі), дазволена паляванне. Такія паляванні часта з’яўляюцца камерцыйнымі, з мэтай прыцягнення новых дадатковых сродкаў на ахоўныя мерапрыемствы. Зуброў спрабуюць развесці таксама ў {{Не перакладзена 3|Плейстацэнавы парк|Плейстацэнавым парку|ru|Плейстоценовый парк}} ў [[Якуція|Якуціі]]<ref>[http://elementy.ru/news/430403?page_design=print Хороший забор — главное условие восстановления мамонтовых степей]</ref>. == Гаспадарчае значэнне == [[Файл:Żubroń head Białowieża cropped.jpg|thumb|250px|Галава зуброна]] Прыручыць зубра яшчэ ні разу не ўдавалася. Зуброў паспяхова скрыжоўваюць з буйной рагатай жывёлай<ref name="ББ"/>. Першы вядомы гібрыд зубра і хатняга быдла быў атрыманы польскім памешчыкам Леапольдам Валіцкім у 1847 годзе. Яго назвалі [[зуброн]]ам. Самцы першага пакалення зубронаў не маюць здольнасці да размнажэння. У цяперашні час развядзенне зубронаў спынена. Паводле дадзеных даследаванняў, для гібрыдаў характэрныя высокая забойная вага (56 %), вышэйшае ўтрыманне ў мясе бялку (20,5 %) і ніжэйшае — тлушчу. Мяса мае лёгкі пах дзічыны, высокія кулінарныя якасці і падатлівае да тэрмічнай апрацоўкі. Атрыманне высокапрадукцыйных гібрыдаў — адзін са шляхоў практычнага выкарыстання зуброў у народнай гаспадарцы<ref name="ББ"/>. Мяса дарослага зубра мае характэрны пах мускусу, жорсткае і валакністае. Мяса маладых жывёл ва ўзросце да 4 гадоў — далікатнае, лёгка паддаецца тэрмічнай апрацоўцы<ref name="ББ"/>. Дарослы зубр дае да паўтоны мяса, 4 кг воўны, іх шкура валодае вялікай трываласцю і можа быць выкарыстаная на прывадныя рамяні<ref name="ГА">[http://www.google.by/url?sa=t&rct=j&q=%D1%85%D0%BE%D0%B7%D1%8F%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D0%B7%D1%83%D0%B1%D1%80%D0%B0&source=web&cd=16&ved=0CDYQFjAFOAo&url=http%3A%2F%2Fe-lib.gasu.ru%2Fkonf%2Fsssk%2Farhive%2F2009%2F01%2Fsel.pdf&ei=zImqTr6hGOn14QT7pcXXDg&usg=AFQjCNFaEH9f4pXtWT_pscfxUB3TcoxB4g&cad=rja Популяция зубра на Горном Алтае] {{ref-ru}}</ref>. З рагоў і капытоў зубра можна рабіць розныя сувеніры, са шкур рабілі лёгкія лодкі<ref name="ББ"/>. Шкуры маладых жывёл і самак прыдатныя для вытворчасці скураных вырабаў<ref name="ГА"/>. Зубры, як і іншыя буйныя траваедныя, угнойваюць глебу, што спрыяе паляпшэнню якасці расліннага покрыва. == Зубр у культуры == [[Файл:F07 0054.Ma.JPG|thumb|200px|Статуэтка {{Нп3|Зубр, які ліжа ўкус насякомага|зубра, які ліжа ўкус насякомага|en|Bison Licking Insect Bite}}]] [[Файл:Auerochsen.jpg|thumb|left|200px|[[Аўгуст Гаўль]]. {{Нп3|Зубры, якія змагаюцца|Зубры, якія змагаюцца|ru|Борющиеся зубры}}, [[Кёнігсберг]]]] [[Файл:Belarus-1992-Bill-100-Obverse.jpg|thumb|200px|Выява зубра на [[Беларускі рубель|беларускіх рублях]]]] [[Файл:Lithuania-1991-Bill-100-Reverse.jpg|thumb|200px|100 [[Літва|літоўскіх]] талонасаў (1991)]] [[Файл:Fritz Schaper - Altgermanische Wisentjagd.jpg|thumb|left|200px|«Старажытнагерманскае паляванне на зубра» {{Нп3|Фрыц Шапер|Фрыц Шапер|de|Fritz Schaper}}]] Зубры з’явіліся на наскальных малюнках Паўднёва-Заходняй Еўропы яшчэ 32000 гадоў таму. На 15000-гадовых насценных роспісах па частаце з’яўлення зубры займаюць другое месца пасля дзікіх коней.<ref>Nigge et al., S. 33</ref> Самыя вядомыя з іх прадстаўлены ў пячоры [[Пячора Альтаміра|Альтаміра]] ў [[Іспанія|Іспаніі]], а таксама ў пячоры [[Пячора Руфіньяк|Руфіньяк]] у дэпартаменце [[Дардонь]] на паўднёвым захадзе [[Францыя|Францыі]]. Адным з самых прыгожых увасабленняў з’яўляецца выразаная з аленевага рогу статуэтка {{Нп3|Зубр, які ліжа ўкус насякомага|зубра, які ліжа ўкус насякомага|en|Bison Licking Insect Bite}}, знойдзеная ў пячоры {{Нп3|Пячора Мадлен|Мадлен|en|Abri de la Madeleine}} у французскім дэпартаменце [[Дардонь]]. У сярэдневяковай літаратуры час ад часу з’яўляліся апісанні зубра. Зубр упамінаецца, напрыклад, у {{Нп3|Песня аб Нібелунгах|Песні аб Нібелунгах|ru|Песнь о Нибелунгах}}. У многіх творах былі пераблытаны апісанні тураў і зуброў, зубр часта называўся бізонам. Зубр з’яўляецца нацыянальным сімвалам [[Беларусь|Беларусі]]<ref>[http://birdwatch.by/news/858 birdwatch.by]{{Ref-be}}</ref>. Да таго ж ён з’яўляецца тытульным героем паэмы «[[Песня пра зубра]]» [[Мікола Гусоўскі|Міколы Гусоўскага]]. У апублікаваным у 1834 годзе польскім нацыянальным эпасе «[[Пан Тадэвуш]]» [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] зубры згадваюцца ў некалькіх вершах<ref>Fritz Gottschalk: Wisentinseln — Lebensbilder des europäischen Urwaldriesens, WAGE Verlag, Tessin, ISBN 3-9807492-5-8, S. 83 und S. 84</ref>. У «Палескіх рабінзонах» [[Янка Маўр|Янкі Маўра]] ёсць сцэна забойства апошняга зубра<ref> {{кніга |аўтар = [[Янка Маўр|Я. Маўр]] |частка = |загаловак = Сын воды. Полесские робинзоны. ТВТ |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = Юнацтва |год = 1986 |том = |старонкі = |старонак = 300 |серыя = |isbn = |тыраж = 180000 }}</ref>. Існуе даволі вялікая колькасць скульптур зуброў, з якіх можна згадаць, напрыклад «{{Нп3|Зубры, якія змагаюцца|Зуброў, якія змагаюцца|ru|Борющиеся зубры}}» [[Аўгуст Гаўль|Аўгуста Гаўля]], бронзавую скульптуру зубра ў [[Брэменскі парк рададэндранаў|Брэменскім парку рададэндранаў]], створаную {{Нп3|Эрнст Горземан|Эрнстам Горземанам|ru|Ernst Gorsemann}}, «Старажытнагерманскае паляванне на зубра» {{Нп3|Фрыц Шапер|Фрыца Шапера|de|Fritz Schaper}}. Самая вялікая скульптура зубра ў свеце знаходзіцца на аўтамабільнай трасе {{таблічка-by|М|1}} [[Брэст]] — [[Масква]] на мяжы [[Мінская вобласць|Мінскай]] і [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай]] абласцей ля вёскі [[Петкавічы (Баранавіцкі раён)|Петкавічы]]. Вага скульптуры 76 тон, вышыня — 20 метраў<ref>[http://www.nemiga.info/belarus/belaya-vezha/pamyatnik-zubru.htm Самая вялікая скульптура зубра ў свеце]</ref><ref>[http://www.ng.by/ru/issues?art_id=53266 Сем цудаў Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120802021952/http://ng.by/ru/issues?art_id=53266 |date=2 жніўня 2012 }}</ref>. Імя зубра выкарыстоўваюць для называння самых розных рэчаў: ад веласіпеда «Зубраня» ({{lang-ru|«Зубрёнок»}}) да напою «[[Зуброўка (напой)|Зуброўка]]». Таксама ў гонар зубра названы род метлюжковых {{bt-bellat|Зуброўка|Hierochloe}}, бо гэтыя жывёлы ахвотна ядуць яго. Найбольш вядомы ў Беларусі, раней — беларускі дзіцячы аздараўленчы лагер, а цяпер [[Нацыянальны дзіцячы адукацыйна-аздараўленчы цэнтр «Зубраня»]] ([[Мядзельскі раён]], [[Мінская вобласць]]). == Зубр у геральдыцы == Зубры на гербе сімвалізуюць уладу, сілу прыроды, якую цяжка прыручыць, мужнасць, велікадушнасць і працавітасць. === Галерэя гербаў з зубрамі === <gallery> Выява:POL gmina Białowieża COA.svg|Герб [[Белавежа|Белавежы]] Выява:POL powiat hajnowski COA.svg|Герб [[Гайнаўскі павет|Гайнаўскага павета]] Выява:POL gmina Narewka COA.svg|Герб {{Не перакладзена 3|Вёска Нараўка|Нараўкі|pl|Narewka}} Выява:Tykocin Herb.svg|Герб гміны {{Не перакладзена 3|Тыкоцін, гміна|Тыкоцін|pl|Gmina Tykocin}} Выява:Coat of Arms of Brest Region.svg|Герб [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] Выява:Coat of Arms of Hrodna Voblasts.svg|Герб [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] Выява:Coat of Arms of Serpukhov rayon (Moscow oblast).png|Герб Серпухаўскага раёна [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]] </gallery> == У філатэліі == {{Commonscat|Wisent on stamps|Зубр на паштовых марках}} Першая [[паштовая марка]] з выявай зубра была выпушчана ў [[Польшча|Польшчы]] ў [[1954]] годзе. Маркі з зубрамі выпускаліся [[Паштовая адміністрацыя|паштовымі адміністрацыямі]] [[Стары свет|Старога]] і [[Новы свет|Новага Свету]]. Акрамя паштовых марак існуюць [[Мастацкі маркіраваны канверт|мастацкія маркіраваныя канверты]], а таксама [[спецыяльны паштовы штэмпель|спецыяльныя паштовыя штэмпелі]] з выявай зубра. <center><gallery> File:1998. Stamp of Belarus 0285.jpg|Зубр на [[Паштовая марка|паштовай марцы]] [[Беларусь|Беларусі]] [[1998]] года File:1999. Stamp of Belarus 0322.jpg|Зубр на [[Паштовая марка|паштовай марцы]] [[Беларусь|Беларусі]] [[1999]] года, прысвечанай [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]] Выява:Belarus stamp 2008 5000R European Bisons.jpg|Зубр на [[Паштовая марка|паштовай марцы]] [[Беларусь|Беларусі]] [[2008]] года. Адзінаццаты стандартны выпуск Выява:European bison on stamps Romania 1968.jpg|Зубр [[Паштовая марка|паштовай марцы]] [[Румынія|Румыніі]] [[1968]] года Выява:The Soviet Union 1969 CPA 3796 stamp (European Bisons).jpg|Зубры [[Паштовая марка|паштовай марцы]] [[СССР]] [[1969]] года з серыі − Запаведнік [[Белавежская пушча]] Выява:1973 CPA 4248.jpg|[[Паштовая марка]] [[СССР]], [[1973]]: [[Каўказскі дзяржаўны прыродны біясферны запаведнік|Каўказскі запаведнік]] Выява:1996. Stamp of Belarus 0124.jpg|Выява зубра на паштовай марцы Беларусі [[1995]] года File:75 лет зоопарку2.jpg|[[спецыяльны паштовы штэмпель|Спецштэмпель]] [[Беларусь|Беларусі]], [[2002]] год, да 75-годдзя [[Гродна|Гродзенскага]] [[гродзенскі заапарк|заапарка]] File:1190 (25-hoddzie ŭstaliavannia dyplamatyčnych adnosin pamiž Respublikaj Bielaruś i Respublikaj Poĺšča) - Special postmark.png|[[спецыяльны паштовы штэмпель|Спецштэмпель]] [[Беларусь|Беларусі]], [[2017]] год, да 25-годдзя ўсталявання дыпламатычных адносін паміж [[Польшча]]й і [[Беларусь|Беларуссю]] File:Belarus–Poland relations 2017 stampsheet.jpg|[[Малы аркуш]] [[Беларусь|Беларусі]], [[2017]] год, да 25-годдзя ўсталявання дыпламатычных адносін паміж [[Польшча]]й і [[Беларусь|Беларуссю]] File:Postcard Belarus Song about Wisent 2008.jpg|[[Аднабаковая паштовая картка з арыгінальнай маркай]] [[Беларусь|Беларусі]], [[2008]] год, прысвечана 485-годдзю публікацыі паэмы [[Мікола Гусоўскі|Міколы Гусоўскага]] «''[[Песня пра зубра]]''» </gallery></center> == У нумізматыцы == Банкамі [[Расія|Расіі]], [[Украіна|Украіны]]<ref>[http://ukrcoins.kiev.ua/index.php?productID=184 Памятная монета Украины «Зубр»(2003)]</ref>, [[Малаві]]<ref>[http://belnumismat.1bbs.info/viewtopic.php?t=1745 Зубр на монете] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110513124700/http://belnumismat.1bbs.info/viewtopic.php?t=1745 |date=13 мая 2011 }} {{ref-ru}}</ref> і [[Беларусь|Беларусі]] былі выпушчаныя манеты з выявамі зубра. <center><gallery> Файл:Bialowieza Forest - Bison (silver) rv.png|Абарона навакольнага асяроддзя. Памятныя манеты «Белавежская пушча. Зубр» («Белавежская пушча. Зубр») Файл:RR5516-0007R Зубр.gif|Манета Банка Расіі — Серыя: «Чырвоная кніга», Зубр, 50 рублёў, рэверс Файл:BY-2006-50roubles-Bison-b.png|Залатая манета серыі «Нацыянальныя паркі і запаведнікі Беларусі» (2006 год) Файл:50 hod peramohi coin.jpg|Зубр на манеце "50 год Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне" (1995 год) </gallery></center> == Заўвагі == {{reflist}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Кавказский зубр |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = "Красный пролетарии" |год = 1939 |том = |старонкі = |старонак = 144 |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Published by the International Society for the Protection of the European Bison. |арыгінал = Księgi rodowodowe żubrów: Wydawnictwo Międzynarodowego Towarzystwa Ochrony Żubra. Pod redakcją Jana Żabińskiego. |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = Państwowe Wydawn. Naukowe |год = 1964 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }} '''Захаванне:''' * Буневич А. Н. Воспроизводительные показатели популяции зубров Беловежской пущи //Редкие виды млекопитающих России и сопредельных территорий. Тез. Междунар. Совещ., 9-11 апреля 1997 г., Москва. — М., 1997. — С. 17. * Буневич А. Н. Итоги расселения зубров по территории Беловежской пущи //Заповедники Белоруссии. Исследования. — Минск, 1991.- Вып. 15.- С. 98 — 110. * Буневич А. Н., Кочко Ф. П. Динамика численности и структура популяции зубров Беловежской пущи //Популяционные исследования в заповедниках. — М., 1988. — С. 96 — 114. * Веремей Э. И., Максимович В. В., Синица Н. В., Терешенкова А. С., Гаевский В. И., Буневич А. Н. Некротический балано-постит зубров //Материалы научно-практической конференции, посвященной 50-летию регулярных исследований в Беловежской пуще. — Минск, 1990.- С. 201. * Заблоцкий М. А. Восстановление зубра в СССР и за границей //Охрана природы и заповедное дело в СССР. Бюллетень № 4. — М., 1960. — С. 52 — 70. * Козло П. Г., Дерябина Т. Г., Буневич А. Н. Оценка накопления и распределения металлов в органах и тканях зубров, обитающих в Беловежской пуще //Сохранение биологического разнообразия лесов Беловежской пущи. — Каменюки-Минск, 1996. — С. 217—225. * Корочкина Л. Н. Беловежский зубр //Беловежская пуща. Исследования. — Минск, 1958. — Вып. 1. — С. 7 −34. * Корочкина Л. Н., Ковальков М. П., Толкач В. Н. и др. Беловежская пуща. — Минск, 1980. — 230 с. * Корочкина Л. Н., Вакула В. А. Зубр Беловежской пущи. — Брест: Альтернатива, 2008. — 95 с. * Сипко Т. П. Анализ генофонда зубров Беловежской пущи //Материалы научно-практической конференции, посвященной 50-летию регулярных исследований в Беловежской пуще. — Минск, 1990. — С. 16 — 18. * Małgorzata Krasińska, Zbigniew Krasiński: ''Der Wisent.'' Die Neue Brehm-Bücherei. Bd 74. Westarp Wissenschaften, Hohenwarsleben 2008. ISBN 3-89432-481-3 * Krasinska M., Krasinski Z.A., Bunevich A.N. Spatial Distribution of the European Bizon Populations in the Polish and Belarussian Parts of Bialowieza Primeval Forest //Abstracts Euro-American Mammal Congress, Santiago de Compostela, 19-24 July, 1998. Universidade de Santiago de Compostela. — 1998. — P. 331. * Krasinska M., Krasinski Z.A., Bunevich A.N. Zrozniowanie wielkosci grup mieszanych w populacjach zubra w zaleznosci od wycorzystania ekosystemow Puszczy Bialowieskiej //Parki Narodowe i Reserwaty Przyrody. — Bialowieza, 1997. — 16.1 — 58 — 55 — 66. * Krasinski Z.A., Bunevich A.N., Krasinska M. Characterystyka populacji zubra nizinnego w polskej i bialoruskiej czesci Puszczy Bialowieskiej //Parki Narodowe i Reserwaty Przyrody. — Bialowieza, 1994. — 13, № 4. — C. 25 — 67. * Slatis H.M. An analysis of inbreeding in the European bison //Genetics. — 1960. — № 45. — Р. 275—287. == Спасылкі == {{Чырвоная кніга Беларусі|жывёла|13|II}} {{Commonscat|Bison bonasus}} * [http://www.lasy.gov.pl/informacje/kampanie_i_akcje/zubryonline Зубры анлайн] — Вэбкамера ў Белавежскай пушчы на падкормавай пляцоўцы для зуброў, працуе кругласутачна ў рэжыме рэальнага часу. * [http://redbook.minpriroda.by/animalsinfo.html?id=13 Зубр еўрапейскі. Артыкул у Чырвонай кнізе Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110205193738/http://redbook.minpriroda.by/animalsinfo.html?id=13 |date=5 лютага 2011 }} * [http://www.google.by/url?sa=t&rct=j&q=%D1%85%D0%BE%D0%B7%D1%8F%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D0%B7%D1%83%D0%B1%D1%80%D0%B0&source=web&cd=16&ved=0CDYQFjAFOAo&url=http%3A%2F%2Fe-lib.gasu.ru%2Fkonf%2Fsssk%2Farhive%2F2009%2F01%2Fsel.pdf&ei=zImqTr6hGOn14QT7pcXXDg&usg=AFQjCNFaEH9f4pXtWT_pscfxUB3TcoxB4g&cad=rja Популяция зубра на Горном Алтае] {{ref-ru}} * [http://belhuntclub.net/catalog/item32.html Зубр, зубр еўрапейскі (Bison bonasus). Артыкул на сайце Беларускім паляўнічым партале] {{Архівавана|url=https://archive.today/20130109084356/http://belhuntclub.net/catalog/item32.html |date=9 студзеня 2013 }} * [http://www.encyklopedia.puszcza-bialowieska.eu/index.php?dzial=haslo&id=377 Зубры ў старых ілюстрацыях] {{ref-pl}} * [http://www.zubry.sggw.pl/ Żubry w Polsce!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120111170616/http://www.zubry.sggw.pl/ |date=11 студзеня 2012 }} {{ref-pl}} * [http://bp21.org.by/ru/books/celeb011.html Итоги разведения зубров за 60 лет] {{ref-ru}} * [http://www.kknoka.ru/index.php?/topic/790-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D1%8B-%D0%B4%D0%BB%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D0%B7%D0%B2/page__st__40 Красная Книга России, запретные виды для производства охоты] {{ref-ru}} * [http://www.wwf.ru/species/zubr Зубр] {{ref-ru}} * [http://www.floranimal.ru/pages/animal/z/405.html Зубр] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111127220754/http://www.floranimal.ru/pages/animal/z/405.html |date=27 лістапада 2011 }} {{ref-ru}} * [http://bp21.org.by/ru/books/gef_bp21.html Распространение инфекционных и инвазионных заболеваний у беловежских зубров] {{ref-ru}} * [http://bp21.org.by/ru/books/gef_bp19.html Зубр (Bison b. bonasus L.) в Беларуси: анализ состояния популяций и стратегия сохранения вида] {{ref-ru}} * [http://charter97.org/ru/news/2011/11/16/44723/ Академики предложили отстреливать зубров за деньги] {{ref-ru}} * [http://bison-stamps.narod.ru/index.html Бізоны на паштовых марках. Шмат марак з зубрамі] * [http://www.svaboda.org/a/28201511.html Навукоўцы адкрылі, адкуль прыйшлі белавескія зубры] {{Добры артыкул|Біялогія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Быкі]] [[Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе]] [[Катэгорыя:Жывёлы на манетах]] [[Катэгорыя:Жывёлы на марках]] o6jntwqqycv34x47osl4l7s5mfcmojs ФК Кубань Краснадар 0 25474 5121006 3182783 2026-04-04T23:28:17Z Steel771 119110 5121006 wikitext text/x-wiki {{Картка ФК | Назва = Кубань Краснадар | Лагатып = Logo Kuban Krasnodar.gif | ПоўнаяНазва = {{lang-ru|НАО «Футбольный клуб „Кубань“»}} | Мянушкі = {{lang-ru|Жёлто-зелёные}} (Жоўта-зялёныя) | Горад = [[Краснадар]], [[Расія]] | Заснаваны = 7 мая [[1928]] | Расфарміраваны = 2018 | Стадыён = [[Кубань (стадыён)|Кубань]], [[Краснадар]] | Умяшчальнасць = 31 654 | Прэзідэнт = | Трэнер = [[Яўген Калешын]] | Чэмпіянат = [[Футбольная нацыянальная ліга|ФНЛ]] | Сезон = [[Футбольная нацыянальная ліга 2017/2018|2017/18]] | Месца = 9 месца | Сайт = http://www.fckuban.ru | pattern_la1 =_bra10h | pattern_b1 =_bra10H | pattern_ra1 =_bra10H | pattern_sh1 =_bra10v | pattern_so1 = | leftarm1 = FFFF00 | body1 = FFFF00 | rightarm1 = FFFF00 | shorts1 = 008000 | socks1 = FFFF00 | pattern_la2 =_dinamo1011t | pattern_b2 =_dinamo1011t | pattern_ra2 =_dinamo1011t | pattern_sh2 =_por10a | pattern_so2 = | leftarm2 = 008000 | body2 = 008000 | rightarm2 = 008000 | shorts2 = 008000 | socks2 = 008000 }} '''«Кубань»''' — былы [[Расія|расійскі]] [[футбол]]ьны клуб з горада [[Краснадар]], [[Краснадарскі край]], расфарміраваны ў 2018 годзе. Хатні стадыён — [[Кубань (стадыён)|«Кубань»]]. Колеры клуба — жоўты і зялёны. == Гісторыя == === Вытокі === На Кубані футбол з’явіўся ў пачатку XX стагоддзя, калі ім сталі займацца члены розных спатыўных клубаў [[Краснадар|Екацерынадара]] таго часу. Спачатку матчы праводзіліся выключна ўнутры клубаў, нароўні са змаганнямі па іншых відах спорту, але паступова новая гульня стала зацікаўліваць ўсё больш людзей, таму сталі праводзіцца і нерэгулярныя таварыскія сустрэчы паміж рознымі клубамі горада. Першы міжгародні матч быў згуляны ў Екацерынадары 6 жніўня (паводле іншых звестак 9 жніўня) 1912 года, калі мясцовы клуб «Ахілес» (паводле іншых звестак зборная Екацерынадара, аснову якой складалі ігракі клуба «Ахілес») разграміў новарасійскую «Алімпію»<ref>Андрей Костылев. [http://www.aksport.ru/index.php?news=on&year=07&paper=on&num=38&script=sc19 В 100 лет настроение прекрасное!] // Независимая спортивная газета. — 2007. — № 38.</ref> (паводле іншых звестак «Алімпію-2») з лікам 5:0<ref>Серов Е. Краснодарские достижения-99 // Спорт-Экспресс Футбол. — 1999. — № 31 (от 26 октября). — С. 27.</ref> (паводле іншых звестак 5:1). З 1913 году стаў праводзіцца ўжо паўнавартасны чэмпіянат горада, матчы паміж гарадскімі камандамі, «Ахілес», «Спорт», «Вікторыя» і іншымі, сталі рэгулярнымі. З-за распачатых неўзабаве войн і палітычных узрушэнняў, якія змянілі да непазнавальнасці аблічча краіны, аб футболе ў той час вядома вельмі мала, большасць крыніц былі страчаны, і ў наш час гісторыю футбола ў дарэвалюцыйным Екацерынадары і Краснадары 1920-х гадоў аднаўляць даводзіцца літаральна па макулінках, а шматлікія дадзеныя, па ўсёй бачнасці, ужо страчаны беззваротна. === «Дынама» === Да таго, як пачалі праводзіцца паўнавартасныя, масавыя чэмпіянаты, сярод аматараў футбола былі папулярныя таварыскія матчы «Дынама» з наймацнейшымі камандамі Расіі, [[Украінская ССР|Украіны]], [[Закаўказзе|Закаўказзя]] і суседзяў па [[Паўночны Каўказ|Паўночным Каўказе]]. Акрамя гэтых гульняў, у горадзе праводзіліся матчы розных таварыскіх турніраў, як розыгрыш «Кубка Сяброўства», у якім удзельнічалі розныя спартыўныя клубы горада і зборная каманда Краснадарскага вайсковага гарнізона. Паводле захаваных дадзеных, сустрэчы дадзенага турніру пачыналіся даволі арыгінальна: над гульнявым полем зніжаўся самалёт, з якога скідаўся футбольны мяч<ref>[http://fckuban.ru/club/history/h28 История клуба до Великой Отечественной войны. 1928 год]. Официальный сайт ФК «Кубань»</ref>. У 1931 годзе «Дынама» займела ўласны стадыён, які быў пабудаваны ў самым цэнтры Краснадара, гэты стадыён існуе і па сённяшні дзень, з’яўляючыся найстарэйшым захавалым спартыўным будынкам горада. У тым жа годзе «Дынама» стала пераможцам спартакіяды народаў Паўночнага Каўказа<ref>[http://fckuban.ru/club/history/h31 История клуба до Великой Отечественной войны. 1931 год]. Официальный сайт ФК «Кубань».</ref>. У 1935 годзе дынамаўцы ў складзе зборнай Краснадара ўдзельнічалі ў чэмпіянаце СССР, які праводзіўся тады сярод зборных гарадоў. На групавым этапе ў [[Пяцігорск]]у каманда правяла 3 гульні за 5 дзён: 26 чэрвеня згуляла ўнічыю 2:2 з камандай [[Эрывань|Эрывані]], 28 чэрвеня перамагла каманду [[Махачкала|Махачкалы]] з лікам 1:0, а 30 чэрвеня прайграла гаспадарам поля — футбалістам Пяцігорска з лікам 1:2, і ў выніку заняла толькі 3 месца ў групе, на чым і скончыла свой выступ у чэмпіянаце СССР сярод гарадоў. == Змены назвы клуба == * 1928—1953: «Дынама» * 1954—1957: «Нафтавік» * 1958—1960: «Кубань» * 1960—1962: «Спартак» * 1963—2018: «Кубань» == Дасягненні == * Чэмпіён [[РСФСР]]: [[1948]], [[1962]], [[1973]], [[1987]] * Фіналіст [[Кубак Расіі па футболе|Кубка Расіі]]: 2015 {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.fckuban.ru/ Афіцыйная старонка клуба] {{Бібліяінфармацыя}} {{Расійская Прэм’ер-ліга}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Расіі|Кубань Краснадар]] [[Катэгорыя:Футбольныя клубы СССР|Кубань Краснадар]] [[Катэгорыя:ФК Кубань Краснадар| ]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1928 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 2018 годзе]] 355wugiwqv3o3od0dd8rbu6cs6qxzff Алесь Аркуш 0 26102 5121054 5111417 2026-04-05T06:54:07Z ~2026-20691-61 166191 выпраўленне памылак 5121054 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Аркуш (значэнні)}} {{цёзкі2|Козік}} {{пісьменнік}} '''Алесь Аркуш''', сапраўднае прозвішча '''Козік''' (нар. {{ДН|28|5|1960}}, {{МН|Жодзіна||}}) — беларускі [[паэт]], [[эсэіст]], [[выдавец]]. Член [[Беларускі ПЭН|беларускага ПЭН-цэнтра]]. == Біяграфія == Скончыў [[Жодзінскі політэхнічны тэхнікум]] і [[Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі]]. Літаратурны псеўданім — Алесь Аркуш, узяў у 1984 годзе. У 1987-2022 гадах жыў у [[Полацк]]у. Быў сябрам літаратурнага таварыства «[[Літаратурнае таварыства Тутэйшыя|Тутэйшыя]]». З 1989 года выдаваў літаратурны альманах «[[Ксэракс Беларускі]]». У 1993 годзе стварыў [[Таварыства Вольных Літаратараў|Таварыства вольных літаратараў]] і выдавецкую суполку «[[Полацкае ляда]]». Выдавец і галоўны рэдактар літаратурнага альманаху «[[Калосьсе (1993)|Калосьсе]]». Старшыня арганізацыйнага камітэта літаратурнай прэміі «[[Гліняны Вялес]]». З 2022 года жыве і стварае ў Польшчы. Сябра [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН]]. == Сям’я == Жанаты з мастачкай [[Таццяна Козік|Таццянай Козік]], мае двух сыноў. == Творчасць == Піша вершы, прозу, эсэістыку, крытычныя артыкулы. Аўтар каля дзесяці зборнікаў паэзіі і трох зборнікаў эсэістыкі «Выпрабаваньне развоем» (2000), «Аскепкі вялікага малюнку» (2007), «Брызгалаўка» (разам з Барысам Козікам, 2009), раманаў «Палімпсэст» (2012), «Мясцовы час» (2014), «Захоп Беларусі марсіянамі» (2016), «[[Сядзіба (раман)|Сядзіба]]»<ref>[http://budzma.by/news/top-5-samykh-pradavanykh-knih-na-partalye-kniharnia-by-za-lyuty.html Топ-5 самых прадаваных кніг на партале Kniharnia.by за люты] — budzma.by, 01.03.2017</ref> (2017), «Спадчына»<ref>''Дэдэрка С.'' [https://www.racyja.com/kultura/ales-arkush-svoj-pyaty-raman-prysvyatsiu/ Алесь Аркуш свой пяты раман прысвяціў Спадчыне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210621193202/https://www.racyja.com/kultura/ales-arkush-svoj-pyaty-raman-prysvyatsiu/ |date=21 чэрвеня 2021 }} — racyja.com, 03.05.2018</ref> (2018), «Запавольванне» (2025). Аўтар тэксту гімна Полацка і шэрагу песень рок-гуртоў «[[Мясцовы час (гурт)|Мясцовы час]]» і «[[RIMA]]». Публікаваўся ў штотыднёвіку «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», беларускіх часопісах «[[ARCHE Пачатак (1998)|Arche]]» і «[[Дзеяслоў (2002)|Дзеяслоў]]», польскіх часопісах «Kartki» ([[Беласток]]), «Czas Kultury» ([[Познань]]) і «Borussia» ([[Ольштын]])<ref>[http://www.kwartalnik-pobocza.pl/bio/aa_b.html Aleś Arkusz] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131023062432/http://www.kwartalnik-pobocza.pl/bio/aa_b.html |date=23 кастрычніка 2013 }}</ref>. Прозе Алеся Аркуша ўласціва некананічнасць — няма традыцыйнага лінейнага аповеду, спалучаюцца розныя часавыя і геаграфічныя пласты. Галоўным героем часта выступае сам аўтар, інтэлектуал-рэфлексант, а тэкст будуецца чаргаваннем дзённікавых запісаў, эпісталярных і гістарычных уставак. Асноўная тэма — нематэрыяльная спадчынная памяць беларусаў, якая ў творах падаецца як фрагментарная і траўмаваная.<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.store/%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5-%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C-%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%88/|title=Запавольванне. Алесь Аркуш|last=|website=Новыя беларускія кнігі|date=2026-02-23|access-date=2026-02-25|author=[[Янка Лайкоў]]}}</ref> У «эзатэрычным рамане» «Запавольванне» (2026) аўтар праз метафорыку спасціжэння страчанага часу прапануе спосаб супраціву сусветнай энтрапіі і хаосу. Дзеі ахопліваюць Беларусь, Манголію, Парыж і Літву, апісаны ўнутраны свет чалавека і яго татальная самота. Важнае месца ў кнізе адведзена ўспамінам пра дзяцінства ў Манголіі, разважанням пра захаванне ірацыянальнага дыскурсу і нестандартнага мыслення ў эпоху штучнага інтэлекту.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/roznaje/padkast-litaraturnyja-zacjemki-dubauca-pra-autabijahrafichny-raman-aljesja-arkusha.html|title=Падкаст “Літаратурныя зацемкі” Дубаўца пра аўтабіяграфічны раман Алеся Аркуша – Белліт|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12}}</ref> Паэзія Алеся Аркуша вылучаецца гармоніяй і вернасцю абранаму разуменню свабоды, якая ўспрымаецца не як абстракцыя, а як штодзённая праца. Скразныя яе матывы — памяць, адказнасць перад часам і міфалагізаваны вобраз Полацка як «месца сілы» і жывога арганізма. Паэт арганічна ўплятае ў вершы беларускую міфалогію, спалучае пейзажную лірыку з глыбокай філасофскай рэфлексіяй і антыфаталізмам.<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.store/%D0%BD%D1%8F-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%8C-%D0%BF%D1%80%D0%B0-%D1%81%D0%BE%D0%BD-%D1%96-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C-%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%88/|title=Ня думаць пра сон і паразы. Алесь Аркуш|last=|website=Новыя беларускія кнігі|date=2026-01-19|access-date=2026-02-25|author=[[Ігар Сідарук]]}}</ref> Зборнік выбраных вершаў «Ня думаць пра сон і паразы» (2025) падсумоўвае паэтычную творчасць ад канца 1980-х гадоў. Кніга як дакладна выбудаваная ўнутраная прастора паэта, насычаная трывожнымі сімваламі калектыўнага досведу болю і страху. У кнізе спалучаны класічныя строфы з вольным вершам, захаваны стрыманы, іранічны і шчыры голас аўтара.<ref name=":1" /> == Выбраная бібліяграфія == * Вяртанне. — Мінск, 1988. — Бібліятэка часопіса «Маладосць». * Тайніца. — Полацк: [[Полацкае ляда]], 1991. (разам з Паўлам Бурдыкам) * Крылы ператворацца ў карэнні. — Полацк: Полацкае ляда. 1993. * Развітаньне з Танталам. — Полацк: Полацкае ляда, 1994. * Выбранае. — Полацк: Полацкае ляда, 1999. * Выпрабаваньне развоем. — Полацк: Полацкае ляда, 1999. * Проста ў сярэдзіну. — Вільня: Беларускі інфармацыйны цэнтр, 2001. * Прывід вясны. — Мінск: Логвінаў, 2003. * Аскепкі вялікага малюнку. — Мінск: Логвінаў, 2007. * Брызгалаўка. — Мінск: Логвінаў, 2009. — Кнігарня «Наша Ніва». (разам з Барысам Козікам) * Палімпсэст (раман). — Мінск: Галіяфы, 2012. * Мясцовы час (раман). — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2014. * Песні ля Замкавай гары. — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2015. * Захоп Беларусі марсіянамі (раман). — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2016. * [[Сядзіба (раман)]]. — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2017. * Возера Вялікае. — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2018. * Спадчына (раман). — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2018. * Тэстамент Рагвалода. — Варшава: Skarynyčy, 2023. * <nowiki>Вечар – як сон, у якім шмат агнёў</nowiki>. — Беласток: Фонд Kamunikat.org, 2023. * <nowiki>Як падае сьнег, як расьце трава</nowiki>. — Беласток: Фонд Kamunikat.org, 2024. * <nowiki>Ня думаць пра сон і паразы (выбраныя вершы)</nowiki>. — Беласток: Полацкае ляда, 2025.<ref name=":1" /> * <nowiki>Запавольванне (эзатэрычны раман)</nowiki>. — Варшава: Skarynyčy, 2025.<ref name=":0" /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * https://budzma.org/news/ales-arkush-belaruskaya-litaratura-zhyve.html * [http://kamunikat.org/Arkusz_Ales.html Старонка на Камунікаце] // Kamunikat.org * [http://tuzin.fm/article/66249/ Музычны раман ад аўтара «Нашай ускраіны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130522034113/http://tuzin.fm/article/66249/ |date=22 мая 2013 }} // Тузін Гітоў * [http://naviny.by/rubrics/culture/2012/10/02/ic_articles_117_179420/ Алесь Аркуш напісаў музычны раман, альбо Нечаканая прэзентацыя] // Naviny.by * [http://budzma.org/budzma/ales-arkush-nareshce-navedau-stalicu-fota.html Алесь Аркуш нарэшце наведаў сталіцу] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140726013121/http://budzma.org/budzma/ales-arkush-nareshce-navedau-stalicu-fota.html |date=26 ліпеня 2014 }} // Будзьма разам! * [http://budzma.org/news/ales-arkush-belaruskaj-pravincyi-patrebnyya-suchasnyya-mify.html Алесь Аркуш: «Беларускай правінцыі патрэбныя сучасныя міфы»] // Будзьма разам! * [http://budzma.org/news/litaraturnaya-premiya-z-samaha-centru-europy.html Літаратурная прэмія з самага цэнтра Еўропы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121119132139/http://budzma.org/news/litaraturnaya-premiya-z-samaha-centru-europy.html |date=19 лістапада 2012 }} // Будзьма разам! * [http://www.racyja.com/kultura/ales-arkush-gety-raman-vodguk-na-aposh/ Алесь Аркуш: Гэты раман — водгук на апошнія падзеі ў краіне і свеце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160828103456/http://www.racyja.com/kultura/ales-arkush-gety-raman-vodguk-na-aposh/ |date=28 жніўня 2016 }} // БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ * [http://www.racyja.com/kultura/pesni-lya-zamkavaj-gary-ad-alesya-ark/ «Песні ля Замкавай гары» ад Алеся Аркуша] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201126072905/https://www.racyja.com/kultura/pesni-lya-zamkavaj-gary-ad-alesya-ark/ |date=26 лістапада 2020 }} // БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Аркуш Алесь}} [[Катэгорыя:Эсэісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Эсэісты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] 3iyjbmi3jr8zedmawyntw35yv74vs88 Юры Туронак 0 26253 5121163 4852095 2026-04-05T09:12:39Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5121163 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Юры Туронак''' ({{lang-pl|Jerzy Turonek}}; [[26 красавіка]] [[1929]], [[Дукшты]], цяпер [[Уцянскі павет]], [[Літва]] — [[2 студзеня]] [[2019]], [[Варшава]]) — беларускі дзеяч і [[гісторык]], працаваў і жыў у [[Польшча|Польшчы]]. == Біяграфія == [[File:Grave of Jerzy Turonek.jpeg|thumb|Магіла Туронка на Праваслаўных могілках у Варшаве]] Сын лекара, беларускага грамадскага дзеяча [[Браніслаў Туронак|Браніслава Туронка]]. Нарадзіўся 27 красавіка 1929 года ў Вільні. 2 чэрвеня быў ахрышчаны (хросныя — матчын швагер Адольф Валентыновіч і бацькава сястра Фартуната Вайніловіч) у парафіяльным касцёле ў [[Старыя Дукшты|Старых Дукштах]] кс. [[Зянон Буткявічус|Зянонам Буткявічусам]], дзе быў памылкова аформлены метрыкавы запіс, паводле якога Ю. Туронак нарадзіўся 26 красавіка ў [[Дукштас|Дукштах]]. У маі 1942 года скончыў Дукштанскую пачатковую школу. У верасні 1942 года спрабаваў паступіць у праектаваную літоўскую гімназію ў [[Відзы|Відзах]], але з-за недастатковасці кандыдатаў гімназія не адкрылася. Пасля чаго без уступных экзаменаў паступіў у Першую віленскую гімназію, дзе на працягу месяца настаўнікі правяралі падрыхтаванасць Ю. Туронка да заняткаў. У выніку, 27 кастрычніка 1942 года, атрымаў статус вучня гімназіі. Але ў верасні 1945 года, не скончыўшы гімназію, сумесна з маці, бабуляй, братамі Андрэем і Міхасём пераехалі на Беласточчыну. Першае паўгоддзе 1945/46 навучальнага года вучыўся ў Беластоцкім ліцэі № 1, перавёўся і ў 1947 годзе скончыў Дзяржаўны агульнаадукацыйны ліцэй у Ольштыне<ref name=":0" />. У 1947—1950 гадах вучыўся ў Вышэйшай эканамічнай школе ў Шчэціне (спецыяльнасць «Замежны гандаль»), напісаў дыпломную працу «Клімат і магчымасці развіцця сельскай гаспадаркі ў Афрыцы». У 1950—1951 гадах — у магістратуры Галоўнай школы планавання і статыстыкі ў Варшаве<ref name=":0">БДАМЛМ, Ф. 372 «Туронак Юрый (1929—2019), гісторык, дзеяч культуры», Воп. 1, Спр. 129-130.</ref>. У 1950—1955 гадах працаваў у Імпартна-экспартным прадпрыемстве хімічных вырабаў, у 1956—1994 гадах у Польскай знешнегандлёвай палаце, даследаваў кан’юнктуру міжнароднага хімічнага рынку, у т.л. працаваў у Еўрапейскай эканамічнай камісіі ў Жэневе. Паралельна браў актыўны ўдзел у беларускім руху ў Польшчы. Адзін з арганізатараў і старшыня праўлення (1956—1966) Варшаўскага аддзела [[Беларускае грамадска-культурнае таварыства|Беларускага грамадска-культурнага таварыства]] (БГКТ). У 1970—1975 гадах старшыня Навуковага гуртка БГКТ. Ад пачатку 1960-х гадоў Юры Туронак захапіўся гістарычнымі даследаваннямі. У 1986 годзе ў Варшаве абараніў доктарскую дысертацыю «Беларусь пад нямецкай акупацыяй». Юры Туронак таксама аўтар такіх кніг, як «Беларускае школьніцтва на Беласточчыне» (1976), «Беларуская кніга ў Другой Рэчы Паспалітай» (2000), «Беларуская кніга пад нямецкім кантролем» (2002), «Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі» (1992, 2007). На пенсіі зімы ён праводзіў у Варшаве, а лета — на Падляшшы. Сачыў за беларускім жыццём, з унукамі размаўляў толькі па-беларуску<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=223050 nashaniva.by]</ref>. Пахаваны па {{нп3|Праваслаўныя могілкі (Варшава)|Праваслаўных могілках у Варшаве|pl|Cmentarz prawosławny w Warszawie}}. == Навукова-даследчая дзейнасць == У цэнтры навуковых зацікаўленняў Ю. Туронка — палітычная і культурная гісторыя Беларусі першай паловы XX ст. Ён вывучаў нацыянальны рух пачатку XX стагоддзя, беларуска-польскія дачыненні ў XX стагоддзя, гісторыю рыма-каталіцкай царквы ў Беларусі. Свайго роду стрыжнёвай постаццю гэтага перыяду, вакол якой так ці інакш абарачаюцца многія даследаваныя аўтарам сюжэты, выступае адзін з пачынальнікаў беларускага нацыянальнага руху, кнігавыдавец, навуковец і педагог [[Вацлаў Іваноўскі]] (1880—1943)<ref>[http://www.belhistory.eu/stanisla%D1%9E-rudovich-kim-by%D1%9E-vacla%D1%9E-ivano%D1%9Eski/ belhistory.eu]</ref>. Паводле сведчання самога даследчыка, вывучэннем гэтага дзеяча ён заняўся з сярэдзіны 1970-х гадоў. На працягу наступнага дзесяцігоддзя ў польскім друку з’явіліся некалькі прысвечаных яму артыкулаў, якія ўрэшце склаліся ў асобную манаграфію «Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі», што ўпершыню выйшла па-польску ў Варшаве ў 1992 годзе, а затым была перакладзена на беларускую мову. У 2006 годзе ягоныя ранейшыя працы былі перадрукаваныя ў зборніку пад агульнай назвай «Мадэрная гісторыя Беларусі». == Узнагароды == * Срэбны {{нп5|Крыж Заслугі|Крыж Заслугі|pl|Krzyż Zasługi}} (1964) * Кавалерскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (1987) * [[Медаль 100 гадоў БНР]] (пасмяротна, 2019)<ref>[http://www.radyjo.net/4/28/Artykul/407142 Уручаны першы Мэдаль да 100-годзьдзя БНР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190220063159/http://www.radyjo.net/4/28/Artykul/407142 |date=20 лютага 2019 }} // Радыё Рацыя</ref> * Падзякі Кабінета міністраў Польшчы, Польскай палаты замежнага гандлю і марской гаспадаркі і іншыя. == Выбраная бібліяграфія == === Кнігі і брашуры === * Białoruś pod okupacją niemiecką (Warszawa 1993) * Wacław Iwanowski i odrodzenie Białorusi (Warszawa 1992) * Książka białoruska w II Rzeczypospolitej 1921—1939 (Warszawa 2000) * Беларуская кніга пад нямецкім кантролем (1939—1944) (Мінск 2002). * Мадэрная гісторыя Беларусі / Юры Туронак. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2006. — 877, [1] с., [12] л. іл. — ISBN 978-80-86961-13-2. * За кардонам Бацькаўшчыны: успаміны / Юры Туронак. — Мн.: Медысонт, 2010. — 274, [1] с., [1] л. партр. — (Бібліятэка часопіса «Беларускі Гістарычны Агляд»). — ISBN 978-985-6963-02-8. * Мой экскурс у гісторыю быў вынікам асабістага выбару / Юры Туронак // Адзінец, А. Паваенная эміграцыя: скрыжаваньні лёсаў: зборнік успамінаў / Аляксандр Адзінец; [каментары А. Гардзіенкі]. — Мн.: Медисонт, 2007. — 703 с., [14] л. іл. — С. 571—582. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 11). — ISBN 978-985-6530-47-3. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://kamunikat.org/Turonek_Jerzy.html Творы Юры Туронка на Камунікаце] * [http://pawet.net/library/history/bel_history/turonak/%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BA_%D0%AE%D1%80%D1%8B.html Творы Юры Туронка на Павеце] * [http://svaboda.org/content/Transcript/757445.html Інтэрвію на Радыё Свабода (07.05.2007)] * [http://www.jivebelarus.net/history/new-history/the-fabian-akinchycs-groups-activity.html Ю. Туронак — Дзейнасць групы Фабіяна Акінчыца (1939—1943)] * [http://www.jivebelarus.net/history/new-history/sbm-in-germany.html Ю. Туронак — Саюз Беларускай Моладзі ў Германіі] * [http://pawet.net/library/history/bel_history/turonak/07/%D0%97%D0%B0_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D1%86%D1%8C%D0%BA%D0%B0%D1%9E%D1%88%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B.html Туронак Ю. За кардонам Бацькаўшчыны: успаміны. — Мінск: Медысонт, 2010.] // на [[pawet.net]] {{продкі}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Туронак Юрый}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы]] p1ncojzy8egwgtuou5dx591883nj32p Ян Чыквін 0 26606 5121170 4758659 2026-04-05T09:15:38Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5121170 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Ян Чыквін''' ({{ДН|18|5|1940}}, в. [[Дубічы Царкоўныя]], цяпер [[Гайнаўскі павет]], [[Падляскае ваяводства]], [[Польшча]] — {{ДС|14|11|2022}}<ref>{{Cite web|url=https://novychas.online/kultura/pajszou-z-zyccja-belaruski-paet-i-perakladczyk-jan|title=Пайшоў з жыцця беларускі паэт і перакладчык Ян Чыквін|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2022-11-14|accessdate=2022-11-14}}</ref>, [[Бельск-Падляскі]]) — беларускі [[паэт]], [[перакладчык]], гісторык рускай і беларускай літаратур. [[Доктар гуманітарных навук]], [[прафесар]]. == Біяграфічныя звесткі == Скончыў філалагічны факультэт [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] (1964). З 1969 года — навуковы супрацоўнік [[філіял Варшаўскага ўніверсітэта ў Беластоку|філіяла Варшаўскага ўніверсітэта]] ў [[Беласток]]у, з 1985 года да 1997 года — Варшаўскага ўніверсітэта, з 1998 года — ва [[Беластоцкі ўніверсітэт|ўніверсітэце ў Беластоку]]. Старшыня [[Беларускае літаратурнае аб’яднанне «Белавежа»|Беларускага літаратурнага аб’яднання «Белавежа»]]. Галоўны рэдактар часопіса «[[Тэрмапілы]]». Член [[Саюз польскіх пісьменнікаў|Саюза польскіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-цэнтр|беларускага ПЭН-цэнтра]]. Жыў у [[Бельск-Падляскі|Бельску-Падляскім]]. == Творчасць == Дэбютаваў на старонках [[Ніва (1956)|«Нівы»]] ў 1957 годзе. Аўтар зборнікаў паэзіі «Іду» (Беласток, 1969), «Святая студня» (Беласток, 1970), «Неспакой» (Беласток, 1977), «Светлы міг» (Мінск, 1989), «Кругавая чара» (Беласток, 1992), «Свет першы і апошні» (Беласток, 1997); у перакладзе на польскую мову выйшлі кнігі «На парозе свету» (Варшава, 1983), «Сонечная вязь» (Ольштын, 1988), «Адпачынак ля перасохлай крыніцы» (Беласток, 1996). Апублікаваў некалькі вершаў па-польску. Паэзія Яна Чыквіна філасофская, сімвалічная, часам ускладнёна-метафарычная<ref>[[Уладзімір Конан|У. Конан]] (2000)</ref>. Як літаратуразнаўца вывучаў рускую паэзію «сярэбранага веку», у т.л. творчасць [[А. Фет]]а. Аўтар зборніка «Далёкія і блізкія. Беларускія пісьменнікі замежжа» (Беласток, 1997). Укладальнік кнігі «Беларускія пісьменнікі Польшчы. Другая палова [[XX стагоддзе|XX ст.]]»<ref>{{кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Беларускія пісьменнікі Польшчы: другая палова XX ст.|арыгінал = |спасылка = |адказны = Прадм. У. Конана|выданне = |месца = Мн .|выдавецтва =Беларускі кнігазбор|год =2000|том = |старонкі = |старонак =576|серыя = |isbn =985-6318-80-7|тыраж =2000}}</ref> == Узнагароды == За асветніцкую дзейнасць узнагароджаны залатым медалём «Gloria Artis»<ref>{{cite web| author =Арлоў І.| date =23 снежня 2009| url =https://vb.by/culture/books/8075.html| title =Безайчынныя вершы| publisher =Вечерний Брест| accessdate =2020-04-27| lang =}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17|||373}} * {{Крыніцы/ЭГБ|6-2|||173}} * {{крыніцы/ЭЛМБ|том=5|старонкі=533|артыкул=|аўтар=}} * {{крыніцы/БП (1992-95)|6|||303}} == Спасылкі == * {{cite web | date =18 мая 2020 | url =https://lit-bel.org/news/yanu-chykvinu-80/ | title =Яну Чыквіну — 80! | publisher =[[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]] | accessdate =20 мая 2020 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20200811193020/https://lit-bel.org/news/yanu-chykvinu-80/ | archivedate =11 жніўня 2020 | url-status =dead }} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чыквін Ян}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты Польшчы]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Дактары гуманітарных навук]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гайнаўскім павеце]] n58mxdovppo06jmu765t9siapch8k0d Эрнан Картэс 0 26701 5121012 5070688 2026-04-05T03:37:16Z Pabojnia 135280 /* Заснаванне Веракруса */ афармленне 5121012 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Картэс}} {{машынны пераклад}} {{ДД |выява = Retrato de Hernán Cortés.jpg }} '''Ферна́нда Картэ́с дэ Манро́й і Піса́ра Альтаміра́на''' ({{lang-es|Fernando Cortés de Monroy y Pizarro Altamirano}}), больш вядомы як '''Ферна́нда''', '''Эрна́нда''', '''Ферна́н''' ці '''Эрна́н Картэ́с''' ({{lang-es|Hernán Cortés}}, {{ДН|||1485}} — {{ДС|2|12|1547}}) — [[Іспанія|іспанскі]] [[канкістадор]], які заваяваў [[Мексіка|Мексіку]] і знішчыў дзяржаўнасць [[Ацтэкі|ацтэкаў]]. Дзякуючы яму ў Еўропе з 1520-х гадоў сталі выкарыстоўваць {{нп3|Ваніль плоскалісная|ваніль|ru|Ваниль плосколистная}} і [[шакалад]]<ref name=nashville>{{cite web|url=http://www.herbsocietynashville.org/history.html|title=The Life of Spice|author=The Herb Society of Nashville|publisher=The Herb Society of Nashville|date=2008-05-21|accessdate=2008-07-23|archiveurl=https://www.webcitation.org/6I80TI23o?url=http://www.herbsocietynashville.org/history.html|archivedate=15 ліпеня 2013|url-status=live}}</ref>. Паходзіў з сям’і небагатых, але знатных {{нп3|ідальга||ru|Идальго}} {{Пераход|#Паходжанне|2}}. Два гады вучыўся ва [[Універсітэт Саламанкі|ўніверсітэце Саламанкі]], аднак аддаў перавагу ваеннай кар’еры {{Пераход|#Ранняя біяграфія. Іспанія|2}}. У 1504 годзе пераехаў на [[Эспаньёла|Эспаньёлу]], у 1510—1514 гадах удзельнічаў у экспедыцыі па заваяванні [[Куба|Кубы]] пад кіраўніцтвам [[Дыега Веласкес дэ Куэльяр|Дыега дэ Веласкеса]] {{Пераход|#Эспаньёла і Куба|2}}. У 1519—1521 гадах па ўласнай ініцыятыве распачаў {{нп3|заваяванне Мексікі|заваяванне Мексікі|de|Spanische Eroberung Mexikos}} {{Пераход|#Заваяванне Мексікі|2}}. У 1522—1526 гадах займаў пасаду {{нп3|генерал-капітан|генерал-капітана|ru|Генерал-капитан}} зноў утворанай калоніі [[Новая Іспанія]], праводзячы незалежную палітыку, але з-за жорсткай барацьбы за ўладу ў 1528 годзе ён вярнуўся ў Еўропу {{Пераход|#Кіраўнік Мексікі|2}}. Кароль [[Карл V Габсбург|Карл V]] дараваў яму ў 1529 годзе тытул [[маркіз]]а [[Аахака (штат)|Аахакі]] ({{lang-es|Marqués del Valle de Oaxaca}}){{Пераход|#Каралеўскае падараванне|2}}. У 1530 Картэс вярнуўся ў Мексіку ў званні ваеннага губернатара, але ўжо не меў рэальнай улады {{Пераход|#Другое знаходжанне ў Мексіцы|2}}. У 1540 годзе назаўсёды вярнуўся ў Еўропу, удзельнічаў у {{нп3|Алжырская экспедыцыя (1541)|няўдалым паходзе на Алжыр 1541 года|ru|Алжирская экспедиция (1541)}} {{Пераход|#Вяртанне ў Еўропу. Апошнія гады жыцця|2}}. Памёр і пахаваны ў Іспаніі, у 1566 годзе прах быў перанесены ў Мексіку {{Пераход|#Пахаванне|2}}. У 1560-я гады яго нашчадкі паспрабавалі захапіць уладу ў Мексіцы, але пераварот завяршыўся правалам {{Пераход|#Пасля смерці|2}}. Пра жыццё заваёўніка захавалася мала крыніц, якія часта супярэчаць адна адной, таму гісторыкі моцна разыходзяцца ў ацэнках яго асобы і спадчыны. Працы {{нп3|Барталаме дэ Лас Касас|Барталаме дэ лас Касаса|en|Bartolomé de las Casas}} зрабілі яго адным з ключавых персанажаў «{{нп3|Чорная легенда|Чорнай легенды|ru|Чёрная легенда}}» {{Пераход|#Гістарыяграфія|2}}. == Паходжанне == Картэс належаў да роду [[ідальга]] як мінімум у двух пакаленнях. Прыжыццёвы біёграф Картэса — яго {{нп3|духоўнік|духоўнік|be-x-old|Парах}} {{нп3|Франсіска Лопес дэ Гамара||ru|Лопес де Гомара, Франсиско}}, пісаў, што сем’і Картэсаў, Манрояў, Пісара і Альтамірана — старажытныя рады [[Эстрэмадура|Эстрэмадуры]], «са старых хрысціян»<ref>[http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/77472370834098606176768/p0000001.htm?marca=Hern%E1n_Cort%E9s Colección de documentos para la historia de México, publicada por Joaquín García Icazbalceta] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924091552/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/77472370834098606176768/p0000001.htm?marca=Hern%E1n_Cort%E9s |date=24 верасня 2015 }}. — México, Ed. Porrúa, 1980. — T. I. — P. 310.</ref>. Сервантес дэ Салазар у прысвячэнні Картэсу 1546 года нават узвёў яго генеалогію да роду [[Ламбардыя|ламбардскіх]] каралёў, якія пераехалі ў Іспанію<ref>{{cite web|url=http://www.motecuhzoma.de/familia-Cortes.html|title=''Daniel Cortés González''. Ascendientes y descendientes del abuelo paterno de Hernán Cortés|accessdate=2013-07-05|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HwAxTEH3?url=http://www.motecuhzoma.de/familia-Cortes.html|archivedate=7 ліпеня 2013|url-status=live}}</ref>. Насупраць, [[Дамініканцы|дамініканец]] [[Барталаме дэ лас Касас]], які ніколі не хаваў непрыязнасці да Картэса, пісаў, што канкістадор быў «''сынам дробнага дваранчыка, якога я ведаў асабіста, вельмі беднага і вельмі сціплага, але добрага хрысціяніна і, як сцвярджала пагалоска, ідальга''»<ref>''B. de las Casas''. [http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/02586281999194239932268/p0000002.htm#I_28_ Historia de las Indias] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924055649/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/02586281999194239932268/p0000002.htm#I_28_ |date=24 верасня 2015 }}. — México, Fondo de cultura económica, 1965. — T. II. — Р. 528.</ref>. Дыега Альтамірана, дзед Эрнана па матчынай лініі, жанаты з Леанорай Санчэс Пісара, быў {{нп3|Дварэцкі (старшы лакей)|мажардомам|ru|Дворецкий (старший лакей)}} Беатрысы Пачэка, графіні Медэльінскай. Ён уваходзіў у лік гарадскіх саветнікаў і стаў [[алькальд]]ам. Марцін Картэс дэ Манро (1449—1528), бацька Эрнана, на працягу ўсяго жыцця займаў розныя дзяржаўныя пасады, у прыватнасці, быў рэхідорам, затым генеральным пракурорам гарадскога савета {{нп3|Медэльін (Іспанія)|Медэльіна|ru|Медельин (Испания)}}. У сярэдневяковай Іспаніі гэтыя пасады маглі займаць толькі ідальга{{sfn|Дюверже|2005|с=17}}. Марцін Картэс удзельнічаў у [[Вайна за кастыльскую спадчыну|грамадзянскай вайне 1475—1479 гадоў]] на баку праціўнікаў [[Ізабела I|каралевы Ізабелы]] ў чыне капітана кавалерыі{{sfn|Дюверже|2005|с=20}}. Па бацькавай лініі Картэс быў далёкім сваяком {{нп3|Нікалас дэ Аванда|Нікаласа дэ Аванда|ru|Овандо, Николас де}} — першага губернатара [[Эспаньёла|Эспаньёлы]]. З матчынага боку Картэс быў траюрадным братам [[Франсіска Пісара]] — заваёўніка [[Перу]]; іншы яго сваяк, таксама Франсіска Пісара, суправаджаў Картэса ў заваяванні Мексікі<ref>International Encyclopedia of the Social Sciences / 2-nd ed. — N.Y.: MacMillan, 2008. — Vol. 2. — P. 146—149.</ref>. Картэс сам расказваў Гамары, што стан яго сям’і быў сціплым. У 1948 годзе лекар-афтальмолаг з Медэльіна Селясціна Вега апублікаваў кнігу, у якой ацэньваў рэнтабельнасць уласнасці Марціна Картэса, і заявіў, што даходы сям’і былі невялікія<ref>''Celestino Vega''. La hacienda de Hernán Cortés en Medellín, Revista de estudios extremeños. — Badajos, 1948.</ref>. Падыход С. Вега падвяргаўся крытыцы, паколькі ён разглядаў дакументальныя сведчанні ў кантэксце рэканструяванага ўзроўню цэн мяжы XV—XVI стагоддзяў. У 2008 годзе новае даследаванне прадставіў мексіканскі вучоны Эстэбан Міра Кабаёс, які прыйшоў да вываду, што сямейства Картэсаў не было багатым, але ўзровень яго дабрабыту быў сувымерны з сацыяльным статусам<ref>{{cite web|url=http://www.motecuhzoma.de/HaciendaMartinCortes.htm|title=La hacienda de Martín Cortés, padre del conquistador de México|author=Esteban Mira Caballos|accessdate=2013-07-05|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HwAyBoxo?url=http://www.motecuhzoma.de/HaciendaMartinCortes.htm|archivedate=7 ліпеня 2013|url-status=live}}</ref>. == Ранняя біяграфія. Іспанія == [[Файл:Castillo de Medellin2.jpg|thumb|220px|left|За́мак у Медэльіне.]] Дата нараджэння Картэса з’яўляецца прадметам спрэчак, паколькі ён яе паводле невядомых прычын хаваў. Гамара са слоў самога Картэса паказваў на 1485 год, але без удакладнення. Толькі ў адной ананімнай біяграфіі (абрываецца на 1519 годзе) гаворыцца, што ён нарадзіўся «у канцы ліпеня месяца», але больш гэтыя звесткі нідзе не пацвярджаюцца. [[Францысканцы|Францысканскі]] гісторыкі Хероніма дэ Мендэта і Хуан дэ Таркемада прыводзілі для нараджэння Картэса дату 1483 год — год нараджэння [[Марцін Лютэр|Лютэра]]. Так пад заваяванне Мексікі падводзілася ідэалагічная база: Картэс з’явіўся на зямлю [[Новая Іспанія|Новай Іспаніі]] дзеля звароту ў праўдзівую царкву індзейцаў і папаўнення імі шэрагаў каталікоў, парадзелай пасля [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]]{{sfn|Дюверже|2005|с=15}}. Па дакументах Эрна Картэс дэ Манрой быў адзіным сынам Марціна Картэса дэ Манрой і Каталін Пісара Альтамірана. Пры хрышчэнні ў царкве Св. Марціна ў Медэльіне ён атрымаў імя дзеда па бацькоўскай лініі. Фернанда, Эрнанда і Эрнан былі ў той час адным і тым жа імем, для якога ў арфаграфіі таго часу існавала тры розныя напісанні (''Fernando'', ''Hernando'' і ''Hernán''), таму яны ў роўнай ступені выкарыстоўваліся сучаснікамі{{sfn|Дюверже|2005|с=16}}. З маці ў Картэса цёплых адносін не было, Гамара са слоў сына характарызаваў яе як «''суровую і скнарлівую''» асобу. У 1530 годзе ён перавёз маці ў Мексіку, дзе яна памерла праз некалькі месяцаў. Значна больш блізкія адносіны звязвалі бацькі і сына{{sfn|Дюверже|2005|с=19}}. Адзіны законны<ref group="Заўв">У даносе нейкага Дыега дэ Окан на намеснікаў [[альгвасіл]]а Мехіка ў 1526 годзе гаварылася, што яны з’яўляліся зводнымі братамі Картэса. Гэта сведчанне некаторымі гісторыкамі выкарыстоўваецца для доказы, што ў Марціна Картэса былі пазашлюбныя дзеці побач з Эрнанам. Зрэшты, наяўнасць [[бастард]]аў была цалкам звычайнай для дваран таго часу (Documentos cortesianos. — T. I. — P. 400).</ref> сын сваіх бацькоў, Эрна па звычаю таго часу рос пад наглядам карміцелькі, а ў падлеткавым узросце паступіў пад пачатак {{нп3|гувернёр|гувернёра|ru|Гувернёр}} і настаўнікі фехтавання. Гамара апісваў яго як слабое, хваравітае дзіця, што, верагодна, не адпавядала рэчаіснасці. На думку К. Дзювержэ, гэта было часткай створанай вакол асобы заваёўніка міфалогіі, «''паводле якой кволае стварэнне стала выбраннікам Божым, а таму атрымала абарону і заступніцтва, каб магло здзейсніць наканаванае''»{{sfn|Дюверже|2005|с=20}}<ref group="Заўв">Разам з тым, даследаванне парэшткаў Картэса, праведзенае ў 1947 годзе, паказала, што ён меў мноства паталагічных адхіленняў, у тым ліку прыроджаных (''Берналь Диас дель Кастильо''. Правдивая история завоевания Новой Испании / Комментарии А. Р. Захарьяна. — М., 2000. — С. 398.)</ref>. [[Файл:Salamanca universidad Patio de Escuelas.jpg|thumb|220px|Від універсітэта Саламанкі.]] Да 14-гадовага ўзросту Картэс выхоўваўся ў родным Медэльіне, а далей яго вызначылі ва [[Універсітэт Саламанкі]]. У горадзе ён жыў у доме прафесара-юрыста Франсіска Нуньеса дэ Валера, жанатага з цёткай Эрнана — зводнай сястрой Марціна Картэса. У далейшым Франсіска Нуньес выконваў ролю афіцыйнага юрыста Картэса ў Іспаніі. Навучанне ва ўніверсітэце падоўжылася ўсяго два гады: узімку 1501 года ён вярнуўся ў Медэльін{{sfn|Дюверже|2005|с=43}}. Гамара пісаў: «''Бацькі сустрэлі яго няласкава, паколькі яны ўскладалі ўсе надзеі на свайго адзінага сына і марылі, што ён прысвяціць сябе вывучэнню права, навукі паўсюль у вялікім гонары і павазе''»{{sfn|Дюверже|2005|с=43}}. Картэс быў добра адукаваным па мерках XVI стагоддзя чалавекам, што прызнавалі і яго праціўнікі, у тым ліку лас Касас. Ён валодаў лацінскай мовай, у яго дакладах і лістах шмат лацінскіх цытат; па апісанні Марынеа Сікула — першага свайго біёграфа — умеў складаць вершы і рытмічную прозу. {{нп3|Берналь Дыяс дэль Касціла||ru|Диас дель Кастильо, Берналь}} і лас Касас называлі яго «бакалаўрам права»{{sfn|Дюверже|2005|с=44}}. Амерыканскі гісторык XIX стагоддзя {{нп3|Уільям Хіклінг Прэскат|Уільям Прэскат|en|William H. Prescott}} выказаў здагадку, што гэтую ступень універсітэт прысвоіў Картэсу постфактум<ref>''Prescott W''. [http://etext.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=PreConq.sgm&images=images/modeng&data=/texts/english/modeng/parsed&tag=public&part=8&division=div2 History of the Conquest of Mexico, with a Preliminary View of Ancient Mexican Civilization, and the Life of the Conqueror, Hernando Cortes]</ref>{{sfn|Дюверже|2005|с=262}}. Галоўнай прычынай таго, што Картэс кінуў універсітэт, сучасныя біёграфы называюць жаданне ўдзельнічаць у каланізацыі [[Санта-Дамінга]]: далёкі сваяк бацькі Картэса — [[Нікалас дэ Аванда]], быў прызначаны губернатарам [[Эспаньёла|Эспаньёлы]]. Пра яго жаданні з’ехаць у Новы Свет пісаў Гамара. Аднак у 1502 годзе флот Аванда адплыў без Картэса. Адзіную прычыну са слоў заваёўніка апісваў Гамара: Картэс падчас начнога візіту да замужняй дамы, нібыта, быў заўважаны яе мужам, і ратуючыся ўцёкамі па даху, сарваўся, пашкодзіўшы нагу. Наступныя два гады жыцця Картэса апісваліся біёграфамі супярэчліва: паводле Гамары, паправіўшыся, Картэс збіраўся адправіцца ў [[Італія|Італію]] пад камандаваннем {{нп3|Гансала Фернандэс дэ Кордава|Гансала Эрнандэса дэ Кордавы|ru|Гонсало Фернандес де Кордова}}{{sfn|Дюверже|2005|с=49–50}}. Наадварот, у біяграфіі Хуана Суарэс дэ Перальта (1589) сцвярджаецца, што Картэс правёў год у [[Вальядалід]]зе, дзе працаваў у натарыяльнай канторы{{sfn|Documentos cortesianos IV|1993|p=499}}. == Эспаньёла і Куба == У канцы 1503 года Картэс угаварыў бацькоў аплаціць яго пераезд у Новы Свет, і правёў некалькі месяцаў у [[Севілья|Севільі]], чакаючы аказіі да [[Санта-Дамінга]]. Ён прыбыў туды 6 красавіка 1504 года — за дзень да [[Вялікдзень|Вялікадня]]{{sfn|Дюверже|2005|с=50–51}}. Калонія знаходзілася тады ў стане цяжкага крызісу<ref group="Заўв">Да моманту прыбыцця Картэса, з 2500 каланістаў, дастаўленых Аванда ў 1502 годзе, у жывых засталося каля 1000, іншыя загінулі ад малярыі, дызентэрыі і недаядання. У цяжкім трапічным клімаце метады іспанскай агракультуры былі неэфектыўнымі, а еўрапейская жывёлагадоўля знішчыла індзейскія плантацыі [[маніёк]]а і [[маіс]]а.</ref>, і першы час Эрнан думаў адправіцца ў экспедыцыю на Жамчужны бераг (цяперашняя [[Венесуэла]]). Аднак неўзабаве з інспекцыі вярнуўся губернатар дэ Аванда, які цёпла прыняў сваяка і зарэгістраваў яго як ''vecino'' — паўнапраўнага каланіста, які бясплатна атрымаў зямлі з індзейцамі, якія апрацоўвалі іх ({{нп3|репартым’ента||en|Repartimiento}}) і права на пабудову дома ў горадзе; наўзамен Картэс абавязваўся праслужыць на Эспаньёле не менш за 5 гадоў{{sfn|Дюверже|2005|с=57}}. 20-гадовы Картэс стаў прыкметнай фігурай у калоніі пасля ўдзелу ў шэрагу карных паходаў у глыбінныя раёны вострава. Пасля адміністрацыйнай рэформы 1506 года Картэс быў прызначаны натарыусам ({{lang-es|escribano}}, так называўся намеснік) у індзейскім селішчы Асуан на захад ад Санта-Дамінга, і вельмі паправіў сваё матэрыяльнае становішча. Ён атрымаў репартым’ента ў правінцыі Даяга; не выключана, што ён спрабаваў разводзіць [[цукровы трыснёг]], завезеных з Канарскіх астравоў. Аднак жыццё памешчыка здавалася Картэсу прэсным, і ён вярнуўся ў Санта-Дамінга. У 1507 годзе ён пабудаваў дом на скрыжаванні вуліц Эль-Кондэ і Лас-Дамас, прама насупраць рэзідэнцыі губернатара — адзін з першых, якія захаваліся ў Новым Свеце. З 2001 года ў адрэстаўрыраваным доме размяшчаецца пасольства Францыі{{sfn|Дюверже|2005|с=58–59}}. [[Файл:Ciudad Colonial.jpg|thumb|220px|Дом Картэса ў Санта-Дамінга. Фота 2005 года.]] У 1509 годзе губернатар Авандо быў адкліканы ў сувязі з прызначэннем вялікім камандорам [[Алькантара (рыцарскі ордэн)|Ордэна Алькантара]], на змену яму быў дасланы дон {{нп3|Дыега Калон|Дыега Калумб|ru|Колон, Диего}} — сын [[Хрыстафор Калумб|першаадкрывальніка Амерыкі]]. Калумб памяняў стратэгію развіцця калоніі, зрабіўшы стаўку на марскія экспедыцыі. У асяроддзе новага губернатара Картэс не ўпісваўся, а паколькі пяцігадовы кантракт з Аванда мінуў, ён мог уладкавацца ў якую-небудзь з захопніцкіх экспедыцый. Тым не менш, Картэс застаўся на Эспаньёле, як сцвярджаў Сервантес дэ Салазар, заразіўшыся [[сіфіліс]]ам ад адной з індзейскіх наложніц{{sfn|Дюверже|2005|с=62–63}}. У 1510 годзе губернатар Калумб задумаў заваяванне [[Куба|Кубы]], на чале паходу быў пастаўлены дон [[Дыега Веласкес дэ Куэльяр]], які ўпершыню трапіў у Новы Свет ў 1493 годзе ў экспедыцыі {{нп3|Барталамеа Калумб|Барталамеа Калумба|ru|Колумб, Бартоломео}} — брата першаадкрывальніка. Картэсу атрымалася атрымаць пасаду афіцыйнага скарбніка ({{lang-es|contador del rey}}) арміі Веласкеса, якая налічвала каля 300 чалавек{{sfn|Дюверже|2005|с=64–65}}. У лістападзе 1511 года Веласкес выйшаў з порта Сальвацьера-дэ-ла-Сабана на заходнім узбярэжжы Эспаньёлы. Экспедыцыя была старанна падрыхтавана: яшчэ па даручэнні Аванда ў 1509 годзе капітан Себасцьян дэ Акампа абышоў на караблі вакол Кубы, нанёсшы на карту ўсё зручныя бухты і якарныя стаянкі. Высадка прайшла ў заліве Баракоа, аднак Веласкес дзейнічаў асцярожна. 4 снежня 1512 года быў закладзены горад [[Баракоа|Асунсьён-дэ-Баракоа]], які стаў арэнай змоў і разладаў, паколькі Веласкес імкнуўся весці палітыку, незалежную ад Дыега Калумба{{sfn|Дюверже|2005|с=66–67}}. Неўзабаве стала вядома пра змову супраць Веласкеса, прычым мяцежнікі вырашылі таемна паведаміць у Санта-Дамінга пра ціск з боку іх начальніка і абралі Картэса сваім паўнамоцным прадстаўніком. Картэс быў схоплены, калі збіраўся таемна адплыць на Эспаньёлу з тэкстам даносу, і неадкладна арыштаваны. Тым не менш, яму ўдалося сустрэцца з губернатарам сам-насам, і выйсці на волю. Саступіўшы пасаду скарбніка Амадору дэ Ларэсу, Картэс станавіўся [[алькальд]]ам [[Сант’яга-дэ-Куба]] — тагачаснай сталіцы, а таксама абавязваўся ажаніцца са сваячкай ({{lang-es|cuñada}}) Веласкеса — Каталінай Хуарэс Маркайда ({{lang-es|Catalina Xuarez Marcaida}}){{sfn|Дюверже|2005|с=67–68}}. Картэс не жадаў ажаніцца, паколькі жыў тады з індзейскай наложніцай, якую хрысціў пад імем Леаноры, а сваёй дачцэ-метысцы даў імя і прозвішча маці — Каталін Пісара; яе хросным бацькам быў губернатар Веласкес{{sfn|Дюверже|2005|с=69–71}}<ref group="Заўв">Картэс, відавочна, адчуваў прыхільнасць да сваёй наложніцы: даў ёй прозвішча Пісара, а пасля заваявання Мексікі перавёз Леанору з дачкой да сябе. Леанору Картэс выдаў замуж за Хуана дэ Сальседа, які стаў у 1526 годзе рэхідорам Мехіка. У 1529 годзе Картэс выпрасіў ў Папы Рымскага прызнанне законанароджанасці Каталін, і згадаў яе ў завяшчанні нароўні з астатнімі сваімі дзецьмі. (''Дюверже К.'' Кортес. — М., 2005. — С. 69. Папская булла напечатана в Documentos cortesianos. T. I. — P. 40.)</ref>. [[Файл:Castillo del Morro by Glogg 4.jpg|thumb|220px|left|Крэпасць Мора ў Санцьяга-дэ-Куба.]] Пасля канчатковага «прымірэння» Кубы ў 1514 годзе, губернатар Веласкес не меў права здзяйсняць якую-небудзь дзейнасць за межамі вострава. Толькі ў 1517 годзе Веласкес атрымаў права ''rescate'', г. зн. гандлю з суседнімі астравамі. Пад гэтым тэрмінам хаваліся пірацкія набегі на суседнія астравы і мацярык, з мэтай захопу золата і індзейскіх рабоў — карэннае насельніцтва Кубы імкліва вымірала{{sfn|Дюверже|2005|с=75}}. У лютым 1517 года адправілася ў шлях экспедыцыя Франсіска Эрнандэса дэ Кордаба, збірайся ў глыбокай таямніцы. Яе вынікам было адкрыццё [[Юкатан]]а, паводле вынікаў якога Веласкес запатрабаваў для сябе звання {{нп3|адэлантада||en|Adelantado}}, і стаў рыхтавацца да заваявання мацерыковых дзяржаў. У 1518 годзе была адпраўлена экспедыцыя пляменніка Веласкеса — [[Хуан дэ Грыхальва|Хуана Грыхальвы]], у якой праславіліся многія будучыя паплечнікі Картэса — [[Педра дэ Альварада|Альварада]], {{нп3|Франсіска дэ Мантэха||ru|Монтехо, Франсиско де}} і [[Берналь Дыяс дэль Кастылья|Берналь Дыяс]]{{sfn|Дюверже|2005|с=75–77}}. Сам Картэс не ўдзельнічаў у гэтых экспедыцыях, якія рыхтаваліся на асабістыя сродкі губернатара{{sfn|Дюверже|2005|с=78}}. Увосень 1518 года Картэс пачаў барацьбу за вяршэнства ў паходзе для заваёвы Мексікі. Для пачатку ён дамогся ад урада Санта-Дамінга дазволу арганізаваць экспедыцыю. 23 кастрычніка 1518 года Веласкес падпісаў кантракт і інструкцыі для Картэса, прычым і Юкатан і Мексіка называліся ў ім «астравамі». Паводле кантракту губернатар Кубы рыхтаваў 3 караблі, сродкі для астатніх давалі Картэс і казначэй калоніі Амадор дэ Ларэс (планавалася падрыхтаваць 10 судоў). Усе выдаткі па змесце арміі і забеспячэнню яе харчаваннем нёс толькі Картэс. На рыштунак экспедыцыі Картэс выдаткаваў увесь стан, заклаў усе маёнткі і прадаў рабоў, а таксама залез у даўгі{{sfn|Дюверже|2005|с=81–82}}{{sfn|Захарьян|2000|с=40}}. == Заваяванне Мексікі == {{Асноўны артыкул|Заваяванне Мексікі}} [[Файл:Cortés Ruta Cuba-Tenochtitlan.png|thumb|220px|Агульная схема паходу Картэса 1519 года. Марская частка выдзелена чырвоным. Адміністрацыйныя межы Мексікі — сучасныя.]] === Высадка ў Мексіцы === Да лістапада 1518 года адносіны паміж Картэсам і Веласкесам пагоршыліся, у дадатак, з’явіліся і іншыя прэтэндэнты на пасаду галоўнакамандуючага. Пасля прыбыцця экспедыцыі Грыхальвы, Картэс накіраваў на яго эскадру [[Педра дэ Альварада]], каб сагітаваць яго людзей прыняць удзел у паходзе. Гэта прывяло да таго, што Веласкес часова адмовіўся ад скасавання кантракту з Картэсам. У ноч з 17 на 18 лістапада 1518 года эскадра Картэса пакінула кубінскую сталіцу{{sfn|Дюверже|2005|с=87}}. Армія Картэса ўключала толькі 350 чалавек{{sfn|Захарьян|2000|с=41}}, таму ён пераклаў сваю эскадру ў [[Трынідад (Куба)|Вілья-дэ-ла-Сантысіма-Трынідад]], дзе знаходзіўся Грыхальва. Яго каманда — каля 200 чалавек — пайшла пад камандаванне Картэса. Адпраўленне зацягвалася, паколькі Картэс інтэнсіўна скупляў харчовыя запасы. Паводле К. Дзювержэ — біёграфа — Картэс адразу паказаў, што плануе не рабаўніцкі набег, а каланізацыйную экспедыцыю. Гэта даказваецца і тым, што сцяг Картэса нёс лацінскі дэвіз ''in hoc signo vinces'' («Пад гэтым сцягам пераможам»), запазычаны ў {{нп3|лабарум|лабарума|ru|Лабарум}} імператара [[Канстанцін Вялікі|Канстанціна]]{{sfn|Дюверже|2005|с=88–89}}{{sfn|Захарьян|2000|с=336}}. Канчаткова армія Картэса ўключала 508 пехацінцаў, 16 конных рыцараў (некалькі з якіх у складчыну валодалі адным канём, як той жа Альварада), 13 [[аркебуза|аркебузіраў]], 32 [[арбалет]]чыкі, 100 матросаў і 200 рабоў — кубінскіх індзейцаў і неграў з энкамьенд Картэса, у якасці слуг і насільшчыкаў. Рыштунак уключаў 16 коней (11 жарабцоў і 5 кабыл, пералічаных [[Берналь Дыяс дэль Кастылья|Берналем Дыясам]] пайменна), 10 гармат і 4 [[фальканет]]ы{{sfn|Захарьян|2000|с=43–51}}. Сярод афіцэраў атрада Картэса вылучаліся будучыя заваёўнікі Цэнтральнай Амерыкі: Алонса Эрнандэс Портакарэра (яму першапачаткова дасталася {{нп3|Малінчэ|Малінчэ|ru|Малинче}}), Алонса Давіла, [[Франсіска дэ Мантэха]], [[Франсіска дэ Сальседа]], Хуан Веласкес дэ Леон (сваяк кубінскага губернатара), {{нп3|Крыстабаль дэ Алід|Крыстабаль дэ Алід|ru|Кристобаль де Олид}}, {{нп3|Гансала дэ Сандаваль|Гансала дэ Сандаваль|ru|Сандоваль, Гонсало де}} і [[Педра дэ Альварада]]. Многія з іх былі дасведчанымі салдатамі, ваярамі ў Італіі і на Антыльскіх астравах. Каманда і армія размясцілася на 11 караблях. Галоўным стырнікам быў Антон дэ Аламінас (удзельнік трэцяй экспедыцыі [[Калумб]]а і экспедыцыі [[Хуан Понсэ дэ Леон|Понсэ дэ Леона]], Франсіска дэ Кордабы і [[Хуан дэ Грыхальва|Хуана дэ Грыхальва]]){{sfn|Захарьян|2000|с=43–51}}. Акрамя пералічаных асоб, у экспедыцыі ўдзельнічалі тры натарыусы і два святары{{sfn|Дюверже|2005|с=86}}. 10 лютага 1519 года экспедыцыя адправілася да ўзбярэжжа [[Юкатан]]а. Першы кантакт з высокай цывілізацыяй Амерыкі адбыўся на востраве [[Касумель]], дзе ў той час было княства мая Экаб, цэнтр шанавання багіні ўрадлівасці [[Іш-Чэль]]. Іспанцы паспрабавалі разбурыць святыню, прыйшоўшы ў жах ад абраду ахвярапрынашэння. У якасці перакладчыка першы час служыў індзейскі юнак-раб, ад якога былі атрыманы звесткі аб {{нп3|Хероніма дэ Агільяр|Хероніма дэ Агільяры|ru|Агильяр, Херонимо де}}, іспанскім святары, што патрапіў у палон да мая і вывучыў іх мову. Ён стаў галоўным перакладчыкам экспедыцыі {{sfn|Захарьян|2000|с=51–54}}. У сакавіку 1519 года Картэс фармальна далучыў Юкатан да іспанскіх валадарстваў (фактычна гэта адбылося толькі ў 1535 годзе). Далей экспедыцыя пайшла ўздоўж ўзбярэжжа, 14 сакавіка было дасягнута вусце ракі Табаска, якую іспанцы называлі Грыхальвай. Канкістадоры напалі на індзейскае паселішча, але золата не знайшлі. У [[Табаска]] 19 сакавіка Картэс атрымаў ад мясцовых кіраўнікоў падарункі: шмат золата і 20 жанчын, сярод якіх была [[Малінчэ]], якая стала афіцыйнай перакладчыцай і наложніцай Картэса. Яна адразу ж была хрышчоная, іспанцы называлі яе «донна Марына»{{sfn|Захарьян|2000|с=59–60}}. === Заснаванне Веракруса === [[Файл:Ruta de Cortés.svg|thumb|220px|Карта паходу 1519—1521 гадоў. Паказаны таксама межы штатаў сучаснай Мексікі.]] У [[Вялікі чацвер]] 1519 года экспедыцыя Картэса высадзілася ў гавані Сан-Хуан-дэ-Улуа, адкрытай Грыхальвай. На [[Вялікдзень]] прыбыў намеснік дадзенай вобласці (''кальпішкі'') — Тэндыль. Іспанцы адслужылі перад ім урачыстую [[імша|імшу]], пасля чаго Картэс выказаў жаданне сустрэцца з [[Мантэсума II|Мантэсумам]] — кіраўніком [[ацтэкі|ацтэкаў]]. Просьба была падмацавана ваенным парадам, на якім лейтэнант Альварада паказаў мастацтва {{нп3|вольтыжыроўка|вольтыжыроўкі|ru|Вольтижировка}}, а таксама быў дадзены артылерыйскі салют{{sfn|Захарьян|2000|с=61–63}}. Сярод дароў, адпраўленых іспанцамі Мантэсуме, быў іспанскі шлем з пазалотай. Берналь Дыяс і іншыя іспанскія храністы сцвярджалі, што індзейцы знайшлі яго падобным на галаўны ўбор бога вайны {{нп3|Уіцылапочтлі||ru|Уицилопочтли}}. Паводле іспанскіх паведамленняў, Мантэсума, убачыўшы шлем, пераканаўся, што іспанцы з’яўляюцца пасланцамі бога [[Кецалькаатль|Кецалькаатля]], якія павінны прыйсці з мора і авалодаць краінай{{sfn|Захарьян|2000|с=63–64}}. Сучасныя даследчыкі мяркуюць, што гэты міф быў складзеная самімі іспанцамі ўжо пасля заваявання Мексікі для ідэалагічнага абгрунтавання заваяванняў{{sfn|Гуляев|1976|с=46–49}}{{sfn|Clendinnen|1991|p=69–70}}<ref group="Заўв">Ёсць версія, што іспанцы, якія дрэнна ведаў мову ацтэкаў, блыталі на слых паняцці ''тэкутлі'' — «высакародны спадар» з ''тэотль'' — «бажаство». З паслання Картэса Карлу V ад 1523 года выразна можна зразумець, што іспанцаў называлі менавіта «тэкутлі» (Documentos cortesianos. — T. I. — P. 267).</ref>. Тэндыль прыбыў праз тыдзень, прывезлі вялікая колькасць у адказ дароў, у іх ліку выявы сонца і месяца з золата і срэбра, вайсковы рыштунак, уборы шляхты і інш. Дары суправаджаліся катэгарычнай адмовай прыняць правадыра еўрапейцаў. Салдаты ледзь не паднялі бунт, паколькі лічылі, што мэта паходу выканана, і можна вяртацца на Кубу: іспанцы моцна пакутавалі ад спёкі, маскітаў і дрэннай ежы. Паводле Берналя Дыяса да таго моманту ад недаядання і хвароб памерла ўжо 35 чалавек{{sfn|Захарьян|2000|с=67}}. [[Файл:Zempoala-06.jpg|thumb|220px|Руіны Семпаалы. ''Фота 1993 года''.]] Праз два дні пасля ад’езду Тэндыля да Картэсу прыбыло пасольства [[Татанакі|татанакаў]] з [[Семпаала|Семпаалы]], якое прапанавала саюз супраць ацтэкаў. Картэс тым самым атрымліваў законную падставу застацца ў Мексіцы і нават пачаць паход у сталіцу Мантэсумы. Першым актам стала стварэнне тылавой базы — быў заснаваны порт Вілья-Рыка-дэ-ла-Веракрус, які размяшчаўся тады ў 70 км на поўнач ад сучаснага горада. Былі праведзены выбары муніцыпальнага савета, кіраўніком якога стаў натарыус Дыега дэ Гадой з Медэльіна, а [[алькальд]]амі — сябар Картэса Портакарэра і апазіцыянер Франсіска дэ Мантэха{{sfn|Дюверже|2005|с=98–99}}. Сам Картэс агульным галасаваннем быў абраны галоўнакамандуючым і вярхоўным суддзёй, пасля чаго неадкладна арыштаваў лідараў апазіцыі, якія выступалі за вяртанне{{sfn|Дюверже|2005|с=99–100}}. У Семпаалу Картэс увайшоў без бою. На сходзе правадыроў народа была абвешчаная вайна ацтэкам. Большую частку арміі Картэса цяпер склалі саюзныя плямёны татанакаў. [[Касік]] паднёс іспанцам шмат золата і падарыў васьмярых дзяўчат — усе яны былі сваячкамі правадыроў татанакаў, у іх ліку была і пляменніца кіраўніка, якую Картэс узяў сабе{{sfn|Захарьян|2000|с=73}}. Неўзабаве прыбыла каравела з Кубы (ёю камандаваў Франсіска дэ Сауседа, пакінуты назіральнікам), якая прынесла трывожныя весткі: кароль Карл V дараваў Веласкесу права [[адэлантада]] заваяваных зямель з правам заснавання гарадоў і пажыццёвага генерал-капітана, а таксама пакрыццё ваенных выдаткаў у 1/70 ад атрыманага прыбытку. Пры гэтым капітуляцыі былі датаваныя 13 лістапад 1518 года, што адмяняла дамову з Картэсам ад 18 лістапада. Зрэшты, каравела прывезла і падмацаванне: 70 пехацінцаў, каня і кабылу{{sfn|Дюверже|2005|с=104–105}}{{sfn|Захарьян|2000|с=75}}. Картэс на тыдзень адасобіўся ў сваёй каюце, а 10 ліпеня склікаў муніцыпальны савет Веракруса і прымусіў алькальдаў і рэхідораў падпісаць сваё першае данясенне пра заваёву Мексікі, адрасаваны непасрэдна каралю. У пасланні Картэс сваёй галоўнай мэтай назваў «далучэнне мясцовых жыхароў да святой каталіцкай царквы». Ад імя муніцыпальнага савета ў караля прасілі прызначыць Картэса і «''не давяраць гэтыя землі Дыега Веласкесу, якім бы тытулам той ні быў падараваны, няхай гэта будзе адэлантада, пажыццёвы губернатар ці іншы тытул або чын''»{{sfn|Дюверже|2005|с=105–106}}. Пасланне суправаджалася велізарнай пасылкай каштоўнасцей, якая склала амаль усё, што іспанцы паспелі захапіць у Табаска і на зямлі татанакаў. Берналь Дыяс пісаў, што «для ўзору» ў Іспанію адправілі і чацвярых мексіканскіх індзейцаў, якіх вызвалілі ад ахвяравання ў Семпаале. Суправаджаць дары быў адпраўлены лідар апазіцыі — Франсіска дэ Мантэха, які паведаміў Веласкесу праз матроса аб велічыні здабычы, але не стаў здаваць яе{{sfn|Захарьян|2000|с=76}}<ref group="Заўв">Адпраўленыя Карлу V дары Мантэсумы выстаўляліся ў Еўропе для ўсеагульнага агляду. 27 жніўня 1520 года на выставе ў Бруселі пабываў [[Альбрэхт Дзюрэр]], які пакінуў наступнае апісанне: «''Таксама я бачыў рэчы, прывезеныя каралю з новай залатой краіны: сонца з чыстага золата, шырынёй у цэлую сажань, месяц з чыстага срэбра той жа велічыні, таксама два пакоі, поўныя выключнага рыштунку, як-то: усякага роду зброі, даспехаў, гармат для стральбы, цудоўных шчытоў, рэдкіх вопраткі, пасцельных прыналежнасцей і ўсякага роду незвычайных рэчаў разнастайнага прызначэння, так што гэта проста цуд — бачыць столькі прыгожага. Усё гэта вельмі дарагія рэчы, так што іх ацанілі ў сто тысяч [[гульдэн]]аў. І я на працягу ўсяго свайго жыцця не бачыў нічога, што б так парадавала маё сэрца, як гэтыя рэчы. Бо я бачыў сярод іх цудоўныя, самыя дзельныя вырабы і здзіўляўся тонкай адоранасці людзей далёкіх краін. І я не ўмею назваць многіх з тых прадметаў, якія там былі''» (''Дюрер А''. Дневник путешествия в Нидерланды // Трактаты, дневники, письма / Пер. с ранненововерхненемецкого Ц. Нессельштраус. — СПб.: Азбука, 2000. — С. 477—478.).</ref>. Каралеўская здабыча была адпраўлена 26 ліпеня 1519 года; у тую ж ноч Картэс, дамовіўшыся са шкіперам, што ўсе экіпажы становяцца пехацінцамі, распарадзіўся затапіць караблі ў гавані Веракруса. Гэты акт суправаджаўся судом над астатнімі апазіцыянерамі, прычым двое прыхільнікаў Веласкеса былі павешаныя, некаторыя былі падвергнуты пакаранням або лупцоўцы, а іншыя атрымалі прабачэнне. Пакінуўшы ў Веракрусе 150 салдат, 2 рыцараў, 2 прылады і 50 кубінскіх індзейцаў, Картэс стаў рыхтавацца да паходу ўглыб краіны. Падрыхтоўка ішла ў Семпаале, якую іспанцы пакінулі 16 жніўня 1519{{sfn|Захарьян|2000|с=77–79}}. === Першы паход на Тэначтытлан === [[Файл:Matanza de Cholula - Lienzo de Tlaxcala.jpg|thumb|220px|Разня ў Чолуле. ''Тласкаланскі малюнак XVI стагоддзя''.]] Першай мэтай Картэса стала горнае княства {{нп3|Тласкала, дзяржава|Тласкала|ru|Тласкала (государство)}}, якое ваявала з дзяржавамі Траістага саюза (уласна ацтэкамі). Картэс меў 300 пехацінцаў, 15 рыцараў і каля 1300 татанакскіх воінаў і насільшчыкаў — іспанцы ішлі ўлегцы{{sfn|Дюверже|2005|с=108}}. На зямлі Тласкалы прыйшлося вытрымаць бой з першабытнікамі, прычым тласкаланцы забілі двух коней. Неўзабаве правадыры тласкаланцаў дамовіліся паміж сабой, і 3 кастрычніка Картэс быў урачыста прыняты ў горадзе. Ішоў 24-ы дзень паходу{{sfn|Захарьян|2000|с=93}}. Вярхоўны правадыр тласкаланцаў Шыкаценкатль і іншыя кіраўнікі падарылі іспанцам сваіх дачок, каб «зліцца са гэтак харобрымі і добрымі людзьмі»{{sfn|Захарьян|2000|с=93–94}}. Картэс звязаў гэты акт з хрысціянізацыяй, пасля чаго адна з пірамід Тласкалы была ачышчана ад «ідалаў», асвечана, і тласкаланкі прынялі там хрышчэнне. Дачка Шыкаценкатля была прыслоўях Луіс дэ Тласкала, і Картэс асабіста ўручыў яе [[Педра дэ Альварада|Педра дэ Альварадзе]], назваўшы яго сваім малодшым братам. Тласкаланкі дасталіся таксама Хуану Веласкес дэ Лявону, Гансала дэ Сандовалю і іншым{{sfn|Захарьян|2000|с=95}}. Храністы таксама сцвярджалі, што Картэсу ўдалося ахрысціць чацвярых правадыроў Тласкалы, але ва ўласных яго пасланнях аб гэтым не згадваецца{{sfn|Дюверже|2005|с=111}}. Яшчэ ў перыяд баявых дзеянняў у Тласкалу прыбыло пасольства Мантэсумы, устрывожанага альянсам Картэса з мяцежнымі княствамі. Іспанцам прадпісвалася ісці ў {{нп3|Горад Сан-Педра-Чалула|Чалулу|ru|Сан-Педро-Чолула}} — другі па велічыні горад-дзяржаву Цэнтральнай Мексікі, святы цэнтр мясцовай рэлігіі. Гэта адпавядала планам Картэса, а тласкаланцы далі з ім дзесяцітысячнае войска{{sfn|Захарьян|2000|с=98}}. 12 кастрычніка Картэс увайшоў у Чалулу, прычым жыхары наладзілі вялікае свята з ахвярапрынашэннямі. Храністы і сам Картэс пісалі, што супраць іспанцаў была складзена змова: паслы Мантэсумы абяцалі даць насільшчыкаў, якія апынуліся замаскіраванымі ваярамі, іх павінны былі падтрымаць жыхары Чалула. У выніку 18 кастрычніка Картэс правёў вялікую разню, якая доўжылася каля пяці гадзін, прычым быў дадзены загад спаліць грамадскія будынкі і храмы. Найбольшая колькасць ахвяр палічыў Гамара — каля 6000 чалавек. Пасля гэтага Картэс падпісаў з кіраўнікамі Чалулы мірны дагавор, завераны іспанскім натарыусам{{sfn|Дюверже|2005|с=112–113}}. Па шляху да сталіцы ацтэкаў іспанцы ўбачылі вулкан [[Папакатэпетль]]. Афіцэр Картэса — Дыега дэ Ордас адважыўся скарыць вяршыню вулкана з двума збраяносцамі. Пазней кароль Карл V дазволіў уключыць малюнак вулкана ў герб Ордас{{sfn|Захарьян|2000|с=96}}. [[Файл:Cortez & La Malinche.jpg|thumb|left|220px|Сустрэча Картэса і Мантэсумы. Ззаду Картэса яго перакладчыца Малінчэ. ''Тласкаланскі малюнак XVI стагоддзя''.]] У [[Тэначтытлан]] іспанцы ўвайшлі 8 лістапада 1519 года і былі ласкава сустрэтыя кіраўнікамі васальных гарадоў [[Істапалапа]] на [[Кулуакан]]а. На галоўнай гарадской плошчы адбылася сустрэча Картэса з [[тлатаані]] ацтэкаў — [[Мантэсума II|Мантэсумам II]]. Гэта падзея была запісана ў мясцовым піктаграфічным кодэксе наступнымі словамі: {| | {{пачатак цытаты}}[Чатырнаццаты месяц]… Наступае 11 лістапада… Свята сыходжання Мікітла[н]цекотлі і Сантэмок[і], і астатніх, і таму яго малююць з ваеннымі ўпрыгожваннямі, таму што яна [вайна] прыводзіць яго [свята] ў свет… У гэты месяц быў першы прыход, які ажыццявіў Эрнанда Картэс, маркіз, які прыйшоў з Даліны ў Меш[ы]ка{{sfn|Теллериано-Ременсис|2013|с=42}}.{{канец цытаты}} |} [[Файл:The Meeting of Cortés and Montezuma.jpg|thumb|220px|Сустрэча Картэса і Мантэсумы. ''Невядомы мастак, другая палова XVII стагоддзя''.]] Мантэсума ўзнагародзіў Картэса мноствам залатых упрыгожванняў, якія толькі ўзмацнілі жаданне іспанцаў завалодаць гэтай краінай. Заваёўнікі былі размешчаны ў палацы {{нп3|Ашаякатль|Ашаякатля|ru|Ашаякатль}} — аднаго з ранейшых кіраўнікоў{{sfn|Захарьян|2000|с=113}}. Гэтыя падзеі былі адлюстраваны і ў крыніцах, складзеных на аснове індзейскіх звестак, у прыватнасці, у {{нп3|Кодэкс Тэлерыяна-Рэменсіс|Кодэксе Тэлерыяна-Рэменсіс|ru|Кодекс Теллериано-Ременсис}}: {| | {{пачатак цытаты}}У год 1 Трыснёг (1519) ворагі. Сустрэў іспанцаў Матэкусома ў дзень 1 Ээкатль [павінна быць: 8 Ээкатль]. Вайна з Какамацынам (?). Іспанцы размясціліся ў палацы ў Ценочтытлане. Гэта адбывалася ў месяцы Кечолі, Панкецалістлі, Атэмастлі, Ціцітль, Іскалі і Атлькауала{{sfn|Теллериано-Ременсис|2013|с=247-248}}.{{канец цытаты}} |} Зроблены ў свой час гісторыкам А. Касо аналіз адпаведнікаў ацтэкскіх і еўрапейскіх дат паказаў, што дата першага ўступлення Картэса ў Тэначтытлан — 9 лістапада 1519 года і адпавядае ацтэкскай даце 8 Ээкатль 9 Кечолі года 1 Акатль{{sfn|Теллериано-Ременсис|2013|с=10}}. Першы тыдзень у Тэначтытлане прайшла спакойна; іспанцы захапляліся прыгажосцямі і выгодамі мексіканскай сталіцы, аднак Картэс аддаў распараджэнне салдатам і афіцэрам хадзіць узброенымі і днём і ноччу{{sfn|Захарьян|2000|с=122}}. Калі Мантэсума не дазволіў асвяціць цэнтральны храм Тэначтытлана і спыніць крывавыя ахвярапрынашэнні, Картэс папрасіў дазволу пабудаваць хрысціянскую капліцу ў іспанскай рэзідэнцыі. У ходзе рамонтных работ быў знойдзены шырокі залаты скарб{{sfn|Захарьян|2000|с=141}}. Неўзабаве тласкаланскі ганец прывёз ліст з Веракруса аб нападзе ацтэкскага гарнізона, падчас якога быў забіты камендант і старэйшы {{нп3|альгвасіл|альгвасіл|ru|Альгвасил}}, а таксама мноства саюзных татанакаў{{sfn|Захарьян|2000|с=142}}. Картэс у гэтых умовах захапіў у закладнікі кіраўніка ацтэкаў Мантэсуму, які першапачаткова прапаноўваў у закладнікі сваіх сыноў. Вонкава становішча кіраўніка не змянілася: у рэзідэнцыі іспанцаў ён быў акружаны пашанай, падтрымліваўся і звычайны цырыманіял{{sfn|Захарьян|2000|с=144–146}}. Праз паўгода нявызначанасці, з Веракруса прыйшлі весткі аб высадцы {{нп3|Панфіла дэ Нарваэс|Панфіла дэ Нарваэса|ru|Нарваэс, Панфило де}}, накіраванага кубінскім адэлантада Веласкеса для заваявання Мексікі і ўціхамірвання Картэса. Яго армада ўключала 18 судоў, 900 салдат, 80 конных рыцараў, 90 арбалетчыкаў, 70 аркебузнікаў і 20 гармат{{sfn|Дюверже|2005|с=117}}. Галоўнай памылкай Нарваэса было тое, што ён павёў сябе ў адносінах да людзей Картэса і саюзных індзейцаў як заваёўнік, у выніку яго людзі адправілі скаргу ва ўрад Санта-Дамінга, у апазіцыі да якога знаходзіўся Веласкес. Картэс накіраваў у Веракрус індзейскіх шпіёнаў, а паколькі большасць членаў экспедыцыі Нарваэса ён ведаў асабіста, то пачаў таемную дастаўку лістоў з прапановай далучыцца да ўласнага паходу. Картэс звярнуўся і наўпрост да Нарваэса, паслаўшы веснікам святара Барталамеа дэ Альмеда. Вырашыўшы пакінуць Мехіка (як называлі Тэначтытлан іспанцы), Картэс прызначыў камендантам сталіцы Альварада, даўшы яму 80 іспанцаў і вялікую частку тласкаланцаў. У Картэса заставалася не больш за 70 іспанцаў{{sfn|Дюверже|2005|с=118}}. Прыбыўшы ў Семпоалу, Картэс арганізаваў вярбоўку членаў атрада Нарваэса, а 28 мая 1520 года была праведзена баявая аперацыя. Нарваэс быў захоплены Гансала дэ Сандавалем — выгнаным ім губернатарам Веракруса. Упаўнаважаны Веласкеса і некалькі яго бліжэйшых паплечнікаў былі кінутыя ў турму ў Веракрусе, а ўся яго армія дасталася Картэсу. Заваёўнік Мексікі на гэты раз не стаў знішчаць флот, але загадаў зняць з караблёў ветразную аснастку, стырно і компасы. Тут жа Картэс, верагодна, упершыню задумаўся аб умацаванні свайго ўплыву па-за Мехіка-Тэначтытлана, накіраваўшы Хуана Веласкеса дэ Леона абследаваць паўночныя вобласці, а Дыега дэ Ордаса — на поўдзень, вылучыўшы кожнаму па 200 салдат. Акрамя таго, галоўнакамандуючы адправіў два караблі на Ямайку, каб завезці ў Мексіку племянную жывёлу{{sfn|Дюверже|2005|с=119–120}}. У разгар падрыхтовак прыбылі ганцы-тласкаланцы з Мехіка з паведамленнямі, што сталіца ацтэкаў узбунтавалася, а страты гарнізона Альварада склалі ўжо 7 чалавек забітымі{{sfn|Захарьян|2000|с=188}}. === «Ноч смутку» === : {{Асноўны артыкул|Ноч смутку}} [[Файл:The death of Moctezuma at the hands of his own people.jpg|thumb|220px|Штурм іспанскай рэзідэнцыі і смерць Мантэсумы. ''Карціна невядомага мастака, другая палова XVII стагоддзя''.]] Адначасова з пасланцамі Альварада, у Семпаалу прыбылі ацтэкскія паслы са скаргай на каменданта Мехіка. Паводле Берналя Дыяса, Альварада перабіў мноства жрацоў і індзейскай шляхты падчас святкавання ахвярапрынашэнняў [[Уіцылапочтлі]] і {{нп3|Тэскатліпока|Тэскатліпоцы|ru|Тескатлипока}}{{sfn|Захарьян|2000|с=189}}. Практычна ўсе храністы, не выключаючы Гамары, пісалі, што галоўнай прычынай было жаданне Альварада абрабаваць індзейцаў; паводле лас Касаса было забіта да 2000 чалавек{{sfn|Захарьян|2000|с=370–371}}. Напад на бяззбройных людзей абурыў мексіканцаў, іспанцы і тласкаланцы апынуліся абложаныя ў сваёй рэзідэнцыі, прыкрываючыся закладнікам — Мантэсумам. Картэс паспяшаўся ў Тласкалу, дзе быў праведзены агляд войска: у яго было 1300 пехацінцаў, 96 конных рыцараў, 80 арбалетчыкаў і 80 аркебузнікаў, а таксама 2000 тласкаланцаў. 24 чэрвеня 1520 года іспанцы ў другі раз увайшлі ў Тэначтытлан{{sfn|Захарьян|2000|с=190}}. Да таго часу індзейцы актыўна рыхтаваліся да вайны, і абралі новага [[тлатаані]] — {{нп3|Куітлауак|Куітлауака|ru|Куитлауак}}; Мантэсума як закладнік страціў усякую каштоўнасць. Па ўласным паведамленні Картэса, 25 чэрвеня ён распачаў апошнюю спробу дамовіцца і загадаў вывесці кіраўніка на дах палаца Ашаякатля ў надзеі, што ён уціхамірыць натоўп. У выніку Мантэсума быў закіданы камянямі, атрымаўшы цяжкія раненні, ён памёр 28 чэрвеня{{sfn|Дюверже|2005|с=123}}. Індзейскія храністы сцвярджалі, што ён быў забіты самімі іспанцамі{{sfn|Захарьян|2000|с=372}}. [[Файл:The sad night.jpg|thumb|left|220px|«Ноч смутку». ''Карціна невядомага мастака, другая палова XVII стагоддзя''.]] Становішча іспанцаў ускладнялася тым, што Тэначтытлан XVI стагоддзя размяшчаўся на востраве, злучаным дамбамі з мацерыком, прычым ацтэкі прыбралі масты, злучалі пратокі і каналы; Картэс выбраў для руху Тлакапанскую дамбу, якая мела даўжыню каля 3 км. Крывавае адступленне іспанцаў у ноч на 1 ліпеня атрымала назву «{{нп3|Ноч смутку|Ноч смутку|ru|Ночь печали}}» (індзейская дата — 9 Алін 19 Тэкумльуітонтлі года 2 Тэкпатль{{sfn|Теллериано-Ременсис|2013|с=10}}). Была страчана ўся артылерыя, усё золата, нарабаванае ў Тэначтытлане; непараненых не засталося наогул. Дакладны маштаб страт усталяваць цяжка: максімальныя лічбы прыводзіў Берналь Дыяс — загінула каля 1000 іспанцаў, паводле Картэса — не больш за 150 чалавек. Картэс вельмі мала піша пра «Ноч смутку» у сваёй справаздачы: ствараецца ўражанне, што яму было непрыемна ўспамінаць гэтыя падзеі. Асаблівы гераізм праявіў лейтэнант Альварада — камандзір [[Ар’ергард|ар’ергарда]]{{sfn|Дюверже|2005|с=124–126}}{{sfn|Захарьян|2000|с=372–373}}. Змучаным іспанцам удалося выстаяць у {{нп3|Бітва пры Атумбе|бітве пры Атумбе|ru|Битва при Отумбе}} 7 ліпеня 1520 года, калі ацтэкі паспрабавалі перахапіць Картэса па шляху ў Тласкалу. Іспанцам на чале з генерал-капітанам, атрымалася забіць камандуючага — ''сіуакаатля'' (намесніка [[тлатаані]]), пасля чаго індзейцы разбегліся{{sfn|Дюверже|2005|с=127–128}}. У Тласкалу прыбылі 440 пехацінцаў, 20 рыцараў, 12 арбалетчыкаў і 7 аркебузнікаў, з імі былі індзейскія наложніцы Картэса і Альварада — Малінчэ і Луіса дэ Тласкала{{sfn|Захарьян|2000|с=208}}. Тласкаланцы і татанакі засталіся верныя іспанскім заваёўнікам, так што ў Картэса былі рэсурсы для канчатковага захопу ацтэкскай дзяржавы. Як сімвал гэтага, Картэс заснаваў на месцы індзейскага горада Тэпеяк крэпасць Сегура-дэ-ла-Франтэра ({{lang-es|Надзейны горад на мяжы}}){{sfn|Дюверже|2005|с=130}}. [[Файл:Теночтитлан.jpg|thumb|220px|Карта-схема Мехіка-Тэначтытлана з лацінскага выдання «Рэляцый» Картэса (Нюрнберг, 1524). ''Размаляваная ад рукі''.]] Картэс, будучы юрыстам, склаў у Тласкале пратакол аб страце каралеўскай пяціны (20 % усёй здабычы, належнай каралю){{sfn|Documentos cortesianos I|1993|p=114–128}}, а таксама склаў абвінаваўчы акт супраць Веласкеса і Нарваэса, усклаўшы на іх адказнасць за паўстанне ў Тэначтытлане{{sfn|Documentos cortesianos I|1993|p=129–147}}. Карлу V быў накіравана калектыўны ліст усёй арміі (было пастаўлена 544 подпісы), у якім паведамлялася аб легітымнасці абрання Картэса генерал-капітанам і вярхоўным суддзёй і ўтрымлівалася прашэнне зацвердзіць яго ў гэтых пасадах афіцыйна{{sfn|Documentos cortesianos I|1993|p=156–163}}. Да гэтага ліста Картэс дадаў асабістае пасланне свайму бацьку Марціну, свайму іспанскаму юрысту — кузену Франсіска Нуньесу і шматлікім знаёмым пры двары і ў кулуарах улады{{sfn|Дюверже|2005|с=131}}. У Сегура-дэ-ла-Франтэра была напісана другая рэляцыя Карлу V, якая дэманструе як літаратурны, так і палітычны дар Картэса<ref>[http://www.hrono.ru/libris/lib_k/kortes_pred.html Второе послание Кортеса Императору Карлу V, писанное в Сегура-де-ла-Фронтера 30 октября 1520 года]</ref>. У 1522 годзе яна была надрукаваная ў Севільі, у 1523 годзе перавыдадзеная ў Сарагосе, а ў 1524 годзе была перакладзеная на лацінскую мову і выдадзена ў Нюрнбергу, стаўшы падзеяй агульнаеўрапейскай значнасці{{sfn|Дюверже|2005|с=268}}. У сваёй рэляцыі Картэс аб’яўляў імператару Карлу, што збіраецца ахрысціць свае заваяванні «[[Новая Іспанія|Новай Іспаніяй]]». Паводле К. Дзювержэ, гэта вельмі шматзначная дэталь: ''«…У 1520 годзе Іспанія была яшчэ не больш чым канцэпцыяй, ідэяй адзінства і аднастайнасці старадаўніх тэрыторый, якія складалі каралеўства Кастыліі і Арагона. Гэтая палітычная канцэпцыя апярэджвала рэальнае становішча рэчаў, паколькі ў пачатку XVI стагоддзя Іспанія была яшчэ далёкая ад адзінай дзяржавы. Ужыўшы тэрмін „Новая Іспанія“, Картэс адначасова прадэманстраваў перадавы вобраз думкі і пэўнае тактычнае чуццё: з аднаго боку, ён дапамагаў Карлу V садзіць ідэю вялікай, моцнай і адзінай і непадзельнай Іспаніі; з другога — у зародку перарываў усе магчымыя намеры да падзелу яго заваёў, якія не прымусілі б сябе чакаць, калі б апетыты не былі стрыманы цвёрдай рукой адзінай улады. Ён аказаў палітычную падтрымку імператару, прызнаўшы існаванне Іспаніі адбыўся фактам і гарантаваў сябе ад расцягвання набытых мексіканскіх уладанняў{{sfn|Дюверже|2005|с=132}}»''. Рэляцыі даставілі: у Іспанію — Дыега дэ Ордас, у Санта-Дамінга — Алонса Давіла. На Кубу быў адпраўлены былы сакратар Веласкеса Андрэс дэ Дуэра, з ім Картэс перадаў лісты і золата для сваёй законнай жонкі Каталін і індзейскай наложніцы Леаноры{{sfn|Дюверже|2005|с=133}}. === Падзенне Тэначтытлана === Аблозе [[Тэначтытлан]]а папярэднічала эпідэмія [[чорная воспа|воспы]], якую завёз у Мексіку чарнаскуры раб Нарваэса, які памёр у Семпаале. У выніку эпідэміі памёр імператар ацтэкаў [[Куітлауак]], які кіраваў усяго 80 дзён, і новым [[тлатаані]] быў абраны [[Куаутэмок]]{{sfn|Дюверже|2005|с=134–135}}{{sfn|Захарьян|2000|с=212}}. Картэс вырашыў арганізаваць штурм Мехіка-Тэначтытлана з вады, і пачаў пабудову флоту ў Тласкале. Будоўляй кіраваў карабельны цясляр Марцін Лопес, які заклаў 13 дэсантных [[брыганціна|брыганцін]], якія мелі вёслы і маленькія гарматы на носе. Іх пабудавалі з матэрыялаў, дасланых з Веракруса (уключаючы цвікі і ліны), а затым разабралі і перанеслі ў даліну Мехіка на плячах індзейскіх рабоў; гэтая праца заняла ўвесь сакавік і красавік 1521 года{{sfn|Дюверже|2005|с=136}}. Тласкаланцы далі 10000-ю армію, якой камандаваў [[касік]] Чычымекатекутлі{{sfn|Захарьян|2000|с=216}}, акрамя таго 8000 рабоў пераносілі разабраныя караблі, 2000 рабоў — правіянт, і 8000 тласкаланцаў іх канваіравалі{{sfn|Захарьян|2000|с=220}}. Атрымалася атрымаць саюзніка і тылавую базу ў даліне Мехіка — гэта быў горад-дзяржава {{нп3|Тэскока, альцепетль|Тэскока|ru|Тескоко (альтепетль)}}, дзе былі ўзведзены [[сухі док]] і [[гавань]] для іспанскіх брыганцін. Пакуль ішло будаўніцтва, войскі Картэса занялі амаль усю ўсходнюю частку даліны Мехіка, аднак за гарады {{нп3|Аскапацалька|Аскапацалька|ru|Аскапоцалько}} і {{нп3|Тлакапан|Тлакапан|ru|Тлакопан}} ішлі выключна разлютаваныя баі{{sfn|Дюверже|2005|с=137}}. У Веракрус тады ўпершыню прыйшоў карабель непасрэдна з Іспаніі, на якім прыбыў каралеўскі казначэй Хуліан дэ Алдэрэтэ, а таксама манах-[[францысканец]] Педра Мелгарэха, які прывёз [[індульгенцыя|індульгенцыі]] для канкістадораў, з імі былі яшчэ 200 салдат і 80 коней{{sfn|Захарьян|2000|с=223}}. [[Файл:Conquista-de-México-por-Cortés-Tenochtitlan-Painting.png|thumb|220px|Бітва за Тэначтытлан. ''Карціна невядомага мастака, другая палова XVII стагоддзя''.]] [[Файл:The capture of the Mexican Emperor Cuauhtemoc.jpg|thumb|220px|Узяцце ў палон Куаутэмока. ''Карціна невядомага мастака, другая палова XVII стагоддзя''.]] 28 красавіка 1521 года Картэс правёў генеральны агляд арміі, якая налічвала крыху больш за 700 іспанскіх салдат пры 85 конях, 110 арбалет і аркебузы, 3 цяжкіх гарматах і 15 лёгкіх палявых спарудах{{sfn|Дюверже|2005|с=137}}. Індзейцы, аднак, складалі пераважную большасць войскаў Картэса, прычым толькі прыазёрныя гараыа-дзяржавы падалі каля 150 000 чалавек і 6000 {{нп3|пірога|пірог|ru|Пирога}} для іх дастаўкі{{sfn|Дюверже|2005|с=138}}. Адначасова Картэс раскрыў два змовы ў іспанскай і індзейскім лагеры. Антоніа дэ Вільяфанья — сябар кубінскага губернатара Веласкеса — пасля суда быў павешаны ў Тэскоцы, будучы абвінавачаны ў спробе захопу ўлады. У сувязях з Куаутэмокам быў абвінавачаны тласкаланскі правадыр Шыкаценкатль-малодшы, якога таксама павесілі{{sfn|Захарьян|2000|с=378–379}}. Картэс пасля гэтага не з’яўляўся на людзях без целаахоўнікаў{{sfn|Захарьян|2000|с=228}}. У сярэдзіне красавіка прайшлі няўдалыя перамовы з кіраўніком ацтэкаў аб здачы горада{{sfn|Дюверже|2005|с=138–139}}. Штурм горада пачаўся 30 мая 1521 года, прычым Картэс размясціў свае войскі ў трох пунктах, дзе дамбы злучаліся з мацерыком; акрамя таго, у гэты дзень быў перакрыты [[акведук]], які дастаўляе ў Мехіка ваду. За месяц баёў войскам Картэса тройчы ўдавалася ўварвацца ў Тэначтытлан і дайсці да цэнтральнай плошчы, аднойчы нават атрымалася падняцца на вяршыню {{нп3|Тэмпла Маёр|галоўнага храма|ru|Темпло Майор}} і скінуць адтуль «ідалаў», але замацавацца так і не ўдавалася. Цяжкае паражэнне іспанцы пацярпелі 30 чэрвеня пры штурме {{нп3|Тлатэлолька|Тлатэлолька|ru|Тлателолько}}: былі забітыя 60 канкістадораў, а галоўнакамандуючы быў цяжка паранены{{sfn|Дюверже|2005|с=140–141}}. Пацярпеўшы няўдачу, Картэс вырашыў узяць Мехіка зморам — у канцы ліпеня горад быў адрэзаны ад дамбаў. 13 жніўня (1 Каатль 2 Шокатльуэці года 3 Кале{{sfn|Теллериано-Ременсис|2013|с=10}}) Куаутэмок паспрабаваў бегчы на пірозе, але быў перахоплены Гарсіяй Ольгінан — сябрам і збраяносцам Гансала дэ Сандаваля{{sfn|Захарьян|2000|с=254–255}}. [[Файл:Cuahtemoc.jpg|thumb|left|220px|Пытка Куаутэмока. ''Карціна Леандра Ісагірэ, 1893 год''.]] Куаутэмок быў сустрэты Картэсам з належаць ўшанаваннямі, але па легендзе, ён выхапіў у камандзіра іспанцаў кінжал, і паспрабаваў закалоць (Берналь Дыяс, наадварот, сцвярджаў, што кіраўнік ацтэкаў сам прасіў забіць яго){{sfn|Захарьян|2000|с=255}}. Картэс адразу загадаў яму ачысціць горад ад астанкаў забітых, а таксама аднавіць водаправод, дамбы і пабудовы ў двухмесячны тэрмін{{sfn|Захарьян|2000|с=259}}. Аднак вельмі хутка высветлілася, што золата, зніклае ў «[[Ноч смутку]]», знікла бясследна. Франсіска Лопес дэ Гамара пісаў, што ўжо праз тыдзень пасля падзення Тэначтытлана канкістадоры аддалі на катаванне агнём Куаутэмока і яго кузена — кіраўніка Тлакапана Цетлепанкецаля, роўна і некалькіх вышэйшых чыноўнікаў ацтэкаў, змушаючы сказаць, дзе схавана золата. Цетлепанкецаль не вытрымаў пакут і гучна закрычаў, тады Куаутэмок падбадзёрыў яго фразай: «Трымайся! Бо і я не аддаюся задавальненням, знаходзячыся ў сваёй купальні»<ref group="Заўв">Рамантыкі XVIII стагоддзя перарабілі сюжэт, і фраза Куаутэмока ператварылася ў: «А хіба я ляжу на ружах?» (''Jean-Jacques Rousseau''. La Pléiade. — T. III. — Paris, 1752. — P. 91).</ref>. Крыстабаля дэ Ахеда сведчыў, што Картэс асабіста прымаў удзел у катаванні; у рэляцыях заваёўніка аб гэтым эпізодзе наогул не згадваецца{{sfn|Захарьян|2000|с=387}}. У студзені 1522 года бацька заваёўніка — дон Марцін Картэс, з трыма кузенамі, быў па рэкамендацыі герцага Бехарскага прыняты намеснікам Карла V у Іспаніі — кардыналам-арцыбіскупам [[Адрыян VI|Адрыянам Утрэхцкім]], абраным за некалькі дзён да таго [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]]. Гутарка вялася на латыні, і фактычны кіраўнік Іспаніі стаў на бок Эрнан Картэса. У жніўні 1522 года ў Іспанію вярнуўся кароль Карл V, якому мелася ўсталяваць статус Мексікі ў шэрагу сваіх уладанняў. Кароль загадаў стварыць камісію для прымірэння Картэса і Веласкеса. Тады ж у Іспанію прыйшла трэцяя рэляцыя Картэса<ref>[http://www.indiansworld.org/3cortes.html Третье послание императору Карлу V]</ref>, датаваная 15 мая 1522 года, у якой падрабязна апісваліся «Ноч смутку» і ўзяцце Тэначтытлана. Да ліста прыкладалася каралеўская пяціна і багатыя дары манастырам Кастыліі і ўплывовым асобам каралеўства{{sfn|Documentos cortesianos I|1993|p=232–241}}. 15 кастрычніка 1522 года Карл V падпісаў указ аб прызначэнні Эрнана Картэса «''губернатарам, генерал-капітанам і вярхоўным судовым выканаўцам па грамадзянскіх і крымінальных справах на ўсёй тэрыторыі і ва ўсіх правінцыях Новай Іспаніі''»{{sfn|Documentos cortesianos I|1993|p=250}}. == Кіраўнік Мексікі == === Герб Картэса === [[Файл:Escudo de Hernán Cortés completo.svg|thumb|220px|Герб Картэса.]] Адной з узнагарод Карла V за заваяванне Новай Іспаніі было падараванне Картэсу правы на асаблівы адметны [[герб]] «звыш таго, што атрымаў у спадчыну ад продкаў па сваім паходжанні»{{sfn|Дюверже|2005|с=150–151}}. Паводле тагачаснага звычаю Эрнан павінен быў выказаць свае пажаданні да зместу герба. 7 сакавіка 1525 года датаваны ліст, накіраванае каралеўскім сакратаром Франсіска дэ лос Кобас, дзе апісваецца геральдычная кампазіцыя: {| | {{пачатак цытаты}}Нам заўгодна, каб вы маглі насіць як ваш асабісты адметны герб шырокі шчыт з двухгаловым чорным арлом, што ёсць імперыі нашай герб, на белым полі ў верхняй частцы левага боку і залатым ільвом на чорным [чырвоным] полі пад ім у памяць аб знаходлівасці і сіле, праяўленых вамі ў бітвах, і з трыма каронамі ў верхняй частцы правага боку на пясчаным [чорным] поле, адна будзе вышэй іншых, у памяць аб трох Васпана вялікага горада Ценусцітана [Тэначтытлана]… якіх вы перамаглі, першаму імя Мутэсзума [Мантэсума], забіты індзейцамі, калі ў вас у палоне знаходзіўся, другому імя Куэтааацын [Куітлауак], брат яго, атрымлiваць у спадчыну яму… і трэцяму імя Гуауктемуцын [Куаутемок], яго пераемнік, з’яўляўся непакорлівасьць, пакуль не быў вамі пераможаны; і ў нізе правага боку вы можаце змясціць горад Ценусцітан, які ўзвышаецца над вадой, у памяць пра яго палону мячом вашым і ўключэнні ў каралеўства наша; і ўкруг азначанага шчыта на амарыльным [жоўтым] полі — сем пераможаных вамі капітанаў або васпаноў сямі правінцый заліва, раз сустрэнецца звязаны будуць ланцугом, замкнёнай на канцы шчыта вісячым замком{{sfn|Дюверже|2005|с=151}}. {{oq|es|...Traher por vuestras armas propias y conocidas un escudo que en el medio del a la mano derecha en la parte de arriba aya una aguila negra de doss cabezas en campo blanco que son las armas de nuestro ymperio y en la otra meitad del dicho medio escudo a la parte de abaxo un leon dorado en campo colorado en memoria que vos el dicho hernando cortes y por vuestra yndustria y esfuerzo truxistes las cosas al esta­do arriba dicho y en la meytad del otro medio escudo de la mano yzquierda a la parte de arriba tress coronas de oro en campo negro launa sobre las dos en memoria de tress Señores de la gran ciudad de tenustitan y sus provincias que vos vencistes que fue el primero muteccuma que fue muerto por los yn­dios temendole vos preso y cuetaoacin su hermano que sucedio en el señorio y se rrevelo contra nos y os echo de la dicha cibdad y el otro que sucedio en el dicho señorio guauctemncin y sostubo la dicha rrevelion hasta que vos le vencistes y prendistes y en la otra meytad del dicho medio escudo de la mano yzquierda a la parte de abaxo podais traher la cib­dad de tenustitan armada sobre agua en memoria que por fuerza de armas la ganastes y sujetastes a nuestro señorio y por orla del dicho escudo en campo amarillo siete capitanes y señores de siete provincias y poblaciones que estan en laguna y en torno della que se rrevelaron contra nos y los enastes y prendistes en la dicha cibdad de tenustitan apresionados y atados con una cadena que se venga a cerrar con un candado debaxo del dicho escudo y encima del un yelmo cerrado con su tinble en un escudo atal...<ref>{{cite web|url=http://dibujoheraldico.blogspot.ru/2012/07/escudo-de-hernan-cortes.html|title=Escudo de Hernán Cortés|publisher=|accessdate=2013-08-16|lang=es}}</ref>}} {{канец цытаты}} |} Прафесар Хаўер Лопес Медэліна дае больш падрабязную расшыфроўку геральдычнай сімволікі. Двухгаловы арол [[Габсбургі|Габсбургаў]], змешчаны ў верхняй левай частцы шчыта, адначасова сімвалізуе буйныя дасягненні імперскага маштабу і паказвае на сувязь паміж сюзерэнам і васалам. Тры кароны ў правай верхняй частцы шчыта сімвалізуюць трох ацтэкскіх кіраўнікоў, зрынутых Картэсам, гэта [[Мантэсума II|Мантэсума]], [[Куітлауак]] і [[Куаўтэмак]]. Залаты леў у ніжняй левай частцы шчыта сімвалізуе гераічнае дзеянне. Нарэшце, у правай ніжняй частцы шчыта змешчана выява пірамід [[Тэначтытлан]]а, перад якімі намаляваны манастыры і саборы новага горада — [[Мехіка]], якія адлюстроўваюцца ў водах возера [[Тэшкока (возера)|Тэскока]]. Блазон абрамлены ланцугом, якая злучае 7 галоў індзейцаў, якія сімвалізуюць васальныя гарады-дзяржавы даліны Мехіка, заваяваныя Картэсам: [[Тлакапан]], [[Каяакан]], {{нп3|Істапалапа|Істапалапа|ru|Истапалапа}}, [[Тэскока, альцепетль|Тэскока]], {{нп3|Горад Чалька-дэ-Дыяс-Каваруб'яс|Чалька|ru|Чалько-де-Диас-Коваррубьяс}}, {{нп3|Сачымілька|Сачымілька|ru|Сочимилько}}, [[Тлатэлолька]]. Паколькі бацька Картэса належаў да роду Манрояў, яго герб змешчаны ў самым цэнтры блазона. Хоць [[дэвіз]] не быў уключаны ў каралеўскае падараванне, але Картэс увёў і яго, дадаўшы таксама крылатага льва. Лацінскі тэкст дэвізу абвяшчаў: ''Judicium Domini aprehendit eos et fortitudo ejus corroboravit brachium meum'' — «Правасуддзе Гасподняе наступіла іх, і сіла Яго ўмацавала руку маю»<ref>{{cite web|url=http://www.motecuhzoma.de/escudo.html|title=''Xavier López Medellín''. La heráldica de Hernán Cortés|accessdate=2013-07-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HwAzQ9XF?url=http://www.motecuhzoma.de/escudo.html|archivedate=7 ліпеня 2013|url-status=live}}</ref>. Згодна з К. Дюверже, герб Картэса мог мець другое прачытанне, укаранёныя ў дакалумбавай мексіканскай культуры, яго можна ўспрымаць як {{нп3|ацтэкская пісьменнасць|ацтэкскую піктаграфію|ru|Астекское письмо}}. Арол Габсбургаў і леў левага поля адпавядалі сімвалам сонца і вайны — арла і ягуара — асноў рэлігіі {{нп3|науа|науа|ru|Науа}}. Арол (''куаутлі'') — сімвал дня і неба, і ягуар (''ацэлотль'', іспанцы называлі яго львом) — сімвал ночы і падземнага царства, ўяўлялі сабой два ўвасабленні Сонца. У ацтэкскай рэлігіі энергія сонца няспынна вычэрпваецца, і толькі чалавек вайной і ахвярапрынашэннямі можа яе перыядычна адраджаць. Уключыўшы арла і ягуара ў свой герб, Картэс выкарыстаў канцэпцыю індзейскай святой вайны. Правая частка герба змяшчае сімвалы вады і агню. Вада (''атль'') ясна выказана ў выглядзе возера Тэскока, а агонь (''тлачынолі'') сімвалізуе каронай, адпаведнай ідэаграфічнае знаку агню ў ацтэкаў. Каб пазбегнуць двухсэнсоўнасці Картэс выкарыстаў тры кароны, якія ўтвараюць трохвугольнік, паколькі лічба «3» таксама звязана з канцэпцыяй агню. Нарэшце, сем чалавечых галоў, звязаных ланцугом уздоўж усяго шчыта, адсылаюць да даіспанскага знака пячор {{нп3|Чыкамасток|Чыкамастока|ru|Чикомосток}} — міфічнага месцы паходжання сямі плямёнаў науа; іспанскі ланцуг адпавядае індзейскай вяроўцы (''мекатль''), якая ў ацтэкскай іканаграфіі заўсёды пазначала захоп палоннага, прызначанага ў ахвяру{{sfn|Дюверже|2005|с=151–152}}. === Энкамьенда. Палітыка ў адносінах да індзейцаў === [[Файл:Malinche Tlaxcala.jpg|thumb|left|220px|Картэс і Малінчэ ў горадзе [[Тлатэлолька|Шалтэлолька]]. ''Тласкаланскі малюнак XVI стагоддзя''.]] Адразу пасля заваёвы Мексікі Картэс стаў паводзіць сябе як незалежны кіраўнік. Гэта палягчалася тым, што да 1521 года не былі ўстаноўленыя межы Новай Іспаніі, а ў каралеўскай грамаце не ўсталёўваліся тэрытарыяльныя межы ўлады Картэса, хоць яшчэ з часоў першых адкрыццяў ў Новым Свеце новыя тэрыторыі лічыліся ўладаннямі Кастыльскай кароны<ref name="Felix Hinz">{{cite web|url=http://www.motecuhzoma.de/neuspanien.html|title=La Constitución y Organización del Reino Colonial Español: Ejemplarizados en el Caso de la Nueva España bajo Hernán Cortés|author=Felix Hinz|accessdate=2013-07-05|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HvyEK1M9?url=http://www.motecuhzoma.de/neuspanien.html|archivedate=7 ліпеня 2013|url-status=live}}</ref>. У той жа час Картэс, будучы сведкам дэмаграфічнай катастрофы на Эспаньёле і на Кубе, імкнуўся цалкам захаваць туземны сацыяльныя структуры, па сутнасці, замяніўшы ацтэкскіх ''кальпішкі'' на сваіх паплечнікаў па канкісце, якія падпарадкоўваліся асабіста яму<ref name="Felix Hinz" />. Рэалізацыяй гэтых прынцыпаў і была сістэма [[Энкам’енда|энкам’енды]], якая мае аналагі як у індзейскіх таварыствах, так і ў сістэме духоўна-рыцарскіх ордэнаў Іспаніі{{sfn|Дюверже|2005|с=162–163}}. З красавіка 1522 года генерал-капітан Новай Іспаніі прысвоіў сабе права размяркоўваць усе землі паміж іспанскімі уладальнікамі па сваім меркаванні, прычым зямлі маглі атрымаць толькі непасрэдна тыя, хто ўдзельнічалі ў канкісце{{sfn|Дюверже|2005|с=163}}. Для новапрыбылых ўсталёўваўся цэнз знаходжання ў 8 гадоў, што перавышала тэрмін, калісьці усталяваны Аванда для Санта-Дамінга. У сувязі з тым, што індзейскае сельская гаспадарка была прымітыўным у параўнанні з іспанскім, і ацтэкі не ведалі мноства харчовых культур, Картэс увёў квоты на абавязковае вытворчасць шэрагу прадуктаў, як прывазных — [[вінаград]]а і [[пшаніца|пшаніцы]], так і мясцовых культур — [[маіс]]а, [[тамат]]аў, [[Перац агароднінны|перцу]], [[батат]]аў і інш. Указы Картэса аб выводзінах мясцовых парод рагатай жывёлы і коней сведчаць, што ён імкнуўся да поўнай эканамічнай самадастатковасці<ref name="Felix Hinz" />. У энкамьендах ажыццяўлялася сістэма нарміравання і дзяржаўнага рэгулявання: Картэс забараніў працу жанчын і дзяцей ва ўзросце да 12 гадоў, забараняліся начныя працы (працоўнай дзень павінен быў заканчвацца за гадзіну да заходу сонца), быў уведзены абедзенны перапынак, рэгуляваўся таксама рацыён рабочых — «{{нп3|Фунт, адзінка вымярэння|фунт|ru|Фунт (единица измерения)}} {{нп3|Тартылья|праснакоў|ru|Тортилья}} з соллю і перцам», нядзеля абвяшчалася выхадных днём. Паколькі праца супольнікаў-індзейцаў не аплачвалася, па ўказе Картэса пасля 20-дзённай адпрацоўкі на энкамьендэйра, усталёўваўся 30-дзённы перыяд, у які індзейцы працавалі на сябе{{sfn|Дюверже|2005|с=164}}. Характэрнай асаблівасцю палітыкі Картэса ў першыя гады пасля заваёвы стала ўвядзенне [[Сегрэгацыя|сегрэгацыі]] (''traza''). Іспанскае насельніцтва магло размяшчацца толькі ў гарадах (пад якімі разумелася любое паселішча з адміністрацыйнай арганізацыяй), прычым у Мехіка іспанцам вылучаліся зямлі пад жылыя кварталы, за перыметрам якіх — уласна ''traza'' — пражываць забаранялася. Гэта пераследвала асабліва палітычныя мэты: Картэс хацеў прадухіліць магчымасць ўзнікнення «дзікіх» калоній, па-за ўсякім кантролю з яго боку. Іспанцам таксама забаранялася гандаль з мясцовым насельніцтвам. Індзейцам ў месцах іх суцэльнага пражывання давалася самакіраванне, а іспанская прысутнасць абмяжоўвалася прадстаўнікамі ўлады{{sfn|Дюверже|2005|с=165–166}}. У задумах Картэса асаблівае месца займалі ордэны жабрацтва — асабліва [[францысканцы]]. Хоць уладальнік энкамьенды павінен быў клапаціцца аб звароце ў хрысціянства сваіх падапечных, але галоўную ролю ў гэтым працэсе павінны былі згуляць служыцелі царквы. Акрамя таго, францысканцы павінны былі наглядаць за іспанскімі адміністратарамі і памешчыкамі, засцерагаючы карэннае насельніцтва ад самавольства<ref name="Felix Hinz" />. === Хрысціянізацыя Мексікі === [[Файл:Крещение ацтеков.JPG|thumb|220px|Хрышчэнне ацтэкскіх арыстакратаў. ''Карціна невядомага мастака XVI ці XVII стагоддзя''.]] Адной з найважнейшых мэт Картэса быў зварот індзейцаў ў хрысціянства. Аднак першы час у Мексіцы практычна не вялося хмаравага будаўніцтва, а замест гэтага старыя паганскія капішчы пераабсталяваць і асвячаліся. Картэс быў вельмі ліберальным хрысціянінам па мерках XVI стагоддзя, на думку К. Дюверже ён мог належаць да апазіцыйнага плыні ў іспанскай каталіцызме, цэнтрам якога была [[Эстрэмадура]], і носьбітамі якога былі францысканцы з царкоўнай правінцыі (Кустодзіеў) Сан-Габрыэль. Па хадайніцтве Картэса булай «Exponi nobis fecisti» ад 9 мая 1522 года тата [[Адрыян VI]] прадаставіў ім самыя шырокія паўнамоцтвы ў справе звароту Новай Іспаніі{{sfn|Дюверже|2005|с=159}}. Першая місія, адпраўляюць у Мексіку, па прынцыпе «{{нп3|Перайманне Хрыста|пераймання Хрыста|ru|О подражании Христу}}» складалася з 12 манахаў — [[апостал]]аў Мексікі — пад кіраўніцтвам брата Марціна з Валенсіі, былога настаяцеля манастыра Сан-Франсіска ў Белвісе — [[феод]]зе Манрояў, якія і заснавалі гэты манастыр{{sfn|Дюверже|2005|с=159}}. У лістападзе 1523 года 12 місіянераў адправіліся ў [[Севілья|Севілью]], адплыўшы з {{нп3|Горад Санлукар-дэ-Барамеда|Санлукара|ru|Санлукар-де-Баррамеда}} 25 студзеня 1524 года. У [[Санта-Дамінга]] францысканцы сутыкнуліся з паўстаннем у {{нп3|Баарука|Баарука|ru|Баоруко}}, якім кіраваў сын [[касік]]а, які навучаўся ў іспанскіх святароў. Бачачы, што індзейцы адмаўляюць палітыку іспанізацыі, мексіканскія місіянеры прыйшлі да высновы, што яны павінны прапаведаваць індзейцам на іх роднай мове. 13 мая 1524 года місія высадзілася ў Сан-Хуан-дэ-Улуа і пешшу рушыла ў [[Мехіка]]. Адным з манахаў быў {{нп3|Тарыбіа дэ Бенавентэ|Тарыбіа дэ Бенавентэ|ru|Торибио де Бенавенте}}, які атрымаў ад індзейцаў Тласкалы мянушку Моталінія («Ён бедны»). Картэс зладзіў місіі ўрачыстую сустрэчу і адправіў эскорт{{sfn|Дюверже|2005|с=160}}. У канцы чэрвеня Картэс арганізаваў першы тэалагічны дыспут у Новым Свеце, на якім сам старшыняваў. Абмен думкамі паміж першымі дванаццаццю францысканцамі і правадырамі Мехіка-Тэначтытлана быў апісаны {{нп3|Бернардына дэ Саагун|Бернардына дэ Саагунам|ru|Бернардино де Саагун}}{{sfn|Дюверже|2005|с=161}}. === Картэс і Іспанія === [[Файл:Carta-cifrada-de-25-06-1532-de-Hernan-Cortes-y-tabla-de-su-codigo.jpg|thumb|left|220px|Закадаваны ліст Картэса з выкарыстаннем камбінаванага шыфру з падстаноўкі [[амафон]]аў і метаду ''nomenclator''.]] Адносіны Картэса з іспанскімі ўладамі з самага пачатку былі вельмі супярэчлівымі, бо праводзіцца ім палітыка супярэчыла уласна каланіяльным спосабу кіравання, а апора на мясцовыя сацыяльныя структуры выклікала здзіўленне і непрыманне нават у яго паплечнікаў. У чацвёртай рэляцыі Карлу V Картэс пісаў: {| | {{пачатак цытаты}}Калі ў нас завядуцца біскупы і іншыя прэлаты, яны не замарудзяць перанесці да нас благія звычкі, уласцівыя ім сёння. Яны скарыстаюцца царкоўным маёмасцю, каб змарнатравіць яго на раскоша і іншыя заганы; яны завітаюць маяраты сваім дзецям і сваім сваякам. І горш за ўсё: карэнныя жыхары гэтых месцаў ведалі ў ранейшыя часы святароў, якія адпраўляюць культ і службы, і асобы гэтыя былі сумленнасці і бескарыслівасці бездакорнага… Што падумаюць яны, бачачы маёмасць царквы і службу Госпаду ў руках канонікаў або іншых святых, якія павядуць жыццё невукаў і здрадзяць свабодна заганам, як гэта ўвайшло ў іх у звычку сёння ў нашых каралеўствах? Тым пераменшыць б нашу веру і ўчынілі б ёй вялікую насмешку{{sfn|Дюверже|2005|с=167}}.{{канец цытаты}} |} Такія погляды тлумачыліся і тым, што Мексіка нашмат пераўзыходзіла Іспанію па насельніцтву і памерах, а таксама багацця і прыродных рэсурсаў. Картэс адразу паставіў перад сабой задачу асваення Паўднёвых мораў з мексіканскага ўзбярэжжа, пра што апавяшчаў караля ў рэляцыі ад 15 мая 1522 года. Гэта пагражала яшчэ больш аддзяліць Новую Іспанію ад Старога Свету, пасля чаго кароль прыняў меры: на рубяжы 1523 і 1524 гадоў Картэс атрымаў шэраг указанняў, датаваных яшчэ 26 чэрвеня 1523 года. Яны супярэчылі ўсёй палітыцы Картэса, паколькі кароль патрабаваў свабоднага перамяшчэння іспанцаў па любой тэрыторыі, забароны змешаных шлюбаў, ўвядзення свабоды гандлю і інш. Улада рэзка асудзіла энкомьенды і запатрабавала скасаваць маёнтка. Для рэалізацыі каралеўскіх планаў ім была накіравана ў Веракрус {{нп3|Каралеўская аудыенсія|Каралеўская аудыенсія|ru|Королевская аудиенсия}} пад пачаткам Алонса дэ Эстрада, якая мела галоўнай мэтай абмежаванне ўлады Картэса і павелічэння памераў прыбытку{{sfn|Дюверже|2005|с=169–170}}. У гэтых умовах рашэнне Картэса пакінуць Мехіка выклікала здзіўленне ў ўсіх сучаснікаў і гісторыкаў. === Справа Аліда і Гарая === У кастрычніку 1524 года Картэс, валодаючы ўсёй паўнатой улады, адважыўся пакінуць Мехіка. Паход на землі мая шматлікім біёграфам здаваўся ірацыянальным: да моманту пачатку вайны Картэс кантраляваў усю тэрыторыю былой імперыі ацтэкаў, на паўночным усходзе Сандаваль здолеў утаймаваць [[Уастэкі|уастэкаў]], Франсіска дэ Араска пакарыў [[Аахака (штат)|Аахака]], а Крыстабаль дэ Алід — [[Мічаакан]], гэта значыць зямлі, ацтэкам ніколі не падпарадкоўваліся. Валодання Картэса дасягнулі паўночнага ўзбярэжжа {{нп3|Заліў Тэуантэпек|Тэуантэпека|ru|Теуантепек (залив)}}, былі знойдзеныя багатыя паклады срэбра і заснаваны порт [[Акапулька]]{{sfn|Дюверже|2005|с=171–173}}. Яшчэ ў 1523 года Картэс адправіў два атрады — марскі і сухапутны. Крыстабаль дэ Алід ўзначаліў марскі атрад з 6 караблямі і 370 салдатамі, які павінен быў зайсці ў [[Гавана|Гавану]] для рыштунку, а далей накіравацца ў [[Гандурас]]{{sfn|Захарьян|2000|с=277–278}}. Сухапутны атрад ішоў пад камандай Пэдра дэ Альварадо, які мае пад пачаткам 135 конных рыцараў, 120 аркебузнікаў, 4 гарматы, 200 тласкаланцаў і 100 ацтэкаў{{sfn|Захарьян|2000|с=275}}. У рэляцыі Карлу V сцвярджалася, што асноўнай іх мэтай быў пошук праходу з Атлантычнага акіяна ў Ціхі, але ў рэчаіснасці Картэс хацеў падпарадкаваць сабе ўсю тэрыторыю Цэнтральнай Амерыкі. Аднак шэраг гісторыкаў звязвалі паход Картэса з «справай Гарая». Пошукі праліва, які злучае два акіяна, з 1519 года ажыццяўляў губернатар Ямайкі — {{нп3|Франсіска дэ Гарай|Франсіска дэ Гарай|ru|Франсиско де Гарай}}, сваяк [[Хрыстафор Калумб|Хрыстафора Калумба]], адзін з піянераў асваення Амерыкі. Ён спрабаваў аспрэчваць правы Картэса на Новую Іспанію, у чым яго падтрымлівалі адэлантада Кубы Веласкес і біскуп Фансека — галоўны праціўнік Эрнан ў Іспаніі. 25 ліпеня 1523 года Гарай і Хуан дэ Грыхальва высадзіліся ў Панука, маючы каля 1000 чалавек. Гэта прывяло да вайны Картэса і Гарая, бо генерал-капітан Мексікі размяшчаў граматай Карла V ад 24 красавіка, прадпісвае Франсіска дэ Гараю не ўмешвацца ў мексіканскія справы{{sfn|Documentos cortesianos I|1993|p=262–264}}. Узброеныя сутыкненні скончыліся ў Мехіка, куды Картэс запрасіў Гарая, каб абмеркаваць шлюб іх дзяцей. На Каляды 1523 года Гарай раптоўна памёр, пасля чаго Картэса абвінавацілі ў яго атручванні{{sfn|Дюверже|2005|с=173–174}}. Тым не менш, у чацвёртай рэляцыі Карлу V, датаванай 15 кастрычніка 1524 года, няма намёкаў на намеры адысці ад улады. Картэс, аднак, скардзіўся на тое, што каралеўскія рэвізоры прынізілі выдаткі на «супакаенне» Мексікі. Гэта заканамерна прывяло яго да заявы, што кароль не разумее асаблівасцей гэтай зямлі, і Картэс не збіраецца выконваць яго ўказанні: «Я рабіў тое, што лічыў дабром для Вашага Вялікасці, і паступіць інакш, значыла б дапусціць спусташэння; я заклікаю Вашу Вялікасць падумаць пра гэта і паведаміць мне Ваша рашэнне»{{sfn|Дюверже|2005|с=176}}. Разам з пасланнем Картэс адправіў у Іспанію і каралеўскую пяціну, якая ўключае золата на суму 80000 [[песа]], каштоўнасці Куаутэмока (Берналь Дыяс пісаў, што там былі жамчужыны велічынёй з арэх), і сімвалічны дар — гармату «Фенікс» з нізкапробнага золата з надпісам:"''Ніхто падобнай птушкі не ўгледзеў, ніхто яшчэ слугой Картэса не меў; ніхто, падобна Вам, і светам не валодаў''"<ref group="Заўв"><poem>Aquesta ave nacio sin par Yo en serviros sin segundo Vos sin igual en el mundo.</poem></ref>. Пры пераплаўленні яна дала яшчэ 20000 [[дукат]]аў прыбытку{{sfn|Захарьян|2000|с=285–286}}. Паводле К. Дзювержэ ў падарунку быў выклік: гармату адлілі індзейцы — [[тараскі]] з металу, здабытага ў Мічаакане. Гэта паказвала, што не Мексіка мае патрэбу ў багаццях Кастыліі, а зусім наадварот{{sfn|Дюверже|2005|с=177}}. Тым часам Крыстабаль дэ Олід заключыў пагадненне з адэлантада Веласкеса і пачаў вайну за аднаасобнае ўладанне Гандурасам — прэтэндэнтаў да таго часу было ўжо чацвёра: Франсіска Эрнандэс, адпраўлены з Панамы, самаабвешчаны губернатар Гансалес дэ Авіла і Педра дэ Альварада. Картэс адправіў на ўціхамірванне бунту свайго кузена Франсіска дэ лас Касаса, які пакараў смерцю Оліда{{sfn|Захарьян|2000|с=277–278}}. === Паход 1524—1526 гадоў === [[Файл:ROHM D010 Portrait of cortes.jpg|thumb|left|220px|Ідэалізаваны партрэт Картэса. ''Ілюстрацыя М. Коксхэд, 1909 год''.]] Картэс выступіў у паход з велізарнай світай, якая ўключала пажаў, слуг, лекараў, сакальнічых, музыкаў, жанглёры. За ім ішлі практычна ўсе кіраўнікі ацтэкаў, уключаючы экс-імператара Куаутемока, узяў з сабой Картэс і ўсіх сваіх наложніц. Войска ўключала больш за 300 іспанцаў і 3000 ацтэкаў{{sfn|Захарьян|2000|с=289–290}}. У {{нп3|Горад Арысаба|Арысабе|ru|Орисаба}} Картэс нечакана выдаў замуж сваю наложніцу і перакладчыцу Малінчэ — яна дасталася Хуану Харамільі{{sfn|Дюверже|2005|с=180–181}}. У далейшым паводзіны заваёўніка станавілася ўсё больш невытлумачальным: ён адправіў узятых з сабой чыноўнікаў Аудыенсіі назад у Мехіка, што зводзіла на нішто яго ўладу ў сталіцы, а потым рушыў армію праз мангравыя балоты Табаска. Дасягнуўшы ракі [[Усумасінта]], Картэс абвінаваціў Куаутемока ў змове, і 28 лютага 1525 года павесіў{{sfn|Захарьян|2000|с=394–395}}. Пасля цяжкага пераходу праз джунглі, парадзелая армія дасягнула дзяржавы мая {{нп3|Таясаль|Таясаль|ru|Тайясаль}}. Пасля адпачынку, у самым пачатку красавіка, Картэс дасягнуў ўзбярэжжа Карыбскага мора, дзе заснаваў некалькі гарадоў. Індзейцамі мая былі складзеныя ўласныя запісы аб паходзе Картэса ў Гандурас: {| | {{пачатак цытаты}}Выступілі кастыльцы у годзе 1527 [павінна быць: 1525], імя іх капітана — Дон Марцін Картэс [Martin Cortes, так у арыгінале], тады яны ўвайшлі ў Таноц’ык [Tanodzic], яны прайшлі Тачыш [Tachix], і яны прыбылі ў цэнтр краіны Сакчутэ [Çacchutte], і ён прыйшоў, каб размясціцца ў паселішчы Тышакхаа [Tixakhaa]. Менавіта там ён размясціўся са сваімі суправаджаюць, і ён пачаў зваць ўладара Пашбаланача, пра які я ўжо сказаў… Капітан стаў казаць: «Хай прыйдзе ўладыка, каб я яго ўбачыў, я зусім не збіраюся ваяваць, маё жаданне — прайсці і агледзець ўсю краіну. Я зраблю яму шмат дабра, калі ён з дабром прыме нас». Так было сказана гэтым чалавекам аб тым, што ён меў намер у гэтым царстве. І яны прыйшлі і сказалі пра гэта уладыку Пашбаланача там, у паселішчы Іцамк’анак. Калі прыбылі ўсе валадарствам, ён сабраў іх зноў і стаў гаварыць ім: «Вось добра, каб я адправіўся, каб я ўбачыў і пачуў тое, чаго жадаюць прыбылі кастыльцы». Так некалі адправіўся ўладыка Пашбаланача, менавіта так ён ўбачыўся і сустрэўся з капітанам Дэль Валье з вялікай колькасцю дароў: вадкага мёду, індыкоў, маісу, капала і іншага ежы і пладоў. Так было сказана уладыку Пашбаланача: «Вось я прыйшоў сюды ў тваю зямлю, так як я пасланы уладаром зямлі Імператарам, і сядзіш на троне ў Кастыліі, каб я ўбачыў і агледзеў краіну і паселішчы. Я не ваюю, толькі прытрымліваюся цяпер сваёй дарогай, і шукаю дарогу ў Улуа [Uluba], адкуль прыбываюць золата, каштоўныя пёры і какава, як я чуў». І вось такі быў адказ, які ён сказаў яму: «Добра было б, каб ты адправіўся зараз, каб ты прыйшоў спачатку ў маю зямлю, у мой дом, у маё паселішча, там мы абдумаем, што было б добра, а спачатку мы Адпачнем». «Хай будзе так» — сказаў капітан дэль Валье. І так ён адпачыў на працягу 20 дзён{{sfn|Пашболон-Мальдонадо|2012|с=14–16}}.{{канец цытаты}} |} Каралеўскія чыноўнікі, якія вярнуліся з паходу, у жніўні 1525 года абвясцілі аб гібелі Картэса і пачалі вынішчэнне яго прыхільнікаў, не грэбуючы нават пакараннем смерцю святароў. Картэс, нават атрымаўшы весткі аб хаосе, які пануе ў Мехіка, вагаўся і думаў з Гандураса адправіцца на заваяванне [[Нікарагуа]]. Толькі 25 красавіка 1526 года Картэс адправіўся ў Веракрус праз Гавану{{sfn|Дюверже|2005|с=185–189}}. Прыбыўшы ў Мексіку 24 мая, у паход на Мехіка Картэс адправіўся толькі 4 чэрвеня, яго паўсюль сустракалі як вызваліцеля. 25 чэрвеня ён абвясціў аб вяртанні да абавязкаў губернатара. Тады ж ён атрымаў ліст караля Карла, падпісанае ў кастрычніку 1525 года, у якім назначалася камісія для расследавання дзейнасці Картэса пад пачаткам суддзі Луіса Понсэ дэ Леона{{sfn|Дюверже|2005|с=190–191}}. === Сям’я === У жніўні 1522 года ў Мексіку прыбыла разам са сваімі братамі і сёстрамі жонка Картэса — Каталін Хуарэс Маркайда, памерлая напярэдадні свята ўсіх святых (1 лістапада). Паводле К. Дзювержэ існуе як мінімум дзве версіі абставін яе скону. Паводле першай, жонка Картэса пакутавала цяжкім захворваннем яшчэ на Кубе, а высакагор’е Мехіка пагоршыла яе стан. Паводле іншай версіі, жонка Картэса з’явілася ў Мексіку няпрошана, і стала прэтэндаваць на ролю кіраўніцы, а таксама разагнала тубыльных наложніц мужа. У выніку сваркі, Картэс задушыў яе (на шыі нібыта былі выяўленыя чырвоныя плямы). На думку К. Дзювержэ, уласнаручнае забойства было малаверагодна — Картэс адрозніваўся вялікім самавалоданнем, аднак гвалтоўная смерць Каталін Хуарэс цалкам верагодная{{sfn|Дюверже|2005|с=156–157}}. Неўзабаве пасля скону Каталін ў Картэса нарадзіўся сын-метыс ад Малінчэ, ахрышчаны Марцінам<ref name="Los hijos de Hernán Cortés">''Xavier López Medellín''. [http://www.motecuhzoma.de/hijos.html Los hijos de Hernán Cortés]</ref>. Яшчэ адзін сын — Луіс, нарадзіўся ў 1525 годзе ад Антоніі (або Эльвіры) Эрмасільё, якую ўслед за Гамарам лічаць іспанкай, аднак К. Дзювержэ мяркуе, што яна хутчэй за ўсё таксама была індыянка{{sfn|Дюверже|2005|с=270}}. У Картэса таксама былі яшчэ дзве дачкі ад ацтэкскіх прынцэс, у тым ліку дачкі Мантэсумы Тэчуішпацын (у хрышчэнні — Ісабель), папскай булай ад 1529 года яны ўсе былі прызнаныя законнымі спадкаемцамі{{sfn|Дюверже|2005|с=157–158}}. == Іспанія. Вяртанне ў Мексіку == === Барацьба за ўладу === Лістом Карла V ад 4 лістапада 1525 года абвяшчалася расследаванне дзеянняў канкістадораў ў Новай Іспаніі, а таксама гаварылася пра прыслалі «суддзі на пастаяннае жыхарства» ({{lang-es|juicio de residencia}}) у асобе Луіса Понсэ дэ Леона — сына першаадкрывальніка Фларыды. Фармулёўкі, зрэшты, былі цалкам дыпламатычнымі: «''Як вы самі ўбачыце, згаданы Луіс Понсэ дэ Леон не ведае нічога аб гэтых краях, роўна як і не мае паняцця, што рабіць там належыць… Карысна будзе вам настаўляць яго, як гэтай зямлёй кіраваць найлепшым чынам варта''»{{sfn|Documentos cortesianos I|1993|p=344–345}}. 23 чэрвеня 1526 года Понсэ дэ Леон прыбыў у Веракрус, Картэс загадаў сустрэць яго з пашанаю і даў эскорт ў парадным уборы, які павінен быў суправаджаць суддзю да самага Мехіка. Афіцыйна Картэс патлумачыў, што суддзя прыбыў пакараць мяцежных чыноўнікаў Аудыенсіі і аднавіць справядлівасць у дачыненні індзейцаў, пацярпелых ад злоўжыванняў. Аднак ужо праз два дні пасля прыбыцця ў Мехіка, 4 ліпеня, Луіс Понсэ дэ Леон адабраў у Картэса посахі вярхоўнага суддзі Новай Іспаніі, і адначасова зняў яго з пасады губернатара, паводле афіцыйнага тлумачэння — «дзеля магчымасці бесперашкодна праводзіць судовае расследаванне спосабаў канкістадораў служыць каралю»{{sfn|Дюверже|2005|с=192}}. Неўзабаве Понсэ дэ Леон захварэў, Картэс тлумачыў гэта асаблівасцямі мексіканскага высакагор’я; пакутавала і судзейская світа. Неўзабаве сканаў сам Понсэ дэ Леон (20 ліпеня) і амаль усе яго суправаджаюць — больш за 30 чалавек. Паводле завяшчання суддзі, яго паўнамоцтвы пераходзілі нейкаму Маркасу дэ Агіляр, [[ліцэнцыят]]у права, якога не прызнаў гарадскі савет Мехіка; муніцыпалітэт звярнуўся да Картэса з просьбай узяць уладу ў свае рукі. Картэс 1 жніўня вярнуўся на пасаду генерал-капітана і губернатара, але пакінуў Агіляр на пасадзе вярхоўнага суддзі, карысць, яго павінен быў зацвердзіць кароль{{sfn|Захарьян|2000|с=304–305}}. Картэс пацвердзіў свае ўказы ад 1524 года аб прынцыпах абыходжання з індзейцамі, і зрабіў больш жорсткімі пакарання для іспанцаў за парушэнне недатыкальнасці тубыльных тэрыторый, таксама была абмежаваная свабода перамяшчэння іспанцаў і ўводзілася манаполія на гандаль маіс. Паводле К. Дзювержэ, летам 1526 года ў Картэса быў шанец зрабіць Новую Іспанію незалежнай дзяржавай: Карл V тады вёў цяжкую вайну са [[Святы прастол|Святым прастолам]] і Францыяй з-за прызнання сябе імператарам [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]], і не меў сродкаў на вайну з Картэсам. Канкістадораў нават абвінавачвалі ў таемных перамовах з Францыяй па пытанні аддзялення{{sfn|Дюверже|2005|с=193}}. 3 верасня 1526 года Картэс завяршыў пятую рэляцыю, у якой апісаў паход у Гандурас, вяртанне ў Мехіка і скон Понсэ дэ Леона. Картэс шмат скардзіўся на несправядлівыя абвінавачванні, патрабаваў прызнання сваіх заслуг і адабрэння палітыкі, якая праводзіцца, нагадваючы, якую колькасць золата даслаў для патрэб кароны, а таксама заяўляў, што вяртае сабе паўнамоцтвы генерал-капітана і губернатара аж да асаблівых распараджэнняў{{sfn|Documentos cortesianos I|1993|p=387–404}}. Ён разумеў хісткасць свайго становішча, і 26 верасня пісаў бацьку: «''Я сягоння нібы ў чысцец, і нішто не перашкодзіла б таму, каб адкрыліся вароты пекла, калі б у мяне не было надзеі вырвацца з яго''»{{sfn|Documentos cortesianos I|1993|p=417}}. 1 сакавіка 1527 года Агіляр памёр; Картэса абвінавацілі ў яго атручванні, як і Понсэ дэ Леона паўгоддзе раней{{sfn|Захарьян|2000|с=306}}. === Няўдалая экспедыцыя да Астравоў прыпраў === Пасля часовай стабілізацыі становішча, Картэс вярнуўся да дзейнасці першапраходцы, задумаўшы знайсці з Мексікі прамы шлях да [[Малукскія астравы|Астравоў прыпраў]], валоданне якімі аспрэчвалі тады Іспанія і Партугалія. Гэта таксама давала Картэсу дадатковыя рэсурсы ў барацьбе за ўладу ў Новай Іспаніі. У Сакатуле ў маі 1527 года пачалося рыштунак трох караблёў, атрадам павінен быў камандаваць стрыечны брат Картэса — Альвара дэ Сааведра Серон. Картэс пасылаў даверчыя граматы кіраўнікам {{нп3|Востраў Себу|Себу|ru|Себу}} і {{нп3|Востраў Цідорэ|Цідорэ|ru|Тидоре}}, напісаных на лацінскай і іспанскай мовах. На выпадак, калі каманда дабярэцца да Кітая, Картэс напісаў ліст для кіраўніка і гэтай краіны, прычым пачаў яго цытатай з «{{нп3|Метафізіка, Арыстоцель|Метафізікі|ru|Метафизика (Аристотель)}}» [[Арыстоцель|Арыстоцеля]]{{sfn|Documentos cortesianos I|1993|p=439–464}}. 31 кастрычніка 1527 года тры карабля адплылі з заліва Сіуатанеха, на борце было 110 чалавек каманды. Да канца студзеня 1528 года Сааведра, захаваўшы адзін карабель, атрымалася дабрацца да [[Востраў Мінданаа|Мінданаа]] на Філіпінах. У сакавіку ён дасягнуў Цідорэ, і адправіўся ў зваротны шлях 3 чэрвеня, маючы на ​​борце 60 т [[гваздзіка|гваздзікі]]. Дзве спробы вярнуцца ў Мексіку не ўвянчаліся поспехам, камандзір памёр, не вытрымаўшы нягод падарожжа. У снежні 1529 года каманда паспрабавала дабрацца да [[Малака (горад)|Малака]], дзе ўсе былі арыштаваныя партугальцамі; толькі ў 1534 года пяцярым або шасцярым ацалелым членам каманды ўдалося вярнуцца ў Іспанію{{sfn|Дюверже|2005|с=197–198}}. === Іспанія === 22 жніўня 1527 года каралеўскі казначэй Алонса дэ Эстрада паспрабаваў здзейсніць у Мехіка пераварот, спасылаючыся на нібы існае завяшчанне Агіляра. Яму ўдалося выгнаць са сталіцы Картэса, які схаваўся ў Тласкале. Эстрада пачаў актыўныя пошукі золата, для чаго нават стаў выкрываць пахаванні індзейскіх кіраўнікоў{{sfn|Захарьян|2000|с=306–307}}. У Іспаніі становішча Картэса таксама пахіснулася: красавіцкім указам караля было забаронена выдаваць і распаўсюджваць выдадзеныя рэляцыі Картэса; гэтай забароны дамогся [[Панфіла дэ Нарваэс]], сцвярджаючы, што канкістадор на яго паклёпнічаў{{sfn|Дюверже|2005|с=198–199}}. У гэтых умовах Картэс адважыўся вярнуцца ў Іспанію і асабіста паразумецца з каралём. Паводле Берналя Дыяс, Картэс дзейна рыхтаваўся да ад’езду: набыў два карабля, сабраў запас золата, срэбра і прадметаў мастацтва, падабраў калекцыю птушак, невядомых у Іспаніі, узяў двух ягуараў, нават мексіканскіх жанглёры, карлікаў і вырадкаў. Тады ж ён атрымаў весткі аб смерці бацькі ў Іспаніі{{sfn|Захарьян|2000|с=307}}. Амаль адначасова з гэтым, 5 красавіка 1528 года Карл V перадаў кіраванне Новай Іспаніяй ў рукі Каралеўскай Аудыенсіі з 5 чалавек, на чале якой быў пастаўлены Нунья дэ Гусман — [[адэлантада]] [[Панука, Сакатэкас|Панука]], які праславіўся жорсткасцю{{sfn|Дюверже|2005|с=199}}. У сакрэтных інструкцыях, дадзеных яму, прадпісвалася усе ўладанні Картэса перавесці ў каралеўскую ўласнасць, прычым Картэс павінен быць ухілены: калі не ўдасца забіць яго адразу, варта было арганізаваць паказальны судовы працэс{{sfn|Documentos cortesianos III|1993|p=13–15}}. 15 красавіка 1528 года Картэс выйшаў у мора, які суправаджаецца Андрэсам дэ Тапіа і Гансала дэ Сандавалем. Пасля 42 дзён плавання караван прыбыў у {{нп3|Горад Палас-дэ-ла-Франтэра|Палас|ru|Палос-де-ла-Фронтера}}, так заваёўнік вярнуўся ў Іспанію пасля 24 гадоў адсутнасці. Адразу пасля прыбыцця памёр Сандаваль, не вытрымаўшы плавання, ён быў пахаваны ў манастыры {{нп3|Ла-Рабіда, манастыр|Ла-Рабіда|ru|Ла-Рабида (монастырь)}}{{sfn|Захарьян|2000|с=307–308}}. Картэс па дарозе ў каралеўскую рэзідэнцыю (тады ў Іспаніі не было пастаяннай сталіцы) пабываў у родным Медэльіне і выявіў, што вельмі папулярны ва ўсіх пластах грамадства. Паломніцтва ў манастыр Прачыстай Панны Гуадэлупскай прынесла палітычныя дывідэнды: ён пазнаёміўся з жонкай Франсіска дэ лос Кобаса — гофмайстара караля. Адначасова быў заключаны шлюбны дагавор з Хуанай дэ Арэльяна дэ Суньіга, пляменніцай герцага Бехарскага; гэты саюз быў падрыхтаваны нябожчыкам бацькам — Марцінам Картэсам — за два гады да апісваных падзей. Картэс доўга не згаджаўся на прыезд сваёй нарачоных ў Мексіку, але шлюб даваў яму магутных заступнікаў пры двары{{sfn|Дюверже|2005|с=202–203}}{{sfn|Захарьян|2000|с=308–309}}. Непасрэдных сведчанняў аб каралеўскай [[Аўдыенцыя|аўдыенцыі]] захавалася мала. Відаць, запрашэння да двара прыйшлося чакаць на працягу доўгага часу, аўдыенцыя адбылася ў [[Таледа]] летам 1528 года ў прысутнасці герцага Бехарскага, графа Агіляр — будучага сваяка Картэса, і Франсіска дэ лос Кобаса. Заваёўнік быў прыняты міласціва, але прамых вынікаў не было. Картэс, чакаючы другаснай аўдыенцыі, моцна захварэў, яго лічылі паміраючым, тады караля пераканалі наведаць заваёўніка. Аднак і на гэты раз не ўдалося дамагчыся вяртання звання губернатара Новай Іспаніі{{sfn|Дюверже|2005|с=204–206}}. === Каралеўскае падараванне === [[Файл:Hernán Cortés' possessions-ru.svg|thumb|right|220px|'''Валоданні Картэса ў Мексіцы'''. Лічбамі пазначаны: 1) Тэскока, 2) Атумба, 3) &nbsp; Уэштацынка, 4) Чалька, 5) Аахака (з Куілапанам і Этлай), 6) Тутутэпек, 7)&nbsp;Тэуантэпек і Халапа, 8) Сакануска, 9)&nbsp;Тлапа, 10) Сакатула, 11) Куэрнавака, 12)&nbsp;Каяакан, 13) Талука, 14) Чапупутан і Ашытыпан, 15) Тушпан і Сікаяк, 16)&nbsp;Каташтла, Тустла, Тэпека, Ішкальпан, 17)&nbsp;Чынантла]] 1 красавіка 1529 года Картэсу быў падараваны тытул маркіза і права ўласнасці на ўсю захопленую падчас заваявання нерухомую маёмасць, яму таксама скардзіўся тытул губернатара{{sfn|Documentos cortesianos III|1993|p=38}}. Акрамя таго, ён атрымліваў сяброўства ў {{нп3|Ордэн Сант'яга|Ордэне Сант'яга дэ Кампастэла|be-x-old|Ордэн Сант’яга}}{{sfn|Захарьян|2000|с=309}}. Тады ж заваёўнік абвянчаўся з Хуанай дэ Суньіга, вяселле апісвалася Гамарам і Берналем Дыясам як «самае пышнае ў Іспаніі», а каштоўнасці, падораныя нявесце, пераўзыходзілі па прыгажосці і кошту падарункі Картэса [[Ізабела Партугальская|каралеве]]{{sfn|Дюверже|2005|с=207–208}}. Атрымаўшы тытул маркіза, Картэс адправіў пасла да Папы Рымскага [[Клімент VII|Клімента VII]], якому асабліва спадабаліся індзейцы-акрабаты{{sfn|Захарьян|2000|с=309}}. Пантыфік прызнаў законнымі трох дзяцей-метысаў заваёўніка і блаславіў стварэнне ў Мехіка індзейскага шпіталя Беззаганнага зачацця і Ісуса Назарэйскага ({{lang-es|Hospital de la Purísima Concepcíon y de Jesús Nazareno}}) на месцы першай сустрэчы Картеса і Мантесумы<ref>''Xavier A. López de la Peña.'' [http://www.motecuhzoma.de/Hospitaldejesus.htm Hernán Cortés y el cuatricentenario del Hospital de la Purísima Concepcíon y de Jesús Nazareno, I.A.P. en la ciudad de México]</ref>. Для гэтай мэты Картэс атрымліваў права збору {{нп3|Царкоўная дзесяціна|дзесяціны|ru|Десятина}} са сваіх уладанняў для ўтрымання шпіталя і яго будаўніцтва{{sfn|Дюверже|2005|с=208}}. 6 ліпеня 1529 года кароль падпісаў у Барселоне ўказы, якія прадстаўляюць Картэсу ўсе абяцаныя ў красавіку міласці, за выключэннем губернатарства Новай Іспаніі. Наўзамен стваралася [[маркграфства]], а Картэс станавіўся маркізам даліны Аахака{{sfn|Documentos cortesianos III|1993|p=53}}. Зямлі Картэса ў суме склалі каля 7 000 000 гектараў, будучы геаграфічна падзеленыя на 7 частак. Ён атрымліваў велізарныя ўладанні ў даліне Мехіка, у тым ліку Койоакан, а таксама некалькі кварталаў у Мехіка, у тым ліку Галоўную плошчу і ўвесь раён паміж акведук Чапультепека і Тлакопанской дамбай. У петыцыі Картэс прасіў пакінуць за ім Тескока, Отумбу, Уэшоцинко і Чалько, але кароль адмовіў яму. У 100 км ад Мехіка Картэс атрымліваў ўсю даліну Талука і горад Куэрнавака — таксама ў 100 км на поўдзень ад Мехіка, і гэтак далей, аж да даліны Оахака, якая давала імя ўсім яго гаспадарку. Сам Картэс аддаваў перавагу называцца Маркіз дэль Валье (''marques del Valle''). На сваіх землях ён атрымліваў права трымаць 23000 васалаў, над якімі меў права грамадзянскага і крымінальнага суда{{sfn|Дюверже|2005|с=208–209}}. К. Дзювержэ пісаў: «''Гэтыя лічбы былі атрыманы… адвольна, так як у Старой Іспаніі мала хто ўяўляў праўдзівыя памеры Мексікі. Каралеўскія дарадцы не аддавалі сабе справаздачы, якую бязмежную тэрыторыю яны падарылі Картэсу''»{{sfn|Дюверже|2005|с=209}}. 27 кастрычніка 1529 года ён дадаткова атрымаў права на даследаванне Ціхага акіяна з мексіканскага ўзбярэжжа{{sfn|Дюверже|2005|с=209}}. Адначасова з Картэсам ў Таледа знаходзіўся [[Франсіска Пісара]] — будучы заваёўнік Перу, якому, аднак, так і не ўдалося атрымаць аўдыенцыі, і ўсе дакументы, якія афармлялі яго правы на даследаванні і заваёвы, ён атрымаў ад Савета Індый за подпісам каралевы. Дакументальныя сведчанні зносін двух канкістадораў ставяцца да студзеня 1530 года, калі яны абодва адпраўляліся з Севіллі ў Новы Свет{{sfn|Дюверже|2005|с=210}}. === Вяртанне ў Мексіку === Пакуль Картэс знаходзіўся ў Іспаніі, туды прасочваліся сведчанні злоўжыванняў членаў Каралеўскай Аудыенсіі. Адным з іх быў ліст Франсіска дэ Тэрасаса, мажардома Картэса{{sfn|Documentos cortesianos III|1993|p=63–75}}. Непрымірымую пазіцыю да каланізатарам заняў першы біскуп Мексікі {{нп3|Хуан дэ Сумарага|Хуан дэ Сумарага|ru|Сумаррага, Хуан де}}, які меў таксама тытул «абаронцы індзейцаў»; у яго дакладзе ад 27 жніўня 1529 года падрабязна апісваўся хаос, запанавала ў Новай Іспаніі пасля ад’езду Картэса. Гэта давала самому Картэсу падстава зноў патрабаваць сабе паўнамоцтвы губернатара і генерал-капітана. З дакладу Сумарага вынікала, што Нунья дэ Гусман — кіраўнік Аудыенсіі, пачаў у шырокіх маштабах вывозіць рабоў-мексіканцаў, каб папоўніць змяншэнне рабочай сілы на Кубе і Эспаньёла; за два гады больш за 10 000 рабоў былі затаўраваў і вывезены на астравы{{sfn|Дюверже|2005|с=211–212}}. Кароль Карл ў ліпені 1529 года адбыў у Італію, {{нп3|Вайна Каньякскай лігі|дзе ішла вайна|ru|Война Коньякской лиги}}; рэгентам Іспаніі засталася [[Ізабела Партугальская|каралева Ізабела]], якая замацавалася ў [[Мадрыд]]зе. Там жа пасяліўся і Картэс. Пад Каляды з’явіліся весткі, што Нунья дэ Гусман пакінуў Мехіка, і адправіўся ў [[Халіска]], дзе разлічваў знайсці шмат золата. У студзені 1530 года кароль прызначыў у Мексіку другую Аудыенсію, на чале якой ўстаў біскуп Санта-Дамінга {{нп3|Себасцьян дэ Фуэнлеаль|Себасцьян дэ Фуэнлеаль|ru|Фуэнлеаль, Себастьян де}}{{sfn|Захарьян|2000|с=310–312}}. У пачатку 1530 года Картэс адбыў у Севілью са світай, якая налічвала больш за 400 чалавек, уключаючы жонку і маці. Пасля марскога пераходу ён правёў некаторы час у Санта-Дамінга. Тут заваёўнік шмат меў зносіны з новым кіраўніком Мексікі — біскупам Фуэнлеалем, які не спяшаўся пераязджаць у Мехіка. 15 ліпеня 1530 года Картэс высадзіўся ў Веракрусе{{sfn|Дюверже|2005|с=212–213}}. == Другое знаходжанне ў Мексіцы == === Другая Аудыенсія === [[Файл:2006 03 17 Cuernavaca Casa de Cortés 1.JPG|220px|thumb|Замак Картэса ў Куэрнаваке. Цэнтральны ўваход. ''Фота 2006 года''.]] У Веракрусе Картэс атрымаў каралеўскі ліст, датаваны 22 сакавіка 1530 года: яму прадпісвалася не ўступаць у Мехіка да прыбыцця туды другой Аудыенсіі; акрамя таго, ён не мог набліжацца да сталіцы бліжэй, чым на 10 [[Ліга (адзінка даўжыні)|ліг]], парушэнне каралася штрафам у 10 000 [[Добла|кастэльяна]]{{sfn|Documentos cortesianos III|1993|p=113–115}}. Акрамя таго, у Картэса адбіралі рэзідэнцыю, пабудаваную на месцы палаца Мантэсумы; там павінны былі размясціцца члены Аудыенсіі{{sfn|Documentos cortesianos III|1993|p=59–61}}. У адсутнасць Картэса Нунья дэ Гусман пачаў абвінаваўчы працэс супраць яго. Паколькі ў Картэса знайшліся прыхільнікі, яны падвергліся фізічнай расправе, пасля чаго біскуп Сумарага наклаў на членаў першай Аудыенсіі {{нп3|інтэрдыкт|інтэрдыкт|ru|Интердикт}}{{sfn|Documentos cortesianos II|1991|p=145–198}}. Картэс ў 1530 годзе, па сутнасці, паўтарыў свой паход 11-гадовай даўніны: пасля перадышкі ў Тласкале ён прыбыў у Тэскоцы, дзе сустрэўся з лаяльнымі яму францысканцамі і індзейскімі правадырамі, прапанавалі заснаваць там новую сталіцу. У Тэскоцы памерла маці Картэса і першынец ў шлюбе ад Хуаны — сын Луіс, які пражыў толькі некалькі тыдняў. Іх пахавалі ў францысканскім манастыры ў Тэскоцы{{sfn|Дюверже|2005|с=215–216}}. 9 студзеня 1531 адбылася афіцыйная перадача паўнамоцтваў другой Аудыенсіі. Акрамя Фуэнлеаля ў яе склад уваходзілі: {{нп3|Васка дэ Кірога|Васка дэ Кірога|ru|Кирога, Васко де}}, [[Хуан дэ Сальмерон]], [[Алонса дэ Мальданада]], [[Франсіска Сейнас]]. Картэс не змог вярнуць усёй паўнаты ўлады, больш за тое, зноў падвергся судоваму пераследу. У выніку ён пакінуў Мехіка і пасяліўся з жонкай у маёнтку ў Куэрнавацы, дзе для яго быў пабудаваны замак на ўзор палаца Дыега Калумба ў Санта-Дамінга{{sfn|Дюверже|2005|с=217}}. Члены Аудыенсіі пачалі рэвізію уладанняў Картэса і ўлік яго васалаў, падараваных каралём. Пры стварэнні маркізата ў рэестр былі ўнесены дваццаць два індзейскія гарады — ''пуэбла'', да кожнага з якіх прыпісвалася тысяча «васалаў». Разам з Мехіка, да якога надавалася дадатковая тысяча васалаў, атрымлівалася лік у дваццаць тры тысячы. Фактычна ж пад юрысдыкцыю Картэса пераходзіла не менш за два мільёны чалавек, паколькі Картэс пад «васалам» разумеў кіраўніка сямейства, якое плаціла падаткі{{sfn|Дюверже|2005|с=218}}. У выніку разглядаў, Картэс пазбавіўся даліны Толука і паўднёвай часткі даліны Мехіка, а ў цэнтры Оахака быў заснаваны каланіяльны горад Антекера, але Картэс выгандляваў сабе чатыры індзейскія гарады — Куілапу, Аахака, Этлу і Тлапакою{{sfn|Дюверже|2005|с=219}}. У сакавіку 1532 года было аспрэчана папскае рашэнне перадаць Картэсу царкоўную дзесяціну, кароль запатрабаваў вярнуць арыгінал булы і ўсе яе копіі{{sfn|Дюверже|2005|с=219}}. Сам Картэс ў гэты перыяд паспяхова займаўся сельскай гаспадаркай, развядучы пад Куэрнавакай і ў Веракрусам [[цукровы трыснёг]], эксперыментаваў з вырошчваннем вінаграду, у Аахаке разгарнулася вытворчасць шоўку, цікавіўся ён і бавоўнай. Маркіз таксама займаўся развядзеннем буйной рагатай жывёлы, вытворчасцю воўны і лесараспрацоўкай. Ён таксама ацаніў камерцыйныя магчымасці мясцовых прадуктаў — [[какава]], [[тытунь]] і [[ваніль|ванілі]] з Веракруса{{sfn|Дюверже|2005|с=220}}. Улады ўсяляк спрабавалі ўмешвацца ў жыццё шырокіх маёнткаў Картэса. Біскуп Фуэнлеаль забараніў маркізу дэль Валле выкарыстоўваць індзейцаў-насільшчыкаў для дастаўкі на верфі ў Акапулька неабходных матэрыялаў. 1 сакавіка 1535 года кароль Карл V у аднабаковым парадку змяніў кантракт з Картэсам. У выпадку адкрыцця новых зямель падатак на рухомую маёмасць (''rescate'') павышаўся да адной траціны, а з нерухомай маёмасці — да 60 %{{sfn|Documentos cortesianos IV|1993|p=142}}. У кастрычніку 1532 года нарадзілася трэцяе дзіця Картэса ад Хуаны — сын Марцін. (Дачка — Каталін памерла ў маленстве ў 1531 годзе). Сваім дзецям ад Хуаны Картэс даваў тыя ж імёны, што і дзецям-метысам. Толькі шосты і апошні дзіця — дачка, якая нарадзілася каля 1537 года, — атрымала імя маці, Хуана<ref name="Los hijos de Hernán Cortés" />. === Даследаванне Каліфорніі === [[Файл:Island of California.jpg|thumb|left|220px|Карта Каліфорніі XVII стагоддзя. Тэрыторыя намаляваная як востраў.]] У перыяд з 1532 па 1535 год Картэс падрыхтаваў тры экспедыцыі ў Ціхі акіян. Галоўнай прычынай гэтых экспедыцый, было, верагодна, імкненне спыніць экспансію Нунья дэ Гусмана, які, захапіўшы зямлі [[Халіска]], [[Наярыт]]а і [[Сіналоа]], каралеўскім указам быў прызначаны адэлантада Новай Галісіі {{sfn | Дюверже | 2005 | с = 225}}. У 1532 годзе другі кузэн Картэса — Дыега Уртада дэ Мендоса даследаваў ўзбярэжжа [[Мічаакан]]а, Калімы, Халіска і Наярыта, аднак яго каманда ўзбунтавалася з-за недахопу харчавання. Экспедыцыя завяршылася поўным правалам: камандзір прапаў без вестак, астатнія члены каманды былі перабітыя індзейцамі, вярнуліся толькі трое{{sfn|Магидович|1983|с=150}}. Праз месяц пасля нараджэння сына, Картэс пераехаў у Теуантепек, дзе асабіста сачыў за будаўніцтвам караблёў для дапамогі Уртада. 20 кастрычніка 1533 года экспедыцыя адправілася ў шлях, прычым два карабля, якія ўваходзяць у яе, атрымалі розныя загады: Эрнанда дэ Грыхальва павінен быў плыць на захад, дзе нібыта знаходзіліся жамчужныя астравы, а Дыега Бесера дэ Мендоса (сваяк жонкі Картэса) павінен быў шукаць Уртада{{sfn|Дюверже|2005|с=221–222}}. Грыхальва, нягледзячы на снежаньскія штормы, дасягнуў астравоў [[Рэвілья-Хіхеда]], у 600 км ад узбярэжжа Мексікі. Затым ён перасек Цэнтральную Палінезія і Меланезіі, але здолеў шчасна вярнуцца{{sfn|Магидович|1983|с=150–151}}. Бесера быў забіты збунтаванай камандай, у Халіска былі высаджаны на бераг францысканцы, якія падтрымлівалі нябожчыка камандзіра. Гэтая каманда і дасягнула Каліфорніі, якую прыняла за шуканы жамчужны востраў, высадзіўшыся ў бухце {{нп3|Горад Ла-Пас, Паўднёвая Ніжняя Каліфорнія|Ла-Пас|ru|Ла-Пас (Южная Нижняя Калифорния)}}. Назва «Каліфорнія» было дадзена штурманам бунтаўнікоў Артунья Хіменэс, запазычылі яго з папулярнага рыцарскага рамана «{{нп3|Амадзіс Гальскі|Амадзіс Гальскі|ru|Амадис Гальский}}». Хіменэс з большай часткай каманды быў забіты мясцовымі індзейцамі; ацалелыя члены каманды набралі крыху жэмчугу і паспрабавалі вярнуцца назад. На зваротным шляху яны былі схоплены Нунья дэ Гусманам{{sfn|Магидович|1983|с=151}}. У красавіку 1535 года Картэс асабіста ўзначаліў трэцюю экспедыцыю, у яе склад уваходзілі 3 карабля і каля 300 чалавек. Акрамя пошукаў жэмчугу, канкістадор хацеў заснаваць новую калонію. Картэс жа склаў першую карту ўсходняга ўзбярэжжа Каліфорніі ад заліва Ла-Пас, і назваў новую зямлю «востравам Санта-Крус»{{sfn|Магидович|1983|с=151}}. Картэс ні разу не ўжыў назвы «Каліфорнія», хоць яно актыўна выкарыстоўвалася ўжо Гамара{{sfn|Дюверже|2005|с=273}}. Калонію заснаваць не атрымалася: мясцовыя індзейцы былі ваяўнічым, ніяк не ўдавалася наладзіць забеспячэнне харчаваннем, але, як пісаў Берналь Дыяс, Картэс «вярнуцца… у Новую Іспанію ні за што не згаджаўся, так як баяўся насмешак і здзекаў з прычыны безвыніковасць экспедыцыі»{{sfn|Захарьян|2000|с=314}}. Гэты паход завяршыўся па патрабаванні жонкі Картэса, якая таксама паведамляла, што ў Мехіка 14 лістапада 1535 года прыбыў новапрызначаны віцэ-кароль {{нп3|Антоніа дэ Мендоса|Антоніа дэ Мендоса|ru|Мендоса, Антонио де}}, які патрабуе Картэса да сябе. Картэс аддаў калонію пад апеку Франсіска дэ Ульоа, і ў красавіку 1536 года вярнуўся ў гавань Тэуантепека{{sfn|Дюверже|2005|с=223–224}}. === Картэс і Антоніа дэ Мендоса === [[Файл:AntonioMendoza.jpg|thumb|220px|Антоніа дэ Мендоса — першы віцэ-кароль Новай Іспаніі.]] Пасля стварэння [[віцэ-каралеўства]], яго кіраўніку — [[Антоніа дэ Мендоса]] — былі дадзены каралеўскія інструкцыі па абыходжанні з Картэсам. Яму даручалася правесці новы падлік васалаў, пакінуўшы афіцыйныя дваццаць тры тысячы, і прадпісвалася пазбавіць Картэса пасады генерал-капітана, «калі ён палічыць гэта карысным»{{sfn|Documentos cortesianos IV|1993|p=145}}. Пачаўся і наступ на францысканцаў: адмянялася права кляштарнага прытулку, папская пошта павінна была выкрывацца, забаранялася падстава новых манастыроў без каралеўскага дазволу{{sfn|Дюверже|2005|с=227}}. Адносіны Картэса і Мендоса спачатку складваліся паспяхова: род Мендоса быў саюзнікам сямейства Суньіга, многія яго прадстаўнікі ўдзельнічалі ў [[Паўстанне камунерас|паўстанні камунерас]], таму Картэс захаваў усе ўладанні і аўтарытэт. Падзел паўнамоцтваў выявілася нават у цырыманіяле: па сведчанні Хуана Суарэс дэ Перальта, у сваім палацы — былым доме Картэса — Мендоса ніколі не займаў старшынёўскага крэсла, віцэ-кароль і генерал-капітан садзіліся побач, але затое ў доме Картэса Мендоса заўсёды займаў месца на чале стала; яны сумесна ўдзельнічалі ў публічных цырымоніях і сапернічалі адзін з адным у прыладзе святаў і тэатральных уяўленняў{{sfn|Дюверже|2005|с=228}}. Мендоса распачаў меры супраць Нунья дэ Гусмана: у сакавіку 1536 года ў Новую Галісію быў накіраваны новы губернатар — Дыега Перэс дэ ла Торэ. Гусмана атрымалася прывабіць у Мехіка, дзе ён і быў арыштаваны{{sfn|Дюверже|2005|с=228–229}}. Пасля яго зрыньвання інтарэсы Картэса пераключыліся на Перу: паводле сведчання Гамара, ён аказаў дапамогу [[Франсіска Пісара]] і нават паспрабаваў наладзіць камерцыйную навігацыю паміж узбярэжжам Аахака і [[Кальяа]]. З 1537 года гэтым маршрутам праходзіла 2-3 караблі ў год, а ў партах дзейнічалі пастаянныя гандлёвыя агенты{{sfn|Дюверже|2005|с=230}}. У 1539 годзе Картэс ў апошні раз паспрабаваў адправіць Франсіска дэ Ульёа на даследаванне Каліфорніі, у выніку той адкрыў раку [[Каларада (рака)|Каларада]]{{sfn|Магидович|1983|с=152}}. У 1538 годзе адносіны Картэса і Мендоса разладзілісь. Непасрэднымі нагодамі стала манетарная палітыка віцэ-караля, а таксама тое, што ён адправіў губернатара Новай Галісіі {{нп3|Франсіска Васкеса дэ Каранада||ru|Васкес де Коронадо, Франсиско}} на пошукі легендарнага залатога царства {{нп3|Сем залатых гарадоў|Сібола|ru|Семь золотых городов}}, што парушала манаполію генерал-капітана на ваенныя дзеянні. У жніўні 1539 года віцэ-кароль Мендоса устанавіў манаполію на марскія паведамленні і канфіскаваў верфі Картэса ў Тэуантепеке. Адпраўка эмісараў да каралеўскага двара нічога не дала, і ў лістападзе 1539 года Картэс прыняў рашэнне вярнуцца ў Іспанію і разабрацца з каралём. Акрамя таго, 30 лістапада 1539 года быў спалены па прыгаворы інквізіцыйных трыбунала дон Карлас Аметачцын, [[касік]] Тескока, які выхоўваўся ў доме Картэса; яго абвінавачвалі ў ідалапаклонстве і мнагажонстве. Пакінуўшы жонку ў Мексіцы<ref group="Заўв">Паводле К. Дзювержэ гэта было сведчаннем іх разрыву (''Дюверже К.'' Кортес. — М., 2005. — С. 235.). Пасля скону Картэса ўдава таксама вярнулася ў Іспанію (''Берналь Диас дель Кастильо''. Правдивая история завоевания Новой Испании. — М., 2000. — С. 316.).</ref>, у снежні Картэс адплыў у Еўропу ў суправаджэнні сыноў-метысаў Луіса і Марціна{{sfn|Дюверже|2005|с=231–235}}. == Вяртанне ў Еўропу. Апошнія гады жыцця == [[Файл:Pabellón San-Martín medallón 12 Hernán Cortés.JPG|thumb|220px|Партрэт Картэса ў капліцы Сан-Марцін на галоўнай плошчы Саламанкі.]] Франсіска Лопес дэ Гамара пісаў, што Картэс вярнуўся «багатым і са світай, але сціплей, чым у мінулы раз»{{sfn|Дюверже|2005|с=235}}. Ён быў уведзены ў Савет Індый, старшынёй якога быў кардынал Сігуэнса, меў ласку яму і каралеўскі гофмайстар Франсіска дэ лос Кобас; канкістадору далі належны яго статусу дом у Севільі. Картэс склаў скаргу, у якой выклаў усе прэтэнзіі да віцэ-каралю Мендоса, асабліва — аб канфіскацыі верфі і порта ў Тэуантэпеку, але справа зацягвалася{{sfn|Дюверже|2005|с=235–236}}. Аб стаўленні караля да канкістадораў сведчыць анекдот, прыводны [[Вальтэр]]ам: Картэс прарваўся і ўскочыў на падножку каралеўскай карэты. На абуранае пытанне караля: «Што гэта за чалавек, і чаго ён хоча?», Картэс адказаў: «Гэта той самы чалавек, які падарыў Вам больш зямель, чым Вашы продкі пакінулі Вам гарадоў!»{{sfn|Захарьян|2000|с=398}}. У верасні 1541 года Карл V вырашыў паўтарыць поспех {{нп3|Туніская вайна|захопу Туніса (1535)|ru|Тунисская война}} і [[Алжырская экспедыцыя, 1541|напаў на Алжыр]]. На Балеарскіх астравах была сабрана армада з больш чым 500 судоў, на якіх знаходзіліся 12 000 маракоў і 24 000 салдат — пераважна немцаў, італьянцаў і іспанцаў. Адмірал Кастыліі дон Энрыке Энрыкес — сваяк жонкі і заступнік, у хаце якога заваёўнік жыў, — прапанаваў Картэсу ўдзельнічаць у паходзе. Магчыма, ён разлічваў новымі воінскімі подзвігамі вярнуць размяшчэнне караля {{sfn|Дюверже|2005|с=237}}. Удзел Картэса ў экспедыцыі апісаў яго духоўнік дэ Гамара, таксама былы ў паходзе<ref>''Xavier López Medellín''. [http://www.motecuhzoma.de/Argel.html Hernán Cortés en Argel 1541]</ref>. Нягледзячы на ​​дрэннае надвор’е, армада выйшла ў мора 21 кастрычніка 1541 года і трапіла ў двухдзённы шторм. Толькі 24 кастрычніка армія змагла высадзіцца і ўзяць горад у аблогу, гэта адбывалася ва ўмовах бесперапынных ліўняў. 26 кастрычніка рушыла ўслед контратака з боку [[Хайрадзін Барбароса|Барбаросы]], пасля чаго кароль вырашыў адступаць, тым больш, што бурай на рэйдзе было пацеплена каля 150 судоў. Картэс прасіў дазволу ўзначаліць іспанскі атрад і ўзяць горад, але дэмаралізаваны манарх нават не запрасіў яго на ваенны савет. Вынікам няўдалага паходу стала тое, што канкістадор падчас эвакуацыі-ўцёкаў страціў смарагды коштам больш за 100 000 дукатаў{{sfn|Дюверже|2005|с=237–238}}. Зрэшты, у гонар заслуг Картэса быў уладкаваны прыём у Мансоне, на якім прысутнічаў і кароль (пра гэта пісаў лас Касас){{sfn|Дюверже|2005|с=274}}. У 1543 годзе Карл V пакінуў Іспанію, перадаўшы рэгенцтва 16-гадоваму спадчынніку [[Філіп II Габсбург|Філіпу]]. Да яго ад’езду Картэс паспеў падаць некалькі скаргаў, якія тычыліся кампенсацыі ад Мендосы і яго адстаўкі, аднаўлення правоў на мексіканскія валоданні, а таксама спынення судовага працэсу, пачатага яшчэ Нунья дэ Гусманам. У выніку кароль пагадзіўся адправіць у Новую Іспанію інспектара Франсіска Тэлья дэ Сандаваля са спісам з 39 абвінавачванняў, складзеных Картэсам. Расследаванне доўжылася да 1547 года, аднак пытанне аб маярат Картэса так і не было вырашана{{sfn|Дюверже|2005|с=240}}. Няўдачы працягвалі пераследваць Картэса: знерваваўся шлюб яго старэйшай дачкі Марыі з Альвара Перэсам Асорыя — сынам маркіза дэ Асторга, хоць, як пісаў Берналь Дыяс, Эрна Картэс даваў у пасаг 100 000 дукатаў{{sfn|Захарьян|2000|с=316}}. Тым не менш, пасля ад’езду Карла V Картэс яшчэ год правёў пры двары і быў запрошаны на вяселле рэгента Філіпа{{sfn|Захарьян|2000|с=317}}. 3 лютага 1544 года датаваны ліст Картэса каралю, які так ніколі і не быў яму перададзены. Яно з’яўляецца свайго роду вынікам жыцця і дзей канкістадораў. {| | {{пачатак цытаты}}Я жыў, не выпускаючы з мячом, я падвяргаў жыццё маё тысячы небяспекі, я аддаў стан маё і жыццё маю служэнню Госпаду, каб прывесці ў кашары авечак, якія не ведаюць Святога Пісання удалечыні ад нашага паўшар’я. Я прасцёр імя майго караля, павялічыў яго валоданне, прывёўшы пад скіпетр яго шырокія каралеўства чужаземных народаў, заваяваных мною, маімі намаганнямі і на мае сродкі, без чыёй-небудзь дапамогі. Наадварот, вымушаны быў я пераадольваць перашкоды і перашкоды, якія ўзводзяцца зайздроснікамі, якія смакталі кроў маю, пакуль ix не разарве, падобна п’яўцы. За дні і ночы служэння Богу я атрымаў спаўна, бо Ён выбраў мяне для здзяйсненні Яго волі…{{sfn|Documentos cortesianos IV|1993|p=267–268}}{{канец цытаты}} |} [[Файл:Palacio de cortes coyoacán.jpg|thumb|220px|Палац Картэса ў Каякане. ''Фота зроблена паміж 1880 і 1897 гадамі''.]] Улетку 1547 года Картэс вырашыў вярнуцца ў Мексіку, якую ў лісце каралю прама назваў сваім домам. За гады судовых працэсаў і секвестра маярату ён залез у даўгі, прыйшлося закласці частку рухомай маёмасці. У жніўні заваёўнік выехаў з Мадрыда ў Севілью, але з-за гарадскога шуму і мноства візіцёраў перабраўся ў {{нп3|Кастыльеха-дэ-ла-Куэста|Кастыльеха-дэ-ла-Куэста|ru|Кастильеха-де-ла-Куэста}} ў дом далёкага сваяка Хуана Алонса Радрыгеса дэ Медына. У кастрычніку яго адначасова пабілі [[ліхаманка]] і [[дызентэрыя]]{{sfn|Захарьян|2000|с=316}}. 11 і 12 кастрычніка ён складаў завяшчанне пры дапамозе Севільскага натарыуса{{sfn|Documentos cortesianos IV|1993|с=313–341}}. Картэс запатрабаваў, каб яго пахавалі ў асабістым фальварку ў Каяакане, у Новай Іспаніі, куды трэба было перанесці прах яго маці і сына Луіса, пахаваных у Тэскоцы, і дочкі Каталін, пахаванай у Куаунауаке. Ад спадчынніка маярату — Марціна Картэса, трэба было забяспечыць пасагам сваіх братоў і сясцёр, а таксама адпусціць на волю рабоў. Шмат месца займала ў тэстаменце будаўніцтва шпіталя Беззаганнага зачацця і Ісуса Назарэя, а акрамя таго, Картэс завяшчаў заснаваць універсітэт, «у якім бы вывучалі тэалогію, кананічнае права і права грамадзянскае, каб Новая Іспанія мела ўласных мужоў навукоўцаў»{{sfn|Documentos cortesianos IV|1993|p=319}}. У ноч на пятніцу 2 снежня 1547 года Картэс спакойна сканаў ва ўзросце прыблізна 62 гадоў{{sfn|Захарьян|2000|с=316}}. Праз 10 гадоў у адным з індзейскіх кодэксаў была пакінутая такі запіс іспанскім манахам: {| | {{пачатак цытаты}}У годзе V<sup>C</sup>XLVII [1547], 4 снежня памёр дон Эрнанда Картэс, маркіз дэль Валье, у Кастыльехе дэ Ла К(уэста) [castilleja de la c(uesta)], той, які быў правадыром [fue cabeser<sup>o</sup>] {{sfn|Теллериано-Ременсис|2013|с=280}}.{{канец цытаты}} |} У агульнай складанасці ён правёў у Іспаніі 28 гадоў і 34 гады ў Новым Свеце: 15 гадоў на Эспаньёле і Кубе, і 19 ў Мексіцы. == Пахаванне == [[Файл:Tumba de Cortés.JPG|thumb|220px|Надмагілле Картэса ў алтары галоўнай царквы шпіталя Ісуса Назарэя ў Мехіка. ''Фота Хаўера Лопеса Медэльіна''.]] Картэс завяшчаў пахаваць сябе ў Мексіцы. Усяго рэшткі яго перапахоўваліся не менш за 8 разоў. У нядзелю 4 снежня 1547 года ён быў пахаваны ў склепе герцагаў {{нп3|Герцаг Медына-Сідонія|Медына-Сідонія|ru|Герцог Медина-Сидония}} ў Севільі ў манастыры Сан-Ісідара, пры чым прысутнічала мноства прадстаўнікоў шляхты. Перад памяшканнем у маўзалей труну быў адкрыты, каб прысутныя апазналі асобу маркіза. Ужо ў 1550 годзе астанкі былі перамешчаныя ў прыбудоўку Санта-Катарына ў тым жа манастыры, бо ў маўзалеі не хапала месца<ref name="La historia de los huesos de Hernán Cortés">''Xavier López Medellín''. [http://www.motecuhzoma.de/huesos.html La historia de los huesos de Hernán Cortés]</ref>. У 1566 годзе астанкі Картэса былі перавезены ў Новую Іспанію, але не ў Каяакан, як належала па завяшчанні, а ў Тэскока, дзе яны былі пахаваныя разам з яго маці і дачкой Каталін ў манастыры Сан-Франсіска. Там астанкі былі пахаваныя 63 гады. У 1629 годзе памёр чацвёрты маркіз дэль Валье — дон Педра Картэс, на якім абарвалася прамая мужчынская лінія роду Картэса. Было вырашана пахаваць яго ў манастыры Сан-Франсіска ў Мехіка, прычым тагачасныя віцэ-кароль і арцыбіскуп вырашылі перанесці заадно і парэшткі Эрнанда Картэса. Яго труна на працягу 9 дзён была выстаўлена ў губернатарскай палацы, а затым змешчаны ў нішы ў сцяне капліцы галоўнай манастырскай царквы, дзе знаходзіўся наступныя 87 гадоў. У 1716 годзе парэшткі перанеслі ў алтарную частку царквы, дзе яны знаходзіліся да 1794 года. 8 лістапада 1794 года труну з вялікай помпай перанеслі ў шпіталь Ісуса Назарэя, заснаваны Картэсам, там быў збудаваны спецыяльны маўзалей. У той жа дзень перад маўзалеем быў усталяваны бюст Картэса, выкананы Мануэлем Толса<ref name="La historia de los huesos de Hernán Cortés" />. У 1823 годзе, пасля заваёвы Мексікай незалежнасці, была разгорнута кампанія за знішчэнне парэшткаў Картэса, меркавалася ўрачыста спаліць іх на плошчы Сан-Лазара. У гэтай абстаноўцы міністр {{нп3|Лукас Ігнасіа Аламан|Лукас Аламан|ru|Аламан, Лукас}} і [[капелан]] шпіталя, доктар Хаакін Каналес, у ноч на 15 верасня 1823 года вынялі астанкі Картэса з маўзалея, і схавалі іх пад падлогай галоўнага алтара. Бюст Картэса і яго зброю, якія захоўвалася ў надмагіллі, былі дэмантаваныя і адпраўленыя ў [[Палерма]] герцагу дэ Тэранова — далёкага нашчадку заваёўніка<ref name="La historia de los huesos de Hernán Cortés" />. У 1836 годзе астанкі Картэса вынялі з-пад алтара, і змясцілі ў сцянную нішу ў тым жа месцы, дзе стаяў бюст заваёўніка. Лукас Аламана склаў таемны мемарандум, які пераслаў ў амбасаду Іспаніі; на працягу 110 гадоў месца пахавання Картэса заставалася таямніцай. У 1946 годзе дакумент быў апублікаваны навукоўцамі [[Нацыянальны аўтаномны ўніверсітэт Мексікі|Універсітэта Мехіка]] — Эусебио Уртадо і Даніэлем Рубінам, якія сталі дамагацца выкрыцця пахавання і праверкі яго сапраўднасці{{sfn|Захарьян|2000|с=398}}. У нядзелю 24 лістапада 1946 года ніша была раскрытая, а 28 лістапада распараджэннем прэзідэнта астанкі былі перададзеныя {{нп3|Нацыянальны музей антрапалогіі|Нацыянальнаму інстытуту антрапалогіі|ru|Национальный музей антропологии}} на даследаванне. Была пацверджана сапраўднасць парэшткаў, пры даследаванні якіх было атрымана шмат інфармацыі. Аказалася, што Картэс быў чалавекам ніжэй сярэдняга росту, але моцнага складу<ref group="Заўв">Франсіска Лопес дэ Гамара апісваў знешнасць Картэса так: «''Эрнан Картэс быў добрага росту, дужы і шыракагруды, са скурай попельнага колеру, рэдкай бародкай і доўгімі валасамі. Ён быў незвычайна моцны, энергічны і вельмі умельскі ў абыходжанні са зброяй…''». Брат першай жонкі Картэса — Хуан Хуарэс дэ Перальта, наадварот, сцвярджаў, што Картэс быў нізкага росту, амаль безвалосы і з рэдкай барадой. Падобнае з Гамарам апісанне пакінуў і Берналь Дыяс (''Берналь Диас дель Кастильо''. Правдивая история завоевания Новой Испании. — М., 2000. — С. 317, 398.)</ref>. Зубы яго былі моцна паражаныя, асабліва разцы і верхнія іклы, сляды паталагічных змен насілі косткі правай нагі, верагодна, ён таксама пакутаваў ад [[сіфіліс]]а<ref name="La historia de los huesos de Hernán Cortés" />{{sfn|Гуляев|1976|с=100}}. 9 ліпеня 1947 года астанкі Картэса вярнулі ў сцянную нішу. Яго пахаванне адзначана латуневай пласцінай памерам 1,26 × 0,85 м з гербам Картэса, яго імем і датамі жыцця<ref name="La historia de los huesos de Hernán Cortés" />. == Пасля смерці == [[Файл:JesusNazarenoDF.JPG|thumb|220px|Царква шпіталя Ісуса Назарэя ў Мехіка. ''Фота 2009 года''.]] Новы кароль [[Філіп II Габсбург|Філіп II]] быў апалагетам іспанізацыі Новага Свету, у выніку ў пачатку 1560-х гадоў сваякі і прыхільнікі Картэса ўсталі ў апазіцыю палітыцы, якая праводзіцца віцэ-каралём Луісам дэ Веласка. Ён быў прыхільнікам так званых «Новых законаў» (''Nuevas Leyes''), і на гэтай глебе пасварыўся з усімі нашчадкамі першых канкістадораў і францысканцамі, якія адстойвалі аўтаномію індзейцаў пад патранатам царквы, а не свецкай улады. Палітычны крызіс пагоршыўся рашэннем караля, што Новай Іспаніяй віцэ-кароль і члены Аудыенсіі будуць кіраваць сумесна. Выканаўчая ўлада была паралізаваная{{sfn|Дюверже|2005|с=247}}. Паводле К. Дзюверже як раз да гэтага перыяду адносіцца канструяванне міфа аб [[Кецалькаатль|Кецалькоатль]] францысканскі місіянерамі, якія глыбока праніклі ў індзейскую культуру і зрабілі тоеснымі свае інтарэсы з інтарэсамі карэнных мексіканцаў. Абагаўленне Картэса стала магчымым у сувязі з канцом чарговага каляндарнага цыклу (апошні даіспанскі цыкл скончыўся ў 1502 годзе, новы пачынаўся у 1559-м){{sfn|Дюверже|2005|с=275}}. Уяўленне аб Картэсе як увасабленні бога, які прыйшоў вярнуць свае ўладанні, азначала і легітымацыі палажэнні першага пакалення мексіканскіх канкістадораў. Перапрацаваная версія міфа, у якой асоба Картэса змешвалася з фігурай Кецалькаатля, і ў ХХ стагоддзі прысутнічала ў народнай мексіканскай культуры{{sfn|Дюверже|2005|с=248–249}}. Усе тры сыны Картэса з 1540-х гадоў жылі ў Іспаніі, аднак у жніўні 1562 года яны вярнуліся ў Новы Свет. Галоўным іх саюзнікам быў Хероніма дэ Вальдэрама — кантралёр-''візітадор'', які павінен быў займацца нядоімкамі, дапушчанымі віцэ-каралём Веласка. Дон Марцін Картэс — другі маркіз дэль Валье, перад ад’ездам аддаў распараджэнне аб перавозцы астанкаў свайго бацькі ў Мексіку. У кастрычніку браты Картэс прыбылі ў {{нп3|Горад Сан-Франсіска-дэ-Кампечэ|Кампечэ|ru|Сан-Франсиско-де-Кампече}}, дзе былі прынятыя адэлантада Юкатана Франсіска дэ Мантэха — сынам заваёўніка. У Мексіку маркіз дэль Валье прыбыў 17 студзеня 1563 года{{sfn|Дюверже|2005|с=249}}. Прыбыццё Марціна Картэса ў Мексіку фактычна прывяло да грамадзянскай вайны: віцэ-кароль запатрабаваў ад маркіза здачы сваёй афіцыйнай пячаткі, у адказ той з’явіўся на сустрэчу кантралёра Вальдэрамы са штандарам свайго бацькі, які віцэ-кароль паспрабаваў адабраць, спасылаючыся на тое, што ніхто не смее падмяніць герб і сцяг караля. У выніку віцэ-кароль быў адхілены ад улады, і памёр у 1564 годзе. Улада часова была перададзена Аудыенсіі, пасля чаго муніцыпалітэт Мехіка ў лісце каралю ад 31 жніўня прапанаваў скасаваць пасаду віцэ-караля і замяніць яе дваістай структурай з губернатара і генерал-капітана. На пасаду губернатара і вярхоўнага суддзі прапаноўвалася кандыдатура Вальдэрамы, а генерал-капітана — дона Марціна Картэса{{sfn|Дюверже|2005|с=250}}. Марцін Картэс заняў у гэтай абстаноўцы чакальную пазіцыю, і ўсё скончылася водгукам кантралёра Вальдэрамы ў 1566 годзе. 5 красавіка 1566 года сын Веласко пісьмова выкрыў змову, але Аудыенсія павяла сябе нерашуча. 16 ліпеня 1566 года Марцін быў арыштаваны Сейносам — старшынёй Аудыенсіі, у той жа дзень былі арыштаваныя браты-метысы — Луіс і Марцін Картэсы, а з імі каля 60 іх прыхільнікаў. 3 жніўня сыны Картэса былі прысуджаныя да смяротнага пакарання праз абезгалоўліванне{{sfn|Дюверже|2005|с=251}}. 17 верасня 1566 года ў Веракрус высадзіўся новы віцэ-кароль {{нп3|Гастон дэ Перальта|Гастон дэ Перальта|ru|Перальта, Гастон де}}, які апынуўся прыхільнікам Картэса. Ён распусціў войскі Аудыенсіі і спыніў судовыя працэсы, адмяніў смяротныя прысуды. Маркіза дэль Валье выслалі ў Іспанію. У лістападзе 1567 года ў Мехіка прыбыў новы рэвізор — Алонса Муньяс, які аднавіў працэс, і падвергнуў катаванням першынца-метыса Марціна Картэса, маёмасць яго было канфіскавана, а сам ён высланы ў Іспанію. Савет па справах Індый прыняў рашэнне ліквідаваць мексіканскі феод Картэса (з захаваннем тытула) і прысудзіў маркіза да штрафу ў 150 000 дукатаў{{sfn|Дюверже|2005|с=251 = 254}}. == Памяць == === Геаграфічныя аб’екты === Імем Картэса названы {{нп3|Перавал Картэса|перавал|es|Paso de Cortés}}) паміж вулканамі [[Папакатэпетль]] і {{нп3|Істаксіўатль|Істаксіўатль|ru|Истаксиуатль}}<ref>{{cite web|url=http://www.cenapred.unam.mx/popo/UltimaImagenVolcanI.html|title=Imagen del Volcán Popocatépetl — Altzomoni|accessdate=2013-08-10|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200410095255/http://www.cenapred.unam.mx/popo/UltimaImagenVolcanI.html|archivedate=10 красавіка 2020|url-status=dead}}</ref>. Дагэтуль у Мексіцы [[Каліфарнійскі заліў]] называюць [[Мора Картэса|Морам Картэса]]<ref>{{cite web|url=http://scharks.ru/oceans/66-californ_T/index.shtm|title=Калифорнийский залив. Описание водоема, животный и растительный мир|publisher=Все об акулах|accessdate=2013-07-07|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6INI20Tzp?url=http://scharks.ru/oceans/66-californ_T/index.shtm|archivedate=25 ліпеня 2013|url-status=live}}</ref>. === Гістарыяграфія === [[Файл:1000 pesetas, 12 de octubre de 1992, Hernán Cortés.jpg|thumb|220px|Іспанская банкнота ў 1000 [[Песета|песет]] з партрэтам Картэса. ''Выпушчаная да святкавання 500-годдзя адкрыцця Амерыкі, 12 кастрычніка 1992 года''.]] Першая аб’ёмная біяграфія Картэса была напісана пасля яго скону асабістым духоўнікам [[Франсіска Лопес дэ Гамара|Франсіска Лопесам дэ Гамара]] — гэта была «Гісторыя заваявання Мексікі», якая выйшла ў Сарагосе ў 1552 годзе<ref>[http://archive.org/stream/cronicadelanueua01lpez#page/n3/mode/2up Cronica de la Nueua España: con la conquista de Mexico, y otras cosas notables: hechas por el valeroso Hernando Cortes. — En Çaragoça: En casa de Augustin Millan, 1554.]</ref>, тры яе выдання разышліся за год. 17 лістапада 1553 года рэгент Філіп забараніў распаўсюд кнігі, забарона пратрымалася да 1808 года{{sfn|Дюверже|2005|с=246}}. У 1560-я гады, як рэакцыя на папулярны праца Гамара, былі напісаныя гісторыі заваёвы Мексікі Франсіска Сервантэса дэ Салазара (Мехіка, 1566), Суарэс Перальта і [[Берналь Дыяс дэль Касціла|Берналя Дыяса дэль Касціла]]. Гэтыя працы, аднак, былі надрукаваныя нашмат пазней. Да XIX стагоддзя заставаліся неапублікаванымі працы [[Францысканцы|францысканскіх]] гісторыкаў [[Тарыбіа дэ Бенавенте]] (Моталінія) і [[Бернардына дэ Саагун]]а, якія адлюстроўваюць індзейскі пункт гледжання на падзеі, якія адбыліся{{sfn|Дюверже|2005|с=253}}. Пры гэтым варта ўлічваць, што францысканскія храністы цалкам апраўдвалі дзеянні Картэса, і больш за тое — давалі ім Божым Провідам інтэрпрэтацыю{{sfn|Clendinnen|1991|p=69}}. Толькі ў 1749 {{нп3|Андрэс Гансалес дэ Барсія|Андрэс Гансалес дэ Барсія|ru|Барсиа, Андрес Гонсалес де}} адважыўся апублікаваць другую, трэцюю і чацвёртыя рэляцыі Картэса ў зборніку «Першапачатковыя гістарыяграфіі Усходніх Індый»{{sfn|Дюверже|2005|с=275}}. Іншае стаўленне да Картэса было закладзена ведаўшым яго асабіста [[Барталоме дэ лас Касас]]ам, у чыіх працах заваёўнік паўставаў ці ледзь не як вырадак пекла, але пры гэтым і яго праца не быў надрукаваны ў Іспаніі да пачатку XIX стагоддзя{{sfn|Гуляев|1976|с=5}}. Негатыўны падыход ўзяў верх у рамках «[[Чорная легенда|Чорнай легенды]]», створанай у пратэстанцкіх краінах Еўропы. Дваістае стаўленне да Картэсу захоўваецца і да пачатку XXI стагоддзя. У гістарыяграфіі новага часу эталонны стаўленне да асобы Картэса выказаў амерыканскі гісторык [[Уільям Хіклінг Прэскат|Уільям Прэскат]]. Яго манументальная «Гісторыя заваявання Мексікі» (1843) была напісана з пазіцый пазітывісцкай гістарыяграфіі, гэта значыць павінна была несці маральны ўрок. Атрымлівалася, што еўрапейцы змаглі заваяваць мексіканскіх першабытнікаў па прычыне свайго не толькі тэхнічнага, але і інтэлектуальнага і маральнага перавагі. Картэс апісваўся Прэскатам як эталон белага еўрапейца: жорсткі і калі трэба — бязлітасны, але прагматычны, прамы ўладальнік стратэгічнага розуму, рацыяналіст, здольны прымаць хуткія рашэнні. Адзіным яго недахопам з пункту гледжання амерыканца XIX стагоддзя было каталіцкае веравызнанне{{sfn|Clendinnen|1991|p=65–66}}. Наадварот, мексіканскія гісторыкі з пачатку XIX стагоддзя не хавалі негатыўнага стаўлення да Картэса, аж да поўнага адмаўлення дакладнасцi звестак, паведамленых у яго рэляцыях (такі падыход характэрны, напрыклад, для Э. Гусман і многіх іншых){{sfn|Гуляев|1976|с=6}}. У 2003 годзе французскі амерыканіст Крысціян Дзюверже апублікаваў сваю біяграфію Картэса, у якой спрабаваў прадставіць яго як адукаванага чалавека эпохі Рэнесансу, шчыра размешчанага да культуры карэнных амерыканцаў і вельмі ліберальнага па мерках свайго часу. У 2005 годзе гэтая кніга была апублікавана ў рускім перакладзе ў серыі «{{нп3|Жизнь замечательных людей|Жизнь замечательных людей|ru|Жизнь замечательных людей}}»<ref>{{cite web |url = http://magazines.russ.ru/inostran/2005/12/mil14.html |title = У книжной витрины с Константином Мильчиным |date = 2005 |work = «Иностранная литература» 2005, №12 |accessdate = 2013-07-05 |lang = ru |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz0vf14E?url=http://magazines.russ.ru/inostran/2005/12/mil14.html |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = live }}</ref>. У 2013 годзе ён выпусціў новую кнігу «Картэс і яго двайнік: расследаванне адной містыфікацыі» ({{lang-fr|Cortès et son double: Enquête sur une mystification}}), у якой даводзіць, што «Праўдзівая гісторыя заваяванні Новай Іспаніі» Берналя Дыяса на самай справе была напісаная Картэсам<ref>{{cite web |url = http://cultura.elpais.com/cultura/2013/02/09/actualidad/1360364915_298443.html |title = Hernán Cortés, primer cronista de Indias |author = Luis Prados |date = 2013-02-09 |work = El País |accessdate = 2013-07-05 |lang = es |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz0xBxiH?url=http://cultura.elpais.com/cultura/2013/02/09/actualidad/1360364915_298443.html |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = live }}</ref>. === Выяўленчае мастацтва. Літаратура і музыка. === [[Файл:Monumento al Mestizaje.jpg|thumb|220px|Бронзавы помнік, які паказвае Картэса, Малінчэ і іх сына-метыса Марціна. ''Усталяваны ў Каяакане 1982 годзе, цяпер перанесены ў парк Шыкаценкатля ў квартале Сан-Дыега Чурубуска''.]] Картэс рана стаў літаратурным персанажам, упершыню ў гэтай якасці яго згадаў у другім томе (раздзел VIII) свайго рамана «[[Дон Кіхот (раман)|Хітрамудры ідальга Дон Кіхот Ламанчскі]]» [[Мігель дэ Сервантэс|Мігель Сервантэс]]: {| | {{пачатак цытаты}}…Што прымусіла доблесных іспанцаў, правадыром якіх быў абыходлівейшы Картэс<ref group="Заўв">У каментары В. Узіна адзначана, што вызначэнне «абыходлівейшы» абыгрывае прозвішча, якая азначае: «ветлівы», «пачцівы», «абыходлівы» (''Сервантес Сааведра М.'' Хитроумный идальго Дон Кихот Ламанчский / Пер. с исп. Н. Любимова. — Т. 2. — М.: Правда, 1979. — С. 588).</ref>, затапіць свае караблі і застацца на пустэльным берагу? Усе гэтыя і іншыя вялікія і разнастайныя подзвігі былі, ёсць і будуць дзеяннямі славы, слава жа ўяўляецца смяротным як свайго роду неўміручасцю…<ref>''Сервантес Сааведра М.'' Хитроумный идальго Дон Кихот Ламанчский / Пер. с исп. Н. Любимова. — Т. 2. — М.: Правда, 1979. — С. 67.</ref>{{канец цытаты|крыніца=}} |} [[Файл:Detalle de Mural en el Colegio de San Ildefonso.JPG|thumb|left|220px|Картэс і Малінчэ, якія сядзяць на трупах зрынутых ацтэкаў. Дэталь фрэскі Х. Ароска ў палацы Сан-Ільдэфонс. ''1926 год''.]] [[Лопэ дэ Вэга]] стварыў п’есы «Заваяванні Картэса» і «Маркіз дэль Валье». У ХХ стагоддзі было створана як мінімум тры п’есы пра Картэса. У XVI—XIX стагоддзях Картэс часта станавіўся прадметам натхнення паэтаў, як мексіканскіх, так і іспанскіх. Сярод многіх, можна згадаць паэмы Франсіска дэ Тэрасаса «Новы Свет і Канкіста», «Індзейскімі пілігрым» Антоніа дэ Сааведра Гусмана (1599), «Меркурый» Арыяса дэ Вілалабоса (1623), «Эрнанда» Франсіска Руіса дэ Леона (1755). У эпоху рамантызму Антоніа Уртада апублікаваў зборнік з 20 вершаў, названы «Балады Эрнана Картэса» (1847)<ref name="La figura de Hernán Cortés en romances">''Manuel Alcalá''. [http://www.motecuhzoma.de/CortesArtes.html La figura de Hernán Cortés en romances, dramas, óperas, poemas y novelas]</ref>. Наадварот, вобраз Картэса ў паэме [[Генрых Гейнэ|Генрыха Гейнэ]] «Віцлі-Пуцлі»(1851) са зборніка «Рамансера» відавочна створаны пад уплывам «[[Чорная легенда|чорнай легенды]]». На думку Мануэля Алькала, з усіх іспанцаў толькі [[Дон Кіхот]] і [[Сід Кампеадор|Эль Сід]] былі больш папулярнымі, чым Картэс, у аўтараў опер і музычных драм і камедый. Нават [[Антоніа Вівальдзі]] напісаў оперу «Мантэсума» (яна была пастаўлена ў Венецыі ў 1783 годзе). У сярэднім, музычныя творы, прысвечаныя Картэсу, да сярэдзіны XIX стагоддзя публікаваліся адзін раз за 15-20 гадоў<ref name="La figura de Hernán Cortés en romances" />. Помнікі Картэсу існуюць ў яго родным [[Медэльін]]е, у [[Мадрыд]]зе, і ў [[Неапаль|Неапалі]], куды з Мексікі быў перанесены яго бюст. У 1981 годзе была зроблена спроба аднавіць помнік Картэсу ў шпіталі Ісуса Назарэя ў Мехіка, але яго прыйшлося хутка прыбраць з-за пратэстаў, тая ж доля спасцігла ў 1982 годзе статую Картэса на цэнтральнай плошчы ў Каяакане, нягледзячы на тое, што заваёўнік быў намаляваны разам з Малінчэ і іх сынам-метысам<ref name="Reconocer a Cortés">{{cite web|url=http://www.letraslibres.com/revista/letrillas/reconocer-cortes|title=Reconocer a Cortés|author=Leonardo Tarifeño|date=Septiembre 2003|accessdate=2013-08-10|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/6IuZl2HhP?url=http://www.letraslibres.com/revista/letrillas/reconocer-cortes|archivedate=16 жніўня 2013|url-status=dead}}</ref>. Цэнтральная вуліца ў Куэрнаваке, якая ідзе ад замка Картэса, носіць яго імя, але яго конны помнік размешчаны паблізу гандлёвага цэнтра<ref name="Cortés y sus 9 entierros">{{cite web|url=http://www.abc.es/hemeroteca/historico-13-10-2006/abc/Domingos/cortes-y-sus-9-entierros_1423747181753.html|title=Cortés y sus 9 entierros|author=Manuel M. Cascante|date=2006-10-13|accessdate=2013-08-10|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/6IuZm7Ygc?url=http://www.abc.es/hemeroteca/historico-13-10-2006/abc/Domingos/cortes-y-sus-9-entierros_1423747181753.html|archivedate=16 жніўня 2013|url-status=live}}</ref>. На думку Леанарда Тарыфенья, конная статуя не асацыюецца з вобразам заваёўніка, яе нават блытаюць з Дон-Кіхотам<ref name="Reconocer a Cortés" />. У 1935 году помнік Картэсу быў пастаўлены на галоўнай плошчы [[Ліма|Лімы]], але цяпер яна перайменавана ў гонар [[Франсіска Пісара]]<ref name="Reconocer a Cortés" />. Вобразы Картэса ў манументальнага жывапісу ўвасобілі {{нп3|Дыега Рывера|Дыега Рывера|be-x-old|Дыега Рывэра}} (ён у 1920-я гады распісваў і палац Картэса ў Куэрнаваку) і {{нп3|Хасэ Клементэ Ароска|Хасэ Клементэ Ароска|ru|Ороско, Хосе Клементе}}, але на іх фрэсках заваёўнік паўстае як пачвара<ref name="Cortés y sus 9 entierros" />. === Кінематограф === Вобраз Картэса (як другараднага персанажа) быў увасоблены ў 1917 годзе ў фільме Сесіла дэ Міля «Жанчына, якая забылася Бога». У ролі Картэса [[Хобарт Босварт]]. У 1947 годзе Картэс у выкананні кубінскага акцёра {{нп3|Сесар Рамэра|Сесара Рамэры|ru|Ромеро, Сизар}} быў выведзены ў фільме «[[:en:Captain from Castile|Капітан з Кастыліі]]» рэжысёра {{нп3|Генры Кінг|Генры Кінга|ru|Кинг, Генри}}. У дакументальнай серыі [[BBC]] «Заваёўнікі» ({{lang-en|Heroes and Villains}}) выйшаў пастановачны фільм «Картэс» (2008). У ролі Картэса — Браян Мак-Кэрдзі, у ролі Малінчэ — Вініта Рышы<ref>[http://www.motecuhzoma.de/film.html La conquista de México en el cine]</ref><ref group="Заўв">Спіс іншых фільмаў, у якіх так ці інакш з’яўляецца Картэс: [http://www.imdb.com/character/ch0043850/ Hernando Cortez (Character)]</ref>. == Заўвагі == {{reflist|group=Заўв}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = |загаловак = Историки Доколумбовой Америки и Конкисты. Книга первая. Фернандо де Альва Иштлильшочитль. Хуан Баутиста де Помар |спасылка = http://kuprienko.info/don-fernando-de-alva-ixtlilxochitl-historia-de-la-nacion-chichimeca-su-poblacion-y-establecimiento-en-el-pais-de-anahuac-al-ruso/ |адказны = пер. с исп. В. Н. Талаха; под ред. В. А. Рубеля |месца = К. |выдавецтва = Лыбедь |год = 2013 |старонак = 504 |isbn = 978-966-06-0647-0 |ref = Историки Доколумбовой Америки и Конкисты. Кн. 1. }} * {{кніга |аўтар = Гуляев В. И. |загаловак = [http://www.indiansworld.org/track_conquistadores.html По следам конкистадоров] |выдавецтва = Наука |год = 1976 |старонак = 160 |ref = Гуляев }} * {{кніга |аўтар = Берналь Диас |загаловак = [http://www.vostlit.info/Texts/rus8/Dias/frametext1.htm Правдивая история завоевания Новой Испании] / Сост., новый перевод, комментарии А. Захарьяна |выдавецтва = М.: Форум |год = 2000 |старонак = 400 |ref = Захарьян }} * {{кніга |аўтар = Дюверже К. |загаловак = Кортес / Пер. М. В. Глаголева. Серия «Жизнь замечательных людей». Вып. 1125 (925) |выдавецтва = М.: Молодая гвардия |год = 2005 |старонак = 304 |ref = Дюверже }} * {{cite web |author = Кортес, Эрнан |url = http://kuprienko.info/hernan-cortes-cartas/ |title = Письма (отрывки). |lang = ru |work = kuprienko.info |date = 2012-06-26 |accessdate = 2013-07-08 |archiveurl = https://www.webcitation.org/68ka1voYi?url=http://kuprienko.info/los-textos-paxbolon-maldonado-mexico-xvii-siglo/ |archivedate = 28 чэрвеня 2012 |url-status = live }} * {{кніга |аўтар = Куприенко С. А., Талах В. Н. |загаловак = Мексиканская рукопись 385 «Кодекс Теллериано-Ременсис» (с дополнениями из Кодекса Риос) |выдавецтва = К.: Видавець Купрієнко С. А. |год = 2013 |старонак = 317 |isbn = 978-617-7085-06-4 |ref = Теллериано-Ременсис }} * {{кніга |аўтар = Магидович И.П., Магидович В.И. |загаловак = Очерки по истории географических открытий. В 5-ти т. — Т. 2 |выдавецтва = М.: Просвещение |год = 1983 |старонак = 399 |ref = Магидович }} * {{cite web |author = Талах В. М. (ред.) |url = http://kuprienko.info/los-textos-paxbolon-maldonado-mexico-xvii-siglo/ |title = Документы Пашболон-Мальдонадо (Кампече, Мексика, XVII век). |lang = ru |work = kuprienko.info |date = 2012-06-26 |accessdate = 2012-06-27 |archiveurl = https://www.webcitation.org/68ka1voYi?url=http://kuprienko.info/los-textos-paxbolon-maldonado-mexico-xvii-siglo/ |archivedate = 28 чэрвеня 2012 |ref = Пашболон-Мальдонадо2012 |url-status = live }} * {{артыкул |аўтар = Clendinnen I. |загаловак = [http://www.latinamericanstudies.org/cortes/cortes-cruelty.pdf «Fierce and Unnatural Cruelty»: Cortes and the Conquest of Mexico] |выданне = Representations |выдавецтва = |год = 1991, Winter |нумар = |pages = 65–100 |ref = Clendinnen }} * {{кніга |аўтар = |загаловак = Documentos cortesianos I: 1518-1528, secciones I a III (Arte) / Edición de Jose Luis Martinez |выдавецтва = Fondo de Cultura Economica USA |год = 1993 |allpages = 539 |ref = Documentos cortesianos I }} * {{кніга |аўтар = |загаловак = Documentos cortesianos II: 1526–1545, sección IV: juicio de residencia (Seccion de Obras de Historia) / Edición de Jose Luis Martinez |выдавецтва = Fondo de Cultura Economica USA |год = 1991 |allpages = 416 |ref = Documentos cortesianos II }} * {{кніга |аўтар = |загаловак = Documentos cortesianos III: 1528–1532, secciones V a VI (primera parte) (Politica) / Edición de Jose Luis Martinez |выдавецтва = Fondo de Cultura Economica USA |год = 1993 |allpages = 368 |ref = Documentos cortesianos III }} * {{кніга |аўтар = |загаловак = Documentos cortesianos IV: 1533–1548, secciones VI a VIII (segunda parte) / Edición de Jose Luis Martinez |выдавецтва = Fondo de Cultura Economica USA |год = 1993 |allpages = 532 |ref = Documentos cortesianos IV }} * {{cite web |author = William H. Prescott |url = http://etext.virginia.edu/toc/modeng/public/PreConq.html |title = History of the Conquest of Mexico, with a Preliminary View of Ancient Mexican Civilization, and the Life of the Conqueror, Hernando Cortes |lang = en |work = etext.virginia.edu |accessdate = 2013-07-09 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz0yl3Tk?url=http://etext.virginia.edu/toc/modeng/public/PreConq.html |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = live }} == Спасылкі == * {{cite web |url = http://www.pignatelli.org/cortes.htm |title = Genealogy of Hernán Cortés |lang = en |work = www.pignatelli.org |accessdate = 2013-07-09 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz0zUAxP?url=http://www.pignatelli.org/cortes.htm |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = live }} * {{cite web |url = http://www.motecuhzoma.de/start-es.html |title = Hernán Cortés: Página de Relación |lang = es |work = www.motecuhzoma.de |accessdate = 2013-07-09 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz104Rqx?url=http://www.motecuhzoma.de/start-es.html |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = live }} * {{cite web |author = Nancy Fitch |url = http://faculty.fullerton.edu/nfitch/nehaha/conquestbib.htm |title = The Conquest of Mexico. An Annotated Bibliography |lang = en |work = faculty.fullerton.edu |accessdate = 2013-07-09 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz10oMit?url=http://faculty.fullerton.edu/nfitch/nehaha/conquestbib.htm |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = dead }} * {{cite web |url = http://100velikih.net/ernan-kortes.html |title = 100 великих военачальников |lang = ru |work = 100velikih.net |accessdate = 2013-07-09 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz11PiR9?url=http://100velikih.net/ernan-kortes.html |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = dead }} * {{cite web |url = http://www.indiansworld.org/faces.html |title = Лица в истории Древней Мезоамерики (в том числе Э. Кортес) |lang = ru |work = www.indiansworld.org |accessdate = 2013-07-09 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz13KNKF?url=http://www.indiansworld.org/faces.html |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = dead }} * {{cite web |url = http://forum.world-history.ru/persons_about/16/2126.html |title = Экспедиции Э. Кортеса |lang = ru |work = forum.world-history.ru |accessdate = 2013-07-09 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz15KwnD?url=http://forum.world-history.ru/persons_about/16/2126.html |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = live }} * {{cite web |url = http://www.hrono.ru/libris/lib_k/kortes_pred.html |title = Второе послание Кортеса Императору Карлу V, писанное в Сегура-де-ла-Фронтера 30 октября 1520 года |lang = ru |work = www.hrono.ru |accessdate = 2013-07-09 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz1718yq?url=http://www.hrono.ru/libris/lib_k/kortes_pred.html |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = live }} * {{cite web |url = http://www.indiansworld.org/conquistador.html |title = Рассказ о некоторых вещах Новой Испании и великом городе Теместитане, Мехико |lang = ru |work = www.indiansworld.org |accessdate = 2013-07-09 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz199rr9?url=http://www.indiansworld.org/conquistador.html |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = live }} * {{cite web |url = http://www.motecuhzoma.de/Quellen.html |title = Собрание испаноязычных источников о Кортесе и завоевании Мексики |lang = es |work = www.motecuhzoma.de |accessdate = 2013-07-09 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz1Ar01F?url=http://www.motecuhzoma.de/Quellen.html |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = live }} {{Даследчыкі Амерыкі}} {{Ацтэкі}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Картэс Эрнан}} [[Катэгорыя:Гісторыя Мексікі]] [[Катэгорыя:Канкістадоры]] [[Катэгорыя:Гісторыя Іспаніі]] [[Катэгорыя:Месаамерыка]] [[Катэгорыя:Каланіялізм]] [[Катэгорыя:Памерлі ад дызентэрыі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] o4hbxf0k9mjtj6xdh29ns4ozvjcqcp8 Яўген Васілевіч Мірановіч 0 27141 5121168 5120662 2026-04-05T09:15:10Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5121168 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = Яўген Мірановіч выкладае для стыпендыятаў [[Стыпендыяльная праграма імя Кастуся Каліноўскага|Праграмы імя Каліноўскага]]; [[Варшава]], 16 сакавіка 2011 |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = |Навуковая сфера = |Месца працы = |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікікрыніцы = }} {{Цёзкі2|Мірановіч}} '''Яўген Васілевіч Мірановіч''' ({{ДН|2|9|1955}}) — беларускі і польскі [[гісторык]], грамадска-культурны дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся на [[Усходняя Беласточчына|Беласточчыне]]. У 1980 годзе скончыў філіял Варшаўскага ўніверсітэта ў [[Беласток]]у (факультэт гуманітарных навук). Галоўныя кірункі даследаванняў — беларуска-польскія стасункі, беларускі нацыянальны рух у Польшчы, найноўшая гісторыя Польшчы і Беларусі. Доктарскую дысертацыю на тэму «Беларуская нацыянальная меншасць у Народнай Польшчы (1944—1949)» абараніў у [[1990]] на факультэце журналістыкі і палітычных навук Варшаўскага ўніверсітэта, а габілітацыю «Нацыянальная палітыка Польскай Народнай Рэспублікі» ў [[2000]] на факультэце гістарычных навук таго ж універсітэта. Я. Мірановіч — адзін з ініцыятараў стварэння ў 1990 годзе Беларускага дэмакратычнага аб'яднання. З [[1992]] г. галоўны рэдактар тыднёвіка [[Ніва (1956)|«Ніва»]], з [[1997]] — старшыня яго праграмнай рады. Яўген Мірановіч — загадчык [[Кафедра беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта|кафедры беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта]], аўтар шэрагу кніг, навуковых і публіцыстычных артыкулаў. Рэдактар часопіса «[[Białoruskie Zeszyty Historyczne]]» == Асноўныя публікацыі == * Навейшая гісторыя Беларусі. — Беласток : Rada Programowa Tygodnika «[[Niwa]]», 1999. — 270 с. * Найноўшая гісторыя Беларусі. — Санкт-Пецярбург : Неўскі прасцяг, 2003. — 243 с. * Беларусы ў Польшчы (1918―1949): [пераклад з польскай мовы]. — Вільня [Вільнюс] : [[Інстытут беларусістыкі]]; Беласток, [[Беларускае гістарычнае таварыства]], 2010. — 191 с. * Białorusini w Polsce, 1944—1949, Warszawa, 1993. * Mniejszości narodowe w Polsce, (у суаўтарстве), Warszawa, 1998. * Polityka narodowościowa PRL, Białystok, 2000. * Historia Białorusi (X—XX w.), Podręcznik dla liceów ogólnokształcących, Białystok, 2001. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|||463}} * {{Крыніцы/ЭГБ|5|||205}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мірановіч Яўген}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Беластоцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Публіцысты Польшчы]] lbjfn0ei9z0z85e3bx11emv5j4o0rri Сяргей Валер’евіч Кавалёў 0 29610 5121171 5062249 2026-04-05T09:15:52Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5121171 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кавалёў}} {{пісьменнік}} '''Сяргей Валер’евіч Кавалёў''' (нар. {{ДН|20|06|1963}}, {{МН|Магілёў||}}) — беларускі [[драматург]], [[крытык]], [[паэт]], [[літаратуразнаўца]]. [[Доктар філалагічных навук]]. Спецыяліст па [[Літаратура Вялікага Княства Літоўскага|літаратуры Вялікага Княства Літоўскага]] XVI—XVIII ст. [[Доктар філалагічных навук]] (2002), [[прафесар]] (2012){{sfn|Марозаў|2022}}. Жыве ў [[Люблін]]е ([[Польшча]]). == Біяграфія == Скончыў у 1985 годзе [[філалагічны факультэт БДУ]] па спецыяльнасці «беларуская і руская філалогія», у 1988 годзе — аспірантуру пры кафедры беларускай літаратуры [[БДУ]]. У 1991 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Героіка-эпічная паэзія Беларусі і Літвы канца XVI ст.». У 1999 годзе — дактарантуру БДУ. У 2002 годзе абараніў доктарскую дысертацыю па тэме «Станаўленне польскамоўнай паэзіі ў полілінгвістычнай літаратуры Беларусі эпохі Рэнесансу». Стажыраваўся ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце]] (Кракаў, Польшча){{sfn|Марозаў|2022}}. У 1988—2004 гадах выкладчык, дацэнт, прафесар кафедры гісторыі беларускай літаратуры [[БДУ]]. З 1993 года выкладаў, з 2008 — на пастаяннай працы ва [[Універсітэт імя Марыі Складоўскай-Кюры|Універсітэце імя Марыі Кюры-Складоўскай]] у [[Люблін]]е (Польшча): прафесар, дырэктар Інстытута славянскай філалогіі, загадчык кафедры славянскага літаратуразнаўства Інстытута неафілалогіі. Выкладаў гісторыю беларускай і рускай літаратур у навучальных установах [[Літва|Літвы]], [[Харватыя|Харватыі]], [[Германія|Германіі]] ў межах міжнароднай праграмы «[[Erasmus]]»{{sfn|Марозаў|2022}}. Галоўны рэдактар навуковага часопіса «[[Studia Białorutenistyczne]]»{{sfn|Марозаў|2022}}. Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] з 1989 года{{sfn|Марозаў|2022}}. == Творчасць, навуковая дзейнасць == Друкуецца з 1980. Даследуе праблемы сучаснай беларускай паэзіі (зборнікі артыкулаў «Як пакахаць ружу», 1989; «Партрэт шкла», 1991), шматмоўную літаратуру Вялікага Княства Літоўскага (кнігі «Героіка-эпічная паэзія Беларусі і Літвы XVI ст.», 1993; «Станаўленне польскамоўнай паэзіі ў полілінгвістычнай літаратуры Беларусі эпохі Рэнесансу», 2002). Драматург, стваральнік жанра [[герменеўтыка|герменеўтычнай]] драматургіі. Аўтар п’ес, напісаных на гістарычным, фальклорным матэрыяле і пастаўленых у Беларусі, Расіі, Украіне, Польшчы, Славакіі, Балгарыі{{sfn|Марозаў|2022}}. Аўтар п’ес «Драўляны рыцар» (паст. 1988), «Звар’яцелы Альберт, або Прароцтвы шляхціца Завальні» (паст. 1991), «Трышчан, або Блазны на пахаванні» (паст. 1995), «Люстэрка Бландоі» (паст. 1996 пад назвай «Заложніца кахання»), «Саламеі і амараты» (паст. 1996), «Стомлены д’ябал» (паст. 1997), «Францішка, або Навука кахання» (2000) і інш., створаных на аснове літаратурных твораў і фальклорным матэрыяле. Інсцэніраваў паэму «[[Тарас на Парнасе]]», творы [[С. Русецкая|С. Русецкай]] («Чатыры гісторыі Саламеі»), [[У. Караткевіч]]а («Заяц варыць піва»). С. Кавалёў распрацоўвае літаратурную тэхналогію рымейку. Яму ўласціва грунтоўнасць, раскаванасць і нязмушанасць пісьма. Ствараюцца не толькі пераробкі, але і арыгінальныя драматургічныя творы. Да такіх належыць п’еса «Стомлены д’ябал». Па аўтарскім вызначэнні, гэта фантасмагорыя ў дзвюх дзеях з жыцця і літаратуры беларусаў. Натхнёны творамі [[Каятан Марашэўскі|К. Марашэўскага]], [[Ф. Аляхновіч]]а, С. Кавалёў разгарнуў чараду смешных і павучальных авантур з удзелам селяніна Яські, яго жонкі Паўлінкі і Д’ябла. Нячысцік у творы парадаксальна добры, спагадлівы і безабаронны, ён памятае пра сваё былое анёльскае мінулае і стукаецца ў дзверы раю. Для чалавека, які не дасягнуў яшчэ сваёй дасканаласці, не зразумеў свайго прызначэння, дзверы да шчасця пакуль што зачыненыя. Піша для дзяцей: «Хохлік» (паст. 1993), «Дарога на Віфліем» (1998). Выкарыстанне аўтарам казачных матываў, міфалагічных сюжэтаў, персанажаў носіць творчы характар. У п’есе-казкцы С. Кавалёва «Хохлік» галоўны герой — «маленькі барадаты дзядок у стракатай апранасе», «сярдзіты з выгляду, але добры ў душы чалавечак з сямейства гномаў». Ён дапамагае Дзяўчынцы, што заблукала ў зімовым лесе, адшукаць дарогу дахаты; ён жа здатны быць, калі што, і «выхавальнікам». Казачны ліхадзей — гном Карузлік, хітры і злы. Драматург знайшоў для звычайнага казачнага канфлікту паміж дабром і злом незвычайных персанажаў, надаўшы твору адценне загадкавасці, чарадзейства. Напрамкі даследаванняў: старадаўняе беларускае і іншамоўнае пісьменства Вялікага Княства Літоўскага, усходнеславянская драма і тэатр, найноўшая беларуская літаратура{{sfn|Марозаў|2022}}. == Узнагароды == Лаўрэат [[Прэмія імя Ежы Гедройца|Прэміі імя Ежы Гедройца]] [[Польскі інстытут у Мінску|Польскага інстытута ў Мінску]] (2001). Узнагароджаны медалём Камісіі нацыянальнай адукацыі Польшчы (2008), [[Залаты Крыж Рэспублікі Польшча|Залатым Крыжам Рэспублікі Польшча]] (2016){{sfn|Марозаў|2022}}. == Бібліяграфія == * «Мева» (1988) * «Як пакахаць ружу» (1989). * «Партрэт шкла» (1991) * «Стомлены д’ябал» (2004) * «Навука кахання» (2005) == Асноўныя працы == * Літаратура Вялікага Княства Літоўскага пачатку XVI—XVII стст.: феномен памежжа. Мінск, 2011. * Шматмоўная паэзія Вялікага Княства Літоўскага эпохі Рэнесансу. Мінск, 2010. * Літаратура Беларусі позняга Рэнэсансу: жанры, творы, асобы. Мінск, 2005. * Гісторыя беларускай літаратуры: другая палова XVI ст.: курс лекцый. Мінск, 2005. * Станаўленне польскамоўнай паэзіі ў полілінгвістычнай літаратуры Беларусі эпохі Рэнэсансу. Мінск, 2002. * Героіка-эпічная паэзія Беларусі і Літвы канца XVI ст. Мінск, 1993. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|КАВАЛЁЎ Сяргей Валер’евіч}} * Беларуская літаратура: дапам. для вучняў 11-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. і рус. мовамі навучання / пад рэд. А. Бельскага, М. Тычыны. — Мн.: Адукацыя і выхаванне, 2009. ISBN 978-985-471-320-5 == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20070220220215/http://khblit.narod.ru/info/kavalou.htm Сяргей Кавалёў: біяграфія, спіс публікацый] {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кавалёў Сяргей Валер’евіч}} [[Катэгорыя:Дактары філалагічных навук]] [[Катэгорыя:Крытыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] nf9elndr4rvw64d9krexxk3pzhsrwr1 20th Century Boys 0 30232 5121249 4783769 2026-04-05T11:04:19Z Plaga med 116903 5121249 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Картка аніманга/Загаловак | name = 20th Century Boys | image = 20_century_boys_logo.png | image_size = 200px | alt = Лагатып | caption = Лагатып | ja_kanji = 20世紀少年 | ja_romaji = Nijyuseiki Shonen | genre = [[навуковая фантастыка]], [[містыка]] }} {{Картка аніманга/Друк | type = manga | author = [[Наокі Урасава]] | publisher = {{flagicon|Японія}} [[Shogakukan]] | publisher_en = {{flagicon|Канада}} {{flagicon|United States}} [[Viz Media]] | publisher_other = {{flagicon|Германія}} [[Planet Manga]]<br /> {{flagicon|Ганконг}} [[Jade Dynasty]]<br /> {{flagicon|Інданезія}} [[Level Comic]]<br /> {{flagicon|Італія}} [[Planet Manga]]<br /> {{flagicon|Паўднёвая Карэя}} [[Haksan Publishing]]<br /> {{flagicon|Іспанія}} [[Planeta DeAgostini]]<br /> {{flagicon|Тайвань}} [[Tong Li Comics]] | demographic = [[сэйнэн]] | magazine = {{flagicon|Японія}} [[Big Comic Spirits]] | first = 30.1.2000 | last = 2006 | volumes = 22 }} {{Картка аніманга/Друк | type = manga | title = 21st Century Boys | author = [[Наокі Урасава]] | publisher = {{flagicon|Японія}} [[Shogakukan]] | publisher_en = {{flagicon|Канада}} {{flagicon|United States}} [[Viz Media]] | publisher_other = {{flagicon|Ганконг}} [[Jade Dynasty]]<br /> {{flagicon|Інданезія}} [[Level Comic]]s<br /> {{flagicon|Італія}} [[Planet Manga]]<br /> {{flagicon|Паўднёвая Карэя}} [[Haksan Publishing]]<br /> {{flagicon|Іспанія}} [[Planeta DeAgostini]]<br /> {{flagicon|Тайвань}} [[Tong Li Comics]] | magazine = {{flagicon|Японія}} [[Big Comic Spirits]] | first = 2007 | last = 2007 | volumes = 2 }} {{Картка аніманга/Відэа | type = live film | title = 20th Century Boys 1st chapter | director = [[Юкіхіка Цуцумі]] | music = [[:ja:白井良明|Ромэй Сіраі]] | released = [[30 жніўня]] [[2008]] | runtime = 142 хвіл. }} {{Картка аніманга/Відэа | type = live film | title = 20th Century Boys 2nd chapter | director = [[Юкіхіка Цуцумі]] | released = [[31 студзеня]] [[2009]] }} {{Картка аніманга/Канец}} '''20th Century Boys''' ({{lang-ja|Nijyusseiki Shōnen}}, {{lang|ja|20世紀少年}}) — [[Манга (мастацтва)|манга]], створаная японскім мастаком-мангакам [[Наокі Урасава]]. == Аўтар == [[Наокі Урасава]] (яп. 浦沢 直樹 Урасава Наокі) — вядомы [[мангака]], які працуе ў галіне сэйнэн-мангі. Сярод найболей папулярных прац можна назваць 20th Century Boys, [[Master Keaton]] і [[Monster]]. Наокі Урасава нарадзіўся 2 студзеня 1960 года ў [[Токіа]], скончыў [[універсітэт Мэйсэй]] па спецыяльнасці эканоміка. Мангай зацікавіўся яшчэ ў школе. Дэбютаваў у 1981 годзе з мангай [[Return]], якая атрымала прэмію выдавецтва «[[Сёгакукан|Shogakukan]]» у 1990 годзе. Ён двойчы атрымліваў прэмію выдавецтва “[[Сёгакукан|Shogakukan]]”, двойчы – прыз [[Тэдзукі Асаму]] за дасягненні ў галіне культуры і адзін раз прэмію мангі выдавецтва “[[Коданся|Kodansha]]”. [[Файл:Naoki Urasawa at Japan Expo 2012, Paris (2).jpg|міні|Наокі Урасава на [[Japan Expo]] 2012, [[Парыж]]]] Чатыры яго працы былі экранізаваны ў выглядзе [[анімэ]]: [[Yawara!]], Master Keaton, Monster і Pluto. == Гісторыя стварэння == Спачатку выдавалася асобнымі серыямі ў мангавым часопісе для дарослых [[Big Comic Spirits]] выдавецтва Shogakukan у 1999-2006 гадах, было выдана 249 эпізодаў, сабраных у 22 тамы танкабонаў. Працяг з 16 эпізодаў пад назвай "21st Century Boys" ({{lang|ja|21世紀少年, Nijūisseiki Shōnen}}) выдаваўся ў тым самым часопісе ў 2006-2007 гадах і быў сабраны ў два тамы танкабонаў. Распавядае гісторыю Кендзі Энда і яго сяброў, якія заўважаюць, што культ-правадыр, вядомы толькі як "Сябар", намагаецца знішчыць свет, і што сімвал яго культу моцна нагадвае сімвал, распрацаваны ў іх дзіцячыя гады. Серыя мае шмат спасылак на некалькі мангаў і анімэ 1960-х–1970-х гадоў, а таксама на класічную [[Рок-музыка|рок-музыку,]] яе назва ўзятая з песні [[T. Rex]] "20th Century Boy". Трылогія кінаадаптацый з жывымі акцёрамі, рэжысёрам якіх быў [[Юкіхіка Цудумі]], была выпушчана ў 2008 і 2009 гадах. Манга была ліцэнзавана і выдадзена англіскай мовай кампаніяй [[Viz Media]], а таксама распаўсюджвалася ў [[Аўстралія|Аўстраліі]] і [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]] кампаніяй [[Madman Entertainment]]. Фільмы таксама былі ліцэнзаваны Viz у [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] і [[4Digital Media]] у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. == Сюжэт == Сябры-аднакласнікі ў пачатку 1970-х гадоў будуюць «сакрэтную базу» на пустцы. Яны мараць пра барацьбу са злымі сіламі і арганізацыямі, пішуць «Кнігу прароцтваў» і прыдумляюць тайны «Знак сяброўства». Дараслеючы, яны забываюць пра дзіцячыя гульні і мары. Ніхто з іх не становіцца героем. Але ў адзін дзень усё мяняецца. Паступова сябры аказваюцца зацягнутымі ў шэраг незвычайных і страшных падзей, за якімі стаіць загадкавы чалавек, які называе сябе проста Сябар і выкарыстоўвае дзіцячы Знак сяброўства. Хто ён і чаго дабіваецца? == Героі == '''Кендзі Энда''' ({{lang|ja|遠藤健児, Kenji Endō}}) — адзін з галоўных герояў мангі і галоўны герой першай часткі мангі. Кендзі і яго паводзіны ў дзяцінстве аказалі вялікае ўздзеянне на ўсе падзеі мангі. '''Кана Энда''' ({{lang|ja|遠藤カンナ, Kanna Endō}}) — пляменніца Кендзі. Яна валодае звышнатуральнымі здольнасцямі, выток якіх не зусім зразумелы. Другі Сябар казаў, што прычына яе здольнасцяў — медыцынскі прэпарат, які ён даў яе маці, Кірыка, калі тая была цяжарная. Сама Кана не лічыць свае здольнасці карыснымі. Як і яе бацька Кана геніяльны лідар. Яна ўзначальвала арганізацыю, якая імкнулася да паўстання супроць Сябра. У ёй Кана мела мянушку «Ледзяная Каралева». '''Сябар''' (яп. ともだち, Tomodachi) — загадкавая асоба з невядомымі мэтамі. Галоўны антаганіст мангі. == Змест == == Спасылкі == * [http://www.20thboys.com/ Афіцыйны сайт фільма] {{ref-ja}} * [http://www.4digitalmedia.com/20cb/ Сайт фільма (у Вялікабрытаніі)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090503171324/http://www.4digitalmedia.com/20cb/ |date=3 мая 2009 }} {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Творы 2000 года]] [[Катэгорыя:Манга]] 1qikeum3wq92q24w2crfmobnrh9e18f Генадзь Іванавіч Цітовіч 0 30377 5121192 4916345 2026-04-05T09:27:19Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5121192 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Імя = Генадзь Іванавіч Цітовіч | Подпіс = | Лога = | Фота = | Апісанне_фота = | Поўнае_імя = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Гады = | Нацыянальнасць = | Краіна = | Прафесіі = | Інструменты = | Жанры = | Псеўданімы = | Гурты = | Узнагароды = | Супрацоўніцтва = | Лэйблы = | Сайт = | Выява = Генадзь Іванавіч Цітовіч.jpg }} {{Цёзкі2|Цітовіч}} '''Генадзь Іванавіч Цітовіч''' (25 ліпеня ([[7 жніўня]]) [[1910]], в. [[Новы Пагост]], цяпер {{МН|Мёрскі раён|у Мёрскім раёне|}}, [[Віцебская вобласць]] — {{ДС|21|6|1986}}) — беларускі [[хор|харавы]] {{дырыжор|Беларусі|СССР|XX стагоддзя}}, [[музыказнавец]], [[этнограф]]. [[Народны артыст СССР]] (1968). == Біяграфічныя звесткі == Першую навуку мастацву і культуры атрымаў у дзіцячыя гады ад [[Флор Данатавіч Манцэвіч|Флора Манцэвіча]].<ref name="Цітовіч">{{кніга |аўтар = Г.И.Цитович |частка = Мой первый учитель |загаловак = Люди Нарочанского края. Воспоминания участников революционной борьбы и Великой Отечественной войны |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 1975 |том = |старонкі = 94-101 |старонак = 592 |серыя = |isbn = |тыраж = 75 000 }}</ref> Вучыўся ва [[Універсітэт Стэфана Баторыя|Універсітэце Стэфана Баторыя]] (1936—1939), скончыў [[Віленская кансерваторыя|Віленскую кансерваторыю]] (1939). У 1939—1941 і 1945—1951 — рэдактар абласнога радыё, кансультант Дома народнай творчасці ў [[Баранавічы|Баранавічах]]. У 1974—1975 гг. — старшы навуковы супрацоўнік [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору]] [[АН БССР]]. Стварыў у в. [[Падлессе (Ляхавіцкі раён)|Вялікае Падлессе]] [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкага раёна]] народны хор (1952), рэарганізаваны ў 1959 ў [[Беларускі дзяржаўны ансамбль песні і танца]], у 1964 — у [[Дзяржаўны народны хор БССР]], якім кіраваў да 1974. У 1974—1975 — старшы навуковы супрацоўнік Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору [[АН БССР]]. Член [[Беларускі саюз кампазітараў|Беларускага саюза кампазітараў]] з 1946 года. == Даследчыцкая дзейнасць, творчасць == Запісаў больш за 3 тыс. беларускіх (пераважна), рускіх, украінскіх, польскіх, балгарскіх, літоўскіх, латышскіх народных песень, танцаў, інструментальных найгрышаў. Зрабіў для хору шмат канцэртных апрацовак уласных запісаў. Складальнік шэрагу фальклорных зборнікаў. Даследаваў міжславянскія і славяна-балцкія народна-песенныя сувязі, гістарычнае развіццё беларускай народнай музыкі, беларускае народнае шматгалоссе, традыцыйны і сучасны фальклор у музычным побыце вёскі. Зрабіў значны ўклад у станаўленне і развіццё самадзейнага [[музыка Беларусі|музычнага мастацтва Беларусі]]. Актыўна выступаў у перыядычным друку, аўтар шэрагу цыклаў тэле- і радыёперадач. Складзеныя ім зборнікі ўласных запісаў ахопліваюць усе асноўныя меладычныя стылі і жанры беларускай народнай песні. Аўтар 12 арыгінальных песень на ўласныя словы і вершы беларускіх паэтаў, больш за 60 апрацовак беларускіх народных мелодый («Жавароначкі, прыляціце», «Ой, рана на Йвана», «Рэчанька» і інш.). У тэарэтычных працах параўнальнае даследаванне музычнай творчасці славянскіх народаў, аналіз беларускага народнага шматгалосся, народнага выканальніцтва, стыляў сучаснай народнай песні. Аўтар прац «Беларускія народныя песні» (двухгалосыя, 1948), «Песні шчасця» (сучасныя беларускія народныя песні, 1950), «Песні, беларускага народа» (1959), «Сучасная беларуская песня» (1961), «Польскія народныя песні» (выбраныя, 1962), «Новыя стылявыя рысы традыцыйнай беларускай народнай песні» (1964), «Анталогія беларускай народнай песні» (1968, 2-е выд. 1975), «Аб беларускім песенным фальклоры: Выбраныя нарысы» (1976), зборніка «Добры вечар!» (1986). Музычны рэдактар тамоў «Радзінная паэзія» (1971), «Жартоўныя песні» (1974) з шматтомнага выдання «Беларуская народная творчасць», а таксама аўтар тэле- і радыёперадач і інш. == Прызнанне == [[Народны артыст СССР]] (1968), лаўрэат [[прэмія Ленінскага камсамола Беларусі|прэміі Ленінскага камсамола Беларусі]] (1968), [[Дзяржаўная прэмія БССР|Дзяржаўнай прэміі БССР]] (1978). Узнагароджаны 3 ордэнамі, а таксама медалямі. Яго імя носіць [[Нацыянальны акадэмічны народны хор Рэспублікі Беларусь імя Г. І. Цітовіча]]. == Бібліяграфія == * Польскія народныя песні. — Mн., 1962; * Анталогія беларускай народнай песні. — Mн., 1968; * Аб беларускім песенным фальклоры. [Выбр. нарысы]. — Мн., 1976. {{зноскі}} == Літаратура == * Жураўлёў Д. М. Генадзь Цітовіч. — Mн., 1969. * Цітовіч Генадзь Іванавіч // Этнаграфія Беларусі : энцыклапедыя / гал. рэд. І. П. Шамякін. — Мн., 1989. — С. 521. * Цітовіч Генадзь Іванавіч // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. / рэдкал. І. П. Шамякін [і інш.]. — Мн., 1986. — Т. 5. — С. 477—478. * Марціновіч А. Самы шчаслівы чалавек / А. Марціновіч // Беларуская думка. — 2000. — № 8. — С. 28-35. == Спасылкі == * [http://www.rh.by/by/160/70/4397/ Манцэвіч Барыс. А Беларусь — даражэй за ўсё. Успаміны пра Генадзя Цітовіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120605031009/http://rh.by/by/160/70/4397/ |date=5 чэрвеня 2012 }}// //«[[Рэгіянальная газета]]» {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Цітовіч Генадзь Іванавіч}} [[Катэгорыя:Народныя артысты СССР]] [[Катэгорыя:Музыказнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Дырыжоры Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага народнага хору Рэспублікі Беларусь імя Г. І. Цітовіча]] [[Катэгорыя:Харавыя дырыжоры Беларусі]] ri2c423tdwxhdgmawet1qxjzg7we59g Бенгальская мова 0 30595 5121011 4735938 2026-04-05T03:35:51Z Pabojnia 135280 афармленне, вкфктр 5121011 wikitext text/x-wiki {{Мова |імя = Бенгальская мова |саманазва = বাংলা Bāṇlā |краіны = [[Бангладэш]], [[Індыя]] |рэгіёны = [[Бенгалія]] |афіцыйная мова = {{Сцягафікацыя|Бангладэш}},<br />{{Сцягафікацыя|Індыя}} (штаты і тэрыторыі): * [[Заходняя Бенгалія]], * [[Трыпура]] * [[Джхаркханд]], * [[Асам]] (Барацкая даліна), * [[Андаманскія і Нікабарскія астравы]] |рэгулюе = {{Сцяг|Бангладэш}} Акадэмія бангла,<br />{{Сцяг|Індыя}} Заходнебенгальская акадэмія бангла |колькасць носьбітаў = ~ 193 млн<ref name=ethnolog>[http://www.ethnologue.com/language/ben Бенгальская мова] // Лінгвістычная энцыклапедыя Ethnologue {{ref-en}}</ref> |рэйтынг = 7<ref name="etn-rating">[http://www.ethnologue.com/statistics/size Спіс моў па колькасці носьбітаў] // Лінгвістычная энцыклапедыя Ethnologue {{ref-en}}</ref> |катэгорыя = [[Мовы Еўразіі]] |класіфікацыя = [[Індаеўрапейская сям'я]] : [[індаіранскія мовы|Індаіранская надгаліна]] :: [[індаарыйскія мовы|Індаарыйская галіна]] ::: Бенгала-асамская група |пісьменнасць = [[Бенгальскае пісьмо]] |ISO1 = bn |ISO2 = ben |ISO3 = ben }} [[Файл:Bengalispeaking region.png|thumb|200px|Арэал бенгальскай мовы на Індастане]] '''Бенга́льская мова''' (саманазва: বাংলা; [[транслітарацыя|трансл.]] ''Bāṇlā'', вымаўл. {{IPA|[ˈbaŋla]}}) — мова [[бенгальцы|бенгальцаў]], распаўсюджаная на паўночным усходзе Індыйскага субкантынента, з’яўляецца адной з самых пашыраных моў свету. Бенгальская — сёмая мова свету па колькасці носьбітаў (каля 193 млн чал.)<ref name="etn-rating" />. Бенгальскую мову часта называюць «бенгалі», што з’яўляецца транслітарацыяй яе англійскага наймення. Самі носьбіты называюць сваю мову «бангла», ці (радзей) — «бонго-бхаша». Бенгальская мова з’яўляецца дзяржаўнай мовай [[Бангладэш]] і мовай штата Бангла ([[Заходняя Бенгалія]]) ў [[Індыя|Індыі]]. Канстытуцыя Індыі замацавала за ёй статус адной з афіцыйных моў Індыі<ref>[http://lawmin.nic.in/coi/coiason29july08.pdf Канстытуцыя Індыі] {{ref-en}}, ст. 330, Восьмы дадатак да артыкулаў 344 (1) і 351. Мовы.</ref>. Па-бенгальску размаўляюць таксама ў індыйскіх штатах [[Асам]], [[Біхар (штат)|Біхар]] і [[Арыса]]. Выдзяляюцца дзве асноўныя дыялектныя групы: ''заходняя'' (асноўны дыялект раёна [[Набадвіп]]а) і ''ўсходняя'' (асноўны дыялект раёна [[Дака|Дакі]]), а таксама адасоблены дыялект [[Чытагонг]]а<ref name="ЛЭС" />. Характэрныя асаблівасці моўнага ладу агульныя і для суседніх моў — [[Одыя (мова)|орыя]] і [[асамская мова|асамскай мовы]]. == Пісьменнасць == Пісьменнасць бенгальскай мовы — [[бенгальскае пісьмо|бангакхор]], якая (як і [[дэванагары]], {{нп4|гурмукхі||ru|Гурмукхи}} і іншыя пісьмёны Індыі) паходзіць ад пісьма [[брахмі]]. == Класіфікацыя == Бенгальская мова адносіцца да ўсходняй падгрупы [[індаарыйскія мовы|індаарыйскай]] групы [[індаіранскія мовы|індаіранскай]] галіны [[індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскай]] моўнай сям’і. Бенгальская блізкая да [[асамская мова|асамскай мовы]] і мовы [[Одыя (мова)|орыя]]. == Лінгвістычныя рысы == Геаграфічна яна з’яўляецца адной з самых усходніх з індаеўрапейскіх моў і на працягу многіх стагоддзяў кантактавала з мовамі іншых моўных сямей ([[сіна-тыбецкія мовы|сіна-тыбецкай]], [[аўстразійскія мовы|аўстразійскай]] і [[дравідыйскія мовы|дравідыйскай]]), з-за чаго бенгальская мова значна адрозніваецца ад іншых моў сям’і, праяўляючы і ў фанетыцы, і ў граматыцы рысы, якія адрозніваюць яе ад роднасных новых індаарыйскіх моў. === Фанетыка, фаналогія === У [[фанетыка|фанетыцы]] мовы згублена [[фаналогія|фаналагічнасць]] (сэнсаадрознівальная роля) даўжыні [[галосны]]х, сібілянты (свісцячыя) фанетычна прадстаўленыя адным варыянтам, знятае проціпастаўленне паміж губна-губнымі і губна-зубнымі [[зычны]]мі, фанетычна спрошчаныя або мадыфікаваныя спалучэнні зычных з {{нп4|глайд|глайдамі|ru|Глайд}}. Таксама варта адзначыць [[сінгарманізм|гармонію галосных]] (рэдкую для індаеўрапейскіх моў), наяўнасць насавых галосных, супрацьпастаўленых ненасавым галосным, прыдыхальных зычных — непрыдыхальным зычным, гемінацыю (падваенне) зычных, оканне. === Марфалогія, сінтаксіс === Самымі яркімі [[граматыка|граматычнымі]] адрозненнямі бенгальскай мовы ад роднасных ёй індаарыйскіх моў з’яўляецца страта дапасавальных катэгорый [[граматычны род|роду]] і [[граматычны лік|ліку]], утварэнне новых сінтэтычных асабовых дзеяслоўных форм, страта эргатыўнай канструкцыі пры захаванні рада [[семантыка|семантычных]] рыс, уласцівых мовам ненамінатыўнай кантэнсіўнай тыпалогіі. Граматычны лад мае [[аглюцінатыўная мова|аглюцінатыўны]] характар словаўтварэння і [[словазмяненне|словазмянення]], распаўсюджаныя службовыя словы, рэдуплікацыя і размяшчэнне побач граматычна і семантычна звязаных адзінак. Постпазіцыя галоўнага слова ў словазлучэнні і службовага элемента ў [[Марфалогія мовы|марфалагічных]] і [[сінтаксіс|сінтаксічных]] утварэннях. Словаўтварэнне праз [[суфікс]]ацыю і словаскладанне. Прэфіксацыя ў [[лексіка|лексіцы]] [[санскрыт]]у. Словазмяненне [[субстантывацыя|субстантыўных імён]] і [[займеннік]]аў па [[склон]]ах і ліках, [[дзеяслоў|дзеясловаў]] — па [[граматычны час|часах]] і [[граматычная асоба|асобах]] у [[абвесны лад|індыкатыве]] і [[загадны лад|імператыве]]. Адсутнічае катэгорыя роду<ref>Masica, C. 1991. ''The Indo-Aryan Languages.'' p. 221.</ref>. Адрозніваюцца катэгорыі адушаўлёнасці-неадушаўлёнасці, пэўнасці-няпэўнасці, якія адлюстроўваюцца ва ўтварэнні форм скланення і ў выкарыстанні азначальна-паказальных афіксаў — часціц, што далучаюцца да імён і займеннікаў. Наяўнасць катэгорыі ветлівасці (субардынацыі). Развітая сістэма часавых форм. Распаўсюджанасць словазлучэнняў з службовымі дзеясловамі (дзеяслоўна-дзеяслоўных і дзеяслоўна-іменных). Адсутнасць адмоўных форм займеннікаў і прыслоўяў. == Гісторыя == Гісторыя бенгальскай мовы прасочваецца па пісьмовых помніках з 10—12 ст. Выдзяляецца тры перыяды<ref name="ЛЭС">{{артыкул|аўтар=Зограф Г. А.|загаловак=Бенгальский язык|выданне=Лингвистический энциклопедический словарь|год=1990|старонкі=72}}</ref>: * старабенгальскі, * сярэднебенгальскі (14—18 стст.), * новабенгальскі (з кан. 18 ст.). Цяпер мова прадстаўлена дзвюма літаратурнымі формамі<ref name="ЛЭС" />: «шадху-бхаша» і «чоліт-бхаша» (або чолці). Першая, архаічная, закансервавала старыя марфалагічныя формы, якія выйшлі з ужытку ў якасці гутарковай, сфарміравалася на аснове заходняга дыялекту {{нп4|Набадвіп|Набадвіпа|ru|Набадвип}} і да 20-30-х гадоў мінулага стагоддзя была адзінай літаратурнай формай. Неабходнасць яе вывучэння, побач з сучаснай літаратурнай формай «чолці-бхаша», дыктуецца тым, што і дагэтуль на «шадху-бхаша» складаюцца афіцыйныя дакументы (у прыватнасці — [[Канстытуцыя Бангладэша]]), выдаецца навуковая літаратура. Акрамя таго, цяпер рэдакцыйныя артыкулы ва ўсіх значных газетах пішуцца на «шадху-бхаша». Дыялектнай базай сучаснай літаратурнай формы «чолці-бхаша» стала гаворка [[Калката|Калкаты]], найвялікшага горада бенгаламоўнага абсягу. Суіснуючы са старой літаратурнай формай спачатку толькі як гутарковая, а потым, намаганнямі вялікага бенгальскага пісьменніка [[Рабіндранат Тагор|Рабіндраната Тагора]] і яго сучаснікаў, узведзеная ў ранг літаратурнай мовы, гэтая форма паступова выцесніла сваю папярэдніцу, звёўшы яе ўжыванне да ўжо згаданых галін. Цяпер якраз «чолці-бхаша» з’яўляецца асноўным аб’ектам вывучэння бенгалістаў. Побач з літаратурнымі формамі, бенгальская мова прадстаўлена шэрагам [[дыялект]]аў, найбуйнейшымі з якіх з’яўляецца [[Калката|калкацкі]], або заходні (што стаў асновай «чолці-бхаша»), [[Дака|дакскі]], або ўсходні (асноўны дыялект Бангладэша), а таксама чытагонскі (дыялект найбуйнейшага партовага горада Бангладэша — [[Чытагонг]]а), яны настолькі моцна адрозніваюцца ад літаратурнай мовы, што бенгальцы з іншых рэгіёнаў сцвярджаюць, што з цяжкасцямі разумеюць іх. З [[1947]] года, гэта значыць з моманту падзелу бенгаламоўнага абсягу і ўключэння заходняй і ўсходняй яго частак у розныя дзяржаўныя адзінкі ([[Індыя|Індыю]] і [[Пакістан]]), працэс разыходжання заходняга і ўсходняга дыялектаў узмацніўся. {{нп4|Барацьба за статус бенгальскай мовы||ru|Борьба за статус бенгальского языка}} прывяла да ўзброенага процістаяння, а пазней да аддзялення Усходняга Пакістана і ўтварэння незалежнай дзяржавы [[Бангладэш]]. Стаўшы дзяржаўнай мовай [[Бангладэш]]а (былога [[Усходні Пакістан|Усходняга Пакістана]] да [[1975]]), усходняя норма мовы ўсё менш арыентуецца на традыцыйна больш прэстыжную калкацкую гаворку (будучы адарванай ад яе індыйска-бенгальскай мяжой), дыялектныя адрозненні становяцца нарматыўнымі. Пры вывучэнні бенгальскай мовы даводзіцца ўлічваць фанетычную, лексічную, а часам і граматычную своеасаблівасць усходнебенгальскага дыялекту. Такім чынам, пры глыбокім вывучэнні бенгальскай мовы прыходзіцца вучыць, па сутнасці, тры, хоць і блізкія, але ўсё ж розныя мовы, бо моўная сітуацыя ў Індыі і Бангладэшы такая, што нельга пакідаць па-за ўвагай ніводнай з трох яе форм. == У літаратуры і кіно == Бенгальская мова з’яўляецца захавальнікам і носьбітам вялікай бенгальскай культуры. Ужо самы старажытны захаваны тэкст на бенгальскай мове «Чар’ячар’ятыка», датаваны 10—11 стагоддзямі н.э., прыцягнуў да сябе ўвагу [[індалогія|навукоўцаў-індолагаў]] не толькі як першы помнік на новаіндыйскай мове, але і як выдатны твор літаратуры і як апошні створаны на тэрыторыі Індыі помнік будыйскай культуры. Сучасная бенгальская мова склалася к канцу [[18 стагоддзе|18 ст]]. Першая друкаваная кніга па-бенгальску з’явілася ў [[1778]] годзе. [[Амар шонар Бангла|Гімн Бангладэша]], [[гімн Індыі]], [[гімн Шры-Ланкі]] і {{нп4|Нацыянальная песня Індыі||en|Vande Mataram}} першапачаткова былі складзены на бенгальскай мове. Імёны бенгальскіх пісьменнікаў, паэтаў, філосафаў увайшлі ў скарбніцу не толькі індыйскай, але і сусветнай культуры. Адны з іх: [[Рабіндранат Тагор]] і {{нп4|Свамі Вівекананда||ru|Вивекананда}}. Не меншую, чым літаратура і філасофія, славу набыло ў свеце і бенгальскае кіно. Шырока вядомыя бенгальскія рэжысёры {{нп4|Рытвік Гхатак||ru|Гхатак, Ритвик}}, [[Сацьяджыт Рай]], [[Мрынал Сен]], {{нп4|Гаўтам Гхош||en|Goutam Ghose}}, {{нп4|Будадэў Дасгупта||en|Buddhadeb Dasgupta}} і іншыя. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Г. А. Зограф. [http://tapemark.narod.ru/les/072b.html Бенгальский язык] // {{крыніцы/ЛЭС-98}} С. 72. * {{кніга|аўтар = Зограф Г. А., Крючкова Е. Р., Мазурова Ю. В. |частка = Бенгальский язык |загаловак = Языки мира: Новые индоарийские языки |месца = {{М.}} |выдавецтва = Academia |год = 2011 |старонкі = 396—429|isbn = 978-5-87444-394-8 }} * Быкова Е. М., Бенгальский язык, М., 1966. * Alam, M. 2000. ''Bhasha Shourôbh: Bêkorôn O Rôchona (The Fragrance of Language: Grammar and Rhetoric)''. S. N. Printers, Dhaka. * Cardona, G. and Jain, D. 2003. ''The Indo-Aryan languages'', RoutledgeCurzon, London. * Chatterji, S. K. 1921. ''Bengali Phonetics''. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, * Chatterji, S. K. 1926. ''The Origin and Development of the Bengali Language''. Calcutta Univ. Press. * Ferguson, C. A. and Chowdhury, M. 1960. ''The Phonemes of Bengali'', Language, Vol. 36, No. 1, Part 1. (Jan. — Mar., 1960), pp.&nbsp;22-59. * Hayes, B. and Lahiri, A. 1991. ''Bengali intonational phonology'', Natural Language & Linguistic Theory, Springer Science. * Klaiman, M. H. 1987. ''Bengali'', in Bernard Comrie (ed.), The World’s Major Languages, Croon Helm, London and Sydney, pp.&nbsp;490-513. * Masica, C. 1991. ''The Indo-Aryan Languages.'' Cambridge Univ. Press. * Radice, William. 1994. ''Teach Yourself Bengali: A Complete Course for Beginners.''Hodder Headlin, Ltd., London. * Ray, P, Hai, M.A. and Ray, L. 1966. ''Bengali language handbook''. Center for Applied Linguistics, Washington. * Sen, D. 1996. ''Bengali Language and Literature''. International Centre for Bengal Studies, Calcutta. == Спасылкі == {{wiktionarycat|type= бенгальскай мовы|category=Бенгальская мова}} {{Interwiki|bn|на бенгальскай||}} {{Commons|Category:Bengali language|выгляд=міні}} * [http://www.ethnologue.com/language/ben Бенгальская мова] // Лінгвістычная энцыклапедыя Ethnologue {{ref-en}} * [http://www.mgimo.ru/study/faculty/mo/kindo/docs/document112669.phtml Бенгальский язык] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140617174040/http://www.mgimo.ru/study/faculty/mo/kindo/docs/document112669.phtml |date=17 чэрвеня 2014 }} // сайт МГИМО {{ref-ru}} {{ВС}} {{Індаарыйскія мовы}} {{Мовы Індыі}} [[Катэгорыя:Бенгальская мова| ]] [[Катэгорыя:Мовы Індыі]] [[Катэгорыя:Мовы Бангладэш]] [[Катэгорыя:Індаарыйскія мовы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] 0j596cd73axaeu2hzk5lzaxzswjzx10 Мар’ян Пецюкевіч 0 31605 5121184 4826972 2026-04-05T09:26:05Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5121184 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Пецюкевіч}} {{навуковец}} '''Марыян Язэпавіч Пецюкевіч''' або '''Мар’ян Пецюкевіч''' ({{ДН|7|10|1904|24|9}}, [[Цяцеркі]], [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскі павет]], [[Віленская губерня]], цяпер [[Браслаўскі раён]], [[Віцебская вобласць]] — {{ДС|25|9|1983}}, часам даецца 13 верасня, {{МС|Торунь||}}, [[Польшча]]; Псеўданімы і крыптанімы: ''Марвіч''; ''Дзед Марцін''; ''М.П.'') — беларускі [[этнограф]], [[педагог]] і [[мемуарыст]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і малазямельнага селяніна-каталіка. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[Шаўлянскае народнае вучылішча|Шаўлянскім народным вучылішчы]] і самастойна. Пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] з дапамогай беларускіх ксяндзоў [[В. Шутовіч]]а і [[А. Станкевіч]]а трапіў у [[Віленская беларуская гімназія|Віленскую беларускую гімназію]], прымаў актыўны ўдзел у беларускім нацыянальным руху, пасля вучыўся [[Радашковіцкая беларуская гімназія|Радашковіцкай беларускай гімназіі]] (да 1928). Паспрабаваў выехаць для вучобы ў [[Прага|Прагу]]. Пры нелегальным пераходзе мяжы затрыманы. Адпраўлены служыць у [[польскае войска]]. Пасля службы ў войску паступіў на гуманітарны факультэт [[Універсітэт Стэфана Баторыя|Універсітэце Стэфана Баторыя]], дзе вывучаў [[этнаграфія|этнаграфію]], [[археалогія|археалогію]], [[славістыка|славістыку]] і ў 1938 атрымаў ступень магістра філасофіі. Яшчэ падчас вучобы ўладкаваўся на працу ў бібліятэцы Інстытута Усходняй Еўропы (цяпер [[Бібліятэка Акадэміі навук Літвы|Бібліятэка імя Урублеўскіх]]), меў доступ да спецфондаў, сярод якіх былі выданні з [[БССР]]. Дапамагаў многім віленскім беларусам знаёміцца з забароненымі ў Польшчы выданнямі. Быў членам [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага студэнцкага саюза]], [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры]], [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускага навуковага таварыства]]. У 1930—1935 — першы рэдактар часопісу «[[Шлях моладзі]]», змяшчаў у ім свае творы пад псеўданімам '''Марвіч''', пры канфіскацыях нумароў часопіса двойчы прыцягваўся да судовай адказнасці, некалькі разоў быў пакараны грашовымі штрафамі. На грамадскіх пачатках супрацоўнічаў з [[Беларускі музей імя І. Луцкевіча|Беларускім музеем імя І. Луцкевіча]]. Пасля заняцця [[Вільня|Вільні]] Чырвонай Арміяй падчас [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|паходу ў Заходнюю Беларусь]] (1939), Пецюкевіч быў рэдактарам беларускіх перадач на Віленскім радыё, выконваў абавязкі дырэктара Дзяржаўнай бібліятэкі (цяпер Бібліятэка імя Урублеўскіх), а пасля перадачы Вільні Літве, з кастрычніка 1940 — дырэктар [[Беларускі музей імя І. Луцкевіча|Беларускага музея імя І. Луцкевіча]]. У пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] пераехаў на нейкі час у вёску. Скончыў настаўніцкія курсы ў Вільні, працаваў павятовым інспектарам асветы ў [[Ашмяны|Ашмянах]]. Потым выкладаў беларускую мову ў эвакуіраваным з [[Магілёў|Магілёва]] у [[Новая Вільня|Новую Вільню]] Медыцынскім інстытуце. Арыштаваны савецкімі ўладамі 1.1.1945; утрымліваўся ў [[Лукішская турма|Лукішскай турме]]. Вызвалены 19.3.1945. Пасля [[2СВ|2-й сусветнай вайны]] жыў на вёсцы і працаваў з сям’ёй на гаспадарцы ў Неменчынку на Віленшчыне. Быў абраны старшынёй Ажулаўскага сельскага савета на [[Віленшчына|Віленшчыне]]. 27.3.1949 разам з сям’ёй (жонкай і дзвюма дачкамі) арыштаваны і сасланы ва [[Ужурскі раён]] [[Краснаярскі край|Краснаярскага края]]. Працаваў у калгасе імя Жданава пчалаводам. 31.7.1952 паводле Пастановы Генеральнага пракурора ЛітССР арыштаваны, дастаўлены ў [[Вільнюс]] і асуджаны за «''[[нацыяналізм]]''» да 25 гадоў пазбаўлення волі. У канцы сакавіка 1953 года адпраўлены ў [[Варкута|Варкуту]]. У 1957 года пасля перагляду справы быў вызвалены, па рэпатрыяцыі пераехаў у Польшчу, куды ўжо раней выехалі яго жонка і дачка. Дзякуючы дапамозе прафесараў-этнолагаў [[Казімір Машынскі|Казіміра Машынскага]] і [[Марыя Знамяроўская-Пруфер|Марыі Знамяроўскай-Прыферовай]], з 1959 года ўладкаваўся на працу ў этнаграфічны аддзел акруговага музея [[Торунь|Торуні]], адкуль выйшаў на пенсію ў лістападзе 1970 года. У Польшчы Марыян Пецюкевіч, хоць жыў у Торуні, быў звязны з беларускім рухам на [[Беласточчына|Беласточчыне]]. Дзейнічаў у навуковым гуртку [[БГКТ]], апрацаваў «Апытальнік да народнага адзення, абутку і аздоб», выдадзены БГКТ у 1959. Шмат увагі ў сваёй дзейнасці ўдзяляў вывучэнню народнай культуры беларусаў Беласточчыны, правёў этнаграфічныя экспедыцыі на [[Сакольшчына|Сакольшчыне]] і [[Гайнаўшчына|Гайнаўшчыне]]. Хацеў арганізаваць Беларускі музей у Польшчы. Як сведка і ўдзельнік беларускага нацыянальнага руху супрацоўнічаў з гісторыкамі [[Юрый Туронак|Юрыем Туронкам]] і [[Аляксандра Бергман|Аляксандрай Бергман]]. Быў адным са стваральнікаў літаратурнага аб’яднання «[[Белавежа (аб’яднанне)|Белавежа]]». == Творчасць, даследчыцкая дзейнасць == Аўтар прац «Увагі дзеля запісання беларускай народнай творчасці і абрадаў» (1933), «Мікола Нікіфароўскі — беларускі этнограф» (1935), «Беларуская мелаграфія» (1936), «Аб паходжанні назвы Беларусь», «Родная мова — найдаражэйшы скарб» (1957), «Аб паходжанні імён» (1958), «Старадаўнія велікодныя звычаі ў беларусаў» (1960), «Беларуская этнаграфія ў працах польскіх даследчыкаў» (1968). Друкаваўся ў шматлікіх часопісах і газетах. Выступаў у беластоцкай газеце «Ніва» з артыкулы пра беларускую мову, імёны і прозвішчы, традыцыйныя святы і абрады, з успамінамі пра дзеячаў беларускага руху, напрыклад [[Браніслаў Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]], з якім быў асабіста знаёмы. Таксама «Ніва» змяшчала ў «Этнаграфічным куточку» здымкі з этнаграфічных экспедыцый Пецюкевіча. Аўтар жартоўных гісторый, пад псеўданімам '''Дзед Марцін'''. Пакінуў успаміны. == Бібліяграфія == * У пошуках зачараваных скарбаў. Вільня, 1998; * [http://www.kamunikat.org/3251.html Кара за служэнне народу. Беласток, 2002.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071111125023/http://kamunikat.org/3251.html |date=11 лістапада 2007 }} ISBN 83-915029-1-0 {{зноскі}} == Літаратура == * Войцік Г., Луцкевіч Л. Марыян Пецюкевіч. Серыя «Партрэты Віленчукоў». Вільня: Выдавецтва беларусаў Літвы «Рунь», 2001. * Глагоўская Г. Уводзіны // Пецюкевіч М. Кара за служэнне народу. Рэд.: Глагоўская Галена, Харужы Вячаслаў. Беласток: Białoruskie Towarzystwo Historyczne, 2002. ISBN 83-915029-1-0 * Кожан К. Мар’ян Пецкжевіч: жыццё і дзейнасць // Браслаўскія чытанні. Браслаў, 1994. * Кожан К. Руплівец беларускай культуры / К. Кожан // Памяць: Браслаўскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал. К. В. Велічковіч і інш. — Мн., 1998. — С. 589—593. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пецюкевіч Марыян Язэпавіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага студэнцкага саюза]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Лукішскай турмы]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Новааляксандраўскім павеце]] 646r6hfqstks8c2uwrwnb3fbh7mxa3m Цемнікаў 0 32018 5121104 4465330 2026-04-05T08:38:46Z DzBar 156353 катэгорыі 5121104 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Цемнікаў |арыгінальная назва = {{lang-ru|Темников}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Coat of Arms of Temnikov (Mordovia) (1781).png |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 38|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 43|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city(7900)_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Мардовія |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XII век |ранейшыя імёны = |статус з = 1779 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{Падзенне}} 7242 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 83445 |паштовы індэкс = 431220 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 13 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Temnikov |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Цемнікаў''' ({{lang-ru|Темников}}, {{lang-mdf|Темникав}}) — горад (з [[1779]]) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Цемнікаўскі раён|Цемнікаўскага раёна]] [[Мардовія|Мардовіі]]. Насельніцтва 7,6 тыс. чал. ([[2007]]), з якіх рускія — 61,10 %, мардва — 33,67 %, татары — 3,31 %. Заснаваны ў [[1536]] годзе. Горад размешчаны на рацэ [[Мокша (рака)|Мокшы]] (прыток [[Ака|Акі]]), за 158 км ад [[Саранск]]а. З XIV ст. — сталіца [[Цемнікаўскае княства|Цемнікаўскага княства]]. Завод малагабарытных лямп, шпалернае прадпрыемства, лесакамбінат, завод сухога малака, гароднінасушыльны завод, крухмальны завод, хлебазавод, пяньковы завод. {{Гарады Мардовіі}} [[Катэгорыя:Гарады Мардовіі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1536 годзе]] kgidepzzhvrko4ov50mqaea6cqe5n0p Шаблон:Tnavbar-collapsible 10 32297 5120968 1667471 2026-04-04T22:15:36Z Plaga med 116903 5120968 wikitext text/x-wiki <span style="float:left; font-weight:normal; text-align: left; width:6em; margin-left: 2px; {{{fontstyle|}}}">{{Tnavbar-view|{{{2<noinclude>|Tnavbar-collapsible</noinclude>}}}}}</span>{{#if: {{{fontcolor|}}} |<span style="color:{{{fontcolor|}}};">{{{1}}}</span>|{{{1}}}}}<noinclude> {{doc}} </noinclude> 8pl795rn58vvc9onwwyj7edbto9w0nn Ілья Яфімавіч Рэпін 0 43505 5121017 5117007 2026-04-05T03:43:01Z Pabojnia 135280 /* 1890—1900 */ афармленне 5121017 wikitext text/x-wiki {{Мастак | імя = | арыгінальнае імя = {{lang-ru|Илья Ефимович Репин}} | імя пры нараджэнні = | партрэт =Ilya Efimovich Repin in the Photographers studio Rentz and Schrader.jpg | шырыня = | загаловак =Фатаграфія 1900-х гадоў | жанр = [[партрэт]], гістарычны, жанравы жывапіс | вучоба = * Рысавальная школа {{нп3|Імператарскае таварыства заахвочвання мастацтваў|Таварыства заахвочвання мастацтваў|ru|Императорское общество поощрения художеств}} майстэрня [[Іван Мікалаевіч Крамской|І.&nbsp; М.&nbsp;Крамскога]], [[Рудольф Казіміравіч Жукоўскі]]. * [[Імператарская Акадэмія мастацтваў]], майстэрня {{нп3|Пётр Васілевіч Басін|П.&nbsp;В.&nbsp;Басіна|ru|Басин, Пётр Васильевич}}, [[Фёдар Антонавіч Бруні|Ф.&nbsp;А.&nbsp;Бруні]] і {{нп3|Цімафей Андрэевіч Неф|Ц.&nbsp;А.&nbsp;фон&nbsp;Нефа|ru|Нефф, Тимофей Андреевич}}. | стыль = рэалізм | працы =«{{нп3|Бурлакі на Волзе|Бурлакі на Волзе|ru|Бурлаки на Волге}}», «{{нп3|Запарожцы, карціна|Запарожцы пішуць пісьмо турэцкаму султану|ru|Запорожцы (картина)}}», «{{нп3|Урачыстае пасяджэнне Дзяржаўнага савета 7 мая 1901 года||ru|Торжественное заседание Государственного совета 7 мая 1901 года}}». | заступнікі ={{нп3|Фёдар Іванавіч Пранішнікаў|Ф. І. Пранішнікаў|ru|Прянишников, Фёдор Иванович}} | уплыў = [[Павел Пятровіч Чысцякоў|П. П. Чысцякоў]], [[Іван Мікалаевіч Крамской|І. М. Крамской]] | уплыў на =[[Даміян Васілевіч Шыбнёў|Даміян Шыбнёў]], [[Іван Альбертавіч Пуні|Іван Пуні]] | узнагароды = Медалі [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Імператарскай Акадэміі мастацтваў]]: * Тры малых і вялікая сярэбраныя (1865, 1866, 1867); * Малая залатая (1869) за карціну «Іоў і яго сябры»; * Залатая «за экспрэсію» (1872) за карціну «[[Бурлакі на Волзе]]». * Вялікая залатая (1873) за карціну «Уваскрашэнне дачкі {{нп3|Яір, Новы Запавет|Яіра|uk|Яір (Новий Завіт)}}». '''Дзяржаўныя:''' {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Кавалер ордэна Ганаровага легіёна}} {{!}}} | сайт =[http://ilya-repin.ru/ Энцыклапедыя І. Я. Рэпіна.] | вікісховішча =Category:Ilya Yefimovich Repin }} {{цёзкі2|Рэпін}} '''Ілья Яфімавіч Рэпін''' ({{ДН|5|8|1844|24|7}}, г. [[Чугуеў]], цяпер [[Харкаўская вобласць]], Украіна — {{ДС|29|9|1930}}, [[Рэпіна (Санкт-Пецярбург)|Куакала]], {{Месца смерці|Выбаргская губерня|у Выбаргскай губерні}}, [[Фінляндыя|Рэспубліка Фінляндыя]]) — [[мастак]]-[[жывапісец]], майстар [[партрэт]]у, гістарычных і бытавых сцэн<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/498358/Ilya-Yefimovich-Repin Ilya Yefimovich Repin — Britannica Online Encyclopedia]</ref>. Акадэмік [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Імператарскай Акадэміі мастацтваў]]. Мемуарыст, аўтар шэрагу нарысаў, якія склалі кнігу ўспамінаў «Далёкае блізкае»<ref>Гл., напрыклад, {{кніга |аўтар = Репин И. |загаловак = Далекое близкое |спасылка = http://www.zakharov.ru/component/option,com_books/task,book_details/id,339/Itemid,53/ |месца = М. |выдавецтва = Захаров |год = 2002 |старонак = 400 |серыя = |isbn = 5-8159-0204-7 |тыраж = }}</ref>. Выкладчык, быў прафесарам — кіраўніком майстэрні (1894—1907) і рэктарам (1898—1899) [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Акадэміі мастацтваў]], адначасова выкладаў у школе-майстэрні [[Марыя Клаўдзіеўна Ценішава|Ценішавай]]; сярод яго вучняў — [[Барыс Міхайлавіч Кустодзіеў|Б. М. Кустодзіеў]], [[Ігар Эмануілавіч Грабар|І. Э. Грабар]], {{нп3|Іван Сямёнавіч Кулікоў, мастак|І. С. Кулікоў|ru|Куликов, Иван Семёнович}}, [[Піліп Андрэевіч Малявін|П. А. Малявін]], [[Ганна Пятроўна Астравумава-Лебедзева|Г. П. Астравумава-Лебедзева]], даваў таксама прыватныя ўрокі [[Валянцін Аляксандравіч Сяроў|В. А. Сярову]]. == Радавод == [[Выява:Tatyana Stepanovna by Repin.jpg|thumb|left|250px|Партрэт 1867 года Таццяны Сцяпанаўны, маці І. Я. Рэпіна (памерла 6 мая 1880 года). Палатно, алей. 64 × 50 см. Нацыянальная галерэя, Прага.]] [[Выява:Yefim Vasilyevich by Repin.jpg|thumb|left|Партрэт 1879 Яфіма Васілевіча Рэпіна, бацькі мастака. (Памёр у 1894 годзе).]] [[Выява:Radov by Repin.jpg|thumb|250px|«Мужык з дурным вокам» Партрэт дзядзькі Івана Фёдаравіча Радава. 1877. Палатно, алей. 60 × 49 см. ДТГ.]] На думку Іллі Яфімавіча, іх род паходзіць ад маскоўскіх стральцоў. Два дзеда — Рэпін Васіль Яфімавіч і Бачароў Сцяпан Васілевіч. Бабуля — Анастасія Цітаўна Рэпіна (у дзявоцтве Кастрамыціна). У сям’і дзеда — Рэпіна было 5 дачок і 3 сыны, старэйшы Яфім стаў бацькам мастака. Цётка Марфа Васілеўна, па мужу Радава, была хроснай маці І. Я. Рэпіна. Яе муж майстар срэбных спраў Радаў Іван Фёдаравіч быў напісаны Рэпіным пад назвай «Мужык з дурным вокам». Хросным бацькам І. Я. Рэпіна быў Чугуеўскай кравец Касьянаў. Стрыечная сястра Алімпіяда Васільеўна Барысава, манашка Мікалаеўскага жаночага манастыра намаляваная на партрэце [[1887]] года. У дзеда мастака па маці — Бачарова Сцяпана Васільевіча і яго жонкі Пелагеі Мінаеўны было 4 дачкі і 2 сына. Дачка Таццяна стала маці мастака. Стрыечны брат Рэпіна Трафім Пятровіч Чаплыгіна быў блізкім сябрам дзяцінства. Менавіта з ім Ілля Яфімавіч звязваў сваё першае захапленне маляваннем. Сучасныя прадстаўнікі сям’і Чаплыгіных, гэтай галіны сваякоў Рэпіна ў цяперашні час жывуць і працуюць у Санкт-Пецярбургу. У сям’і Яўхіма Васільевіча і Таццяны Сцяпанаўны Рэпіных, па ўспамінах мастака, акрамя яго было яшчэ трое дзяцей — Усця, Іван і Васіль. А трое сыноў, народжаныя да з’яўлення на свет Іллі, памерлі немаўлятамі. Старэйшая сястра Усціння была бліжэйшым сябрам і дарадцам маленькага Іллі. Гора ад яе смерці ў 15 гадоў мастак памятаў ўсё жыццё. Карціна «Уваскрашэнне дачкі Яіра», якая прынесла Рэпіну вялікі залаты медаль у Акадэміі мастацтваў, была напісана пад уражаннем гэтых успамінаў. Малодшы брат Іван быў хваравітым і таксама памёр у дзяцінстве. Брат Васіль, які праявіў талент у музыцы, зрабіў добрую кар’еру музыкі — скончыў кансерваторыю і іграў у Марыінскім тэатры ў Санкт-Пецярбургу<ref>[http://repin.chuguev.net/rodoslovna.htm Новая страница 1] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131018003343/http://repin.chuguev.net/rodoslovna.htm |date=18 кастрычніка 2013 }}</ref>. == Біяграфія == === 1850—1860 === Грамаце і арыфметыцы навучыўся ў мясцовых чугуеўскіх дзяка і дыякана. Потым займаўся ў тапаграфічнай школе. У 1857 годзе пачаў вучыцца жывапісу ў Чугуеве. Першым настаўнікам малявання стаў І. Бунакоў. У гэтым жа годзе памерла сястра Усця, смерць якой моцна ўразіла будучага мастака і ўспаміналася і праз шмат гадоў. Ужо праз два гады, ў 1859 І. Рэпін быў вядомым у акрузе майстрам і разам з хаўрусамі іканапісцаў і рамеснікаў працаваў па падраду ў сельскіх цэрквах. Першая яго вялікая праца была ў Маліноўскай царкве: ён напісаў абраз «Укрыжаванне» па вядомай карціне [[Карл Карлавіч Штэйбен|К. Штэйбена]] «Галгофа», якая знаходзіцца ў [[Ісакіеўскі сабор|Ісакіеўскім саборы]]. === 1860—1870 === Восенню 1863 года, атрымаўшы грошы за працу ў сіроцінскай царкве, І. Я. Рэпін адправіўся ў Пецярбург. Па шляху 31 кастрычніка першы раз пабываў у Маскве, дзе паступіў спачатку ў малявальную школу Таварыства заахвочвання мастакоў у Пецярбургу. Там ён пазнаёміўся з [[Іван Мікалаевіч Крамской|І. М. Крамскім]], які стаў яго настаўнікам. Таксама вучыўся ў [[Рудольф Казіміравіч Жукоўскі|Р. К. Жукоўскага]]. У студзені 1864 года вытрымаў уступныя іспыты і паступіў у [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Акадэмію мастацтваў]] у Пецярбургу па класе гіпсавых галоў, у снежні таго ж года яго перавялі ў натурны клас. У 1865 годзе стаў «класным мастаком», атрымаў званне вольнага мастака, пазбавіўся ад становішча ваеннага пасяленца. Падчас навучання І. Рэпін тройчы прыязджаў у Чугуеў на канікулы. Асабліва плённым было лета 1867 года. Тут Рэпін зрабіў мноства малюнкаў, эскізаў, накідаў, у тым ліку алейныя партрэты маці і брата Васіля. У 1869 годзе быў узнагароджаны малым залатым медалём за карціну «Іоў і яго сябры». Летам 1870 года І. Рэпін упершыню адправіўся на Волгу, пад Саратаў, дзе падарожнічаў і напісаў шэраг эскізаў і эцюдаў да карціны «{{нп3|Бурлакі на Волзе||ru|Бурлаки на Волге}}», замоўленай вялікім князем {{нп3|Уладзімір Аляксандравіч|Уладзімірам Аляксандравічам|ru|Владимир Александрович}}. Гэта карціна, якая паказвае цяжкую працу бурлакоў, што цягнуць баржу, зрабіла моцнае ўражанне на публіку і крытыкаў. === 1870—1880 === [[Image:REPIN Ivan Terrible&Ivan.jpg|250px|thumb|«Іван Грозны і яго сын Іван», 1870—1873. [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]]]] [[Image:Ilia Efimovich Repin (1844-1930) - Volga Boatmen (1870-1873).jpg|250px|thumb|«Бурлакі на Волзе», 1870-73. [[Дзяржаўны Рускі музей]]]] [[Image:Ilya Repin - Sadko - Google Art Project.jpg|250px|thumb|left|«{{нп3|Садко, карціна Рэпіна|Садко|ru|Садко (картина Репина)}}», 1876. [[Дзяржаўны Рускі музей]]]] [[Image:Ilja Jefimowitsch Repin 002.jpg|250px|thumb|left|«Яблыкі з лісцем», 1879. [[Дзяржаўны Рускі музей]]]] [[Image:Sophia Alekseyevna, by Ilya Repin.jpg|250px|thumb|Соф’я Аляксееўна]] У 1871 годзе «Бурлакі на Волзе» як скончаны твор упершыню былі паказаны на выстаўцы. 11 лютага 1872 года абвянчаўся з Верай Аляксееўнай Шаўцовай. Браць шлюб пайшоў у акадэмічную царкву са студыі, прама з працы, з алоўкам у кішэні, а пасля шлюбу вярнуўся назад працаваць. Летам 1872 года па рэкамендацыі [[Уладзімір Васілевіч Стасаў|У. В. Стасава]] працаваў над карцінай «{{нп3|Славянскія кампазітары||ru|Садко (картина Репина)}}» па замове {{нп3|Аляксандр Аляксандравіч Парахаўшчыкоў, прадпрымальнік|А. А. Парахаўшчыкова|ru|Пороховщиков, Александр Александрович (предприниматель)}}, уладальніка рэстарана «Славянскі базар» на {{нп3|Нікольская вуліца, Масква|Нікольскай вуліцы|ru|Никольская улица (Москва)}} ў Маскве. Алоўкавыя партрэты кампазітараў [[Мілій Аляксеевіч Балакіраў|М. А. Балакірава]], [[Эдуард Францавіч Напраўнік|Э. Ф. Напраўніка]] і [[Мікалай Андрэевіч Рымскі-Корсакаў|М. А. Рымскага-Корсакава]]. Таксама пазнаёміўся з [[Мікалай Рыгоравіч Рубінштэйн|М. Р. Рубінштэйнам]] і [[Іван Сяргеевіч Тургенеў|І. С. Тургеневым]]. У 1872 годзе ў Рэпіных нарадзілася дачка Вера. У тым жа годзе падарожнічаў з жонкай па Волзе, вынікам чаго стала новая серыя малюнкаў бурлакоў, у тым ліку карціна для [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|П. М. Трацякова]] «Бурлакі, якія ідуць уброд» і яшчэ адзін варыянт «Бурлакоў на Волзе». Таксама за праграмную працу «Уваскрасенне дачкі Яіра», напісаную паводле сваіх успамінаў пра колішнюю смерць сястры, атрымаў Вялікі залаты медаль і права 6-гадовага навучання ў Італіі і Францыі, дзе скончыў сваю мастацкую адукацыю ў статусе {{нп3|Пенсіянер, Акадэмія мастацтваў|пенсіянера Акадэміі|ru|Пенсионер (Академия художеств)}}. У маі 1873 года падарожнічаў за мяжой з жонкай і дачкой у Італіі, дзе падчас знаходжання ў Рыме пазнаёміўся з [[Сава Іванавіч Мамантаў|С. І. Мамантавым]], а потым — у Францыі, дзе спачатку некаторы час быў у Парыжы, а потым выехаў у прыморскі гарадок Вель. Пасля Веля зноў вярнуўся ў Парыж. У 1874 годзе стварыў афорт-партрэт польскага мастака {{нп3|Панталеон Шындлер|П. Шындлера|ru|Шиндлер, Панталеон}}. Восенню 1874 года ў Парыжы нарадзілася другая дачка Надзя. У тым жа годзе далучыўся да [[Таварыства перасоўных мастацкіх выставак]]. Летам 1876 года вярнуўся ў Расію, дзе жыў да 1877 года спачатку на дачы ў Араніенбаўме, а потым 11 месяцаў у Чугуеве. 29 сакавіка 1877 года тут нарадзіўся сын мастака {{нп3|Юрый Ільіч Рэпін|Юрый|ru|Репин, Юрий Ильич}}. Праз некалькі месяцаў пасля гэтага, у маі, першы раз пабываў у {{нп3|Абрамцава, музей-запаведнік|Абрамцаве|ru|Абрамцево (музей-заповедник)}}, падмаскоўным маёнтку пісьменніка {{нп3|Сяргей Цімафеевіч Аксакаў|С. Ц. Аксакава|ru|Аксаков, Сергей Тимофеевич}}, якую ў яго спадчыннікаў набыў С. І. Мамантаў. Каб мастакам было зручней працаваць, Мамантаў пабудаваў для іх спецыяльны дом, у якім Рэпін правёў два лета. У канцы мая 1877 года Рэпін паехаў у Маскву, каб зняць кватэру, на некалькі дзён з’ездзіў у Пецярбург, а на зваротным шляху пабываў у Ніжнім Ноўгарадзе, але лета правёў у сяле непадалёк ад Чугуева. Ваколіцы гэтага сяла і самога Чугуева мастак захаваў у шматлікіх акварэлях. У пачатку верасня перабраўся ў Маскву. Восенню працаваў над аўтапартрэтам і партрэтамі [[Васіль Дзмітрыевіч Паленаў|В. Д. Паленава]] і [[Іван Ягоравіч Забелін|І. Я. Забеліна]], а таксама пасмяротным партрэтам {{нп3|Фёдар Васілевіч Чыжоў|Ф. В. Чыжова|ru|Чижов, Фёдор Васильевич}}. У канцы кастрычніка 1879 года Рэпін пераехаў на новую кватэру непадалёк ад старой, але жыў там у асноўным толькі ў халодны час года, перасяляючыся летам у Падмаскоўе. === 1880—1890 === [[Image:Modest Músorgski, por Iliá Repin.jpg|250px|left|thumb|{{нп3|Партрэт Мадэста Мусаргскага||pl|Portret Modesta Musorgskiego}}, 1881]] [[Image:Ilja Jefimowitsch Repin 001.jpg|250px|thumb|«Вечарынка», 1883. [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]]]] [[Image:RepinPaintersDaughter.jpg|250px|thumb|Партрэт дачкі]] [[Image:Grand Duke's bride by Repin.jpg|250px|thumb|«Выбар нявесты князя». 1885. [[Пермская мастацкая галерэя]]]] [[Image:Ilya Efimovich Repin (1844-1930) - Portrait of Leo Tolstoy (1887).jpg|250px|left|thumb|«Партрэт Льва Талстова», 1887]] [[Image:Rubinstein repin.jpg|250px|thumb|left|Партрэт Антона Рубінштейна]] [[Image:Ilja Jefimowitsch Repin - Saint Nicholas of Myra saves three innocents from death.jpg|250px|thumb|«Святы Мікалай у Мірах, у Лікіі», 1889]] [[Image:Medeleeff by repin.jpg|250px|thumb|Партрэт [[Дзмітрый Іванавіч Мендзялееў|Мендзялеева Д. І.]]]] У маі-верасні 1880 года ездзіў на Украіну для збору матэрыяла да карцін. У кастрычніку таго ж года майстэрню Рэпіна наведаў [[Леў Мікалаевіч Талстой|Л. М. Талстой]]. У гэтым годзе мастак выканаў скульптурны партрэт С. І. Мамантава, партрэты [[Віктар Міхайлавіч Васняцоў|В. М. Васняцова]], [[Аляксей Феафілактавіч Пісемскі|А. Ф. Пісемскага]], [[Сяргей Міхайлавіч Салаўёў|С. М. Салаўёва]], {{нп3|Ілья Сямёнавіч Астравухаў|І. С. Астравухава|ru|Остроухов, Илья Семёнович}}, [[Мікалай Мікалаевіч Гэ|М. М. Гэ]]. У маі 1880 года памёрла маці І. Рэпіна, які на некалькі дзён спазніўся на яе пахаванне. На гарадскіх могілках на магіле маці стаіць сціплы помнік, зроблены па яго малюнку мясцовымі кавалямі. Пасля яе смерці І. Я. Рэпін вельмі доўга, 27 гадоў, не быў у родным горадзе. 25 ліпеня 1880 года нарадзілася дачка Таццяна, адзіная з дзяцей, якая працягнула род мастака. На працягу гэтага і наступнага дзесяцігоддзяў быў зроблены цэлы шэраг прац з Л. М. Талстым у ролі галоўнага героя, партрэтаў яго сям’і, відаў Яснай Паляны, а таксама малюнкаў-ілюстрацый да твораў Талстога — усяго звыш 70 твораў. У 1881-82 гадах былі мастак наведаў Пецярбург для ўдзелу ў IX Перасоўнай выстаўцы, а таксама працаваў над партрэтамі [[Мадэст Пятровіч Мусаргскі|М. П. Мусаргскага]], [[Мікалай Іванавіч Пірагоў|М. І. Пірагова]], {{нп3|Аляксандр Іванавіч Урусаў|А. І. Урусава|ru|Урусов, Александр Иванович}}, {{нп3|Сяргей Міхайлавіч Трацякоў, мецэнат|С. М. Трацякова|ru|Третьяков, Сергей Михайлович (меценат)}}, [[Антон Рыгоравіч Рубінштэйн|А. Р. Рубінштэйна]], [[Апанас Апанасавіч Фет|А. А. Фета]], {{нп3|Паліна Анціп'еўна Стрэпетава|П. А. Стрэпетавай|ru|Стрепетова, Полина Антипьевна}}, {{нп3|Павел Іванавіч Бларамберг|П. І. Бларамберга|ru|Бларамберг, Павел Иванович}}, {{нп3|Васіль Кірылавіч Сютаеў|В. К. Сютаева|ru|Сютаев, Василий Кириллович}}, {{нп3|Андрэй Іванавіч Дэльвіг|А. І. Дэльвіга|ru|Дельвиг, Андрей Иванович}}. У верасні-кастрычніку спрабаваў паступіць у [[Маскоўскі ўніверсітэт]], пасля чаго пераехаў на пастаяннае жыхарства ў Пецярбург, дзе становіцца дзейным членам [[Таварыства перасоўных мастацкіх выставак]]. У 1883 годзе ажыццявіў падарожжа разам з [[Уладзімір Васілевіч Стасаў|У. В. Стасавым]] па Італіі, Галандыі, Іспаніі, Германіі і іншых краінах, але ў сакавіку-красавіку прыязджаў у Маскву на выстаўку карцін [[Васіль Васілевіч Верашчагін|В. В. Верашчагіна]]. Вясной 1884 года зноў прыехаў у Маскву, дзе наведаў Л. М. Талстога. Напісаў партрэты [[Апалон Рыгоравіч Белапольскі|А. Р. Белапольскага]], {{нп3|Іван Яўграфавіч Ададураў, інжынер|І. Я. Ададурава|ru|Ададуров, Иван Евграфович (инженер)}}, {{нп3|Усевалад Міхайлавіч Гаршын|У. М. Гаршына|ru|Гаршин, Всеволод Михайлович}} Вясной 1885 года прыехаў у Маскву на Перасоўную выстаўку, дзе 1 красавіка з выстаўкі «па найвысокаму загаду» знялі карціну «{{нп3|Іван Грозны і сын яго Іван 16 лістапада 1581 года|Іван Грозны і яго сын Іван|ru|Иван Грозный и сын его Иван 16 ноября 1581 года}}», якая там экспанавалася. Такім чынам, яна стала першай карцінай, цэнзураванай у Расійскай імперыі<ref name="tanais.info">{{артыкул |загаловак = Илья Репин. Иван Грозный и сын его Иван 16 ноября 1581 |выданне = tanais.info |спасылка = http://www.tanais.info/art/repin74more.html |archiveurl = https://web.archive.org/web/20171214071832/http://www.tanais.info/art/repin74more.html |archivedate = 14 снежня 2017 }}</ref>. У 1887 годзе развёўся з жонкай Верай Аляксееўнай Рэпінай (Шаўцовай), ад шлюбу ў мастака засталося чацвёра дзяцей: [[Юрый Ільіч Рэпін|сын Юрый]] і тры дачкі, Вера, Надзея і Таццяна. У тым жа годзе выйшаў з Таварыства мастацкіх перасоўных выставак. Падарожнічаў па Італіі. Напісаў партрэты кампазітараў [[Ферэнц Ліст|Ферэнца Ліста]], [[Міхаіл Іванавіч Глінка|Міхаіла Глінкі]] і [[Антон Рыгоравіч Рубінштэйн|Антона Рубінштэйна]], таксама партрэт стрыечнай сястры Алімпіяды, аўтапартрэт, партрэт піяністак [[Марыя Карлаўна Бенуа-Ефрон|Марыі Бенуа-Ефрон]], жонкі {{нп3|Альберт Мікалаевіч Бенуа|А. Бенуа|ru|Бенуа, Альберт Николаевич}}, і {{нп3|Соф'я Восіпаўна Ментэр|Соф'і Ментэр|ru|Ментер, Софья Осиповна}} У 1888 годзе ездзіў па Кубані і Каўказу. Цягам года былі напісаны партрэты вучаніцы І. Рэпіна {{нп3|Марыяна Уладзіміраўна Вяроўкіна|Марыяны Вяроўкінай|ru|Верёвкина, Марианна Владимировна}}, кампазітара [[Аляксандр Парфіравіч Барадзін|Аляксандра Барадзіна]], [[Соф'я Міхайлаўна Драгамірава|Соф’і Драгаміравай]], [[Уладзімір Васілевіч Стасаў|Уладзіміра Стасава]], [[Іван Міхайлавіч Сечанаў|Івана Сечанава]]. У гэты ж перыяд створаны партрэты {{нп3|Лізавета Мікалаеўна Званцава|Лізаветы Званцавай|ru|Званцева, Елизавета Николаевна}}, [[Іван Мікалаевіч Крамской|Міхаіла Крамскога]], [[Іван Сяргеевіч Тургенеў|Івана Тургенева]], [[Васіль Васілевіч Самойлаў|Васіля Самойлава]], [[Міхаіл Сямёнавіч Шчэпкін|Міхаіла Шчэпкіна]], {{нп3|Варвара Іванаўна Ікскуль фон Гільдэнбанд|баранесы Ікскуль|ru|Икскуль фон Гильденбанд, Варвара Ивановна}} і многіх іншых. === 1890—1900 === [[Image:Belarus-Zdrawneva-Manor of Ilya Repin-1.jpg|thumb|left|250px|Музей-сядзіба І.Я Рэпіна «[[Здраўнёва]]». [[Руба]], [[Беларусь]].]] [[Image:Byelorussian by Repin.jpg|250px|thumb|«[[Беларус (карціна)|Беларус]]», 1892]] [[Image:Ilja Jefimowitsch Repin 004.jpg|250px|thumb|left|Партрэт Льва Талстова, 1893]] [[Image:Zhirkiewicz1894.jpg|250px|thumb|Партрэт пісьменніка Аляксандра Жыркевіча, 1894]] [[Image:Wedding of Nicholas II and Alexandra Feodorovna by Ilja Repin (1894, Russian museum).jpg|250px|thumb|«Вянчанне [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]] і Аляксандры Фёдараўны», 1894]] У 1890 годзе І. Рэпін працягвае маляваць партрэты, у тым ліку стварае партрэты {{нп3|Луіза дэ Мерсі-Аржанта|Л. дэ Мерсі-Аржанта|ru|Мерси-Аржанто, Луиза де}}, [[Вольга Сяргееўна Аляксандрава-Гейнс|В. Аляксандравай-Гейнс]], {{нп3|Уладзімір Рыгоравіч Чарткоў|У. Р. Чарткова|ru|Чертков, Владимир Григорьевич}}, [[Цэзар Антонавіч Кюі|Ц. Кюі]], {{нп3|Пётр Францавіч Лесгарт|П. Лесгарта|ru|Лесгафт, Пётр Францевич}} У наступным годзе скончана карціна «{{нп3|Запарожцы, карціна|Адказ запарожцаў|ru|Запорожцы (картина)}}», праца над якой вялася 10 гадоў. Таксама створаны партрэты {{нп3|Элеанора Дузе|Э. Дузе|ru|Дузе, Элеонора}}, вялікага князя [[Канстанцін Канстанцінавіч|Канстанціна Канстанцінавіча]], [[Уладзімір Сяргеевіч Салаўёў|У. Салаўёва]], [[Уладзімір Данілавіч Спасовіч|Уладзіміра Спасовіча]]. 12 лютага 1892 ў залах Гістарычнага музея ў Маскве адкрылася персанальная выстаўка І. Рэпіна. У маі таго ж года набыў маёнтак у [[Здраўнёва]] пад Віцебскам. Таксама ў 1892 годзе былі напісаны партрэты {{нп3|Іван Раманавіч Тарханаў|І. Тарханава|ru|Тарханов, Иван Романович}}, {{нп3|Яўген Васілевіч Паўлаў|Я. Паўлава|ru|Павлов, Евгений Васильевич}}. У 1893 годзе пазнаёміўся з вядомым віцебскім краязнаўцам [[Уладзімір Казіміравіч Стукаліч|У. К. Стукалічам]]. Цікавасць да гісторыі Віцебшчыны паслужыла напісанню малюнка «Пропаведзь І. Кунцэвіча ў Беларусі». Таксама створаны партрэты [[Уладзімір Мікалаевіч Герард|У. Герарда]], [[Мікалай Андрэевіч Рымскі-Корсакаў|М. Рымскага-Корсакава]], {{нп3|Таццяна Львоўна Сухоціна-Талстая|Т. Сухоцінай-Талстой|ru|Сухотина-Толстая, Татьяна Львовна}}. У 1893 годзе І. Рэпін стаў правадзейным членам [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў]] і разам з сынам Юрыем падарожнічаў па Германіі, Францыі, Італіі, наведваючы мастацкія выстаўкі і музеі. У наступныя 14 гадоў шмат часу аддаваў выкладчыцкай працы. У 1894—1907 гадах — прафесар-кіраўнік майстэрні ў Акадэміі мастацтваў. У 1894 годзе сканаў бацька І. Рэпіна, якога пахавалі ў Здраўнёве. У 1894-96 гадах мастак выканаў партрэты дачкі Надзеі, [[Лідзія Паўлаўна Штэйнгель|Л. П. Штэйнгель]], [[Іван Іванавіч Шышкін|І. Шышкіна]], {{нп3|Аляксандр Уладзіміравіч Жыркевіч|А. Жыркевіча|ru|Жиркевич, Александр Владимирович}}, [[Зінаіда Мікалаеўна Гіпіус|З. Гіпіус]], [[Рыгор Рыгоравіч Ге|Р. Ге]], імператара [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]], {{нп3|Аляксандр Валерыянавіч Вержбіловіч|А. Вержбіловіча|ru|Вержбилович, Александр Валерианович}}, {{нп3|Якаў Пятровіч Палонскі|Я. Палонскага|ru|Полонский, Яков Петрович}}, [[Марыя Клаўдзіеўна Ценішава|М. Ценішавай]], {{нп3|Дзмітрый Мікалаевіч Кардоўскі|Д. Кардоўскага|ru|Кардовский, Дмитрий Николаевич}}, {{нп3|Аляксандр Канстанцінавіч Гейнс|А. Гейнса|ru|Гейнс, Александр Константинович}}, групавы партрэт {{нп3|Уладзімір Аляксандравіч Беклямішаў|У. Беклямішава|ru|Беклемишев, Владимир Александрович}}, {{нп3|Міхаіл Пятровіч Боткін|М. П. Боткіна|ru|Боткин, Михаил Петрович}} і {{нп3|Леанід Уладзіміравіч Пазен|Л. Пазена|ru|Позен, Леонид Владимирович}}, [[Аляксей Канстанцінавіч Талстой|А. Талстога]], [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|П. Траццякова]], {{нп3|Соф'я Львоўна Пяроўская|С. Пяроўскай|ru|Перовская, Софья Львовна}}, [[Валянцін Аляксандравіч Сяроў|В. Сярова]] і іншыя. У 1898 годзе ажыццявіў паломніцтва ў Іерусалім. У 1898-99 гадах займаў пасаду рэктара Акадэміі мастацтваў і згадзіўся стаць супрацоўнікам новага часопіса «{{нп3|Мир Искусства||ru|Мир искусства (журнал)}}». У наступным годзе ажаніўся з {{нп3|Наталля Барысаўна Нордман|Наталляй Нордман|de|Natalia Nordman}} і набыў на яе імя зямлю ў пасёлцы Куокала ў Фінляндыі, на якой пабудаваў маёнтак і назваў «{{нп3|Пенаты, сядзіба|Пенаты|ru|Пенаты (усадьба)}}». У кастрычніку ў Пецярбургу пазнаёміўся з [[Максім Горкі|М. Горкім]]. У канцы года Рэпін парваў зносіны з «Миром Искусства», які ўзначальваў [[Сяргей Паўлавіч Дзягілеў|С. П. Дзягілеў]]. У 1897—1900 гадах між іншых намаляваў партрэты {{нп3|Дзмітрый Анфімавіч Шчарбіноўскі|Д. Шчарбіноўскага|ru|Щербиновский, Дмитрий Анфимович}}, [[Анатоль Фёдаравіч Коні|А. Коні]], [[Адрыян Віктаравіч Прахаў|В. Прахава]], [[Максім Горкі|М. Горкага]], {{нп3|Уладзімір Аляксеевіч Гіляроўскі|У. Гіляроўскага|ru|Гиляровский, Владимир Алексеевич}}, [[Васіль Фёдаравіч Свіньін|В. Свіньіна]], {{нп3|Аляксандр Ніканоравіч Памяранцаў|А. Памяранцава|ru|Померанцев, Александр Никанорович}}, {{нп3|Пётр Пятровіч Гнедзіч|П. Гнедзіча|ru|Гнедич, Пётр Петрович}}, паасобныя партрэты дачкі і сына [[Канстанцін Міхайлавіч Фафанаў|К. Фафанава]] і іншыя. У 1892—1900 жыў наездамі і працаваў ва ўласным маёнтку Здраўнёва на беразе [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]] (цяпер [[Віцебскі раён]]). Тут створаны карціны «[[Беларус (карціна)|Беларус]]», «{{нп3|Асенні букет||ru|Осенний букет}}». «Паляўнічы з ружжом», «На Заходняй Дзвіне. Усход сонца» (эцюд; усе 1892), «Святочнае гулянне ў Здраўнёве» (1893), «Касец-літвін» (1894), «Дуэль», «Месячная ноч. Здраўнёва», «Партрэт сына Юрыя на тэрасе здраўнёўскага дома» (усе 1896), абразы «Хрыстос» (1894) і «Маці Божая» (1896) для царквы суседняй вёсцы Слабада, партрэты дачок Веры і Надзеі і інш. У Здраўнёве Рэпін часта наведвалі вядомыя людзі Віцебска і наваколляў: гісторык [[Аляксей Парфенавіч Сапуноў|А. П. Сапуноў]], краязнавец і грамадскі дзеяч [[Уладзімір Казіміравіч Стукаліч|У. К. Стукаліч]], фатограф С. А. Юркоўскі і інш. Пад уплывам Стукаліча Рэпін збіраўся напісаць гістарычную карціну пра Віцебскае паўстанне 1623 (не здзейснена, захаваўся эскіз «Пропаведзь Кунцэвіча ў Віцебску», (1893)). === 1900—1910 === [[Image:Repin state council2.jpg|250px|thumb|«Урачыстае пасяджэнне Дзяржаўнага савета», 1900]] [[Image:Pobedonostsev by repin.jpg|250px|thumb|Канстанцін Пабеданосцаў]] У маі 1900 года Рэпіны з’ехалі ў Парыж, дзе І. Рэпін быў членам міжнароднага журы па жывапісе на [[Сусветная выстаўка (1900)|Сусветнай выстаўцы]]. Падчас года І. Рэпін напісаў партрэты паміраючай {{нп3|Луіза дэ Мерсі-Аржанто|Луізы дэ Мерсі-Аржанто|ru|Мерси-Аржанто, Луиза де}}, жонкі {{нп3|Наталля Барысаўна Нордман|Наталлі Нордман|de|Natalia Nordman}}, [[Дзмітрый Сяргеевіч Меражкоўскі|Д. Меражкоўскага]], [[Уладзімір Васілевіч Стасаў|У. Стасава]], [[Цэзар Антонавіч Кюі|Ц. Кюі]], [[Марк Мацвеевіч Антакольскі|М. Антакольскага]]. У 1901 годзе Рэпін атрымаў заказ ад імператара [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]]: напісаць юбілейнае паседжанне [[Дзяржаўны Савет (Расійская імперыя)|Дзяржаўнага Савета]]. Палатно плошчай 35 м², у рабоце над якім прымалі ўдзел мастакі [[Барыс Міхайлавіч Кустодзіеў|Б. М. Кустодзіеў]] (правая частка карціны) і {{нп3|Іван Сямёнавіч Кулікоў, мастак|І. С. Кулікоў|ru|Куликов, Иван Семёнович}} (левая частка карціны), было выканана на працягу 1901—1903 гг. На карціне намалявана больш за восемдзесят чалавек — членаў Дзяржаўнага Савета, на чале з царом. Да карціны Рэпін напісаў каля пяцідзесяці партрэтных эцюдаў. У 1902—1903 гадах Рэпін таксама стварыў партрэты [[Васіль Васілевіч Самойлаў|В. Самойлава]], {{нп3|Іван Іванавіч Шамшын|І. Шамшына|ru|Шамшин, Иван Иванович}}, {{нп3|Дзмітрый Мартынавіч Сольскі|Д. Сольскага|ru|Сольский, Дмитрий Мартынович}}, {{нп3|Канстанцін Іванавіч Пален|К. Палена|ru|Пален, Константин Иванович}}, [[Міхаіл Іванавіч Хілкоў|М. Хілкова]], {{нп3|Мікалай Мікалаевіч Обручаў|М. Обручава|ru|Обручев, Николай Николаевич}}, {{нп3|Міхаіл Мікалаевіч Галкін-Враской|М. Галкіна-Враскога|ru|Галкин-Враской, Михаил Николаевич}}, [[Аляксей Мікалаевіч Курапаткін|А. Курапаткіна]], {{нп3|Пётр Пятровіч Сямёнаў-Цян-Шанскі|П. Сямёнава-Цян-Шанскага|ru|Семёнов-Тян-Шанский, Пётр Петрович}}, [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|П. Траццякова]], {{нп3|Фёдар Густававіч Цёрнер|Ф. Цёрнера|ru|Тернер, Фёдор Густавович}}, [[Павел Пятровіч Чысцякоў|П. Чысцякова]], [[Анатоль Канстанцінавіч Лядаў|А. Лядава]], [[Вячаслаў Канстанцінавіч Плевэ|В. Плевэ]], [[Сяргей Юльевіч Вітэ|С. Вітэ]], {{нп3|Аляксей Паўлавіч Ігнацьевў|А. Ігнацьева|ru|Игнатьев, Алексей Павлович}}, {{нп3|Канстанцін Пятровіч Пабеданосцаў|К. Пабеданосцаў|ru|Победоносцев, Константин Петрович}} У 1904 годзе Рэпін апошні раз у жыцці наведаў [[Здраўнёва]]. У наступным годзе пасля двухмесячнага падарожжа па Італіі Рэпін падаў прашэнне аб адстаўцы. Быў звольнены загадам па Міністэрству двара ад 31 снежня 1905 года. Пасля 1905 правая рука канчаткова перастала яму служыць, прыкладна з 1907 мастак канчаткова перайшоў да пісанню левай рукой. 24 кастрычніка 1906 года зноў прызначаны на пасаду прафесара-кіраўніка з 1 чэрвеня 1906 года. У 1907 годзе наведаў Чугуеў. У верасні канчаткова пакінуў Акадэмію Мастацтваў. У 1904—1907 гадах былі напісаныя партрэты {{нп3|Іван Яўменьевіч Цвяткоў|І. Цвяткова|ru|Цветков, Иван Евменьевич}}, [[Леанід Мікалаевіч Андрэеў|Л. Андрэева]], {{нп3|Марыя Фёдараўна Андрэева|М. Андрэевай|ru|Андреева, Мария Фёдоровна}}, {{нп3|Леў Львовіч Талстой|Л. Талстога|ru|Толстой, Лев Львович}}, [[Вера Пятроўна Струкава|В. Струкавай]], {{нп3|Іван Раманавіч Тарханаў|І. Тарханава|ru|Тарханов, Иван Романович}}, {{нп3|Мікалай Аляксандравіч Марозаў, рэвалюцыянер|М. Марозава|ru|Морозов, Николай Александрович (революционер)}}, {{нп3|Яўген Мікалаевіч Чырыкаў|Я. Чырыкава|ru|Чириков, Евгений Николаевич}}, [[Мара Канстанцінаўна Свярбеева|М. Оліў]], [[Архіп Іванавіч Куінджы|А. Куінджы]], [[Сцяпан Пятровіч Крачкоўскі|С. Крачкоўскага]], {{нп3|Аляксандр Дзмітрыевіч Зіноўеў|А. Зіноўева|ru|Зиновьев, Александр Дмитриевич}}, [[Дзмітрый Іванавіч Мендзялееў|Д. Мендзялеева]] У 1908 годзе пачалі друкавацца першыя главы ўспамінаў І. Я. Рэпіна «Далёкае блізкае». У 1908—1910 гадах напісаны партрэты [[Марыя Барысаўна Чукоўская|М. Чукоўскай]], [[Людамір Вацлававіч Свентаржэцкі|Л. Свентаржэцкага]], {{нп3|Соф'я Уладзіміраўна Паніна|С. Панінай|ru|Панина, Софья Владимировна}}, {{нп3|Васіль Дзмітрыевіч Міліоці|В. Міліоці|ru|Милиоти, Василий Дмитриевич}}. === 1910—1920 === [[Image:Pushkin derzhavin.jpg|250px|thumb|«[[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Пушкін]] чытае сваю паэму перад [[Гаўрыла Раманавіч Дзяржавін|Дзяржавіным]]». 1911]] У 1910—1913 гадах былі напісаны партрэты {{нп3|Сцяпан Міхайлавіч Муратаў|С. Муратава|ru|Муратов, Степан Михайлович}}, {{нп3|Уладзімір Аляксандравіч|Уладзіміра Аляксандравіча|ru|Владимир Александрович}}, [[Пётр Аркадзевіч Сталыпін|П. Сталыпіна]], {{нп3|Ісаак Ізраілевіч Бродскі|І. Бродскага|ru|Бродский, Исаак Израилевич}}, {{нп3|Вільгельм Казімір Вільгельмавіч Бітнер|В. Бітнера|ru|Битнер, Вильгельм Казимир Вильгельмович}}, {{нп3|Ілья Сямёнавіч Астравухаў|І. Астравухава|ru|Остроухов, Илья Семёнович}}, {{нп3|Міхаіл Пятровіч Салаўёў|М. Салаўёва|ru|Соловьёв, Михаил Петрович}}, [[Уладзімір Міхайлавіч Бехцераў|У. Бехцерава]], [[Адэлаіда Іванаўна Андрэева-Шкілондзь|А. Андрэевай-Шкілондзь]], {{нп3|Іеранім Іеранімавіч Яскінскі|І. Ясінскага|ru|Ясинский, Иероним Иеронимович}}, [[Карней Іванавіч Чукоўскі|К. Чукоўскага]], [[Уладзімір Галакціёнавіч Караленка|У. Караленкі]]. У 1911 годзе на {{нп3|Сусветная выстаўка, 1911|Сусветнай выстаўцы|ru|Turin International}} ў асобным павільёне была арганізавана персанальная выстаўка І. Рэпіна. 16 студзеня 1913 года І. Я. Рэпін прыехаў у Маскву ў сувязі з пашкоджваннем карціны «{{нп3|Іван Грозны і сын яго Іван 16 лістапада 1581 года|Іван Грозны|ru|Иван Грозный и сын его Иван 16 ноября 1581 года}}». 28 чэрвеня 1914 года ў Швейцарыі ад сухот памёрла жонка мастака. Рэпін, які прыехаў туды, не заспеў Наталлю Барысаўну ў жывых, змог толькі замаляваць магілу. Пасля смерці Нордман, стаў пажыццёвым уладальнікам сядзібы «Пенаты», апублікаваўшы завяшчанне, унёс на рахунак Акадэміі каля 30 тысячы рублёў на будучае ўтрыманне музея ў свой гонар — «Пенатаў». Толькі пасля смерці мачыхі Пенаты пачалі наведваць дочкі І. Рэпіна. У 1914 годзе напісаны партрэты [[Фёдар Іванавіч Шаляпін|Ф. Шаляпіна]], [[Сяргей Мітрафанавіч Гарадзецкі|С. Гарадзецкага]] з жонкай, {{нп3|Таццяна Львоўна Шчэпкіна-Купернік|Т. Шчэпкінай-Купернік|ru|Щепкина-Куперник, Татьяна Львовна}}, {{нп3|Мікалай Дзмітрыевіч Ермакоў|М. Ермакова|ru|Ермаков, Николай Дмитриевич}}, У ліпені прыехаў у Чугуеў, поўны творчых планаў і спадзяванняў. Набліжаўся сямідзесяцігадовы юбілей мастака. Ён марыў пасяліцца ў Чугуеве, стварыць свабодныя мастацкія майстэрні пад назвай, памятнай яму з дзяцінства, — «Дзелавы двор». Спадзяваўся, што майстэрні стануць цэнтрам развіцця народнага мастацтва Украіны. Паводле задумы, тут павінны былі рыхтаваць жывапісцаў, скульптараў, майстроў прыкладнога мастацтва. Меркавалася стварыць такія майстэрні, як керамічная, пазалотная, разьбы па дрэве дэкаратыўнага пано, ткацкая, ліцейная, такарная і сталярная. Школа павінна была ўтрымліваць вучняў бясплатна, мець практычнае прызначэнне і выконваць заказы насельніцтва. У гонар гэтай падзеі гарадскія ўлады выдзелілі для будаўніцтва «Дзелавога двара» шэсць дзесяцін зямлі ў лепшым месцы горада — над Данцом. Але школа так і не была пабудавана — пачалася першая сусветная вайна. Прыезд у Чугуеў у 1914 годзе быў апошнім. У 1915-16 гадах намаляваў партрэты [[Анатоль Фёдаравіч Коні|А. Коні]], [[Антон Рыгоравіч Рубінштэйн|А. Рубінштэйна]], {{нп3|Васіль Сямёнавіч Сварог|В. Сварога|ru|Сварог, Василий Семёнович}}, {{нп3|Барыс Дзмітрыевіч Грыгор'еў|Б. Грыгор'ева|ru|Григорьев, Борис Дмитриевич}}, {{нп3|Мікалай Мікалаевіч Яўрэінаў|М. Яўрэінава|ru|Евреинов, Николай Николаевич}}, [[Павел Васілевіч Самойлаў|П. Самойлава]], [[Антон Міхайлавіч Камашка|А. Камашкі]], {{нп3|Канстанцін Канстанцінавіч Восіпаў|К. Восіпава|ru|Олимпов, Константин Константинович}} У 1918 годзе працы Рэпіна былі выстаўлены ў салоне Стрындберга ў Хельсінкі. У 1917-20 гадах І. Рэпіным створаны партрэты [[Аляксандр Фёдаравіч Керанскі|А. Керанскага]], {{нп3|Мікалай Уладзіміравіч Рэмізаў|М. Рэмізава|ru|Ремизов, Николай Владимирович}}, {{нп3|Сямён Восіпавіч Грузенберг|С. Грузенберга|ru|Грузенберг, Семён Осипович}}. У кастрычніку 1919 падараваў {{нп3|Фінскае мастацкае таварыства|Фінскаму мастацкаму таварыству|ru|Suomen Taideyhdistys}} 7 уласных твораў, якія знаходзіліся ў Пенатах, і 23 карціны рускіх мастакоў. У тым жа годзе адбылася выстаўка яго карцін у [[Стакгольм]]е. === 1920—1930 === У сакавіку 1920 года абраны ганаровым членам Фінскага мастацкага таварыства. Праз 2 месяцы, у маі 1920 года, падараваныя Рэпіным карціны былі выстаўлены ў музеі [[Атэнеум (Хельсінкі)|Атэнеум]] у Хельсінкі. У гэтым жа годзе ў газеце «Мір» Рэпін публікуе шэраг артыкулаў супраць савецкай улады. Для газеты «Агульная справа», якая выходзіла ў Парыжы, Рэпін піша ўспаміны пра Л. М. Талстога, прымеркаваныя да 10-годдзя з дня смерці пісьменніка. У 1920-я гады Рэпін стаў наведваць праваслаўны храм у пасёлку Куокала і спяваў на [[клірас]]е. У 1921 годзе быді праведзены выстаўкі ў Тэрыёкі і ў Выбаргу. У наступнае дзесяцігоддзе ладзіліся рэгулярныя выстаўкі як у Фінляндыі, так і ў іншых краінах. У лютым у газеце «Руль» выйшаў яго заклік «Людзі рускія», а ў газеце «Шлях» — нататка аб сучасным становішчы Расіі. У гэтым жа годзе адбылася выстаўка ў Нью-Ёрку. 22 сакавіка 1924 года атрымаў першае пасведчанне асобы — від на жыхарства, якая дазволіў пражываць у Фінляндыі, тэрмінам на два гады. Гэта адбылося ў Хельсінкі, у памяшканні Цэнтральнай доказнай паліцыі. У 1920-30 гадах былі створаны партрэты {{нп3|Панталеон Шындлер|П. Шындлера|ru|Шиндлер, Панталеон}}, [[Іван Пятровіч Паўлаў|І. Паўлава]], [[Акселі Гален-Калела]], [[Абрам Яфімавіч Архіпаў|А. Архіпава]], {{нп3|Іван Цімафеевіч Савянкоў||ru|Савенков, Иван Тимофеевич}}, [[Уладзімір Васілевіч Стасаў|У. Стасава]]. Мастак памёр [[29 верасня]] [[1930]] года ў [[Куокала|Куокале]], дзе і быў пахаваны ў парку сваіх любімых «Пенатаў», непадалёк ад дома і «Чугуевай горкі» — як мастак называў пагорак, які ўзвышаўся на яго ўчастку. {{нп3|Юрый Ільіч Рэпін|Сын Рэпіна Юрый|ru|Репин, Юрий Ильич}} таксама стаў мастаком. Род Рэпіна цяпер прадстаўляюць нашчадкі яго брата, якія жывуць у [[Ярвенпяа]]. Пляменнік мастака Ілья Рэпін вырабіў дзве [[праваслаўе|праваслаўных]] святыні ({{нп3|Рака, мастацтва|ракі|ru|Рака}}) для [[іканастас]]аў з дрэва: для малельні ў Ярвенпяа ў 1948 і праз 10 гадоў для новай праваслаўнай царквы на могілках у Хельсінкі. == Творчасць == У творчасці Рэпіна ўвасоблены лепшыя дасягненні дэмакратычнага мастацтва таго часу. У жанравых палотнах адлюстраваў супярэчнасці грамадскага жыцця паслярэформенай Расіі, паказаў сілу, веліч і чалавечую годнасць абяздоленага народа, раскрыў мужнасць і высакароднасць рэвалюцыянераў — «Бурлакі на Волзе» (1870—1873), «{{нп3|Хрэсны ход у Курскай губерні||ru|Крестный ход в Курской губернии}}», 1880—1883, «Адмова ад споведзі» (1879—1885), «[[Не чакалі (карціна)|Не чакалі]]» (1884—1888). У шматлікіх партрэтах стварыў глыбокапсіхалагічныя вобразы прадстаўнікоў розных пластоў рускага грамадства — «Мужычок з баязлівых», «Протадыякан» (абодва 1877), партрэты {{нп3|Партрэт Мадэста Мусаргскага|М. П. Мусаргскага|pl|Portret Modesta Musorgskiego}} (1881), [[Антон Антонавіч Дэльвіг|А. А. Дэльвіга]] (1882), [[Леў Мікалаевіч Талстой|Л. М. Талстога]] (1877), [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|П. М. Траццякова]] (1901), групавы партрэт «Урачыстае пасяджэнне Дзяржаўнага савета» (1901—1903) і інш.). У гістарычных карцінах імкнуўся паказаць трагічныя пераплаценні чалавечых пачуццяў, моцныя драматычныя характеры — «Царэўна Соф’я» (1879), «Іван Грозны і яго сын Іван» (1885), раскрыць вольналюбівы дух народа — «Запарожцы пішуць пісьмо турэцкаму султану» (1878—1891). Творам Рэпіна ўласцівы глыбіня зместу, энергія і пластыка жывапіснай формы, цэльнасць кампазіцыі, выразнасць колеру і малюнка, майстэрства ў перадачы святло-паветранага асяроддзя. Дзейнасць Рэпіна зрабіла вялікі ўплыў на творчасць беларускіх партрэтыстаў канца 19 — пач. 20 ст. == Рэпін і Беларусь == Сярод вучняў І. Я. Рэпіна мастак [[Леў Абрамавіч Альпяровіч|Леў Альпяровіч]]. У 1988-м годзе адкрылі музей-сядзібу І. Я. Рэпіна «Здраўнёва». У Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь захоўваюцца 13 жывапісных палоцен Рэпіна, сярод іх: «Украінка каля плятня» (1876), «Запарожцы» (эскіз да карціны, 1880-я г.), партрэты [[Марыя Клаўдзіеўна Ценішава|М. К. Ценішавай]] (1893), {{нп3|Марыя Фёдараўна Андрэева|М. Ф. Андрэевай|ru|Андреева, Мария Фёдоровна}} (1905). == Рэпін і Украіна == Жыццё і творчасць Іллі Яфімавіча цесна былі звязаны з Украінай. Мастак ведаў украінскую мову і гісторыю ўкраінскага народа. Ён з’яўляўся членам журы камісіі па ўзвядзенню помніка [[Т. Шаўчэнка|Т. Шаўчэнкі]]. Нездаволены рашэннем камісіі, выйшаў з яе складу, як і некаторыя ўкраінскія мастакі. Ілья Яфімавіч асабіста зрабіў некалькі чарнавікоў праекта помніка, паколькі высока цаніў асобу Шаўчэнкі, называючы яго «апосталам свабоды». {{нп3|Вячаслаў Канстанцінавіч Развадоўскі|В. К. Развадоўскі|ru|Розвадовский, Вячеслав Константинович}} меў намер стварыць мастацкую паштоўку, атрыманыя грошы ад якой былі накіраваны на збудаванне помніка. Для гэтага Рэпін напісаў акварэллю «Праметэя» з паэмы Шаўчэнкі «{{нп3|Каўказ, паэма|Каўказ|ru|Кавказ (поэма)}}». Таксама ён стаў членам-заснавальнікам Таварыства па ахове помнікаў Т. Шаўчэнкі, статут якога не быў зацверджаны ўрадам<ref>Коваленко А. Н. Передвижники и Украина (страницы русско-украинских культурных связей), Киев, «Наукова думка», 1979 (с. 70-72)</ref>. І. Рэпін аказваў дапамогу камітэту пры Таварыстве прыгожых мастацтваў імя В. Верашчагіна ў г. [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеве]]. Таксама ён з’яўляўся ганаровым членам {{нп3|Кіеўскае літаратурна-артыстычнае таварыства|Кіеўскага літаратурна-артыстычнага таварыства|uk|Київське літературно-артистичне товариство}} і Кіеўскага таварыства старажытнасцей і мастацтва. == Рэпін і Фінляндыя == Рэпін захапляўся Фінляндыяй, называючы [[Хельсінкі|Гельсінгфорс]] кавалачкам [[Парыж]]а. Ён быў знаёмы са многімі дзеячамі фінскай культуры, напрыклад з мастаком [[Альберт Эдэльфельт]] і з паэтам [[Эйна Лейна]]. У 1919 годзе Рэпін падарыў {{нп3|Фінскае мастацкае таварыства|Фінскаму мастацкаму таварыству|ru|Suomen Taideyhdistys}} сваю калекцыю з 23 работ рускіх мастакоў і сямі ўласных. Так пачалася калекцыя Рэпіна [[Атэнеум (Хельсінкі)|Атэнеум]]<ref>[http://www3.lappeenranta.fi/museot/verkkonayttelyt/kesa2006/repin/repin/repin_ja_suomi.pdf Helena Soini, Ilja Repin ja Suomi.]</ref>. Пазней, у 1960-х гадах, вядомыя малюнкі і карціны Рэпіна з калекцыі Шувалава, якія знаходіліся ў Фінляндыі, былі прапанаваны Музею Атэнеум для пакупкі. Музей адхіліў прапанову, патлумачыўшы, што твораў Рэпіна ўжо дастаткова. У выніку вялікая частка прапанаваных твораў апынулася ў [[Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]]<ref>Mejias-Ojajärvi, s. 117</ref>. У 1920 фінскія мастакі выбралі Рэпіна ганаровым членам Таварыства мастакоў Фінляндыі. З гэтай нагоды ў рэстаране гатэля кают-кампанія ў Хельсінкі адбылася ўрачыстая вячэра, а потым мастакі пачалі пісаць вялікую карціну ''Знакамітасці Фінляндыі''<ref>Mejias-Ojajärvi, s. 105</ref>, якая была скончана шмат гадоў праз. У цяперашні час карціна выстаўлена ў кафэ Атэнеум. == Палітычныя погляды == Рэпін адмоўна ставіўся да [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая Другога]], называў яго «гнюсным варварам», «высокадзяржымордзіем», марыў «што гэтая „брыдота“ абваліцца»<ref>Корней Чуковский. Современники. Серия: Жизнь замечательных людей. Издательство: Молодая гвардия</ref>. Аднак пасля рэвалюцыі, у [[1918]] годзе, ён піша карціну «Быдла імперыялізму», своеасаблівы працяг тэмы бурлакоў, дзе яны выглядаюць бруднымі, тупымі і выродлівымі. Сам Рэпін аб гэтай карціне казаў: «„Быдла“ — глыбока разбэшчаная істота: пастаянна сутыкаючыся з паліцыяй, яно засвойвае яе здольнасці драпежнічаць па-воўчы, падхалімнічаць, але хутка прыходзіць да расправы над сваімі гаспадарамі, калі яны слабеюць…»<ref>[http://www.radiorus.ru/news.html?rid=4342&date=29-07-2009&id=367304 «Пенаты» — усадьба Ильи Репина, на берегу Финского залива | Радио России]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. Спробы Савецкага ўрада вярнуць Рэпіна ў [[СССР]] не ўдаліся, угаворы сяброў не падзейнічалі; у прыватных лістах ён сцвярджаў, што пакуль ва ўладзе [[бальшавікі]], не жадае мець з Расіяй нічога агульнага. У апошнія гады жыцця Рэпін стварыў шэраг карцін на рэлігійныя тэмы. Рэзка адмоўна ставіўся да {{нп3|Рэформа рускай арфаграфіі 1918 года|рэформы рускай арфаграфіі 1917-1918 гг.|ru|Реформа русской орфографии 1918 года}}<ref name="autogenerated1">Если Вы так любите Репина, разрешите ему букву ять. Ничего другого он не хочет. [http://www.chukfamily.ru/Elena/Articles/Repin.htm Елена Чуковская. Почему Репин не приехал в СССР?] [[Литературная газета]], 11.09.1997 года</ref><ref name="autogenerated2">Репин не верит большевикам и боится их. Все их нововведения — такие как «новый стиль» и «новая орфография» — для него непереносимы. Особенно ненавистна новая орфография. Умиляют его просьбы к другу, чтобы книга его печаталась по «старой» орфографии. И чудо — по закону любви Чуковский приостанавливает печатание книги (которая так и не выйдет в свет) и идет в Государственное издательство для получения разрешения на «яти». Но, оказывается, все «яти» в типографиях конфискованы. — [http://www.seagullmag.com/article.php?id=1345 Переписка творцов: Репин и Чуковский] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071023005504/http://www.seagullmag.com/article.php?id=1345|date=23 кастрычніка 2007}}. [http://www.seagullmag.com/author.php?id=213 Ирина Чайковская] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081012094706/http://www.seagullmag.com/author.php?id=213|date=12 кастрычніка 2008}} ([[Бостон]]).</ref>. Хоць рэформу гэту падрыхтавалі задоўга да рэвалюцыі, і пастанова камісіі выйшла яшчэ ў маі 1917<ref name="реф11051917">[http://www.textology.ru/article.aspx?aId=196 Постановления Совещания по вопросу об упрощении русского правописания, принятые 11 мая 1917 г.] — Изв. Российской Академии наук 6-я серия, 1917, № 15, 1 нояб., стр. 1183—1187.</ref>, «Прыдуманая [[Часовы ўрад Расіі|Часовым урадам]] арфаграфічная рэформа стала трывала асацыявацца ў яго з бальшавікамі»<ref name="рефЪ">[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=418989 100 лет сплошного буквоедства]</ref>. «Антырэформенная» пазіцыя Рэпіна ў пытанні арфаграфіі сфарміравалася, аднак, не на палітычнай, а на асабліва асобаснай аснове. Замена «яць» на «е» ў яго прозвішчы стварала перадумовы магчымасці чытання Р''е''пин як Р''ё''пін, што літаральна яго злавала. І калі ў «Пенаты» пасля [[1918]] года сталі прыходзіць лісты, адрасаваныя Р''е''пину, мастак з абурэннем вяртаў іх фінскім паштарам, паказваючы на канверт: «ніякага Рёпіна тут не жыве!»<ref name=autogenerated1 />. == Памяць == У 1930-я гады пачынаецца сапраўдны культ Рэпіна на радзіме, калі яго працы сталі ўзорамі перыяду ''сацыялістычнага рэалізму'' ў СССР. Імя Рэпіна ўстала ў адным шэрагу з імёнамі [[Леў Мікалаевіч Талстой|Талстога]], [[Мадэст Пятровіч Мусаргскі|Мусаргскага]] і [[Мікалай Андрэевіч Рымскі-Корсакаў|Рымскага-Корсакава]]. Рэпін сам напісаў працы на тэмы рэвалюцыі, такія як: «Расстрэл дэманстрантаў», «Чырвонае пахаванне» і «Ля царскай шыбеніцы», якія ён падарыў музею рэвалюцыі з нагоды візіту дэлегацыі савецкіх мастакоў летам 1926 года<ref>[http://ryibak.pravoverie.ru/node/81 Картина крови] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081214110107/http://ryibak.pravoverie.ru/node/81 |date=14 снежня 2008 }}</ref><ref>Maria Karpenko, Jelena Kirillina, Galina Pribulskaja, Natalia Vatenina Ilja Repin — Maalauksia, grafiikkaa, 1984, стр 242, Tammi, Helsinki & Aurora, Leningrad,ISBN 951-30-5800-X</ref>. Сярод гэтых карцін ёсць партрэт [[Аляксандр Фёдаравіч Керанскі|Керанскага]]<ref>[http://evtushenko75.livejournal.com/26758.html Малоизвестный Репин] {{ref-ru}}</ref>. Рэпін стаў адным з нямногіх эмігрантаў, якія атрымалі прызнанне ў СССР, у прыватнасці, у 30-я гады. Апошняя прыжыццёвая біяграфія І. Я. Рэпіна, якая пачынаецца са слоў «выбітны рускі жывапісец», выйшла ў СССР у сёмым томе {{нп3|Малая савецкая энцыклапедыя|Малой Савецкай энцыклапедыі|ru|Малая советская энциклопедия}}<ref name="МСЭ_Р">Репин И. Е.// Малая советская энциклопедия. Т. 7. — М.: АО Сов. энциклопедия. 1930. — стлб. 305—306.</ref>. Па запісе на абароце тытульнай старонкі, рэдакцыйная праца над томам была завершана 31 жніўня 1930 — менш, чым за месяц да смерці мастака. == Гл. таксама == * [[Здраўнёва]] * [[Віцебскі абласны краязнаўчы музей]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Москвинов В., Репин в Москве, М., 1955; * Иванов С., Москва в жизни и творчестве И. Е. Репина, М., 1960; * Грабарь И. Э., Репин, т. 1—2, М., 1963—64; * Новое о Репине, Л., 1969; * Лясковская О. А., И. Е. Репин, 3 изд., М., 1982; * Стернин Г. Ю., И. Е. Репин. Альбом, Л., 1985; * Федоров-Давыдов А. А., И. Е. Репин, 2 изд., М., 1989. * [http://issuu.com/linkedin63/docs/repin_zdravnjovo_bibliograficheskij Репин и Здравнёво. Библиографический указатель. 1995—2001 / Сост. Шишанов В. А. Витебск: Витебский областной краеведческий музей, 2001. 20 с.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160324123627/https://issuu.com/linkedin63/docs/repin_zdravnjovo_bibliograficheskij |date=24 сакавіка 2016 }} * Сухоруков А., Шишанов В. К истории создания музея-усадьбы И. Е. Репина «Здравнёво» // Белорусско-русское культурное взаимодействие конца XIX-начала XX в.: Материалы научной конференции, посвящённой 150-летию со дня рождения И. Е. Репина и 100-летию пребывания художника в Беларуси. Витебск, 1995. С.111-117. * [http://issuu.com/linkedin63/docs/1996_oblik_zdravnevo Шишанов В. Здравнёво. Исторический облик и музеефикация усадьбы // Матэрыялы II Міжнароднай канферэнцыі па праблемах музеефікацыі унікальных гістарычных тэрыторый. Полацк, 1996. С.38-44.] * Сухарукаў А., Шышанаў В. Музей-сядзіба І. Я. Рэпіна «Здраўнёва» як цэнтр развіцця беларуска-рускіх культурных сувязяў// Нацыянальныя меншасці Беларусі. Кн.3. Брэст-Мінск, 1996. С.18-19. * Шишанов В. Репин в Белоруссии // Служба спасения 01 (Минск). 2000. № 5. С.54-57. * [http://issuu.com/linkedin63/docs/2000_vicebski_sshytak_zdraunjova Шышанаў В. Невядомае Здраўнёва // Віцебскі сшытак. 2000. № 4. С.90-115.] * Шышанаў В. Беларусь і беларусы вачыма Іллі Рэпіна // Гісторыя, культуралогія, мастацтвазнаўства: Матэрыялы III Міжнар. кангрэса беларусістаў «Беларуская культура ў дыялогу цывілізацый» (Мінск, 21-25 мая, 4-7 снеж. 2000 г.). Мн.: «Беларускі кнігазбор», 2001. (Беларусіка = Albaruthenica; Кн. 21). С.311-316. * Сухарукаў А., Шышанаў В. Рэпіна І. Я. Музей-сядзіба «Здраўнёва» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т.6. Кн.1. Мн.: БелЭн, 2001. С.174. * [http://issuu.com/linkedin63/docs/2004_repinskie_chtenija Шишанов В. А. Здравнёво: после октября 1917 // Репинские чтения: Материалы чтений в Музее-усадьбе И. Е. Репина «Пенаты» (2003—2004). СПБ.: «ИП Комплекс», 2004. С.80-89.h] * [http://issuu.com/linkedin63/docs/2004_repinskie_chtenija Шишанов В. А. К истории коллекции работ Репина в Витебском областном краеведческом музее // Репинские чтения: Материалы чтений в Музее-усадьбе И. Е. Репина «Пенаты» (2003—2004). СПБ.: «ИП Комплекс», 2004. С.90-97.] * [http://issuu.com/linkedin63/docs/2010_zdravnevskaja_shkola Шишанов, В. А. Материалы Государственного архива Витебской области о школе в усадьбе «Здравнево» / В. А. Шишанов // Адукацыя на Віцебшчыне: гісторыя і сучаснасць: матэрыялы рэспуб. навук.-практ. канф., Віцебск, 30-31 сакавіка 2010 г., Віц. дзярж. ун-т, редкал.: В. У. Акуневіч (адк. рэд.). — Віцебск: УА «ВДУ імя П. М. Машэрава», 2010. — С.128-132.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160202213601/http://issuu.com/linkedin63/docs/2010_zdravnevskaja_shkola |date=2 лютага 2016 }} * Шишанов, В. А. [https://issuu.com/linkedin63/docs/2015_repin_zdravnevo_gtg Здравнёвские работы И. Е. Репина в русской художественной критике конца XIX — начала ХХ в. / В. А. Шишанов // Творчество И. Е. Репина и проблемы современного реализма. К 170-летию со дня рождения: материалы Международной научной конференции / ред. кол. Т. В. Юденкова, Л. И. Иовлева, Т. Л. Карпова. — Москва: Гос. Третьяковская галерея, 2015. — С. 117—130.] * [http://issuu.com/linkedin63/docs/2013_ik_zdravnevskij_dom Шишанов, В. А. «Все вытекло из удобств и необходимости…» (Главный дом усадьбы И. Е. Репина «Здравнёво») / В. А. Шишанов // Искусство и культура (Витебск). — 2013. — № 4. — С. 95 — 100.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160916045718/https://issuu.com/linkedin63/docs/2013_ik_zdravnevskij_dom |date=16 верасня 2016 }} * [http://www.academia.edu/49327797/2019_Repin_GTG_Shishanov Шишанов, В. А. «Ниспровержение на пьедестал»: Илья Репин в советской печати 1920-1930-х годов / В. А. Шишанов // Архип Куинджи и его роль в развитии художественного процесса в ХХ веке. Илья Репин в контексте русского и европейского искусства. Василий Дмитриевич Поленов и русская художественная культура второй половины XIX — первых десятилетий XX века : материалы научных конференций. — М. : Гос. Третьяковская галерея, 2020. — С. 189—206.] == Спасылкі == * {{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/280833|title=Рэпін назваў Мураўёва-Вешальніка «агідным гноем» і іншыя малавядомыя факты пра мастака, яго віцебскі перыяд ды як ён «мацаў» беларусаў|website=Наша Ніва|date=2024-06-09|access-date=2024-06-10}} * [http://www.abcgallery.com/R/repin/repin.html Ilya Repin at Olga’s Gallery] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150502142446/http://www.abcgallery.com/R/repin/repin.html |date=2 мая 2015 }} * [http://smallbay.ru/repin.html Илья Репин. Картины и биография] * [http://repin.chuguev.net/Zdravnevo.htm Шишанов В. А. К истории коллекции работ Репина в Витебском областном краеведческом музее] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080929081748/http://repin.chuguev.net/ |date=29 верасня 2008 }} * [http://repin.chuguev.net/Zdravnevo.htm Шишанов В. А. РЕПИН И БЕЛАРУСЬ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080929081748/http://repin.chuguev.net/ |date=29 верасня 2008 }} * [http://repin.chuguev.net Художественно-мемориальный музей И. Е. Репина (г. Чугуев)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080929081748/http://repin.chuguev.net/ |date=29 верасня 2008 }} * [http://oiru.archeologia.ru/phorum/read.php?15,5626,5626 Валерий Шишанов Здравнёво: После октября 1917] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090111181252/http://oiru.archeologia.ru/phorum/read.php?15,5626,5626 |date=11 студзеня 2009 }} * [http://www.russianmuseums.info/M267 Penaty, currently a museum] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070927014550/http://www.russianmuseums.info/M267 |date=27 верасня 2007 }} * [http://www.art-drawing.ru/gallery/category/714-repin-ilya-e Рэпін Ілля Яхімавіч. Карціны] [http://www.art-drawing.ru/biographies/brief-biographies/1228-ilya-repin і біяграфіі] * [http://zviazda.by/2014/12/65706.html Карціна Рэпіна «Здраўнёва»]{{Недаступная спасылка}} {{Перасоўнікі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Рэпін Ілья Яфімавіч}} [[Катэгорыя:Перасоўнікі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Расіі]] [[Катэгорыя:Карціны Ільі Рэпіна|*]] [[Катэгорыя:Акадэмікі Імператарскай Акадэміі мастацтваў]] [[Катэгорыя:Мастакі Расіі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Мастакі Расіі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Расіі]] [[Катэгорыя:Мастакі-рэалісты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскай Акадэміі мастацтваў]] [[Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Фінляндыі]] [[Катэгорыя:Постаці Сестрарэцка]] [[Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва ў філатэліі]] [[Катэгорыя:Пенсіянеры Імператарскай Акадэміі мастацтваў]] [[Катэгорыя:Правадзейныя члены Імператарскай Акадэміі мастацтваў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу]] qqbzq8pdegiztbmz4eybl9vb2u5e76k Расійская камуністычная рабочая партыя — Расійская партыя камуністаў 0 46893 5120923 4592979 2026-04-04T21:07:57Z Steel771 119110 5120923 wikitext text/x-wiki {{Картка:Партыя | party_name = Расійская камуністычная рабочая партыя — Расійская партыя камуністаў | party_origname = Российская коммунистическая рабочая партия — Российская партия коммунистов | party_logo = Logo of Russian Communist Workers' Party of the Communist Party of the Soviet Union.svg | leader = Першы сакратар ЦК — [[Віктар Цюлькін]] | foundation = 27 кастрычніка 2001 | alliance = [[Рэвалюцыйны камуністычны саюз моладзі|РКСМ(б)]], [[КПРФ]], Левы фронт, АВН, РОТ-Фронт | ideology = [[марксізм-ленінізм]], бальшавізм | membership = | headquarters = [[Санкт-Пецярбург|горад Ленінград]], [[Расія]] | motto = [[Пралетарыі ўсіх краін, яднайцеся!]] | anthem = [[Інтэрнацыянал (гімн)|Інтэрнацыянал]] | website = http://rkrp-rpk.ru }}'''Расійская камуністычная рабочая партыя — Расійская партыя камуністаў''' ('''РКРП-РПК''', неафіцыйна таксама '''Расійская камуністычная рабочая партыя — Рэвалюцыйная партыя камуністаў''') — камуністычная партыя ў [[Расія|Расіі]], створана ў [[2001]] годзе як аб’яднанне дзвюх партый — РКРП і РПК. Другая па колькасці камуністычная партыя ў Расіі пасля [[КПРФ]]. Органы партыі — газеты «Трудовая Россия» і «Мысль», тэарэтычны часопіс «Советский Союз». == Гісторыя == ===Гісторыя РКРП да аб'яднання=== Папярэднік РКРП — Рух камуністычнай ініцыятывы (РКІ) паўстала як аб’яднанне прыхільнікаў утварэння Расійскай Кампартыі ў складзе КПСС на платформе Аб’яднанага фронту працаўнікоў (АФП). На XXVIII з’ездзе КПСС адзін з заснавальнікаў руху камуністаў-ініцыятыўнікаў, эканаміст Аляксей Сяргеяў, быў абраны ў ЦК КПСС. Шэраг актыўных дзеячаў Ініцыятыўнага з’езду патрапіў у ЦК Кампартыі [[РСФСР]] (В. Цюлькін, Віктар Абавязкаў, Аляксандр Золатаў, Іван Балтоўскі, Лідзія Калініна і інш.). 11-12 студзеня 1991 сумесны пленум Аргбюро і Цэнтральнай Кантрольнай камісіі Ініцыятыўнага з'езду камуністаў Расіі сфарміраваў працоўную групу па падрыхтоўцы праекта IV Праграмы КПСС. 20-21 красавіка 1991 у [[Ленінград]]зе і 29-30 чэрвеня ў Маскве ў два этапу прайшоў II Ініцыятыўны з’езд. Была прынята рэзалюцыя пра «палітычны недавер антынароднаму курсу, які праводзіцца антыкамуністычнай фракцыяй Гарбачова» і прынята рашэнне патрабаваць адстаўкі [[Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў|М. С. Гарбачова]] з паста Генеральнага сакратара КПСС. Афіцыйна зацвердзілася найменне Рух камуністычнай ініцыятывы (РКІ) для ўдзельнікаў Ініцыятыўных з’ездаў РКП і было прынята рашэнне пра пераўтварэнне Руху з расійскага ва Усесаюзнае. З’езд падтрымаў вылучэнне Аб’яднаным фронтам працаўнікоў (АФП) кандыдатам у Прэзідэнты РСФСР прафесара Аляксея Сяргеява. Бо РКІ не сабрала неабходнага для вылучэння колькасці подпісаў, А. Сяргеяў прыняў прапанову генерала Альберта Макашова балатавацца разам з ім у якасці кандыдата ў віцэ-прэзідэнты. На прэзідэнцкіх выбарах 12 чэрвеня 1991 пары Макашоў-Сяргеяў набрала меней 4% галасоў (каля 3 мільёнаў чалавек), апынуўшыся ў спісе з 6 прэтэндэнтаў на перадапошнім месцы. Усярэдзіне РКІ пазначылася два крыла: радыкальнае, бліжэйшае да сталінісцкага «Адзінства» (Міхась Папоў, А. Золатаў, В. Абавязкаў, [[Віктар Анпілаў]]) і адносна ўмеранае (Рычард Касалапаў). Адпаведна з’явіліся два праекта праграмных дакументаў, падрыхтаваныя дзвюма працоўнымі групамі. Падчас другога этапу II з’езду РКІ быў ухвалены праект Праграмы КПСС, падрыхтаваны працоўнай групай пад кіраўніцтвам Касалапава. Пасля забароны КПСС расійскія ўдзельнікі РКІ ў жніўні-верасні 1991 стварылі Аргкамітэт устаноўчага з’езду Расійскай камуністычнай рабочай партыі (РКРП). Маскоўская падрыхтоўчая канферэнцыя РКРП прайшла 17 лістапада 1991 г. у ДК «Гарбаткі». На канферэнцыі прысутнічала 246 дэлегатаў — з РКІ, АФП, «Адзінствы». Была створана МАК — Маскоўская арганізацыя камуністаў, абрана аргбюро МАК на чале з 1-м сакратаром В. Анпілавым і дэлегаты на Устаноўчы з’езд. I этап Устаноўчага з’езду РКРП адбыўся 23-24 лістапада 1991 г. у [[Екацярынбург|Екацярынбургу]]. Прысутнічала 525 дэлегатаў з усіх абласцей Расіі. З’езд прыняў Праграмную заяву (праект Р. Касалапава), абраў Цэнтральны Камітэт (ЦК) з 85 чалавек, чатырох кандыдатаў у члены ЦК, 15 членаў Цэнтральнай кантрольнай камісіі. У ЦК увайшлі В. Цюлькін, А. Сяргеяў, М. Папоў, В. Анпілаў, Юрый Цярэнцьеў, А. Макашоў, Теймураз Аваліані, Р. Касалапаў, А. Золатаў, народны дэпутат Расіі Юрый Слабодкін і інш. Пасля з’езду на абласных канферэнцыях і пленумах абраны абласныя камітэты і іх сакратары, у тым ліку 1-ы сакратар Маскоўскага камітэта В. Анпілаў і 1-ы сакратар Ленінградскага (Санкт-Пецярбургскага) камітэта Ю. Цярэнцьеў. З восені 1991 гады РКРП стала ствараць пад сваім кіраўніцтвам шырокі пракамуністычны рух «Працоўная Расія». 5-6 студзеня 1992 на пленуме ЦК у Санкт-Пецярбургу было абрана некалькі сакратароў ЦК, якія склалі калектыўны орган — Аргбюро ЦК, што вядзе ролю ў якім стаў гуляць сакратар ЦК РКРП па арганізацыйных пытаннях В. Цюлькін. Напачатку сакавіка 1992 гады РКРП уступіла ў «Аб’яднаную апазіцыю» (АА) — кааліцыю шэрагу камуністычных і нацыянал-патрыятычных груповак, на аснове якой у кастрычніку 1992 года быў створаны Фронт нацыянальнага выратавання (ФНВ). У ФНВ РКРП не ўвайшла. У маі 1992 г. Міністэрства юстыцыі Расіі зрабіла РКРП афіцыйнае папярэджанне (за прынятую ЦК РКРП «Праграму экстраных дзеянняў»). Улетку-ўвосень 1992 г. у РКРП узмацнілася радыкальнае крыло. Ліпеньскі і вераснёвы пленумы ЦК РКРП ухвалілі «ленінградскі» праект Праграмы (М. Папова), а не «маскоўскі» (Р. Касалапава). Радыкальнае крыло (В. Анпілаў, М. Папоў) выступіла таксама супраць спроб Р. Касалапава ўцягнуць РКРП і «Працоўную Расію» ў саюз з «правымі» — Міхасём Астаф’евым, Іллёй Канстанцінавым, Уладзімірам Ісакавым у рамках ФНВ. 5-6 снежня 1992 у Чалябінску адбыўся 2-й этап Устаноўчага з’езду РКРП, у якім удзельнічала 278 дэлегатаў ад абвешчанай (але сумнеўнай) лічбы 80 тысяч членаў РКРП. З’езд праходзіў пад старшынствам члена Аргбюро ЦК В. Цюлькіна. Самарская і некаторыя іншыя дэлегацыі прапанавалі ўзнавіць адзіную КПСС (тэкст падпісаў, у сумленнасці, А. Макашоў), аднак іх не падтрымалі. Са складу ЦК было выведзена 12 чалавек, у тым ліку Р. Касалапаў, Уладзімір Якушаў і Іля Епіщева — за ўваходжанне без санкцыі партыі ў кіраўнічыя органы ФНВ. Было абрана ў ЦК дадаткова 28 чалавек, непасрэдна злучаных з вытворчасцю. У ЦКК дадаткова абрана 18 працоўных. У аргбюро ЦК увайшлі: В. Анпілаў, А. Золатаў, Зміцер Ігошын ([[Ніжні Ноўгарад]]), С. Крупенько ([[Новасібірск]]), Н. Палаводаў, Н. Сарвараў (Екацярынбург), А. Сяргеяў, Ю. Цярэнцьеў, Яўген Цімафеяў (Ленінград), В. Цюлькін, Васіль Шышкареў. На з’ездзе прыхільнікі Р. Касалапава ўтварылі «Ленінскую платформу РКРП» («За аб’яднанне камуністаў»). 7 сакавіка 1993 генералы А. Макашоў і Міхась Цітоў падпісалі заяву (апублікаванае ў «Савецкай Расіі» 13 сакавіка) пра выйсце з ЦК РКРП і з партыі па чынніках, выкладзеным у чатырох пунктах: «правадырызм М. В. Папова, В. І. Анпілова, А. А. Сяргеява, А. В. Золатава і інш.», адрыў РКРП ад патрыятычнага руху, падхалімаж і глыбокая пашана Анпілаву ў Маскоўскай арганізацыі, хібнае рашэнне чалябінскага з’езду не ўдзельнічаць у аднаўленчым з’ездзе КП РФ. 13 лютага 1993 члены РКРП прынялі ўдзел у першым дне Надзвычайнага аднаўленчага з’езду Кампартыі РСФСР ([[КПРФ]], «партыі Зюганава»), але пакінулі з’езд, абвясціўшы РКРП адзіным правапераемнікам старой Кампартыі РСФСР. «Ленінская платформа» Р. Касалапава перайшла з РКРП у КПРФ. 26-27 сакавіка 1993 РКРП у якасці назіральніка прыняла ўдзел у XXIX з’ездзе КПСС, на якім быў утвораны Саюз Камуністычных партый — Камуністычная партыя Савецкага Саюза (СКП-КПСС, „партыя Шэніна“), а пасля ўвайшла ў СКП-КПСС у якасці асацыяванага члена. Пасля [[Канстытуцыйны крызіс у Расіі (1993)|разгону ў кастрычніку 1993 З’езду народных дэпутатаў Расіі]], часавай забароны РКРП за актыўны ўдзел у падзеях 21 верасня — 4 кастрычніка 1993 гады і арышту першага сакратара Маскоўскага камітэта РКРП В. Анпілава маскоўскую арганізацыю РКРП узначальваў выканаўца абавязкаў першага сакратара МК Уладзімір Гусеў. У сентябре-кастрычніку 1993 г. адзін з лідараў РКРП, сакратар Аргбюро ЦК М. Папоў прапанаваў стварыць паралельную легальную партыю пад новай назвай («Рабоча-сялянская Расійская партыя») з захаваннем ранейшай абрэвіятуры. Папова падтрымалі Е. Цімафеяў, В. Абавязкаў, Д. Ігошын, В. Шышкареў, А. Золатаў і інш. На II з’ездзе РКРП 3-4 снежня 1993 у Чалябінску (які праходзіў без В. Анпілава), В. Цюлькін быў абраны 1-м сакратаром Аргбюро. З’езд засудзіў план М. Папова як «дапамаганне антынароднаму рэжыму» і абраў новы склад Аргбюро ЦК, у які не ўвайшлі М. Папоў і яго аднадумцы. Адначасова з гэтым 4-5 снежня 1993 у Ніжнім Ноўгарадзе прайшоў Устаноўчы з’езд Рабоче-сялянскай расійскай партыі (РКРП-2) на чале з М. Паповым. Выбары ў Федэральны Збор 12 снежня 1993 гады РКРП афіцыйна байкатавала (але В. Цюлькін тым не менш балатаваўся па аднамандатнай акрузе ў Санкт-Пецярбургу, прайграўшы выбары). На выбарах 1994 гады ў Думу/Заканадаўчы збор Санкт-Пецярбурга РКРП выступала разам з КПРФ у блоку «Камуністы Ленінграда», Ю. Цярэнцьеў і Барыс Борнелінер сталі дэпутатамі Заканадаўчага збору. На выбарах у Заканадаўчы збор Санкт-Пецярбурга ў лістапада-снежні 1998 РКРП і КПРФ выступалі ў блоку «Камуністы Ленінграда». У другім туры дэпутатамі ЗЗ сталі 6 кандыдатаў блока, у тым ліку член РКРП Б. Бронелінер (1 — член КПРФ, 4 — беспартыйныя; пяць дэпутатаў блока ўтварылі фракцыю «Народаўладдзе»). 17-18 снежня 1994 у Маскве прайшоў III з’езд РКРП, па выніках якога зацвердзіўся баланс сіл усярэдзіне партыі паміж групоўкамі В. Цюлькіна і В. Анпілава. Апроч асабістага суперніцтва, групоўкі мелі некаторыя ідэйныя адрозненні: В. Цюлькін лічыўся хутчэй інтэрнацыяналістам, чым нацыянал-бальшавіком, больш умераным і схільным да саюза з КПРФ Зюганава, В. Анпілаў — сталіністам, нацыянал-бальшавіком і радыкалам. Быў абраны новы склад ЦК з 82 чалавек, Аргбюро ЦК (16 чалавек), 1-ы сакратар ЦК (В. Цюлькін), сакратары ЦК (Ю. Цярэнцьеў, В. Анпілаў, Барыс Ячменеў), Цэнтральная кантрольная камісіі (старшыня — В. Аляксеяў), кіраўнік справамі ЦК (Вальтазар Кнодель). Улетку 1995 гады РКРП з’явілася адным з ініцыятараў стварэння выбарчага блока «Камуністы — Працоўная Расія — За Савецкі Саюз», на выбарах 17 снежня 1995 гады атрымалага 4,53% галасоў. 18-19 сакавіка 1995 у Екацярынбургу адбыўся пленум ЦК РКРП. На пленуме абмяркоўвалася пытанне пра падрыхтоўку да выбараў у Дзярждуму. Было вырашана стварыць блок пад назвай «Камуністы — Працоўная Расія». Ідэя стварэння блока з КПРФ была адпрэчана. У траўні-чэрвені 1995 РКРП сумесна з іншымі дробнымі кампартыямі і Рухам «Працоўная Расія» ўтварыла блок «Камуністы — Працоўная Расія — За Савецкі Саюз». На выбарах у Дзяржаўную Думу 17 снежня 1995 блок не пераадолеў 5-працэнтавага бар’ера, атрымаўшы 3 137 406 галасоў (4,53 %). Найвялікую падтрымку на выбарах 19 снежня 1995 блок «Камуністы — Працоўная Расія — За Савецкі Саюз» атрымаў у Цюменскай вобласці (12,13 %, 2-е месца пасля КПРФ), у Яўрэйскай АТ (8,46 %), ва Удмуртыі (8,42 %), Усць-Ардынскай Бурацкай аўтаномнай акрузе (8,32 %), у Чыцінскай вобласці (8,29 %), ва Ульянаўскай вобласці (8,29 %), у Бураціі (7,87 %), Рэспубліцы Горны Алтай (7,64 %), Татарыі (7,35 %), Агінскай Бурацкай акрузе (7,25 %), у Кіраўскай вобласці (6,96 %), у Краснадарскім краі (6,46 %), Курганскай вобласці (6,31 %), Ленінградскай вобласці (6,31 %), у Хакасіі (5,97 %), у Астраханскай вобласці (6,00 %), у Амурскай вобласці (5,79 %), у Саратаўскай вобласці (5,79 %), Стаўрапальскім краі (5,63 %), у Варонежскай вобласці (5,66 %), у Іркуцкай вобласці (5,54 %). Па мажарытарнай акрузе прайшоў адзін вылучэнец блока, член РКРП Уладзімір Грыгор’еў (Всеволожская акруга № 99, Ленінградская вобласць; 10,44% галасоў). У Думе В. Грыгор’еў уступіў у дэпутацкую групу «Народаўладдзе» (лідары — Мікалай Рыжков і Сяргей Бабурін). Пасля выбараў у Дзяржаўную Думу групоўкі Анпілава і Цюлькіна памяняліся месцамі ў тактыцы і ступені радыкалізму. В. Анпілаў адназначна выступіў за саюз з КПРФ і падпісаў (ад імя «Працоўнай Расіі») Дамову пра падтрымку на выбарах прэзідэнта РФ кандыдатуры [[Генадзь Андрэевіч Зюганаў|Генадзя Зюганава]]. Пункт гледжання В. Цюлькіна складалася ў тым, што КПРФ павінна выставіць кандыдатуру на пост прэзідэнта з улікам меркавання РКРП (гэта значыць прапанаваць больш прымальнага для радыкалаў, чым Г. Зюганаў, кандыдата). На V з’ездзе РКРП у канцы красавіка 1996 фактычна перамаглі прыхільнікі В. Цюлькіна. 1-м сакратаром быў ізноў абраны В. Цюлькін, сакратарамі ЦК — Ю. Цярэнцьеў і Б. Ячменеў. В. Анпілаў быў адхілены ад пасады сакратара ЦК (застаўшыся членам Аргбюро ЦК), а яго газета «Молнія» пазбаўлена партыйнага фінансавання і статуту друкаванага органа ЦК. З нагоды прэзідэнцкіх выбараў было прынята рашэнне даручыць ЦК скласці з ЦК КПРФ дамову пра сумесныя дзеянні ў перадвыбарнай барацьбе і толькі пасля гэтага падпісаць Дамову пра падтрымку кандыдатуры Генадзя Зюганава. У канчатковым рахунку РКРП падтрымала кандыдатуру Г. Зюганава, хоць і не падпісала Дамову пра ўваходжанне ў Блок народна-патрыятычных сіл. На пленуме ЦК у ліпені 1996 было прынята рашэнне пра здыманне В. Анпілава з паста 1-га сакратара Маскоўскага камітэта (МК) РКРП і пра перарэгістрацыю Маскоўскай арганізацыі партыі. Новым 1-м сакратаром МК быў абраны Аляксей Сяргеяў. Не прызнаўшы гэтага рашэння, В. Анпілаў стварыў паралельную Маскоўскую арганізацыю РКРП(б), за што пастановай Аб'яднанага Пленума МК і МКК РКРП 18 верасня 1996 выключаны з РКРП з фармулёўкай «за адкрытае процідзеянне выкананню рашэнняў V з'езду партыі ў Маскоўскай арганізацыі і асабістае непадпарадкаванне ім,… за скажэнне і ўтойванне ад партыйнай арганізацыі часткі матэрыялаў і рашэнняў З'езду і Пленума, за арганізацыю фракцыі ў РКРП…». РКРП не ўвайшла ў створаны ў жніўні 1996 Народна-патрыятычны саюз Расіі (НПСР). У кастрычніку 1996 гады РКРП і іншыя камуністычныя арганізацыі, якія не ўвайшлі ў НПСР, (Саюз афіцэраў, РПК, РКП) утварылі кааліцыйны Рух камуністычных і сацыялістычных сіл (РКСС) «Савецкая Радзіма». У 1997 г. РКРП і Саюз афіцэраў адышлі ад РКСС «Савецкая Радзіма». На VI з’ездзе РКРП 29-30 сакавіка 1997 было прынята рашэнне ўвесці ў дзейсную Праграму слова «''Улада працаўнікоў у форме Саветаў, за якую змагаецца РКРП, па сваёй класавай сутнасці не можа быць нічым іншым, як дыктатурай пралетарыята''». Былі тавкже прыняты чарговыя рэдакцыйныя змены ў статуце. У Маскоўскай арганізацыі РКРП пасля размежавання з В. Анпілавым і яго прыхільнікамі пачалася барацьба дзвюх груповак — леварадыкальнай групы Барыса Гунько — Паўла Былеўскага (Першага сакратара ЦК [[Рэвалюцыйны камуністычны саюз моладзі|РКСМ(б)]], рэдактара газеты «Бумбараш-2017») і больш умеранай на чале з Валерам Подгузовым, да якой прылягаў таксама 1-ы сакратар МК РКРП А. Сяргеяў. Адным з пунктаў разладу было членства ў партыі П. Былеўскага, цесна злучанага з арыштаванымі [[Федэральная служба бяспекі Расіі|ФСБ]] камсамольцамі, якія падарвалі ў 1997 годзе помнік Мікалаю II, мінавалі помнік Пятру I і газаразмеркавальную станцыю ў Люберцах. Барацьба мела сваім вынікам спачатку выключэнне П. Былеўскага і асуджэнне пазіцыі Б. Гунько як «антыпартыйнай». 24 сакавіка 1998 адбыўся пленум Маскоўскага камітэта РКРП, на якім замест А. Сяргеява першым сакратаром МК РКРП, быў абраны прыхільнік В. Подгузова Юрый Мартынаў. 17 красавіка 1998 Цэнтральная кантрольная камісія РКРП адмяніла рашэнне пра выключэнне з партыі П. Былеўскага, на якім працягваў настойваць Маскоўскі камітэт. 12 чэрвеня 1998 у Маскве, у ДК «Чырвоны Кастрычнік», адбыўся з’езд «Працоўнай Расіі» (В. Грыгор’ева), у якім прынялі ўдзел 127 дэлегатаў з 45 рэгіёнаў. Па канчатку з’езду руху «Працоўная Расія-2» адбыўся VII (пазачарговы) з’езд РКРП. Былі абмеркаваны пытанні, злучаныя з перарэгістрацыяй РКРП, а таксама занесены новыя змены і дадаткі ў статут — з улікам патрабаванняў новага заканадаўства. З’езд пацвердзіў паўнамоцтвы старых ЦК і ЦКК. 28-29 лістапада 1998 у Санкт-Пецярбургу прайшоў VIII з’езд РКРП, у якім прынялі ўдзел 155 дэлегатаў з 56 рэгіёнаў. З дакладам «Пра сучасны момант і задачы РКРП» на з’ездзе выступіў першы сакратар ЦК РКРП В. Цюлькін (Расія «зноў стала самым слабым звяном ланцуга імперыялізму», «…у яе ёсць шанец вырвацца з якая цьмее і гатовай да самазагарання разнастайнай сістэмы, …і не толькі вырвацца самой, але і выратаваць свет». Гэты шлях, ляжыць праз «скок да сацыялізму (рэвалюцыю)». Прэм’ер-міністра [[Яўген Максімавіч Прымакоў|Яўгена Прымакова]] РКРП не падтрымала і засудзіла КПРФ за ўваходжанне яе прадстаўнікоў ва ўрад: <blockquote>…гэта не проста грубіянская памылка - гэта поўная адмова ад камунізму, гэта нож у спіну камуністычнага руху і здрада інтарэсаў працоўнага народа.</blockquote> З дакладам «Пра новую рэдакцыю праграмы РКРП» выступіў сакратар ЦК РКРП па ідэалогіі Аляксей Сяргеяў. З’езд амаль без абмеркавання пастанавіў прыняць новую рэдакцыю праграмы партыі. З’езд выступіў за фарміраванне «адзінага выбарчага блока камуністычных і сацыялістычных сіл, працоўнага руху з удзелам партый Раскамсаюза і ўсіх грамадскіх арганізацый, якія дзейнічаюць у інтарэсах працаўнікоў», на аснове грамадска-палітычнага руху «Камуністы — Працоўная Расія — За Савецкі Саюз». Былі праведзены выбары новага складу ЦК і ЦКК РКРП. На першым пленуме новага ЦК было абрана Аргбюро. Першым сакратаром ЦК РКРП застаўся В. Цюлькін. Паслабленне пасля VIII з'езду пазіцый А. Сяргеява ў партыі прывяло да яго выйсця з РКРП улетку 1999 гады. Улетку 1999 В. Цюлькін ізноў прапанаваў А. Прыгарку ўзнавіць выбарчы блок 1995 гады «Камуністы — Працоўная Расія — За Савецкі Саюз». 22 жніўня 1999 у Маскве за зачыненымі дзвярамі адбылася сумесная канферэнцыя РКРП, грамадска-палітычных рухаў «Камуністы, працоўная Расія — за Савецкі Саюз» і «Савецкая Радзіма», у якой прынялі ўдзел па 7 прадстаўнікоў ад кожнай арганізацыі. Удзельнікі канферэнцыі прынялі рашэнне пра ўстанову перадвыбарнага блока «Камуністы — Працаўнікі Расіі — за Савецкі Саюз» (кароткая назва — «Камуністы Расіі»). Канферэнцыя зацвердзіла папярэднія спісы кандыдатаў у дэпутаты Думы па агульнафедэральнай федэральнай акрузе і аднамандатным акругам. У першую тройку ўвайшлі В. Цюлькін, А. Крючкоў і сакратар Курскага абкама РКРП Уладзіслаў Асеяў. === Гісторыя РПК да аб’яднання === Расійская партыя камуністаў была створана групай членаў «Марксісцкай платформы КПСС» на чале з А. Крючковым пасля забароны КПСС у жніўні 1991 г. Група доўга шукала саюзнікаў і з гэтай мэтай прысутнічала на з’ездах Сацыялістычнай партыі працаўнікоў (26 кастрычніка 1991 г.) і Саюза камуністаў (16-17 лістапада 1991 г.), аднак урэшце прыйшла да рашэння пра стварэнне самастойнай партыі, якая на ўстаноўчай канферэнцыі (14-15 снежня 1991 г.) атрымала назву «Расійская партыя камуністаў». Намеснікам старшыні партыі быў абраны А. Крючкоў (старшыні было вырашана абраць на I з’ездзе РПК, аднак у маі 1992 г. на сумесным пленуме ЦВК і ЦКК ім стаў Крючкоў). Напачатку 1992 г. у РПК абмяркоўвалася магчымасць уступа ў якасці калектыўнага члена ў Расійскі агульнанародны саюз, аднак пасля партыя адмовілася ад гэтага намеру. Партыя зарэгістравана Мінюстам РФ 19 сакавіка 1992 г. РПК з’явілася ініцыятарам шэрагу мерапрыемстваў, мэтай якіх было аб’яднанне камуністаў былога СССР. Так, у маі 1992 г. па ініцыятыве РПК быў створаны Усесаюзны кардынацыйны цэнтр камуністаў, у які ўвайшлі прадстаўнікі шэрагу расійскіх рэгіянальных камуністычных аб’яднанняў, а таксама Партыі камуністаў Беларусі і Сацыялістычнай партыі Украіны. Улетку 1992 г. партыя выступіла ініцыятарам склікання нарады камуністычных арганізацый, на якім быў створаны Раскамсавет. I з’езд РПК (5-6 снежня 1992 г.) прыняў рашэнне пра ўдзел у аргкамітэце па аднаўленні Кампартыі РСФСР, прадстаўнікі партыі ўдзельнічалі як у афіцыйным II надзвычайным з’ездзе Кампартыі РФ, так і ў "паралельным", праведзеным па ініцыятыве РКРП. Частка членаў кіраўніцтва РПК на чале з Ю. Бяловым і Б. Славіным у лютым 1993 г. перайшла ў КПРФ. Улетку 1993 г. партыя на правах калектыўнага члена ўвайшла ў Фронт нацыянальнага выратавання (падчас падзей верасня-кастрычніка 1993 г. А. Крючкоў з’яўляўся начальнікам штаба па абароне Дома Саветаў) і прыняла ўдзел у аднаўленні Раскамсавету. На II з’ездзе РПК (28-29 студзеня 1994 г.) было прынята рашэнне пра ўступ партыі ў СКП-КПСС у якасці асацыяванага члена (прапанова пра паўнапраўнае членства было адпрэчана). У сакавіку 1994 г. партыя адмовілася ўвайсці ў рух «Згоду ў імя Расіі», расцаніўшы ініцыятыву лідараў КПРФ, АПР, РОС, РСДНП і інш. як спробу «прычыніць прыгожымі дэкарацыямі адмова ад барацьбы з кіравальным рэжымам, апраўдаць сваё згодніцтва з ім». II з’езд РПК прыняў рашэнне пачаць перамовы пра стварэнне кааліцыйнай камуністычнай партыі (пры часавым захаванні ўласных праграм і статутаў) с Саюзам камуністаў А. Прыгарка, а таксама наладзіць «працоўныя кантакты» з Марксісцкай працоўнай партыяй - Партыяй дыктатуры пралетарыята і іншымі арганізацыямі, якія стаяць на пазіцыі «творчага марксізму». У лістападзе 1994 г. РПК прыняла ўдзел у стварэнні Саюза народнага супраціву, аднак у жніўні 1995 г. разыйшлася з лідарамі СНС Сажы Умалатавай і Іванам Шашвіашвілі па пытанні пра ўдзел у выбарчым блоку «Камуністы — Працоўная Расія — За Савецкі Саюз». Тыя ў апошні момант адмовіліся ўдзельнічаць у блоку, а РПК выступіла адным з яго заснавальнікаў. Пасля 17 снежня 1995 г. Палітсавет РПК выказаўся за захаванне блока «Камуністы — Працоўная Расія — За Савецкі Саюз» на перыяд выбараў у мясцовыя органы ўлады. Пленум ЦВК РПК 30-31 сакавіка 1996 г. рэкамендаваў членам партыі прагаласаваць на прэзідэнцкіх выбарах за лідара КПРФ, аднак выказаўся супраць уступа партыі ў «Блок народна-патрыятычных сіл» у падтрымку Г. Зюганава ў знак нязгоды з яго платформай, якая ўяўляе сабой, па меркаванні кіраўніцтва РПК, «усяго толькі платформу карэктоўкі курсу цяперашняга рэжыму, эканамічнай і палітычнай прылады грамадства пры захаванні канстытуцыйных асноў буржуазнага ладу». У 1999 годзе адбываецца фармальны падзел маскоўскай і ленінградскай арганізацый РПК. Расійская партыя камуністаў не прайшла ў тэрмін да 1 ліпеня 1999 гады перарэгістрацыю ў адпаведнасці з патрабаваннямі Федэральнага закона «Пра грамадскія аб’яднанні», страціла статут усерасійскай арганізацыі. Па рашэнні Ленінградскай арганізацыі РПК у Кіраванне юстыцыі Санкт-Пецярбурга былі прадстаўлены дакументы на рэгістрацыю Рэгіянальнай партыі камуністаў, якая была зарэгістравана 6 ліпеня 1999 гады. Падчас аб’яднання РКРП і РПК Рэгіянальная партыя камуністаў адмовілася ўвайсці ў склад РКРП-РПК і засталася самастойнай палітычнай арганізацыяй. === Гісторыя партыі пасля аб’яднання === У кастрычніку 2001 гады адбылася важная падзея ў расійскім камуністычным руху — Аб’яднальны з’езд Расійскай камуністычнай рабочай партыі і Рэвалюцыйнай партыі камуністаў. У выніку была ўтворана адзіная партыя — Расійская камуністычная рабочая партыя — Расійская партыя камуністаў (РКРП-РПК). Гэта падзея дагэтуль застаецца адзіным прыкладам рэальнага аб’яднання камуністычных партый у Расіі пасля 1991 года. У 2003 годзе Віктар Цюлькін быў абраны дэпутатам Дзярждумы 4-га склікання па спісе выбарчага блока «КПРФ». За перыяд працы ў парламенце ён некалькі разоў пазбаўляўся словы за крытыку буржуазных парадкаў з думскай трыбуны. У 2005 годзе ў некалькіх рэгіёнах Расіі мясцовыя камітэты РКРП-РПК узначалілі стыхійны пратэст насельніцтва супраць манетызацыі палёгак. У маі 2007 гады Вярхоўны суд РФ прыняў рашэнне пра фармальную ліквідацыю партыі на падставе недастатковай яе колькасці. Партыя беспаспяхова спрабавала аспрэчыць адпаведныя становішчы закона «Пра палітычныя партыі» ў Канстытуцыйным судзе, а рашэнне Вярхоўнага суда — у яго Касацыйнай калегіі. У лютым 2010 гады РКРП прыняла ўдзел разам з Левым фронтам, актывістамі прафзвязаў (МППА, «Абарона» і інш.) і іншымі арганізацыямі ва ўстанове новай палітычнай партыі «Расійскі аб’яднаны працоўны фронт» («РОТ Фронт»). Былі пададзены дакументы і каля 60 тысяч подпісаў у Мінюст. == Ідэалогія == РКРП-РПК — адна з левых расійскіх палітычных партый. Часта лічыцца «сталінісцкай». Крытыкуе [[КПРФ]] злева за апартунізм, памяркоўнасць да клерыкалізму, «некласавае» разуменне патрыятызму, адмову ад ідэі сацыяльнай рэвалюцыі. Лічыць магчымым аднаўленне [[СССР]]. У адрозненне ад КПРФ, РКРП-РПК не хавае сваёй арыентацыі на новую сацыялістычную рэвалюцыю ў Расіі. Ідэалогія партыі абапіраецца на [[бальшавізм]], [[марксізм-ленінізм]] у яго артадаксальных, рэвалюцыйных формах. == Дзейнасць == У сапраўдны момант партыя бачыць сваёй асноўнай задачай арганізацыю расійскага [[пралетарыят]]а ў клас. Працоўны клас яшчэ толькі пачынае ўсведамляць свае класавыя інтарэсы, якія выяўляюцца пакуль толькі ў рэдкіх воплесках страйкавай барацьбы. Партыя падтрымлівае незалежныя класавыя прафзвязы працоўных, спрабуе ствараць партыйныя арганізацыі на найбольш перадавых прадпрыемствах. Для ўзмацнення ўплыву на пралетарыят і падвышэнні яго здольнасці да самаарганізацыі партыя перыядычна праводзіць З’езды Саветаў працоўных, сялян, спецыялістаў і службоўцаў (ПСАС). Апошні X З’езд ПСАС прайшоў у лютым 2009 гады. Пры ЦК партыі існуе Інфармацыйна-метадычны цэнтр па працоўнаму руху, які адсочвае ўсе падзеі ў вобласці класавай барацьбы ў Расіі і свеце, а таксама аналізуе бягучы стан працоўнага класа. Зводкі ІМЦ рэгулярна публікуюцца на сайце РКРП-РПК. Партыя надае вялікую ўвагу прапагандзе камуністычных, марксісцкіх ідэй, галоўным чынам пасродкам друкаваных выданняў: газет («Працоўная Расія», «Думка»), тэарэтычнага часопіса («Савецкі Саюз»), агітацыйных улётак («Працоўны лісток») і інш. == Кіраўніцтва == * [[Цюлькін Віктар Аркадзевіч]] — Першы сакратар ЦК РКРП-РПК. * Крючкоў Анатоль Віктаравіч (1944—2005) — сакратар ЦК РКРП-РПК. * Чарапанаў Аляксандр Кіпрыянавіч (нарад. 1950) — сакратар ЦК РКРП-РПК па арганізацыйна-партыйнай працы. * Цярэнцьеў Юрый Рыгоравіч (нарад. 1941) — сакратар ЦК РКРП-РПК па ідэалогіі. * Салаўёў Алег Мікалаевіч — сакратар ЦК РКРП-РПК па працоўным руху. * Турула Валерый Мікалаевіч (нарад. 1954) — сакратар ЦК РКРП-РПК па пратэстным руху. * Батаў Аляксандр Сяргеевіч (нарад. 1979) — сакратар ЦК РКРП-РПК па працы з моладдзю. == Моладзевая палітыка == У РКРП-РПК дзейнічае Моладзевая камісія, закліканая змагацца за правы працоўнай моладзі і студэнцтва. Адным з сакратароў ЦК і кіраўнікам Моладзевай камісіі РКРП-РПК з’яўляецца А. С. Батаў, Першы сакратар ЦК моладзевай камуністычнай арганізацыі [[Рэвалюцыйны камуністычны саюз моладзі|РКСМ(б)]]. == Спасылкі == * [http://rkrp-rpk.ru Афіцыйны сайт РКРП-РПК] * [http://odm.su/?p=557 Что за организация РКРП?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305094232/http://odm.su/?p=557 |date=5 сакавіка 2016 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палітычныя партыі Расіі]] o95i5u0qwjk5ej7dkpq3txcye40itqt 5120924 5120923 2026-04-04T21:13:22Z Steel771 119110 5120924 wikitext text/x-wiki {{Картка:Партыя | party_name = Расійская камуністычная рабочая партыя — Расійская партыя камуністаў | party_origname = Российская коммунистическая рабочая партия — Российская партия коммунистов | party_logo = Logo of Russian Communist Workers' Party of the Communist Party of the Soviet Union.svg | leader = Першы сакратар ЦК — [[Віктар Цюлькін]] | foundation = 27 кастрычніка 2001 | alliance = [[Рэвалюцыйны камуністычны саюз моладзі|РКСМ(б)]], [[КПРФ]], Левы фронт, АВН, РОТ-Фронт | ideology = [[марксізм-ленінізм]], бальшавізм | membership = | headquarters = [[Санкт-Пецярбург|горад Ленінград]], [[Расія]] | motto = [[Пралетарыі ўсіх краін, яднайцеся!]] | anthem = [[Інтэрнацыянал (гімн)|Інтэрнацыянал]] | website = http://rkrp-rpk.ru [https://ркрп.рус/ ркрп.рус] }}'''Расійская камуністычная рабочая партыя — Расійская партыя камуністаў''' ('''РКРП-РПК''', неафіцыйна таксама '''Расійская камуністычная рабочая партыя — Рэвалюцыйная партыя камуністаў''') — камуністычная партыя ў [[Расія|Расіі]], створана ў [[2001]] годзе як аб’яднанне дзвюх партый — РКРП і РПК. Другая па колькасці камуністычная партыя ў Расіі пасля [[КПРФ]]. Органы партыі — газеты «Трудовая Россия» і «Мысль», тэарэтычны часопіс «Советский Союз». == Гісторыя == ===Гісторыя РКРП да аб'яднання=== Папярэднік РКРП — Рух камуністычнай ініцыятывы (РКІ) паўстала як аб’яднанне прыхільнікаў утварэння Расійскай Кампартыі ў складзе КПСС на платформе Аб’яднанага фронту працаўнікоў (АФП). На XXVIII з’ездзе КПСС адзін з заснавальнікаў руху камуністаў-ініцыятыўнікаў, эканаміст Аляксей Сяргеяў, быў абраны ў ЦК КПСС. Шэраг актыўных дзеячаў Ініцыятыўнага з’езду патрапіў у ЦК Кампартыі [[РСФСР]] (В. Цюлькін, Віктар Абавязкаў, Аляксандр Золатаў, Іван Балтоўскі, Лідзія Калініна і інш.). 11-12 студзеня 1991 сумесны пленум Аргбюро і Цэнтральнай Кантрольнай камісіі Ініцыятыўнага з'езду камуністаў Расіі сфарміраваў працоўную групу па падрыхтоўцы праекта IV Праграмы КПСС. 20-21 красавіка 1991 у [[Ленінград]]зе і 29-30 чэрвеня ў Маскве ў два этапу прайшоў II Ініцыятыўны з’езд. Была прынята рэзалюцыя пра «палітычны недавер антынароднаму курсу, які праводзіцца антыкамуністычнай фракцыяй Гарбачова» і прынята рашэнне патрабаваць адстаўкі [[Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў|М. С. Гарбачова]] з паста Генеральнага сакратара КПСС. Афіцыйна зацвердзілася найменне Рух камуністычнай ініцыятывы (РКІ) для ўдзельнікаў Ініцыятыўных з’ездаў РКП і было прынята рашэнне пра пераўтварэнне Руху з расійскага ва Усесаюзнае. З’езд падтрымаў вылучэнне Аб’яднаным фронтам працаўнікоў (АФП) кандыдатам у Прэзідэнты РСФСР прафесара Аляксея Сяргеява. Бо РКІ не сабрала неабходнага для вылучэння колькасці подпісаў, А. Сяргеяў прыняў прапанову генерала Альберта Макашова балатавацца разам з ім у якасці кандыдата ў віцэ-прэзідэнты. На прэзідэнцкіх выбарах 12 чэрвеня 1991 пары Макашоў-Сяргеяў набрала меней 4% галасоў (каля 3 мільёнаў чалавек), апынуўшыся ў спісе з 6 прэтэндэнтаў на перадапошнім месцы. Усярэдзіне РКІ пазначылася два крыла: радыкальнае, бліжэйшае да сталінісцкага «Адзінства» (Міхась Папоў, А. Золатаў, В. Абавязкаў, [[Віктар Анпілаў]]) і адносна ўмеранае (Рычард Касалапаў). Адпаведна з’явіліся два праекта праграмных дакументаў, падрыхтаваныя дзвюма працоўнымі групамі. Падчас другога этапу II з’езду РКІ быў ухвалены праект Праграмы КПСС, падрыхтаваны працоўнай групай пад кіраўніцтвам Касалапава. Пасля забароны КПСС расійскія ўдзельнікі РКІ ў жніўні-верасні 1991 стварылі Аргкамітэт устаноўчага з’езду Расійскай камуністычнай рабочай партыі (РКРП). Маскоўская падрыхтоўчая канферэнцыя РКРП прайшла 17 лістапада 1991 г. у ДК «Гарбаткі». На канферэнцыі прысутнічала 246 дэлегатаў — з РКІ, АФП, «Адзінствы». Была створана МАК — Маскоўская арганізацыя камуністаў, абрана аргбюро МАК на чале з 1-м сакратаром В. Анпілавым і дэлегаты на Устаноўчы з’езд. I этап Устаноўчага з’езду РКРП адбыўся 23-24 лістапада 1991 г. у [[Екацярынбург|Екацярынбургу]]. Прысутнічала 525 дэлегатаў з усіх абласцей Расіі. З’езд прыняў Праграмную заяву (праект Р. Касалапава), абраў Цэнтральны Камітэт (ЦК) з 85 чалавек, чатырох кандыдатаў у члены ЦК, 15 членаў Цэнтральнай кантрольнай камісіі. У ЦК увайшлі В. Цюлькін, А. Сяргеяў, М. Папоў, В. Анпілаў, Юрый Цярэнцьеў, А. Макашоў, Теймураз Аваліані, Р. Касалапаў, А. Золатаў, народны дэпутат Расіі Юрый Слабодкін і інш. Пасля з’езду на абласных канферэнцыях і пленумах абраны абласныя камітэты і іх сакратары, у тым ліку 1-ы сакратар Маскоўскага камітэта В. Анпілаў і 1-ы сакратар Ленінградскага (Санкт-Пецярбургскага) камітэта Ю. Цярэнцьеў. З восені 1991 гады РКРП стала ствараць пад сваім кіраўніцтвам шырокі пракамуністычны рух «Працоўная Расія». 5-6 студзеня 1992 на пленуме ЦК у Санкт-Пецярбургу было абрана некалькі сакратароў ЦК, якія склалі калектыўны орган — Аргбюро ЦК, што вядзе ролю ў якім стаў гуляць сакратар ЦК РКРП па арганізацыйных пытаннях В. Цюлькін. Напачатку сакавіка 1992 гады РКРП уступіла ў «Аб’яднаную апазіцыю» (АА) — кааліцыю шэрагу камуністычных і нацыянал-патрыятычных груповак, на аснове якой у кастрычніку 1992 года быў створаны Фронт нацыянальнага выратавання (ФНВ). У ФНВ РКРП не ўвайшла. У маі 1992 г. Міністэрства юстыцыі Расіі зрабіла РКРП афіцыйнае папярэджанне (за прынятую ЦК РКРП «Праграму экстраных дзеянняў»). Улетку-ўвосень 1992 г. у РКРП узмацнілася радыкальнае крыло. Ліпеньскі і вераснёвы пленумы ЦК РКРП ухвалілі «ленінградскі» праект Праграмы (М. Папова), а не «маскоўскі» (Р. Касалапава). Радыкальнае крыло (В. Анпілаў, М. Папоў) выступіла таксама супраць спроб Р. Касалапава ўцягнуць РКРП і «Працоўную Расію» ў саюз з «правымі» — Міхасём Астаф’евым, Іллёй Канстанцінавым, Уладзімірам Ісакавым у рамках ФНВ. 5-6 снежня 1992 у Чалябінску адбыўся 2-й этап Устаноўчага з’езду РКРП, у якім удзельнічала 278 дэлегатаў ад абвешчанай (але сумнеўнай) лічбы 80 тысяч членаў РКРП. З’езд праходзіў пад старшынствам члена Аргбюро ЦК В. Цюлькіна. Самарская і некаторыя іншыя дэлегацыі прапанавалі ўзнавіць адзіную КПСС (тэкст падпісаў, у сумленнасці, А. Макашоў), аднак іх не падтрымалі. Са складу ЦК было выведзена 12 чалавек, у тым ліку Р. Касалапаў, Уладзімір Якушаў і Іля Епіщева — за ўваходжанне без санкцыі партыі ў кіраўнічыя органы ФНВ. Было абрана ў ЦК дадаткова 28 чалавек, непасрэдна злучаных з вытворчасцю. У ЦКК дадаткова абрана 18 працоўных. У аргбюро ЦК увайшлі: В. Анпілаў, А. Золатаў, Зміцер Ігошын ([[Ніжні Ноўгарад]]), С. Крупенько ([[Новасібірск]]), Н. Палаводаў, Н. Сарвараў (Екацярынбург), А. Сяргеяў, Ю. Цярэнцьеў, Яўген Цімафеяў (Ленінград), В. Цюлькін, Васіль Шышкареў. На з’ездзе прыхільнікі Р. Касалапава ўтварылі «Ленінскую платформу РКРП» («За аб’яднанне камуністаў»). 7 сакавіка 1993 генералы А. Макашоў і Міхась Цітоў падпісалі заяву (апублікаванае ў «Савецкай Расіі» 13 сакавіка) пра выйсце з ЦК РКРП і з партыі па чынніках, выкладзеным у чатырох пунктах: «правадырызм М. В. Папова, В. І. Анпілова, А. А. Сяргеява, А. В. Золатава і інш.», адрыў РКРП ад патрыятычнага руху, падхалімаж і глыбокая пашана Анпілаву ў Маскоўскай арганізацыі, хібнае рашэнне чалябінскага з’езду не ўдзельнічаць у аднаўленчым з’ездзе КП РФ. 13 лютага 1993 члены РКРП прынялі ўдзел у першым дне Надзвычайнага аднаўленчага з’езду Кампартыі РСФСР ([[КПРФ]], «партыі Зюганава»), але пакінулі з’езд, абвясціўшы РКРП адзіным правапераемнікам старой Кампартыі РСФСР. «Ленінская платформа» Р. Касалапава перайшла з РКРП у КПРФ. 26-27 сакавіка 1993 РКРП у якасці назіральніка прыняла ўдзел у XXIX з’ездзе КПСС, на якім быў утвораны Саюз Камуністычных партый — Камуністычная партыя Савецкага Саюза (СКП-КПСС, „партыя Шэніна“), а пасля ўвайшла ў СКП-КПСС у якасці асацыяванага члена. Пасля [[Канстытуцыйны крызіс у Расіі (1993)|разгону ў кастрычніку 1993 З’езду народных дэпутатаў Расіі]], часавай забароны РКРП за актыўны ўдзел у падзеях 21 верасня — 4 кастрычніка 1993 гады і арышту першага сакратара Маскоўскага камітэта РКРП В. Анпілава маскоўскую арганізацыю РКРП узначальваў выканаўца абавязкаў першага сакратара МК Уладзімір Гусеў. У сентябре-кастрычніку 1993 г. адзін з лідараў РКРП, сакратар Аргбюро ЦК М. Папоў прапанаваў стварыць паралельную легальную партыю пад новай назвай («Рабоча-сялянская Расійская партыя») з захаваннем ранейшай абрэвіятуры. Папова падтрымалі Е. Цімафеяў, В. Абавязкаў, Д. Ігошын, В. Шышкареў, А. Золатаў і інш. На II з’ездзе РКРП 3-4 снежня 1993 у Чалябінску (які праходзіў без В. Анпілава), В. Цюлькін быў абраны 1-м сакратаром Аргбюро. З’езд засудзіў план М. Папова як «дапамаганне антынароднаму рэжыму» і абраў новы склад Аргбюро ЦК, у які не ўвайшлі М. Папоў і яго аднадумцы. Адначасова з гэтым 4-5 снежня 1993 у Ніжнім Ноўгарадзе прайшоў Устаноўчы з’езд Рабоче-сялянскай расійскай партыі (РКРП-2) на чале з М. Паповым. Выбары ў Федэральны Збор 12 снежня 1993 гады РКРП афіцыйна байкатавала (але В. Цюлькін тым не менш балатаваўся па аднамандатнай акрузе ў Санкт-Пецярбургу, прайграўшы выбары). На выбарах 1994 гады ў Думу/Заканадаўчы збор Санкт-Пецярбурга РКРП выступала разам з КПРФ у блоку «Камуністы Ленінграда», Ю. Цярэнцьеў і Барыс Борнелінер сталі дэпутатамі Заканадаўчага збору. На выбарах у Заканадаўчы збор Санкт-Пецярбурга ў лістапада-снежні 1998 РКРП і КПРФ выступалі ў блоку «Камуністы Ленінграда». У другім туры дэпутатамі ЗЗ сталі 6 кандыдатаў блока, у тым ліку член РКРП Б. Бронелінер (1 — член КПРФ, 4 — беспартыйныя; пяць дэпутатаў блока ўтварылі фракцыю «Народаўладдзе»). 17-18 снежня 1994 у Маскве прайшоў III з’езд РКРП, па выніках якога зацвердзіўся баланс сіл усярэдзіне партыі паміж групоўкамі В. Цюлькіна і В. Анпілава. Апроч асабістага суперніцтва, групоўкі мелі некаторыя ідэйныя адрозненні: В. Цюлькін лічыўся хутчэй інтэрнацыяналістам, чым нацыянал-бальшавіком, больш умераным і схільным да саюза з КПРФ Зюганава, В. Анпілаў — сталіністам, нацыянал-бальшавіком і радыкалам. Быў абраны новы склад ЦК з 82 чалавек, Аргбюро ЦК (16 чалавек), 1-ы сакратар ЦК (В. Цюлькін), сакратары ЦК (Ю. Цярэнцьеў, В. Анпілаў, Барыс Ячменеў), Цэнтральная кантрольная камісіі (старшыня — В. Аляксеяў), кіраўнік справамі ЦК (Вальтазар Кнодель). Улетку 1995 гады РКРП з’явілася адным з ініцыятараў стварэння выбарчага блока «Камуністы — Працоўная Расія — За Савецкі Саюз», на выбарах 17 снежня 1995 гады атрымалага 4,53% галасоў. 18-19 сакавіка 1995 у Екацярынбургу адбыўся пленум ЦК РКРП. На пленуме абмяркоўвалася пытанне пра падрыхтоўку да выбараў у Дзярждуму. Было вырашана стварыць блок пад назвай «Камуністы — Працоўная Расія». Ідэя стварэння блока з КПРФ была адпрэчана. У траўні-чэрвені 1995 РКРП сумесна з іншымі дробнымі кампартыямі і Рухам «Працоўная Расія» ўтварыла блок «Камуністы — Працоўная Расія — За Савецкі Саюз». На выбарах у Дзяржаўную Думу 17 снежня 1995 блок не пераадолеў 5-працэнтавага бар’ера, атрымаўшы 3 137 406 галасоў (4,53 %). Найвялікую падтрымку на выбарах 19 снежня 1995 блок «Камуністы — Працоўная Расія — За Савецкі Саюз» атрымаў у Цюменскай вобласці (12,13 %, 2-е месца пасля КПРФ), у Яўрэйскай АТ (8,46 %), ва Удмуртыі (8,42 %), Усць-Ардынскай Бурацкай аўтаномнай акрузе (8,32 %), у Чыцінскай вобласці (8,29 %), ва Ульянаўскай вобласці (8,29 %), у Бураціі (7,87 %), Рэспубліцы Горны Алтай (7,64 %), Татарыі (7,35 %), Агінскай Бурацкай акрузе (7,25 %), у Кіраўскай вобласці (6,96 %), у Краснадарскім краі (6,46 %), Курганскай вобласці (6,31 %), Ленінградскай вобласці (6,31 %), у Хакасіі (5,97 %), у Астраханскай вобласці (6,00 %), у Амурскай вобласці (5,79 %), у Саратаўскай вобласці (5,79 %), Стаўрапальскім краі (5,63 %), у Варонежскай вобласці (5,66 %), у Іркуцкай вобласці (5,54 %). Па мажарытарнай акрузе прайшоў адзін вылучэнец блока, член РКРП Уладзімір Грыгор’еў (Всеволожская акруга № 99, Ленінградская вобласць; 10,44% галасоў). У Думе В. Грыгор’еў уступіў у дэпутацкую групу «Народаўладдзе» (лідары — Мікалай Рыжков і Сяргей Бабурін). Пасля выбараў у Дзяржаўную Думу групоўкі Анпілава і Цюлькіна памяняліся месцамі ў тактыцы і ступені радыкалізму. В. Анпілаў адназначна выступіў за саюз з КПРФ і падпісаў (ад імя «Працоўнай Расіі») Дамову пра падтрымку на выбарах прэзідэнта РФ кандыдатуры [[Генадзь Андрэевіч Зюганаў|Генадзя Зюганава]]. Пункт гледжання В. Цюлькіна складалася ў тым, што КПРФ павінна выставіць кандыдатуру на пост прэзідэнта з улікам меркавання РКРП (гэта значыць прапанаваць больш прымальнага для радыкалаў, чым Г. Зюганаў, кандыдата). На V з’ездзе РКРП у канцы красавіка 1996 фактычна перамаглі прыхільнікі В. Цюлькіна. 1-м сакратаром быў ізноў абраны В. Цюлькін, сакратарамі ЦК — Ю. Цярэнцьеў і Б. Ячменеў. В. Анпілаў быў адхілены ад пасады сакратара ЦК (застаўшыся членам Аргбюро ЦК), а яго газета «Молнія» пазбаўлена партыйнага фінансавання і статуту друкаванага органа ЦК. З нагоды прэзідэнцкіх выбараў было прынята рашэнне даручыць ЦК скласці з ЦК КПРФ дамову пра сумесныя дзеянні ў перадвыбарнай барацьбе і толькі пасля гэтага падпісаць Дамову пра падтрымку кандыдатуры Генадзя Зюганава. У канчатковым рахунку РКРП падтрымала кандыдатуру Г. Зюганава, хоць і не падпісала Дамову пра ўваходжанне ў Блок народна-патрыятычных сіл. На пленуме ЦК у ліпені 1996 было прынята рашэнне пра здыманне В. Анпілава з паста 1-га сакратара Маскоўскага камітэта (МК) РКРП і пра перарэгістрацыю Маскоўскай арганізацыі партыі. Новым 1-м сакратаром МК быў абраны Аляксей Сяргеяў. Не прызнаўшы гэтага рашэння, В. Анпілаў стварыў паралельную Маскоўскую арганізацыю РКРП(б), за што пастановай Аб'яднанага Пленума МК і МКК РКРП 18 верасня 1996 выключаны з РКРП з фармулёўкай «за адкрытае процідзеянне выкананню рашэнняў V з'езду партыі ў Маскоўскай арганізацыі і асабістае непадпарадкаванне ім,… за скажэнне і ўтойванне ад партыйнай арганізацыі часткі матэрыялаў і рашэнняў З'езду і Пленума, за арганізацыю фракцыі ў РКРП…». РКРП не ўвайшла ў створаны ў жніўні 1996 Народна-патрыятычны саюз Расіі (НПСР). У кастрычніку 1996 гады РКРП і іншыя камуністычныя арганізацыі, якія не ўвайшлі ў НПСР, (Саюз афіцэраў, РПК, РКП) утварылі кааліцыйны Рух камуністычных і сацыялістычных сіл (РКСС) «Савецкая Радзіма». У 1997 г. РКРП і Саюз афіцэраў адышлі ад РКСС «Савецкая Радзіма». На VI з’ездзе РКРП 29-30 сакавіка 1997 было прынята рашэнне ўвесці ў дзейсную Праграму слова «''Улада працаўнікоў у форме Саветаў, за якую змагаецца РКРП, па сваёй класавай сутнасці не можа быць нічым іншым, як дыктатурай пралетарыята''». Былі тавкже прыняты чарговыя рэдакцыйныя змены ў статуце. У Маскоўскай арганізацыі РКРП пасля размежавання з В. Анпілавым і яго прыхільнікамі пачалася барацьба дзвюх груповак — леварадыкальнай групы Барыса Гунько — Паўла Былеўскага (Першага сакратара ЦК [[Рэвалюцыйны камуністычны саюз моладзі|РКСМ(б)]], рэдактара газеты «Бумбараш-2017») і больш умеранай на чале з Валерам Подгузовым, да якой прылягаў таксама 1-ы сакратар МК РКРП А. Сяргеяў. Адным з пунктаў разладу было членства ў партыі П. Былеўскага, цесна злучанага з арыштаванымі [[Федэральная служба бяспекі Расіі|ФСБ]] камсамольцамі, якія падарвалі ў 1997 годзе помнік Мікалаю II, мінавалі помнік Пятру I і газаразмеркавальную станцыю ў Люберцах. Барацьба мела сваім вынікам спачатку выключэнне П. Былеўскага і асуджэнне пазіцыі Б. Гунько як «антыпартыйнай». 24 сакавіка 1998 адбыўся пленум Маскоўскага камітэта РКРП, на якім замест А. Сяргеява першым сакратаром МК РКРП, быў абраны прыхільнік В. Подгузова Юрый Мартынаў. 17 красавіка 1998 Цэнтральная кантрольная камісія РКРП адмяніла рашэнне пра выключэнне з партыі П. Былеўскага, на якім працягваў настойваць Маскоўскі камітэт. 12 чэрвеня 1998 у Маскве, у ДК «Чырвоны Кастрычнік», адбыўся з’езд «Працоўнай Расіі» (В. Грыгор’ева), у якім прынялі ўдзел 127 дэлегатаў з 45 рэгіёнаў. Па канчатку з’езду руху «Працоўная Расія-2» адбыўся VII (пазачарговы) з’езд РКРП. Былі абмеркаваны пытанні, злучаныя з перарэгістрацыяй РКРП, а таксама занесены новыя змены і дадаткі ў статут — з улікам патрабаванняў новага заканадаўства. З’езд пацвердзіў паўнамоцтвы старых ЦК і ЦКК. 28-29 лістапада 1998 у Санкт-Пецярбургу прайшоў VIII з’езд РКРП, у якім прынялі ўдзел 155 дэлегатаў з 56 рэгіёнаў. З дакладам «Пра сучасны момант і задачы РКРП» на з’ездзе выступіў першы сакратар ЦК РКРП В. Цюлькін (Расія «зноў стала самым слабым звяном ланцуга імперыялізму», «…у яе ёсць шанец вырвацца з якая цьмее і гатовай да самазагарання разнастайнай сістэмы, …і не толькі вырвацца самой, але і выратаваць свет». Гэты шлях, ляжыць праз «скок да сацыялізму (рэвалюцыю)». Прэм’ер-міністра [[Яўген Максімавіч Прымакоў|Яўгена Прымакова]] РКРП не падтрымала і засудзіла КПРФ за ўваходжанне яе прадстаўнікоў ва ўрад: <blockquote>…гэта не проста грубіянская памылка - гэта поўная адмова ад камунізму, гэта нож у спіну камуністычнага руху і здрада інтарэсаў працоўнага народа.</blockquote> З дакладам «Пра новую рэдакцыю праграмы РКРП» выступіў сакратар ЦК РКРП па ідэалогіі Аляксей Сяргеяў. З’езд амаль без абмеркавання пастанавіў прыняць новую рэдакцыю праграмы партыі. З’езд выступіў за фарміраванне «адзінага выбарчага блока камуністычных і сацыялістычных сіл, працоўнага руху з удзелам партый Раскамсаюза і ўсіх грамадскіх арганізацый, якія дзейнічаюць у інтарэсах працаўнікоў», на аснове грамадска-палітычнага руху «Камуністы — Працоўная Расія — За Савецкі Саюз». Былі праведзены выбары новага складу ЦК і ЦКК РКРП. На першым пленуме новага ЦК было абрана Аргбюро. Першым сакратаром ЦК РКРП застаўся В. Цюлькін. Паслабленне пасля VIII з'езду пазіцый А. Сяргеява ў партыі прывяло да яго выйсця з РКРП улетку 1999 гады. Улетку 1999 В. Цюлькін ізноў прапанаваў А. Прыгарку ўзнавіць выбарчы блок 1995 гады «Камуністы — Працоўная Расія — За Савецкі Саюз». 22 жніўня 1999 у Маскве за зачыненымі дзвярамі адбылася сумесная канферэнцыя РКРП, грамадска-палітычных рухаў «Камуністы, працоўная Расія — за Савецкі Саюз» і «Савецкая Радзіма», у якой прынялі ўдзел па 7 прадстаўнікоў ад кожнай арганізацыі. Удзельнікі канферэнцыі прынялі рашэнне пра ўстанову перадвыбарнага блока «Камуністы — Працаўнікі Расіі — за Савецкі Саюз» (кароткая назва — «Камуністы Расіі»). Канферэнцыя зацвердзіла папярэднія спісы кандыдатаў у дэпутаты Думы па агульнафедэральнай федэральнай акрузе і аднамандатным акругам. У першую тройку ўвайшлі В. Цюлькін, А. Крючкоў і сакратар Курскага абкама РКРП Уладзіслаў Асеяў. === Гісторыя РПК да аб’яднання === Расійская партыя камуністаў была створана групай членаў «Марксісцкай платформы КПСС» на чале з А. Крючковым пасля забароны КПСС у жніўні 1991 г. Група доўга шукала саюзнікаў і з гэтай мэтай прысутнічала на з’ездах Сацыялістычнай партыі працаўнікоў (26 кастрычніка 1991 г.) і Саюза камуністаў (16-17 лістапада 1991 г.), аднак урэшце прыйшла да рашэння пра стварэнне самастойнай партыі, якая на ўстаноўчай канферэнцыі (14-15 снежня 1991 г.) атрымала назву «Расійская партыя камуністаў». Намеснікам старшыні партыі быў абраны А. Крючкоў (старшыні было вырашана абраць на I з’ездзе РПК, аднак у маі 1992 г. на сумесным пленуме ЦВК і ЦКК ім стаў Крючкоў). Напачатку 1992 г. у РПК абмяркоўвалася магчымасць уступа ў якасці калектыўнага члена ў Расійскі агульнанародны саюз, аднак пасля партыя адмовілася ад гэтага намеру. Партыя зарэгістравана Мінюстам РФ 19 сакавіка 1992 г. РПК з’явілася ініцыятарам шэрагу мерапрыемстваў, мэтай якіх было аб’яднанне камуністаў былога СССР. Так, у маі 1992 г. па ініцыятыве РПК быў створаны Усесаюзны кардынацыйны цэнтр камуністаў, у які ўвайшлі прадстаўнікі шэрагу расійскіх рэгіянальных камуністычных аб’яднанняў, а таксама Партыі камуністаў Беларусі і Сацыялістычнай партыі Украіны. Улетку 1992 г. партыя выступіла ініцыятарам склікання нарады камуністычных арганізацый, на якім быў створаны Раскамсавет. I з’езд РПК (5-6 снежня 1992 г.) прыняў рашэнне пра ўдзел у аргкамітэце па аднаўленні Кампартыі РСФСР, прадстаўнікі партыі ўдзельнічалі як у афіцыйным II надзвычайным з’ездзе Кампартыі РФ, так і ў "паралельным", праведзеным па ініцыятыве РКРП. Частка членаў кіраўніцтва РПК на чале з Ю. Бяловым і Б. Славіным у лютым 1993 г. перайшла ў КПРФ. Улетку 1993 г. партыя на правах калектыўнага члена ўвайшла ў Фронт нацыянальнага выратавання (падчас падзей верасня-кастрычніка 1993 г. А. Крючкоў з’яўляўся начальнікам штаба па абароне Дома Саветаў) і прыняла ўдзел у аднаўленні Раскамсавету. На II з’ездзе РПК (28-29 студзеня 1994 г.) было прынята рашэнне пра ўступ партыі ў СКП-КПСС у якасці асацыяванага члена (прапанова пра паўнапраўнае членства было адпрэчана). У сакавіку 1994 г. партыя адмовілася ўвайсці ў рух «Згоду ў імя Расіі», расцаніўшы ініцыятыву лідараў КПРФ, АПР, РОС, РСДНП і інш. як спробу «прычыніць прыгожымі дэкарацыямі адмова ад барацьбы з кіравальным рэжымам, апраўдаць сваё згодніцтва з ім». II з’езд РПК прыняў рашэнне пачаць перамовы пра стварэнне кааліцыйнай камуністычнай партыі (пры часавым захаванні ўласных праграм і статутаў) с Саюзам камуністаў А. Прыгарка, а таксама наладзіць «працоўныя кантакты» з Марксісцкай працоўнай партыяй - Партыяй дыктатуры пралетарыята і іншымі арганізацыямі, якія стаяць на пазіцыі «творчага марксізму». У лістападзе 1994 г. РПК прыняла ўдзел у стварэнні Саюза народнага супраціву, аднак у жніўні 1995 г. разыйшлася з лідарамі СНС Сажы Умалатавай і Іванам Шашвіашвілі па пытанні пра ўдзел у выбарчым блоку «Камуністы — Працоўная Расія — За Савецкі Саюз». Тыя ў апошні момант адмовіліся ўдзельнічаць у блоку, а РПК выступіла адным з яго заснавальнікаў. Пасля 17 снежня 1995 г. Палітсавет РПК выказаўся за захаванне блока «Камуністы — Працоўная Расія — За Савецкі Саюз» на перыяд выбараў у мясцовыя органы ўлады. Пленум ЦВК РПК 30-31 сакавіка 1996 г. рэкамендаваў членам партыі прагаласаваць на прэзідэнцкіх выбарах за лідара КПРФ, аднак выказаўся супраць уступа партыі ў «Блок народна-патрыятычных сіл» у падтрымку Г. Зюганава ў знак нязгоды з яго платформай, якая ўяўляе сабой, па меркаванні кіраўніцтва РПК, «усяго толькі платформу карэктоўкі курсу цяперашняга рэжыму, эканамічнай і палітычнай прылады грамадства пры захаванні канстытуцыйных асноў буржуазнага ладу». У 1999 годзе адбываецца фармальны падзел маскоўскай і ленінградскай арганізацый РПК. Расійская партыя камуністаў не прайшла ў тэрмін да 1 ліпеня 1999 гады перарэгістрацыю ў адпаведнасці з патрабаваннямі Федэральнага закона «Пра грамадскія аб’яднанні», страціла статут усерасійскай арганізацыі. Па рашэнні Ленінградскай арганізацыі РПК у Кіраванне юстыцыі Санкт-Пецярбурга былі прадстаўлены дакументы на рэгістрацыю Рэгіянальнай партыі камуністаў, якая была зарэгістравана 6 ліпеня 1999 гады. Падчас аб’яднання РКРП і РПК Рэгіянальная партыя камуністаў адмовілася ўвайсці ў склад РКРП-РПК і засталася самастойнай палітычнай арганізацыяй. === Гісторыя партыі пасля аб’яднання === У кастрычніку 2001 гады адбылася важная падзея ў расійскім камуністычным руху — Аб’яднальны з’езд Расійскай камуністычнай рабочай партыі і Рэвалюцыйнай партыі камуністаў. У выніку была ўтворана адзіная партыя — Расійская камуністычная рабочая партыя — Расійская партыя камуністаў (РКРП-РПК). Гэта падзея дагэтуль застаецца адзіным прыкладам рэальнага аб’яднання камуністычных партый у Расіі пасля 1991 года. У 2003 годзе Віктар Цюлькін быў абраны дэпутатам Дзярждумы 4-га склікання па спісе выбарчага блока «КПРФ». За перыяд працы ў парламенце ён некалькі разоў пазбаўляўся словы за крытыку буржуазных парадкаў з думскай трыбуны. У 2005 годзе ў некалькіх рэгіёнах Расіі мясцовыя камітэты РКРП-РПК узначалілі стыхійны пратэст насельніцтва супраць манетызацыі палёгак. У маі 2007 гады Вярхоўны суд РФ прыняў рашэнне пра фармальную ліквідацыю партыі на падставе недастатковай яе колькасці. Партыя беспаспяхова спрабавала аспрэчыць адпаведныя становішчы закона «Пра палітычныя партыі» ў Канстытуцыйным судзе, а рашэнне Вярхоўнага суда — у яго Касацыйнай калегіі. У лютым 2010 гады РКРП прыняла ўдзел разам з Левым фронтам, актывістамі прафзвязаў (МППА, «Абарона» і інш.) і іншымі арганізацыямі ва ўстанове новай палітычнай партыі «Расійскі аб’яднаны працоўны фронт» («РОТ Фронт»). Былі пададзены дакументы і каля 60 тысяч подпісаў у Мінюст. == Ідэалогія == РКРП-РПК — адна з левых расійскіх палітычных партый. Часта лічыцца «сталінісцкай». Крытыкуе [[КПРФ]] злева за апартунізм, памяркоўнасць да клерыкалізму, «некласавае» разуменне патрыятызму, адмову ад ідэі сацыяльнай рэвалюцыі. Лічыць магчымым аднаўленне [[СССР]]. У адрозненне ад КПРФ, РКРП-РПК не хавае сваёй арыентацыі на новую сацыялістычную рэвалюцыю ў Расіі. Ідэалогія партыі абапіраецца на [[бальшавізм]], [[марксізм-ленінізм]] у яго артадаксальных, рэвалюцыйных формах. == Дзейнасць == У сапраўдны момант партыя бачыць сваёй асноўнай задачай арганізацыю расійскага [[пралетарыят]]а ў клас. Працоўны клас яшчэ толькі пачынае ўсведамляць свае класавыя інтарэсы, якія выяўляюцца пакуль толькі ў рэдкіх воплесках страйкавай барацьбы. Партыя падтрымлівае незалежныя класавыя прафзвязы працоўных, спрабуе ствараць партыйныя арганізацыі на найбольш перадавых прадпрыемствах. Для ўзмацнення ўплыву на пралетарыят і падвышэнні яго здольнасці да самаарганізацыі партыя перыядычна праводзіць З’езды Саветаў працоўных, сялян, спецыялістаў і службоўцаў (ПСАС). Апошні X З’езд ПСАС прайшоў у лютым 2009 гады. Пры ЦК партыі існуе Інфармацыйна-метадычны цэнтр па працоўнаму руху, які адсочвае ўсе падзеі ў вобласці класавай барацьбы ў Расіі і свеце, а таксама аналізуе бягучы стан працоўнага класа. Зводкі ІМЦ рэгулярна публікуюцца на сайце РКРП-РПК. Партыя надае вялікую ўвагу прапагандзе камуністычных, марксісцкіх ідэй, галоўным чынам пасродкам друкаваных выданняў: газет («Працоўная Расія», «Думка»), тэарэтычнага часопіса («Савецкі Саюз»), агітацыйных улётак («Працоўны лісток») і інш. == Кіраўніцтва == * [[Цюлькін Віктар Аркадзевіч]] — Першы сакратар ЦК РКРП-РПК. * Крючкоў Анатоль Віктаравіч (1944—2005) — сакратар ЦК РКРП-РПК. * Чарапанаў Аляксандр Кіпрыянавіч (нарад. 1950) — сакратар ЦК РКРП-РПК па арганізацыйна-партыйнай працы. * Цярэнцьеў Юрый Рыгоравіч (нарад. 1941) — сакратар ЦК РКРП-РПК па ідэалогіі. * Салаўёў Алег Мікалаевіч — сакратар ЦК РКРП-РПК па працоўным руху. * Турула Валерый Мікалаевіч (нарад. 1954) — сакратар ЦК РКРП-РПК па пратэстным руху. * Батаў Аляксандр Сяргеевіч (нарад. 1979) — сакратар ЦК РКРП-РПК па працы з моладдзю. == Моладзевая палітыка == У РКРП-РПК дзейнічае Моладзевая камісія, закліканая змагацца за правы працоўнай моладзі і студэнцтва. Адным з сакратароў ЦК і кіраўнікам Моладзевай камісіі РКРП-РПК з’яўляецца А. С. Батаў, Першы сакратар ЦК моладзевай камуністычнай арганізацыі [[Рэвалюцыйны камуністычны саюз моладзі|РКСМ(б)]]. == Спасылкі == * [http://rkrp-rpk.ru Афіцыйны сайт РКРП-РПК] * [http://odm.su/?p=557 Что за организация РКРП?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305094232/http://odm.su/?p=557 |date=5 сакавіка 2016 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палітычныя партыі Расіі]] 602kxqvwu89p97lytipocdsaiogxpnr Code Geass 0 47273 5121237 5104629 2026-04-05T10:18:55Z Plaga med 116903 5121237 wikitext text/x-wiki {{Картка аніманга/Загаловак | name = Code Geass: Lelouch of the Rebellion | ja_kanji = コードギアス 反逆のルルーシュ | ja_romaji = Kōdo Giasu: Hangyaku no Rurūshu | genre = [[альтэрнатыўная гісторыя]]<ref>{{cite web|last=Ming Cha|first=Kai|title=Code Geass Manga Expands at Bandai|url=https://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/industry-news/comics/article/42283-code-geass-manga-expands-at-bandai.html|website=[[Publishers Weekly]]|access-date=February 4, 2019|date=March 1, 2010|archive-date=February 4, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190204122454/https://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/industry-news/comics/article/42283-code-geass-manga-expands-at-bandai.html|url-status=live}}</ref>, [[Меха (жанр)|меха]]<ref>{{cite web|last=Osmond|author-link=Andrew Osmond (journalist)|first=Andrew|title=Netflix Adds Code Geass|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-02-24/netflix-adds-code-geass/.99033|website=[[Anime News Network]]|access-date=July 22, 2018|date=February 24, 2006|archive-date=May 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190521041954/https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-02-24/netflix-adds-code-geass/.99033|url-status=live}}</ref>, [[military fiction|Military fiction]]<ref>{{cite web|last1=Loo|first1=Egan|title=Code Geass to Air on America's Adult Swim in Spring (Updated)|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-12-08/code-geass-to-air-on-adult-swim-in-usa|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 2, 2019|date=December 8, 2007|archive-date=December 9, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071209233018/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-12-08/code-geass-to-air-on-adult-swim-in-usa|url-status=live}}</ref> | creator = [[Gorō Taniguchi]], [[Ichirō Ōkouchi]] }} {{Картка аніманга/Відэа | type = tv series | title = Code Geass: Lelouch of the Rebellion | director = Gorō Taniguchi | writer = Ichirō Ōkouchi | producer = {{Unbulleted list|Hiroshi Morotomi|Yoshitaka Kawaguchi|Takuo Minegishi|Atsushi Yukawa}} | music = {{Unbulleted list|[[Kōtarō Nakagawa]]|Hitomi Kuroishi}} | studio = [[Sunrise (студыя)|Sunrise]] | licensee = [[Crunchyroll]], [[Odex]], [[Medialink]] | network = [[Japan News Network|JNN]] ([[Mainichi Broadcasting System|MBS]], [[TBS Television (Japan)|TBS]]) | network_en = AU: [[ABC TV Plus|ABC2]], PH: [[TV5 (Philippine TV channel)|TV5]], [[Hero (TV channel)|Hero]], US: [[Adult Swim]], [[Crunchyroll Channel]]<ref>{{cite web|url=https://www.crunchyroll.com/news/announcements/2023/10/11/crunchyroll-launches-24-7-anime-channel-in-the-us|title=Crunchyroll Launches 24/7 Anime Channel in the US|website=[[Crunchyroll]]|date=October 11, 2023|access-date=October 11, 2023|archive-date=October 11, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231011133618/https://www.crunchyroll.com/news/announcements/2023/10/11/crunchyroll-launches-24-7-anime-channel-in-the-us|url-status=live}}</ref> | first = 6 кастрычніка 2006 | last = 29 ліпеня 2007 | episodes = 25 | episode_list = Code Geass season 1 }} {{Hider | frame-style = width:100%; max-width:19.5em; font-size:100%; text-align:left; margin-top:0; margin-bottom:0; border-top:none; clear:right; float:right; padding:0; border-bottom:none; border-right:none; margin-left:1em; | title = Іншыя медыя | title-style = background:#ccf | hidden = 1 | content = {{Картка аніманга/Відэа | type = tv series | title = Code Geass: Lelouch of the Rebellion R2 | director = Gorō Taniguchi | writer = Ichirō Ōkouchi | producer = {{Unbulleted list|Hiroshi Morotomi|Yoshitaka Kawaguchi|Takuo Minegishi|Atsushi Yukawa}} | music = {{Unbulleted list|[[Kōtarō Nakagawa]]|Hitomi Kuroishi}} | studio = [[Sunrise (студыя)|Sunrise]] | licensee = [[Crunchyroll]] (North America, UK, Australia), [[Odex]] (SEA) | network = [[Japan News Network|JNN]] ([[Mainichi Broadcasting System|MBS]], [[TBS Television (Japan)|TBS]]) | network_en = PH: [[TV5 (Philippine TV channel)|TV5]], [[Hero (TV channel)|Hero]], US: [[Adult Swim]], [[Crunchyroll Channel]]<ref>{{cite web|url=https://www.crunchyroll.com/news/announcements/2023/10/11/crunchyroll-launches-24-7-anime-channel-in-the-us|title=Crunchyroll Launches 24/7 Anime Channel in the US|website=[[Crunchyroll]]|date=October 11, 2023|access-date=October 11, 2023|archive-date=October 11, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231011133618/https://www.crunchyroll.com/news/announcements/2023/10/11/crunchyroll-launches-24-7-anime-channel-in-the-us|url-status=live}}</ref> | first = 6 красавіка 2008 | last = 28 верасня 2008 | episodes = 25 | episode_list = Code Geass season 2 }} }} {{Картка аніманга/Канец}} '''Code Geass: Lelouch of the Rebellion''' ({{lang-jp|コードギアス 反逆のルルーシュ, Kōdo Giasu: Hangyaku no Rurūshu?}}) — японскае [[анімэ]], створанае студыяй [[Sunrise]]. Звычайна называецца проста Code Geass. Рэжысёрам анімэ з’яўляецца Горо Танігуці (англ. Gorō Taniguchi), а сцэнарыстам Іціра Окуці (англ. Ichirō Ōkouchi). Дызайн герояў быў распрацаваны групай [[Clamp]]. Упершыню паказ серыяла пачаўся ў [[Японія|Японіі]] на MBS у кастрычніку 2006 года. Першая частка серыяла, што налічвала 25 эпізодаў, была паказана з 5 кастрычніка 2006 па 28 ліпеня 2007 года. Працяг '''Code Geass: Lelouch of the Rebellion R2''' (コードギアス 反逆のルルーシュR2, Kōdo Giasu Hangyaku no Rurūshu Āru Tsū?) трансляваўся з 6 красавіка па 28 верасня 2008 года. Абедзве часткі атрымалі некалькі ўзнагарод на Tokyo International Anime Fair, Animage Anime Grand Prix і Animation Kobe event. == Сюжэт == Усе падзеі адбываюцца ў свеце з альтэрнатыўнай гісторыяй. У 2010 a.t.b. годзе войскі Святой Брытанскай Імперыі нападаюць на Японію і з лёгкасцю захопліваюць яе. Адной з прычын гэтага з’яўляецца выкарыстанне баявых робатаў Knightmare Frames. Пасля акупацыі Японія губляе сваю незалежнасць, а таксама назву (цяпер яна становіцца Зонай 11). Жыхары краіны страчваюць свае грамадзянскія правы і свабоды. За некаторы час да гэтага, пасля сваркі з бацькам, у Японію быў выгнаны брытанскі прынц Лелуш і яго сястра Наналі. Абое пражываюць у Зоне 11 інкогніта, пад выглядам звычайных грамадзян Брытаніі (нават без шляхецкага тытулу), і вучацца ў Ашфордскай акадэміі. Асноўныя падзеі серыяла пачынаюцца ў 2017 годзе. У гэты час у Японіі дзейнічае некалькі падпольных і партызанскіх груповак, якія імкнуцца аднавіць незалежнасць краіны ад акупантаў і вярнуць правы яе грамадзянам. Аднак іх дзейнасць застаецца без поспеху. У адну з аперацый падпольшчыкаў выпадкова аказваецца ўцягнуты і Лелуш. Яму пагражае смерць ад рук арміі, аднак на дапамогу яму прыходзіць загадкавая дзяўчына C.C. Яна абяцае Лелушу сілу Гіаса ў абмен на нейкую паслугу. Лелуш згаджаецца. Ён не толькі выратоўваецца, але і збіраецца выкарыстаць атрыманыя здольнасці ў асабістых інтарэсах, якія часткова супадаюць з мэтамі і інтарэсамі японскіх паўстанцаў. == Свет дзеяння == Дзеянне серыяла развіваецца ў свеце з альтэрнатыўнай гісторыяй. У пачатку першага сезона свет аказваецца падзеленым між трыма звышдзяржавамі: Святой Брытанскай Імперыяй, Кітайскай Федэрацыяй і Еўрапейскім Светам (Euro Universe). Выключэнне складае незалежная Аўстралія. Аднак яна не адыгрывае ніякай ролі на палітычнай арэне. '''Святая Брытанская Імперыя''' ({{Lang-en|Holy Britannian Empire}}, {{Lang-ja|神聖ブリタニア帝国}}, Shinsei Buritania Teikoku) — найбольш магутная і тэхнічна развітая краіна. На пачатку серыяла кантралюе адну трэць усяго свету. У гэты час Святая Брытанская Імперыя ўключае ў сябе абедзве Амерыкі, Японію і Новую Зеландыю. З цягам часу яе тэрыторыі значна пашыраюцца. Нягледзячы на назву, самі Брытанскія астравы не ўваходзяць у склад гэтай дзяржавы. Сталіца імперыі — горад [[Пендрагон]], знаходзіцца ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]]. Святой Брытанскай Імперыяй кіруе манарх — імператар. У пачатку анімэ гэтую пасаду займае Чарльз зі Брытанія, які з’яўляецца 98-м імператарам. Пасаду, верагодна, могуць займаць як мужчыны, так і жанчыны. Грамадзяне імперыі размеркаваныя на іерархічнай лесвіцы, на версе якой знаходзіцца імператарская сям’я і непасрэдна брытанцы, а на ніжнім узроўні — жыхары захопленых краін, якія не маюць грамадскіх правоў і свабод. Звычайна яны называюцца Лічбы, альбо па нумару зоны, у якой пражываюць (напрыклад, Японія — Зона 11, а японцы — адзінаццаткі). '''Кітайская федэрацыя''' ({{Lang-en|Chinese Federation}}, {{Lang-ja|中華連邦}}, Chūka Renpō) — самая густанаселеная, але і самая эканамічна слабаразвітая краіна. У Кітайскую Федэрацыю ўваходзіць большая частка Азіі, уключаючы Індыю, Карэю, Пакістан і іншыя краіны. Кітайская Федэрацыя з’яўляецца абсалютнай манархіяй і фармальна кіруецца імператарам, які пражывае ў Забароненым Горадзе, у сталіцы краіны — Лаяне. Аднак пад час дзеяння анімэ імператарам з’яўляецца маленькая дзяўчынка, а ўся ўлада знаходзіцца ў руках Вялікіх Еўнухаў. Для гэтай краіны характэрны моцныя сепаратысцкія тэндэнцыі. Так, імкненне Індыі да незалежнасці гуляе на руку галоўным героям анімэ. '''Еўрапейскі Свет''' ({{Lang-en|Euro Universe}}, {{Lang-ja|ユーロ・ユニバース}}, Yūro Yunibāsu) — краіна, пра якую даецца найменш інфармацыі. Нягледзячы на назву, акрамя ўсёй Еўропы (разам з Брытанскімі астравамі), тэрыторыя дзяржавы ўключае ўсю Афрыку і Расію. Аднак з цягам часу яе тэрыторыя рэзка змяншаецца. '''Аб’яднаныя Штаты Японіі''' — дзяржава, створаная галоўным героем у другім сезоне. Спачатку яе тэрыторыя займала некалькі пакояў у пасольстве Кітайскай Федэрацыі. Пасля — востраў ля берагоў Кітая. '''Аб’яднаная Федэрацыя Нацый''' ({{Lang-en|United Federation of Nations}}) — дзяржава, створаная галоўным героем у другім сезоне анімэ. Уключае ў сябе краіны былой Кітайскай Федэрацыі, вялікую частку Еўрапейскага Свету і Аб’яднаныя Штаты Японіі. == Героі == {{Асноўны артыкул|Героі анімэ Code Geass}} == Цікавыя факты == У 16-м эпізодзе другой часткі серыяла Судзаку Куруругі пры сустрэчы з Лучана Брэдлі кажа, што не бачыў яго «з часоў беларускага фронту». Іх знаходжанне на «Беларускім фронце» паказана ў OVA ''«Code Geass: Akito the Exiled»'', таксама адна з бітваў адбываецца ў [[Слуцк]]у. == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * [http://www.geass.jp/ Афіцыйны сайт] {{ref-ja}}. * [http://mbs.jp/geass/ Афіцыйная старонка] {{ref-ja}} на сайце тэлекампаніі [[Mainichi Broadcasting System|MBS]]. * [http://www.animax.co.jp/feature/index.php?program=NN10000378 Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070111114457/http://www.animax.co.jp/feature/index.php?program=NN10000378 |date=11 студзеня 2007 }} {{ref-ja}} на сайце [[Animax]]. [[Катэгорыя:Манга]] [[Катэгорыя:Анімэ]] [[Катэгорыя:Code Geass]] jt9b6ek2rm6m2rsqvg1q2jwpoijs2t2 5121247 5121237 2026-04-05T11:00:50Z DzBar 156353 афармленне 5121247 wikitext text/x-wiki {{Картка аніманга/Загаловак | name = Code Geass: Lelouch of the Rebellion | ja_kanji = コードギアス 反逆のルルーシュ | ja_romaji = Kōdo Giasu: Hangyaku no Rurūshu | genre = [[альтэрнатыўная гісторыя]]<ref>{{cite web|last=Ming Cha|first=Kai|title=Code Geass Manga Expands at Bandai|url=https://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/industry-news/comics/article/42283-code-geass-manga-expands-at-bandai.html|website=[[Publishers Weekly]]|access-date=February 4, 2019|date=March 1, 2010|archive-date=February 4, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190204122454/https://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/industry-news/comics/article/42283-code-geass-manga-expands-at-bandai.html|url-status=live}}</ref>, [[Меха (жанр)|меха]]<ref>{{cite web|last=Osmond|author-link=Andrew Osmond (journalist)|first=Andrew|title=Netflix Adds Code Geass|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-02-24/netflix-adds-code-geass/.99033|website=[[Anime News Network]]|access-date=July 22, 2018|date=February 24, 2006|archive-date=May 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190521041954/https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-02-24/netflix-adds-code-geass/.99033|url-status=live}}</ref>, [[military fiction|Military fiction]]<ref>{{cite web|last1=Loo|first1=Egan|title=Code Geass to Air on America's Adult Swim in Spring (Updated)|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-12-08/code-geass-to-air-on-adult-swim-in-usa|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 2, 2019|date=December 8, 2007|archive-date=December 9, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071209233018/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-12-08/code-geass-to-air-on-adult-swim-in-usa|url-status=live}}</ref> | creator = [[Gorō Taniguchi]], [[Ichirō Ōkouchi]] }} {{Картка аніманга/Відэа | type = tv series | title = Code Geass: Lelouch of the Rebellion | director = Gorō Taniguchi | writer = Ichirō Ōkouchi | producer = {{Unbulleted list|Hiroshi Morotomi|Yoshitaka Kawaguchi|Takuo Minegishi|Atsushi Yukawa}} | music = {{Unbulleted list|[[Kōtarō Nakagawa]]|Hitomi Kuroishi}} | studio = [[Sunrise (студыя)|Sunrise]] | licensee = [[Crunchyroll]], [[Odex]], [[Medialink]] | network = [[Japan News Network|JNN]] ([[Mainichi Broadcasting System|MBS]], [[TBS Television (Japan)|TBS]]) | network_en = AU: [[ABC TV Plus|ABC2]], PH: [[TV5 (Philippine TV channel)|TV5]], [[Hero (TV channel)|Hero]], US: [[Adult Swim]], [[Crunchyroll Channel]]<ref>{{cite web|url=https://www.crunchyroll.com/news/announcements/2023/10/11/crunchyroll-launches-24-7-anime-channel-in-the-us|title=Crunchyroll Launches 24/7 Anime Channel in the US|website=[[Crunchyroll]]|date=October 11, 2023|access-date=October 11, 2023|archive-date=October 11, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231011133618/https://www.crunchyroll.com/news/announcements/2023/10/11/crunchyroll-launches-24-7-anime-channel-in-the-us|url-status=live}}</ref> | first = 6 кастрычніка 2006 | last = 29 ліпеня 2007 | episodes = 25 | episode_list = Code Geass season 1 }} {{Картка аніманга/Канец}} '''Code Geass: Lelouch of the Rebellion''' ({{lang-jp|コードギアス 反逆のルルーシュ, Kōdo Giasu: Hangyaku no Rurūshu?}}) — японскае [[анімэ]], створанае студыяй [[Sunrise]]. Звычайна называецца проста Code Geass. Рэжысёрам анімэ з’яўляецца Горо Танігуці (англ. Gorō Taniguchi), а сцэнарыстам Іціра Окуці (англ. Ichirō Ōkouchi). Дызайн герояў быў распрацаваны групай [[Clamp]]. Упершыню паказ серыяла пачаўся ў [[Японія|Японіі]] на MBS у кастрычніку 2006 года. Першая частка серыяла, што налічвала 25 эпізодаў, была паказана з 5 кастрычніка 2006 па 28 ліпеня 2007 года. Працяг '''Code Geass: Lelouch of the Rebellion R2''' (コードギアス 反逆のルルーシュR2, Kōdo Giasu Hangyaku no Rurūshu Āru Tsū?) трансляваўся з 6 красавіка па 28 верасня 2008 года. Абедзве часткі атрымалі некалькі ўзнагарод на Tokyo International Anime Fair, Animage Anime Grand Prix і Animation Kobe event. == Сюжэт == Усе падзеі адбываюцца ў свеце з альтэрнатыўнай гісторыяй. У 2010 a.t.b. годзе войскі Святой Брытанскай Імперыі нападаюць на Японію і з лёгкасцю захопліваюць яе. Адной з прычын гэтага з’яўляецца выкарыстанне баявых робатаў Knightmare Frames. Пасля акупацыі Японія губляе сваю незалежнасць, а таксама назву (цяпер яна становіцца Зонай 11). Жыхары краіны страчваюць свае грамадзянскія правы і свабоды. За некаторы час да гэтага, пасля сваркі з бацькам, у Японію быў выгнаны брытанскі прынц Лелуш і яго сястра Наналі. Абое пражываюць у Зоне 11 інкогніта, пад выглядам звычайных грамадзян Брытаніі (нават без шляхецкага тытулу), і вучацца ў Ашфордскай акадэміі. Асноўныя падзеі серыяла пачынаюцца ў 2017 годзе. У гэты час у Японіі дзейнічае некалькі падпольных і партызанскіх груповак, якія імкнуцца аднавіць незалежнасць краіны ад акупантаў і вярнуць правы яе грамадзянам. Аднак іх дзейнасць застаецца без поспеху. У адну з аперацый падпольшчыкаў выпадкова аказваецца ўцягнуты і Лелуш. Яму пагражае смерць ад рук арміі, аднак на дапамогу яму прыходзіць загадкавая дзяўчына C.C. Яна абяцае Лелушу сілу Гіаса ў абмен на нейкую паслугу. Лелуш згаджаецца. Ён не толькі выратоўваецца, але і збіраецца выкарыстаць атрыманыя здольнасці ў асабістых інтарэсах, якія часткова супадаюць з мэтамі і інтарэсамі японскіх паўстанцаў. == Свет дзеяння == Дзеянне серыяла развіваецца ў свеце з альтэрнатыўнай гісторыяй. У пачатку першага сезона свет аказваецца падзеленым між трыма звышдзяржавамі: Святой Брытанскай Імперыяй, Кітайскай Федэрацыяй і Еўрапейскім Светам (Euro Universe). Выключэнне складае незалежная Аўстралія. Аднак яна не адыгрывае ніякай ролі на палітычнай арэне. '''Святая Брытанская Імперыя''' ({{Lang-en|Holy Britannian Empire}}, {{Lang-ja|神聖ブリタニア帝国}}, Shinsei Buritania Teikoku) — найбольш магутная і тэхнічна развітая краіна. На пачатку серыяла кантралюе адну трэць усяго свету. У гэты час Святая Брытанская Імперыя ўключае ў сябе абедзве Амерыкі, Японію і Новую Зеландыю. З цягам часу яе тэрыторыі значна пашыраюцца. Нягледзячы на назву, самі Брытанскія астравы не ўваходзяць у склад гэтай дзяржавы. Сталіца імперыі — горад [[Пендрагон]], знаходзіцца ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]]. Святой Брытанскай Імперыяй кіруе манарх — імператар. У пачатку анімэ гэтую пасаду займае Чарльз зі Брытанія, які з’яўляецца 98-м імператарам. Пасаду, верагодна, могуць займаць як мужчыны, так і жанчыны. Грамадзяне імперыі размеркаваныя на іерархічнай лесвіцы, на версе якой знаходзіцца імператарская сям’я і непасрэдна брытанцы, а на ніжнім узроўні — жыхары захопленых краін, якія не маюць грамадскіх правоў і свабод. Звычайна яны называюцца Лічбы, альбо па нумару зоны, у якой пражываюць (напрыклад, Японія — Зона 11, а японцы — адзінаццаткі). '''Кітайская федэрацыя''' ({{Lang-en|Chinese Federation}}, {{Lang-ja|中華連邦}}, Chūka Renpō) — самая густанаселеная, але і самая эканамічна слабаразвітая краіна. У Кітайскую Федэрацыю ўваходзіць большая частка Азіі, уключаючы Індыю, Карэю, Пакістан і іншыя краіны. Кітайская Федэрацыя з’яўляецца абсалютнай манархіяй і фармальна кіруецца імператарам, які пражывае ў Забароненым Горадзе, у сталіцы краіны — Лаяне. Аднак пад час дзеяння анімэ імператарам з’яўляецца маленькая дзяўчынка, а ўся ўлада знаходзіцца ў руках Вялікіх Еўнухаў. Для гэтай краіны характэрны моцныя сепаратысцкія тэндэнцыі. Так, імкненне Індыі да незалежнасці гуляе на руку галоўным героям анімэ. '''Еўрапейскі Свет''' ({{Lang-en|Euro Universe}}, {{Lang-ja|ユーロ・ユニバース}}, Yūro Yunibāsu) — краіна, пра якую даецца найменш інфармацыі. Нягледзячы на назву, акрамя ўсёй Еўропы (разам з Брытанскімі астравамі), тэрыторыя дзяржавы ўключае ўсю Афрыку і Расію. Аднак з цягам часу яе тэрыторыя рэзка змяншаецца. '''Аб’яднаныя Штаты Японіі''' — дзяржава, створаная галоўным героем у другім сезоне. Спачатку яе тэрыторыя займала некалькі пакояў у пасольстве Кітайскай Федэрацыі. Пасля — востраў ля берагоў Кітая. '''Аб’яднаная Федэрацыя Нацый''' ({{Lang-en|United Federation of Nations}}) — дзяржава, створаная галоўным героем у другім сезоне анімэ. Уключае ў сябе краіны былой Кітайскай Федэрацыі, вялікую частку Еўрапейскага Свету і Аб’яднаныя Штаты Японіі. == Героі == {{Асноўны артыкул|Героі анімэ Code Geass}} == Цікавыя факты == У 16-м эпізодзе другой часткі серыяла Судзаку Куруругі пры сустрэчы з Лучана Брэдлі кажа, што не бачыў яго «з часоў беларускага фронту». Іх знаходжанне на «Беларускім фронце» паказана ў OVA ''«Code Geass: Akito the Exiled»'', таксама адна з бітваў адбываецца ў [[Слуцк]]у. == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * [http://www.geass.jp/ Афіцыйны сайт] {{ref-ja}}. * [http://mbs.jp/geass/ Афіцыйная старонка] {{ref-ja}} на сайце тэлекампаніі [[Mainichi Broadcasting System|MBS]]. * [http://www.animax.co.jp/feature/index.php?program=NN10000378 Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070111114457/http://www.animax.co.jp/feature/index.php?program=NN10000378 |date=11 студзеня 2007 }} {{ref-ja}} на сайце [[Animax]]. [[Катэгорыя:Манга]] [[Катэгорыя:Анімэ]] [[Катэгорыя:Code Geass]] 4eud09uauuw2h2orjmpq5kkr3zqzwct Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч 0 49834 5121189 5098675 2026-04-05T09:26:48Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5121189 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Станкевіч}} {{навуковец}} '''Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч''' ({{ДН|23|2|1907}}, в. {{МН|Арляняты||}}, [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскі павет]], цяпер {{МН|Смаргонскі раён|у Смаргонскім раёне|}} — {{ДС|6|11|1980}}) — беларускі [[грамадскі дзеяч]], [[літаратуразнавец]], [[Літаратурны крытык|крытык]], [[публіцыст]]. Псеўданімы: '' Алесь Крыга, Дзівасіл, С. Крушыніч, А. Скіба, Алесь Скіба, Раман Шарупіч ''; крыптонімы: ''Ст. Ст., Др. Ст. Ст.'' == Біяграфія == Паходзіць са знакамітага ў беларускім руху роду Станкевічаў, пляменнік [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] па матчынай лініі. [[Файл:Паэтэса Наталля Арсеннева разам з Мікалаем Шчорсам (злева) і Станіславам Станкевічам.jpg|міні|злева|Станіслаў Станкевіч разам з [[Мікалай Шчорс|Мікалаем Шчорсам]] і [[Наталля Арсеннева|Наталляй Арсенневай]] падчас шпацыру па вуліцы [[Вільня|Вільні]]. Другая палова 1930-х гг. ]] Вучыўся ў [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназііі]]. Скончыў [[Віленскі ўніверсітэт]] імя [[Стэфан Баторый|Стэфана Баторыя]] (1933), абараніў магістарскую дысертацыю «Беларуская стыхія ў творах Элізы Ажэшкі». У 1936 годзе набыў годнасць доктара філасофіі ў галіне польскай і славянскай літаратуры за даследаванне «Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі»{{Sfn|Станкевіч Станіслаў. Беларускія элемэнты…||}}. Трымаў кніжную краму ў Вільні паблізу Вострай брамы.<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/pamerla-miraslava-rusak.html|title=Памерла беларуская дзяячка Міраслава Русак|website=budzma.org|access-date=2026-02-12}}</ref> Быў сябрам [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага студэнцкага саюза]]. Адзін з кіраўнікоў [[Таварыства прыяцеляў беларусаведы]], рэдактар часопіса «[[Студэнцкая думка (1924)|Студэнцкая думка]]». Выкладаў у Віленскім універсітэце, у 1937—1938 гадах працаваў у [[Югаславія|Югаславіі]] і [[Балгарыя|Балгарыі]]. У перыяд акупацыі Беларусі быў бургамістрам Барысаўскай акругі, акруговым намеснікам [[БЦР|Беларускай цэнтральнай рады]] ў [[Баранавічы|Баранавічах]]. З лета 1944 года — у Германіі. У пачатку 1945 года рэдактар газеты «[[Раніца (1939)|Раніца]]» (выдавалася ў [[Берлін]]е). З 1946 года першы старшыня [[Антыбальшавіцкі блок народаў|Антыбальшавіцкага блоку народаў]]. Садзейнічаў адкрыццю філіяла [[БІНіМ|Беларускага інстытута навукі і мастацтва]] ў [[Мюнхен]]е, выданню часопіса «[[Запісы БІНіМ|Запісы]]», быў яго рэдактарам. Працаваў у [[Беларуская служба Радыё "Свабода"|беларускай рэдакцыі радыёстанцыі «Свабода»]], Інстытуце вывучэння СССР (Мюнхен). З 1962 года жыў у [[ЗША]]. Старшыня [[БАЗА|Беларуска-амерыканскага задзіночання]] (1963—1965). Рэдактар газеты «[[Беларус (1950)|Беларус]]» (1963—1980). Аўтар кнігі «Беларуская падсавецкая літаратура першай палавіны 1960-х гг.» (1967). Пахаваны на [[Беларускія могілкі (Іст-Брансуік)|беларускіх могілках у Іст-Брансуіку]] ў штаце [[Нью-Джэрсі]] ([[ЗША]])<ref>[http://www.blagobor.by/article/person/mickevich Станіслаў Станкевіч. Серыя «Партрэты віленчукоў»]</ref>. == Сям’я == Меў дачку Міраславу і сына Яраслава.<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://kamunikat.org/lyavonava-dolya-rusak-miraslava|title=Лявонава доля|website=Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Kamunikat.org|access-date=2026-02-12}}</ref> '''Міраслава''', у шлюбе '''Русак''' (7.12.1933 — 9.10.2023) — беларуская дзеячка ў Літве, папулярызавала беларускую культуру і ўдзельнічала ў працы беларускіх арганізацый у Вільні<ref name=":0" />. Захоўвала архіў рукапісаў свайго бацькі<ref name=":0" />. Аўтарка кнігі ўспамінаў пра жыццё і творчасць бацькі «Лявонава доля» (2000), куды ўвайшла яго неапублікаваная раней паэзія<ref name=":0" />. '''Яраслаў''', разам з сястрой захавальнік бацькавага архіва.<ref name=":0" /> == Творчасць == Выдаў два зборнікі паэзіі «Смех не грэх» (1926) і «З майго ваконца» (1928). У 2000 годзе вершы апублікаваны ў складзе кнігі ўспамінаў дачкі «Лявонава воля».<ref name=":0" /> == Бібліяграфія == * Русіфікацыя беларускае мовы ў БССР і супраціў русіфікацыйнаму працэсу. Мн., 1994; * Янка Купала // Спадчына. 1998. № 3; * Беларускія элемэнты ў польскай рамантычнай паэзіі // Спадчына. 1998. № 5-6; 1999. № 1-2, 4. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Станкевіч Станіслаў Іосіфавіч|Вабішчэвіч А.|}} * {{крыніцы/БП (1992-95)|6|Станіслаў Станкевіч||669}} == Спасылкі == * [http://slounik.org/154905.html Станкевіч Станіслаў — эл. рэсурс slounik.org] * [http://news.arche.by/by/page/ideas/hramadstva-idei/11693 У справе Станкевіча рана ставіць кропку] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170328022453/http://news.arche.by/by/page/ideas/hramadstva-idei/11693 |date=28 сакавіка 2017 }} * [http://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/11719 Ці патрэбна нам праўда пра доктара Станіслава Станкевіча?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170328022252/http://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/11719 |date=28 сакавіка 2017 }} * {{h|Станкевіч Станіслаў. Беларускія элемэнты…||3=[http://pawet.net/library/o_philology/075/Беларускія_элемэнты_ў_польскай_рамантычнай_паэзіі.html Станкевіч Станіслаў. Беларускія элемэнты ў польскай рамантычнай паэзіі] // на [[pawet.net]]}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Станкевіч Станіслаў Іосіфавіч}} [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай цэнтральнай рады]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага студэнцкага саюза]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Беларускіх могілках у Іст-Брансуіку]] [[Катэгорыя:Члены Беларуска-амерыканскага задзіночання]] [[Катэгорыя:Навучэнцы Віленскай беларускай гімназіі]] 18zzn822rwky694fafh52cfs3rhacgx Таварыства прыяцеляў беларусаведы 0 50023 5121193 4879868 2026-04-05T09:27:33Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121193 wikitext text/x-wiki '''Таварыства прыяцеляў беларусаведы''' — навуковы гурток студэнтаў-беларусаў пры [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]] ў 1931—1939 г. Кіруючы орган — «урад», які ў розны час узначальвалі [[В. Тумаш]], [[Х. Ільяшэвіч]], [[А. Шукелойц]]. Актыўны ўдзел у працы Таварыства прымалі [[Мар’ян Пецюкевіч|М. Пецюкевіч]], [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|С. Станкевіч]], [[І. Касяк]], [[Ч. Будзька]], Я. Клагіш, [[Янка Хвораст|Я. Хвораст]], С. Нарушэвіч і інш. Асноўнай мэтай лічыла «згуртаваць людзей, якія хочуць паглыбіць свае веды ў галіне беларусазнаўства, а таксама весці ў гэтым напрамку сістэматычную навуковую працу». У сваёй дзейнасці кіравалася статутам, зацверджаным сенатам універсітэта ў [[1934]]. Знаходзілася пад апекай куратараў прафесара [[Э. Кашмідэр]]а (да 1936) і інш. Мела 4 секцыі (філалагічную, этнаграфічную, гістарычна-эканамічную, літаратурную), у якіх рыхтавалі рэфераты (напр., у 1934 на 14 сходах зачытаны 16 рэфератаў), праводзілі дыскусіі. Арганізоўваліся этнаграфічныя экспедыцыі па тэрыторыі [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Для гэтага былі падрыхтаваны спецыяльныя выданні: «Увагі… дзеля запісывання пахаронных абрадаў і абрадаў памінальных дзён» М. Пецюкевіча (1933), «Апытальнік да збірання дыялектычных і некаторых агульных асаблівасцей беларускай (крывіцкай) мовы» [[Я. Станкевіч]]а (1935). Члены таварыства апрацоўвалі практычны польска-беларускі слоўнік, садзейнічалі ў краязнаўчай працы беларускім суполкам у [[Латвія|Латвіі]]. 3 1935 пачалося стварэнне ўласнай бібліятэкі (у 1937 налічвалася больш за 500 кніг, шмат рукапісаў), арганізоўваліся канцэрты, часта з удзелам хору [[Рыгор Шырма|Р. Шырмы]]. Таварыства прыяцеляў беларусаведы было ініцыятарам розных урачыстасцей, у т.л. ў гонар 300-годдзя з дня смерці [[Леў Сапега|Л. Сапегі]] ([[1933]]). На літаратурных вечарынах чыталі свае творы [[М. Машара]], [[Н. Арсеннева]], [[Хведар Ільяшэвіч|Х. Ільяшэвіч]], [[М. Танк]], [[А. Бярозка]], [[М. Васілёк]] і інш. Таварыства мела цесны кантакт з [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускім студэнцкім саюзам]], часопісам [[Студэнцкая думка (1924)|«Студэнцкая думка»]]. Спыніла дзейнасць у верасні [[1939]] г. == Літаратура == * Вабішчэвіч А. Таварыства прыяцеляў беларусаведы // ЭГБ, Т.6, кн. І. — Мн., 2001. {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} [[Катэгорыя:Арганізацыі беларускай навукі]] [[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:1931 год у Вільні]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1931 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1939 годзе]] ovwi0psor5btcwrfywdlfochaw4ou9n 5121197 5121193 2026-04-05T09:29:22Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121197 wikitext text/x-wiki '''Таварыства прыяцеляў беларусаведы''' — навуковы гурток студэнтаў-беларусаў пры [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]] ў 1931—1939 гадах{{sfn|Вабішчэвіч|2001}}. Кіруючы орган — «урад», які ў розны час узначальвалі [[В. Тумаш]], [[Х. Ільяшэвіч]], [[А. Шукелойц]]. Актыўны ўдзел у працы Таварыства прымалі [[Мар’ян Пецюкевіч|М. Пецюкевіч]], [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|С. Станкевіч]], [[І. Касяк]], [[Ч. Будзька]], Я. Клагіш, [[Янка Хвораст|Я. Хвораст]], С. Нарушэвіч і інш. Асноўнай мэтай лічыла «згуртаваць людзей, якія хочуць паглыбіць свае веды ў галіне беларусазнаўства, а таксама весці ў гэтым напрамку сістэматычную навуковую працу». У сваёй дзейнасці кіравалася статутам, зацверджаным сенатам універсітэта ў [[1934]]. Знаходзілася пад апекай куратараў прафесара [[Э. Кашмідэр]]а (да 1936) і інш. Мела 4 секцыі (філалагічную, этнаграфічную, гістарычна-эканамічную, літаратурную), у якіх рыхтавалі рэфераты (напр., у 1934 на 14 сходах зачытаны 16 рэфератаў), праводзілі дыскусіі. Арганізоўваліся этнаграфічныя экспедыцыі па тэрыторыі [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Для гэтага былі падрыхтаваны спецыяльныя выданні: «Увагі… дзеля запісывання пахаронных абрадаў і абрадаў памінальных дзён» М. Пецюкевіча (1933), «Апытальнік да збірання дыялектычных і некаторых агульных асаблівасцей беларускай (крывіцкай) мовы» [[Я. Станкевіч]]а (1935). Члены таварыства апрацоўвалі практычны польска-беларускі слоўнік, садзейнічалі ў краязнаўчай працы беларускім суполкам у [[Латвія|Латвіі]]. 3 1935 пачалося стварэнне ўласнай бібліятэкі (у 1937 налічвалася больш за 500 кніг, шмат рукапісаў), арганізоўваліся канцэрты, часта з удзелам хору [[Рыгор Шырма|Р. Шырмы]]. Таварыства прыяцеляў беларусаведы было ініцыятарам розных урачыстасцей, у т.л. ў гонар 300-годдзя з дня смерці [[Леў Сапега|Л. Сапегі]] ([[1933]]). На літаратурных вечарынах чыталі свае творы [[М. Машара]], [[Н. Арсеннева]], [[Хведар Ільяшэвіч|Х. Ільяшэвіч]], [[М. Танк]], [[А. Бярозка]], [[М. Васілёк]] і інш. Таварыства мела цесны кантакт з [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускім студэнцкім саюзам]], часопісам [[Студэнцкая думка (1924)|«Студэнцкая думка»]]. Спыніла дзейнасць у верасні [[1939]] года{{sfn|Вабішчэвіч|2001}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЭГБ|6-1|Таварыства прыяцеляў беларусаведы|аўтар|[[А. Вабішчэвіч|Вабішчэвіч А.]]|ref=Вабішчэвіч}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} [[Катэгорыя:Арганізацыі беларускай навукі]] [[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:1931 год у Вільні]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1931 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1939 годзе]] s45nsc7pckv75rqmi81v50q44ql7dcj Шаблон:Tnavbar-header 10 50190 5120937 529991 2026-04-04T21:57:47Z Plaga med 116903 5120937 wikitext text/x-wiki <table style="border-collapse:collapse; width: 100%; background: transparent;"><tr><td width="10%" style="text-align:left; padding-left:.25em">{{tnavbar-view|{{{2|}}}}}</td><td style="text-align:center">{{#if:{{{fontcolor|}}}|<span style="color:{{{fontcolor|}}}">{{{1}}}</span>|{{{1}}}}}</td><td width="10%"></td></tr></table><noinclude> {{doc-inline}} == Гл. таксама == * {{tl|Tnavbar-collapsible}} * {{tl|Tnavbar}} * {{tl|Tnavbar-view}} {{doc-end}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Парталы]] [[Катэгорыя:Шаблоны для шаблонаў]] </noinclude> t241xdfxca3yt9ojswsdszutlhkuqcz Джонстан (атол) 0 55400 5120866 4654662 2026-04-04T18:24:23Z DzBar 156353 шаблон 5120866 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Джонстан}}{{Востраў|Назва=Джонстан}} '''Атол Джо́нстан''' ({{lang-en|Johnston Atoll}}) — незаселены атол у [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]], які належыць [[ЗША|Злучаным Штатам Амерыкі]]. Плошча складае 2,67 км². Знаходзіцца за 717 марскіх міль на паўднёвы захад ад [[Ганалулу]]. У склад атола ўваходзяць чатыры астравы, самы вялікі з якіх — востраў Джонстана. [[Клімат]] [[Экватарыяльны клімат|экватарыяльны]], вільготны. На атоле жывуць шматлікія марскія птушкі. Маюцца радовішчы [[гуана]].[[Файл:Johnston Atoll.svg|thumb|Атол Джонстан]] [[Файл:LocationJohnstonAtoll.png|thumb|Атол Джонстан на карце]]Шмат гадоў атол быў важнай часткай амерыканскай сістэмы абароны Ціхага акіяна. І ў нашы дні востраў кіруецца ''Агенцтвам атамнай абароны ЗША''.[[Файл:Nwrjohnstonair320.gif|thumb|Атол Джонстан]] [[Файл:Nuvola Johnston flag.svg|thumb|Неафіцыйны сцяг Джонстана]] == Гісторыя == У [[1858]] годзе ЗША і [[Каралеўства Гаваі]] анексіравалі атол Джонстана, аднак толькі ЗША займаліся тут здабычай гуана да канца [[1880-я|1880]]-х гг. У [[1926]] годзе астравы Джонстана і Сэнд былі абвешчаныя прыроднай рэзервацыяй. У [[1934]] годзе на атоле з’явілася база ваенна-марскога флоту ЗША, а потым тут размясціліся ваенна-паветраныя сілы ЗША. У [[1950-я|1950]]-х і [[1960-я|1960]]-х гг. тут праводзіліся ядзерныя выпрабаванні. Да [[2000]] года атол выкарыстоўваўся для захавання і пахавання [[Хімічная зброя|хімічнай зброі]]. == Спасылкі == {{Commons|Category:Johnston Atoll|выгляд=міні}} {{Адміністрацыйныя адзінкі ЗША}} {{Акіянія}} {{вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Джонстан атол}} [[Катэгорыя:Атолы]] [[Катэгорыя:ЗША]] lpu6okit12hyd3jvlc08dghnivkyz8k А (кірыліца) 0 59164 5120944 5108200 2026-04-04T22:01:50Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[А]] у [[А (кірыліца)]] 5108200 wikitext text/x-wiki {{Кірыліца|загаловак=Літара А|Выява=Cyrillic letter A.png}} {{Перанакіраванне-не-блытаць|А (кірыліца)|A (літара)|знакам A|іншай літарай лацінскага алфавіта|со=со|са=са}}[[Файл:Elizaveta Bem's Azbuka - А.jpg|thumb|Літара А ў буквары {{нп3|Елізавета Мяркур'еўна Бём|Елізаветы Бём|ru|Бём, Елизавета Меркурьевна}} ]] '''А, а''' — першая [[літара]] ўсіх [[алфавіт]]аў на [[Кірыліца|кірылічнай]] аснове. У [[Стараславянская кірыліца|стараславянскай азбуцы]] носіць назву «аз», якая адпавядае сучаснаму беларускаму займенніку «я». == Паходжанне == Узыходзіць да [[Грэчаскі алфавіт|грэчаскай]] [[Альфа (літара)|'''Α, α''' («альфа»)]], а тая — да [[фінікійскае пісьмо|фінікійскага]] '''𐤀''' («[[алеф]]»), якім пазначаўся гартанны зычны [{{Unicode|ʔ}}]; найбольш распаўсюджаная версія ўзводзіць напісанне алефа да відарыса галавы [[бык]]а. У кірыліцы выглядае як [[Файл:Early-Cyrillic-letter-Azu.svg|25px]], у [[глаголіца|глаголіцы]] — як '''Ⰰ''' (часта выбар такога напісання для першай літары алфавіта тлумачаць сувяззю з [[крыж]]ам як [[Хрысціянства|хрысціянскім]] сімвалам). == Гісторыя == У старабеларускую графіку перайшла са старажытнарускай пісьменнасці. Абазначала неётаваны галосны гук [а] (''атласъ'', ''статутъ''). У сувязі з тым, што традыцыйна-этымалагічны правапіс не дапускаў адлюстравання акання (''дорога'', ''комора''), ужывалася радзей, чым зараз. Мела таксама лікавае значэнне — 1 («адзін»). У рукапісах XIV—XVII стст. у сувязі з функцыяніраваннем розных пісьмовых школ і выкарыстаннем розных тыпаў пісьма ([[устаў]], [[паўустаў]], [[скорапіс]]) ужывалася ў некалькіх варыянтах, якія памагаюць вызначаць час і месца напісання помнікаў. У XVI ст., дзякуючы выдавецкай дзейнасці [[Францыск Скарына|Ф. Скарыны]], акрамя рукапіснай, набыла друкаваную форму і стала адрознівацца як малая, так і вялікая, хоць ужыванне вялікай літары ва ўласных імёнах, геаграфічных назвах і ў пачатку сказаў было яшчэ непаслядоўным. == У беларускай мове == У сучаснай беларускай мове абазначае нелабіялізаваны [[Галосныя|галосны]] гук [а], [[Неагублены галосны сярэдняга раду ніжняга пад’ёму|сярэдняга рада ніжняга пад’ёму]] ў пачатку слоў, пасля цвёрдых зычных і пасля галосных '''а''', '''у''', '''э''' (''акно'', ''вада'', ''тэатр''). Бывае вялікая і малая, мае рукапісную і друкаваную форму. Ужываецца ў выразе «Ад а да я» (ад пачатку да канца, поўнасцю, цалкам), у афіцыйных абрэвіятурах (''ААН'', ''АТС''). Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне «першы» (''група «А»''), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэнне для размежавання прадметаў пад адным нумарам (''шыфр № 8а''). Прыстаўка «а» (перад галоснымі — «ан») у запазычаных словах абазначае адсутнасць прыкметы, выяўленай асноўнай часткай слова. Адпавядае беларускаму «без» і «не». Напр.: «''а''морфны» — бясформенны, «''а''сіметрычны» — несіметрычны. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|1|А|А. М. Булыка|7}} * {{ВТ-ЭСБЕ|А}} * {{ВСЭ3|А|1}} * {{кніга |аўтар = [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Карский Е. Ф.]] |загаловак = Славянская кирилловская палеография |адказны = Отв. ред. акад. [[Віктар Іванавіч Баркоўскі|В. И. Борковский]] |выданне = 2-е изд., [[факсіміле|факсимильное]] |месца = Л., М. (факс.) |выдавецтва = Из-во АН СССР; из-во «Наука» (факс.) |год = 1928, 1979 (факс.) |старонкі = 181—182 |старонак = 494 |тыраж = 2700 |ref = Карский }} {{^}} {{Клавіятура камп'ютара}} {{^|1em}} {{Кірылічная сістэма злічэння}} [[Катэгорыя:Літары кірыліцы]] [[Катэгорыя:Беларускі алфавіт]] [[Катэгорыя:Украінскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Македонскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Балгарскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Стараславянскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Рускі алфавіт]] [[Катэгорыя:Вукавіца]] 5wgbzeq4ypsueifdm04w99tke2pt5qe Размовы:А (кірыліца) 1 61552 5120946 536707 2026-04-04T22:01:50Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Размовы:А]] у [[Размовы:А (кірыліца)]] 536707 wikitext text/x-wiki Можа пачаць так: '''А''' - першая літара кірыліцы? А то неяк аднабакова... ---[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]] / [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]] 20:17, 23 жніўня 2010 (UTC) : Праўце смела :) --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 20:23, 23 жніўня 2010 (UTC) 6w6p6n8k0wrgptzumu5ys870c9qzvz1 Шаблон:Кірыліца 10 61853 5120859 5065217 2026-04-04T18:19:22Z Plaga med 116903 шаблон абноўлены згодна з украінскай версіяй, захавана сумяшчальнасць + палепшана падтрымка цёмнай тэмы 5120859 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Шаблон:Кірыліца/styles.css" /> {| class="infobox" style="width:19em; font-size:95%;" |- ! colspan="7" style="text-align:center;" | '''{{{загаловак|{{{Загаловак|{{{Heading|Кірылічны алфавіт}}}}}}}}}''' {{#if:{{{выява|{{{Выява|{{{Image|}}}}}}}}} |{{!}}- {{!}} colspan="7" style="text-align:center; padding:0.4em;" {{!}} <span class="kirylica-autoimage">[[Выява:{{{выява|{{{Выява|{{{Image|}}}}}}}}}|120px]]</span> }} |- ! colspan="7" style="text-align:center;" | '''[[Кірыліца]]''' |- | colspan="7" style="text-align:center; line-height:1.8;" | [[А]] · [[Б]] · [[В]] · [[Г]] · [[Ґ]] · [[Д]] · [[Ѓ]]<br /> [[Ђ]] · [[Е]] · [[Ѐ]] · [[Є]] · [[Ё]] · [[Ж]] · [[З]]<br /> [[З́]] · [[Ѕ]] · [[И]] · [[Ѝ]] · [[І]] · [[Ї]] · [[Й]]<br /> [[Ј]] · [[К]] · [[Л]] · [[Љ]] · [[М]] · [[Н (кірыліца)|Н]] · [[Њ]]<br /> [[О]] · [[П]] · [[Р, кірыліца|Р]] · [[С]] · [[С́]] · [[Т]] · [[Ћ]]<br /> [[Ќ]] · [[У, літара|У]] · [[Ў]] · [[Ф]] · [[Х]] · [[Ц]] · [[Ч]]<br /> [[Џ]] · [[Ш]] · [[Щ]] · [[Ъ]] · [[Ы]] · [[Ь]] · [[Э]]<br /> [[Ю]] · [[Я]] |- ! colspan="7" style="text-align:center;" | '''Неславянскія літары''' |- | colspan="7" style="text-align:center; line-height:1.8; font-size:90%;" | [[А̄]] · [[А́]] · [[А̀]] · [[Ӑ]] · [[А̂]] · [[А̊]] · [[Ӓ]]<br /> [[Ӓ̄]] · [[А̃]] · [[А̨]] · [[Ә]] · [[Ә́]] · [[Ә̃]] · [[Ӛ]]<br /> [[Ӕ]] · [[В̌]] · [[Ғ]] · [[Г̧]] · [[Г̑]] · [[Г̄]] · [[Ӻ]]<br /> [[Ӷ]] · [[Ԁ]] · [[Ԃ]] · [[Ꚃ]] · [[Ꚁ]] · [[Ꚉ]] · [[Ԫ]]<br /> [[Ԭ]] · [[Ӗ]] · [[Е̄]] · [[Е̃]] · [[Ё̄]] · [[Є̈]] · [[Ӂ]]<br /> [[Җ]] · [[Ꚅ]] · [[Ӝ]] · [[Ԅ]] · [[Ҙ]] · [[Ӟ]] · [[Ԑ]]<br /> [[Ԑ̈]] · [[Ӡ]] · [[Ԇ]] · [[Ӣ]] · [[И̃]] · [[Ҋ]] · [[Ӥ]]<br /> [[Қ]] · [[Ӄ]] · [[Ҡ]] · [[Ҟ]] · [[Ҝ]] · [[Ԟ]] · [[Ԛ]]<br /> [[Ӆ]] · [[Ԯ]] · [[Ԓ]] · [[Ԡ]] · [[Ԉ]] · [[Ԕ]] · [[Ӎ]]<br /> [[Ӊ]] · [[Ң]] · [[Ԩ]] · [[Ӈ]] · [[Ҥ]] · [[Ԣ]] · [[Ԋ]]<br /> [[О̆]] · [[О̃]] · [[О̄]] · [[Ӧ]] · [[Ө]] · [[Ө̄]] · [[Ӫ]]<br /> [[Ҩ]] · [[Ԥ]] · [[Ҧ]] · [[Р̌]] · [[Ҏ]] · [[Ԗ]] · [[Ҫ]]<br /> [[Ԍ]] · [[Ꚑ]] · [[Ҭ]] · [[Ꚋ]] · [[Ꚍ]] · [[Ԏ]] · [[У̃]]<br /> [[Ӯ]] · [[Ӱ]] · [[Ӱ́]] · [[Ӳ]] · [[Ү]] · [[Ү́]] · [[Ұ]]<br /> [[Х̑]] · [[Ҳ]] · [[Ӽ]] · [[Ӿ]] · [[Һ]] · [[Һ̈]] · [[Ԧ]]<br /> [[Ꚕ]] · [[Ҵ]] · [[Ꚏ]] · [[Ҷ]] · [[Ӵ]] · [[Ӌ]] · [[Ҹ]]<br /> [[Ꚓ]] · [[Ꚗ]] · [[Ꚇ]] · [[Ҽ]] · [[Ҿ]] · [[Ы̆]] · [[Ы̄]]<br /> [[Ӹ]] · [[Ҍ]] · [[Э̆]] · [[Э̄]] · [[Э̇]] · [[Ӭ]] · [[Ӭ́]]<br /> [[Ӭ̄]] · [[Ю̆]] · [[Ю̈]] · [[Ю̈́]] · [[Ю̄]] · [[Я̆]] · [[Я̄]]<br /> [[Я̈]] · [[Ԙ]] · [[Ԝ]] · [[Ӏ]] |- ! colspan="7" style="text-align:center;" | '''Састарэлыя літары''' |- | colspan="7" style="text-align:center; line-height:1.8;" | [[Ꙁ]] · [[Ꙇ]] · [[Ҁ]] · [[Ѻ]] · [[Ѹ]] · [[Ѡ]] · [[Ѽ]]<br /> [[Ѿ]] · [[Ѣ]] · [[Ꙑ]] · [[Ꙗ (кірыліца)|Ꙗ]] · [[Ѥ]] · [[Юсы|Юсы]] · [[Юсы|Ѧ]]<br /> [[Юсы|Ѫ]] · [[Юсы|Ѩ]] · [[Юсы|Ѭ]] · [[Ѯ]] · [[Ѱ]] · [[Ѳ]] · [[Ѵ]]<br /> [[Ѷ]] · [[Ꙟ]] · [[Ꙡ]] · [[Ꙣ]] · [[Ꙥ]] · [[Ꙧ]] · [[Ꙩ]]<br /> [[Ꙫ]] · [[Ꙭ]] · [[ꙮ]] · [[Ꚙ]] · [[Ꚛ]] · [[Ꚏ̆]] · [[Ъ]]<br /> [[Ꙉ]] |- | colspan="7" style="text-align:center; font-size:90%;" | [[Літары кірыліцы]] |}<includeonly>[[Катэгорыя:Літары кірыліцы]]</includeonly><noinclude> {{doc}} [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны]] </noinclude> turaxj7et6azbpprxm6b9b2s382nrvd 5120911 5120859 2026-04-04T20:08:02Z Plaga med 116903 5120911 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Шаблон:Кірыліца/styles.css" /> {| class="infobox" style="width:19em; font-size:95%;" |- ! colspan="7" style="text-align:center;" | '''{{{загаловак|{{{Загаловак|{{{Heading|Кірылічны алфавіт}}}}}}}}}''' {{#if:{{{выява|{{{Выява|{{{Image|}}}}}}}}} |{{!}}- {{!}} colspan="7" style="text-align:center; padding:0.4em;" {{!}} <span class="kirylica-autoimage">[[Выява:{{{выява|{{{Выява|{{{Image|}}}}}}}}}|120px]]</span> }} |- ! colspan="7" style="text-align:center;" | '''[[Кірыліца]]''' |- | colspan="7" style="text-align:center; line-height:1.8;" | [[А]] · [[Б]] · [[В]] · [[Г]] · [[Ґ]] · [[Д]] · [[Ѓ]]<br /> [[Ђ]] · [[Е]] · [[Ѐ]] · [[Є]] · [[Ё]] · [[Ж]] · [[З]]<br /> [[З́]] · [[Ѕ]] · [[И]] · [[Ѝ]] · [[І]] · [[Ї]] · [[Й]]<br /> [[Ј (кірыліца)|Ј]] · [[К]] · [[Л]] · [[Љ]] · [[М]] · [[Н (кірыліца)|Н]] · [[Њ]]<br /> [[О]] · [[П]] · [[Р (кірыліца)|Р]] · [[С]] · [[С́]] · [[Т]] · [[Ћ]]<br /> [[Ќ (кірыліца)|Ќ]] · [[У (кірыліца)|У]] · [[Ў]] · [[Ф]] · [[Х]] · [[Ц]] · [[Ч]]<br /> [[Џ]] · [[Ш]] · [[Щ]] · [[Ъ]] · [[Ы]] · [[Ь]] · [[Э]]<br /> [[Ю]] · [[Я]] |- ! colspan="7" style="text-align:center;" | '''Неславянскія літары''' |- | colspan="7" style="text-align:center; line-height:1.8; font-size:90%;" | [[А̄]] · [[А́]] · [[А̀]] · [[Ӑ]] · [[А̂]] · [[А̊]] · [[Ӓ]]<br /> [[Ӓ̄]] · [[А̃]] · [[А̨]] · [[Ә]] · [[Ә́]] · [[Ә̃]] · [[Ӛ]]<br /> [[Ӕ]] · [[В̌]] · [[Ғ]] · [[Г̧]] · [[Г̑]] · [[Г̄]] · [[Ӻ]]<br /> [[Ӷ]] · [[Ԁ]] · [[Ԃ]] · [[Ꚃ]] · [[Ꚁ]] · [[Ꚉ]] · [[Ԫ]]<br /> [[Ԭ]] · [[Ӗ]] · [[Е̄]] · [[Е̃]] · [[Ё̄]] · [[Є̈]] · [[Ӂ]]<br /> [[Җ]] · [[Ꚅ]] · [[Ӝ]] · [[Ԅ]] · [[Ҙ]] · [[Ӟ]] · [[Ԑ]]<br /> [[Ԑ̈]] · [[Ӡ]] · [[Ԇ]] · [[Ӣ]] · [[И̃]] · [[Ҋ]] · [[Ӥ]]<br /> [[Қ]] · [[Ӄ]] · [[Ҡ]] · [[Ҟ]] · [[Ҝ]] · [[Ԟ]] · [[Ԛ]]<br /> [[Ӆ]] · [[Ԯ]] · [[Ԓ]] · [[Ԡ]] · [[Ԉ]] · [[Ԕ]] · [[Ӎ]]<br /> [[Ӊ]] · [[Ң]] · [[Ԩ]] · [[Ӈ]] · [[Ҥ]] · [[Ԣ]] · [[Ԋ]]<br /> [[О̆]] · [[О̃]] · [[О̄]] · [[Ӧ]] · [[Ө]] · [[Ө̄]] · [[Ӫ]]<br /> [[Ҩ]] · [[Ԥ]] · [[Ҧ]] · [[Р̌]] · [[Ҏ]] · [[Ԗ]] · [[Ҫ]]<br /> [[Ԍ]] · [[Ꚑ]] · [[Ҭ]] · [[Ꚋ]] · [[Ꚍ]] · [[Ԏ]] · [[У̃]]<br /> [[Ӯ]] · [[Ӱ]] · [[Ӱ́]] · [[Ӳ]] · [[Ү]] · [[Ү́]] · [[Ұ]]<br /> [[Х̑]] · [[Ҳ]] · [[Ӽ]] · [[Ӿ]] · [[Һ]] · [[Һ̈]] · [[Ԧ]]<br /> [[Ꚕ]] · [[Ҵ]] · [[Ꚏ]] · [[Ҷ]] · [[Ӵ]] · [[Ӌ]] · [[Ҹ]]<br /> [[Ꚓ]] · [[Ꚗ]] · [[Ꚇ]] · [[Ҽ]] · [[Ҿ]] · [[Ы̆]] · [[Ы̄]]<br /> [[Ӹ]] · [[Ҍ]] · [[Э̆]] · [[Э̄]] · [[Э̇]] · [[Ӭ]] · [[Ӭ́]]<br /> [[Ӭ̄]] · [[Ю̆]] · [[Ю̈]] · [[Ю̈́]] · [[Ю̄]] · [[Я̆]] · [[Я̄]]<br /> [[Я̈]] · [[Ԙ]] · [[Ԝ]] · [[Ӏ]] |- ! colspan="7" style="text-align:center;" | '''Састарэлыя літары''' |- | colspan="7" style="text-align:center; line-height:1.8;" | [[Ꙁ]] · [[Ꙇ]] · [[Ҁ]] · [[Ѻ]] · [[Ѹ]] · [[Ѡ]] · [[Ѽ]]<br /> [[Ѿ]] · [[Ѣ]] · [[Ꙑ]] · [[Ꙗ (кірыліца)|Ꙗ]] · [[Ѥ]] · [[Юсы|Юсы]] · [[Юсы|Ѧ]]<br /> [[Юсы|Ѫ]] · [[Юсы|Ѩ]] · [[Юсы|Ѭ]] · [[Ѯ]] · [[Ѱ]] · [[Ѳ]] · [[Ѵ]]<br /> [[Ѷ]] · [[Ꙟ]] · [[Ꙡ]] · [[Ꙣ]] · [[Ꙥ]] · [[Ꙧ]] · [[Ꙩ]]<br /> [[Ꙫ]] · [[Ꙭ]] · [[ꙮ]] · [[Ꚙ]] · [[Ꚛ]] · [[Ꚏ̆]] · [[Ъ]]<br /> [[Ꙉ]] |- | colspan="7" style="text-align:center; font-size:90%;" | [[Літары кірыліцы]] |}<includeonly>[[Катэгорыя:Літары кірыліцы]]</includeonly><noinclude> {{doc}} [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны]] </noinclude> gl941rx43vmw22ip6n64h8qwfnpr3t6 5120967 5120911 2026-04-04T22:10:43Z Plaga med 116903 5120967 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Шаблон:Кірыліца/styles.css" /> {| class="infobox" style="width:19em; font-size:95%;" |- ! colspan="7" style="text-align:center;" | '''{{{загаловак|{{{Загаловак|{{{Heading|Кірылічны алфавіт}}}}}}}}}''' {{#if:{{{выява|{{{Выява|{{{Image|}}}}}}}}} |{{!}}- {{!}} colspan="7" style="text-align:center; padding:0.4em;" {{!}} <span class="kirylica-autoimage">[[Выява:{{{выява|{{{Выява|{{{Image|}}}}}}}}}|120px]]</span> }} |- ! colspan="7" style="text-align:center;" | '''[[Кірыліца]]''' |- | colspan="7" style="text-align:center; line-height:1.8;" | [[А (кірыліца)|А]] · [[Б]] · [[В (кірыліца)|В]] · [[Г]] · [[Ґ]] · [[Д]] · [[Ѓ]]<br /> [[Ђ]] · [[Е (кірыліца)|Е]] · [[Ѐ]] · [[Є]] · [[Ё]] · [[Ж]] · [[З (кірыліца)|З]]<br /> [[З́]] · [[Ѕ]] · [[И]] · [[Ѝ]] · [[І (кірыліца)|І]] · [[Ї]] · [[Й]]<br /> [[Ј (кірыліца)|Ј]] · [[К (кірыліца)|К]] · [[Л]] · [[Љ]] · [[М (кірыліца)|М]] · [[Н (кірыліца)|Н]] · [[Њ]]<br /> [[О (кірыліца)|О]] · [[П]] · [[Р (кірыліца)|Р]] · [[С (кірыліца)|С]] · [[С́]] · [[Т (кірыліца)|Т]] · [[Ћ]]<br /> [[Ќ (кірыліца)|Ќ]] · [[У (кірыліца)|У]] · [[Ў]] · [[Ф]] · [[Х (кірыліца)|Х]] · [[Ц]] · [[Ч]]<br /> [[Џ]] · [[Ш]] · [[Щ]] · [[Ъ]] · [[Ы]] · [[Ь]] · [[Э]]<br /> [[Ю]] · [[Я]] |- ! colspan="7" style="text-align:center;" | '''Неславянскія літары''' |- | colspan="7" style="text-align:center; line-height:1.8; font-size:90%;" | [[А̄]] · [[А́]] · [[А̀]] · [[Ӑ]] · [[А̂]] · [[А̊]] · [[Ӓ]]<br /> [[Ӓ̄]] · [[А̃]] · [[А̨]] · [[Ә]] · [[Ә́]] · [[Ә̃]] · [[Ӛ]]<br /> [[Ӕ]] · [[В̌]] · [[Ғ]] · [[Г̧]] · [[Г̑]] · [[Г̄]] · [[Ӻ]]<br /> [[Ӷ]] · [[Ԁ]] · [[Ԃ]] · [[Ꚃ]] · [[Ꚁ]] · [[Ꚉ]] · [[Ԫ]]<br /> [[Ԭ]] · [[Ӗ]] · [[Е̄]] · [[Е̃]] · [[Ё̄]] · [[Є̈]] · [[Ӂ]]<br /> [[Җ]] · [[Ꚅ]] · [[Ӝ]] · [[Ԅ]] · [[Ҙ]] · [[Ӟ]] · [[Ԑ]]<br /> [[Ԑ̈]] · [[Ӡ]] · [[Ԇ]] · [[Ӣ]] · [[И̃]] · [[Ҋ]] · [[Ӥ]]<br /> [[Қ]] · [[Ӄ]] · [[Ҡ]] · [[Ҟ]] · [[Ҝ]] · [[Ԟ]] · [[Ԛ]]<br /> [[Ӆ]] · [[Ԯ]] · [[Ԓ]] · [[Ԡ]] · [[Ԉ]] · [[Ԕ]] · [[Ӎ]]<br /> [[Ӊ]] · [[Ң]] · [[Ԩ]] · [[Ӈ]] · [[Ҥ]] · [[Ԣ]] · [[Ԋ]]<br /> [[О̆]] · [[О̃]] · [[О̄]] · [[Ӧ]] · [[Ө]] · [[Ө̄]] · [[Ӫ]]<br /> [[Ҩ]] · [[Ԥ]] · [[Ҧ]] · [[Р̌]] · [[Ҏ]] · [[Ԗ]] · [[Ҫ]]<br /> [[Ԍ]] · [[Ꚑ]] · [[Ҭ]] · [[Ꚋ]] · [[Ꚍ]] · [[Ԏ]] · [[У̃]]<br /> [[Ӯ]] · [[Ӱ]] · [[Ӱ́]] · [[Ӳ]] · [[Ү]] · [[Ү́]] · [[Ұ]]<br /> [[Х̑]] · [[Ҳ]] · [[Ӽ]] · [[Ӿ]] · [[Һ]] · [[Һ̈]] · [[Ԧ]]<br /> [[Ꚕ]] · [[Ҵ]] · [[Ꚏ]] · [[Ҷ]] · [[Ӵ]] · [[Ӌ]] · [[Ҹ]]<br /> [[Ꚓ]] · [[Ꚗ]] · [[Ꚇ]] · [[Ҽ]] · [[Ҿ]] · [[Ы̆]] · [[Ы̄]]<br /> [[Ӹ]] · [[Ҍ]] · [[Э̆]] · [[Э̄]] · [[Э̇]] · [[Ӭ]] · [[Ӭ́]]<br /> [[Ӭ̄]] · [[Ю̆]] · [[Ю̈]] · [[Ю̈́]] · [[Ю̄]] · [[Я̆]] · [[Я̄]]<br /> [[Я̈]] · [[Ԙ]] · [[Ԝ]] · [[Ӏ]] |- ! colspan="7" style="text-align:center;" | '''Састарэлыя літары''' |- | colspan="7" style="text-align:center; line-height:1.8;" | [[Ꙁ]] · [[Ꙇ]] · [[Ҁ]] · [[Ѻ]] · [[Ѹ]] · [[Ѡ]] · [[Ѽ]]<br /> [[Ѿ]] · [[Ѣ]] · [[Ꙑ]] · [[Ꙗ (кірыліца)|Ꙗ]] · [[Ѥ]] · [[Юсы|Юсы]] · [[Юсы|Ѧ]]<br /> [[Юсы|Ѫ]] · [[Юсы|Ѩ]] · [[Юсы|Ѭ]] · [[Ѯ]] · [[Ѱ]] · [[Ѳ]] · [[Ѵ]]<br /> [[Ѷ]] · [[Ꙟ]] · [[Ꙡ]] · [[Ꙣ]] · [[Ꙥ]] · [[Ꙧ]] · [[Ꙩ]]<br /> [[Ꙫ]] · [[Ꙭ]] · [[ꙮ]] · [[Ꚙ]] · [[Ꚛ]] · [[Ꚏ̆]] · [[Ъ]]<br /> [[Ꙉ]] |- | colspan="7" style="text-align:center; font-size:90%;" | [[Літары кірыліцы]] |}<includeonly>[[Катэгорыя:Літары кірыліцы]]</includeonly><noinclude> {{doc}} [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны]] </noinclude> qjwjxy7h2vhp0c4nm6t3wwk4me7ny03 Герб Казахскай ССР 0 71976 5120869 5085859 2026-04-04T18:28:56Z DzBar 156353 шаблон 5120869 wikitext text/x-wiki {{Картка:Герб}} '''Герб Казахскай ССР''' — дзяржаўны сімвал [[Казахская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Казахскай ССР]].[[File:Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|thumb|Герб Казахскай ССР]]Герб Казахскай ССР грунтуецца на дзяржаўным [[Герб СССР|гербе СССР]]. Прыняты з Канстытуцыяй Казахскай ССР [[26 сакавіка]] [[1937]] года на Надзвычайным Х Усеказахскім з'ездзе Саветаў. ''артыкул 121:'' Дзяржаўны герб Казахскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі складаецца з малюнка залатых сярпа і молата, зьмешчаных крыж-накрыж, дзяржальнямі дадолу, на чырвоным фоне ў прамянях сонца і ў апраўленні каласоў, з надпісам на казахскай і рускай мовах: «[[Пралетарыі ўсіх краін, яднайцеся!]]». Наверсе гербу маецца пяціканцовая зорка, а ў ніжняй яго часткі - надпіс «Казахская С.С.Р.» на казахскай і рускай мовах. «Барлық елдеpдің пролетарлары, бірігіңдер!» — «Пролетарии всех стран, соединяйтесь!» Аднак да таго часу не існавала нават эскіза гербу, і быў абвешчаны конкурс. [[16 мая]] [[1937]] года быў абраны пераможца, з абрэвіятурамі '''QSSR''' і '''КССР''' на стужцы. [[28 студзеня]] [[1939]] года Прэзыдыўм Вярхоўнай Рады Казаскай ССР сваім указам занёс зьмены ў герб. Былі змененыя ўсе надпісы на казахскай мове ў лацінізаваным алфавіце на надпісы ў алфавіце на аснове рускай азбукі (глядзіце [[Казахскі алфавіт]]), на галоўнай стужцы абрэвіятуру '''QSSR''' змяніла '''ҚССP''' (літара [[С (кірыліца)|С]] часта адлюстроўвалася падобнай на лацінскую літару [[G (лацініца)|G]]). Адначасова молат стаў адлюстроўвацца накладзеным на серп. У [[1978]] годзе было прынята новае Становішча аб Дзяржаўным гербе Казахскай ССР, у адпаведнасці з якім серп стаў ізноў адлюстроўвацца накладзеным на молат, была паменшаная інтэнсіўнасць чырвонага фону, паменшана колькасць прамянёў сонца. == Гл. таксама == * [[Сцяг Казахскай ССР]] * [[Гімн Казахскай ССР]] * [[Сцяг Казахстана]] * [[Герб Казахстана]] * [[Гімн Казахстана]] == У Сеціве == * [http://www.hrono.ru/heraldicum/kazakstn/soviet.htm Герб Казахскай ССР] * [http://www.statesymbol.ru/sovietsymbol/20050419/39595314.html Дзяржсімволіка Казахскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі] {{Гербы Савецкіх Рэспублік}} [[Катэгорыя:Гербы рэспублік СССР|Казахская ССР]] [[Катэгорыя:Казахская ССР]] sixlwtw7a0adxiy5cwy3vkd6yqo2pqq Вядомыя асобы Мінска 0 74490 5120897 5118032 2026-04-04T19:28:37Z Rabbi Mendl 19651 /* С */ дапаўненне 5120897 wikitext text/x-wiki {{пералік}} Вядомыя ўраджэнцы [[Мінск]]а: {{АБВ}} __NOTOC__ == А == * [[Надзея Яўгеньеўна Аблова]] (нар. 1956) — беларускі гісторык. * [[Алена Яўгенаўна Агафонава-Шох]] (нар. 1964) — беларуская мастачка. * [[Мікалай Іванавіч Агафонаў]] (нар. 1955) — беларускі мастацтвазнавец, мастак. * [[Анжаліка Анатольеўна Агурбаш]] (нар. 1970) — беларуская [[Спявак|спявачка]], [[Акцёр|актрыса]] і [[Вядучы|тэлевядучая]]. * [[Антон Яўстаф’евіч Адамовіч]] (1909—1998) — беларускі літаратуразнавец, гісторык, публіцыст, празаік, доктар філалогіі. Сябра [[Рада БНР|Рады БНР]] і [[Беларуская незалежніцкая партыя|БНП]]. * [[Галіна Яўгенаўна Акуловіч]] (нар. 1957) — беларускі гісторык, архівіст. * Юлія Андрусышына (1932—2017) — дзяячка беларускай эміграцыі<ref>[https://nashaniva.com/197542 У Нью-Ёрку памерла Юлія Андрусішына, маці спевака Данчыка]</ref> * [[Міхал Анемпадыстаў|Міхаіл Анемпадыстаў]] (1964—2018) — беларускі [[мастак]], [[дызайнер]], [[паэт]], [[культуролаг]], [[мастацтвазнавец]]. * [[Ігар Васілевіч Арлоў]] (нар. 1956) — беларускі мастак. * [[Алесь Асташонак]] (1954—2004) — беларускі [[празаік]], [[кінасцэнарыст]], [[перакладчык]]. * [[Вера Дзмітрыеўна Астрэйка]] (нар. 1968) — беларуская мовазнаўца. * [[Яўген Станіслававіч Атрошчанка]] (нар. 1948) — [[кардыёлаг]]. == Б == * [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка]] (нар. 1963) — беларускі [[Банк|банкір]], [[філантроп]], [[палітык]], [[Палітычныя зняволеныя|палітычны зняволены]]. * [[Эдуард Віктаравіч Бабарыка]] (нар. 1990) — беларускі менеджар, [[Палітычныя зняволеныя|палітычны зняволены]]. * [[Наталля Аляксандраўна Бабіч]] (нар. 1981) — беларускі гісторык, архівіст. * [[Максім Багдановіч]] (1891—1917) — [[Беларуская мова|беларускі]] [[паэт]], [[Публіцыстыка|публіцыст]], [[літаратурны крытык]], [[перакладчык]], [[літаратуразнавец]]; класік [[Беларуская літаратура|беларускай літаратуры]], адзін са стваральнікаў беларускай літаратуры і сучаснай [[Літаратурная мова|літаратурнай]] [[Беларуская мова|беларускай мовы]]. * [[Раман Ігаравіч Бандарэнка]] (1989—2020) — беларускі мастак, загінулы ў час [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі 2020—2021 гадоў]]. * [[Алена Анатолеўна Бараноўская]] (нар. 1967) — беларуская мастачка. * [[Фёдар Міхайлавіч Бараноўскі]] (1924—2000) — беларускі мастак-жывапісец. * [[Аляксандр Аркадзевіч Барковіч]] (нар. 1968) — беларускі мовазнавец. * [[Аляксандр Расціслававіч Барташэвіч]] (нар. 1966) — беларускі мастак. * [[Мацвей Ізраілевіч Басаў]] (нар. 1950) — беларускі мастак. * [[Марына Генадзеўна Бацюкова]] (нар. 1961) — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, фатографка. * [[Таццяна Паўлаўна Белавусава-Пятроўская]] (нар. 1950) — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Іосіф Іосіфавіч Белановіч]] (1929—1998) — беларускі мастак. * [[Міхаіл Аркадзевіч Бергер]] (1909—1981) — беларускі піяніст і педагог. * [[Усевалад Віктаравіч Більдзюкевіч]] (1879 — пасля 1940) — беларускі праваслаўны свецкі і грамадскі дзеяч, публіцыст, журналіст, рэдактар. * [[Святлана Яўгенаўна Богуш]] (нар. 1987) — беларуская мовазнаўца, паэтка, перакладчыца. * [[Уладзімір Андрэевіч Бойка]] (1932—1996) — беларускі журналіст, мастацтвазнавец, літаратурны крытык, паэт, мастак. * [[Ларыса Барысаўна Бортнік]] (нар. 1953) — беларуская мастацтвазнавец. * [[Ісак Сямёнавіч Брук]] (1902—1974) — савецкі вучоны ў галіне энергетыкі і вылічальнай тэхнікі. * [[Андрэй Васілевіч Бурсаў]] (нар. 1976) — беларускі паэт, мастак, фатограф і перакладчык. * [[Андрэй Яўгенавіч Бур’як]] (нар. 1965) — беларускі мастак. * [[Юрый Сямёнавіч Бушлякоў|Юрась Бушлякоў]] (1973—2013) — беларускі мовазнавец, журналіст і перакладчык. == В == * [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч]] (1847—1928) — палітычны дзеяч і меценат, фундатар [[Касцёл Святога Сымона і Святой Алены|Чырвонага касцёла]]. * [[Абрам Ільіч Вайнштэйн]] (1916—1990) — беларускі жывапісец. * [[Віктар Мацвеевіч Варламаў]] (1936—1996) — беларускі жывапісец. * [[Наталля Васкабовіч]] (нар. 1993) — беларуская футбалістка. * [[Сяргей Міхайлавіч Вержбаловіч]] (1902—1987) — беларускі псіхолаг і псіхатэхнік. * {{нп5|Ніна Волмарк||fr|Nina Wolmark}}. * [[Лявон Вольскі]] (нар. 1965) — беларускі [[Музыкант|музыка]]. * [[Ганна Альбертаўна Выганная]] (нар. 1966) — беларуская мастачка. * [[Вячаслаў Віктаравіч Вярсоцкі]] (нар. 1955) — беларускі жывапісец. * [[Ірына Паладзеўна Ползік|Арына Вячорка]] (1961—2012) — беларускі [[грамадскі дзеяч]], навуковец, [[Педагогіка|педагог]]. == Г == * [[Леанард Эдуардавіч Гадлеўскі]] (1935—1982) — беларускі мастак. * [[Алесь Гарун]] (1887—1920) — беларускі паэт, празаік, публіцыст. * [[Міхаіл Якаўлевіч Гафт]] (1913—1987) — беларускі мастак тэатра. * [[Зіна Гімпелевіч]] (нар. 1949) — беларускі і канадскі філолаг, культуролаг, беларусістка. * [[Алег Аркадзевіч Глекаў]] (нар. 1967) — мастак, кніжны графік, рэдактар. * {{нп5|Саламон Грайзель||fr|Salomon Grayzel}}. * [[Генадзь Уладзіміравіч Грушавы]] (1950—2014) — заснавальнік дабрачыннага фонду «Дзецям Чарнобыля», адзін з арганізатараў [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|Беларускага народнага фронту «Адраджэньне»]], уладальнік [[Нарвегія|нарвежскай]] праваабарончай узнагароды памяці прафесара Торалфа Рафто. * [[Ірына Леанідаўна Грыбко]] (нар. 1964) — беларускі гісторык, педагог. * [[Анатоль Пятровіч Грыцкевіч]] (1929—2015) — беларускі [[гісторык]]. * [[Пётр Адамавіч Гуд]] (нар. 1945) — беларускі этнограф, фалькларыст, рэжысёр, сцэнарыст. * [[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі]] (нар. 1960) — беларускі гісторык, музеолаг. * [[Аркадзь Яфімавіч Гураў]] (1956—2002) — беларускі кампазітар. * [[Кліменцій Ісаакавіч Гурвіч]] (1903 — ?) — беларускі бібліятэкар, ваенны ўрач. * [[Ніна Мікалаеўна Гурло]] (нар. 1946) — беларускі мастак. * [[Соф'я Якаўлеўна Гурыч]] (1919—1999) — беларуская актрыса, рэжысёр. == Д == * [[Наталля Мікалаеўна Даўгулевіч]] (нар. 1975) — беларуская мовазнаўца. * {{нп5|Вячаслаў Дзінерштэйн||fr|Viacheslav Dinerchtein}}. * [[Іосіф Львовіч Дорскі]] (1911—1964) — беларускі тэатральны дзеяч, драматург. * [[Людміла Уладзіміраўна Дучыц]] (нар. 1950) — беларускі археолаг, гісторык. == Е == * [[Андрэй Рыгоравіч Ермаловіч]] (нар. 1971) — беларускі дыпламат. == Ж == * [[Эдуард Эдуардавіч Жакевіч]] (нар. 1940) — беларускі мастак-графік. * [[Валерый Фёдаравіч Жыгалка]] (нар. 1940) — беларускі рэжысёр. == З == * [[Мар’ян Міхайлавіч Зайцаў]] (1949—1999) — беларускі празаік, публіцыст, гісторык. * [[Таццяна Алегаўна Зарэцкая]] (нар. 1994) — беларуская прадпрымальніца, былая прадстаўніца па фінансах і эканоміцы Аб’яднаннага пераходнага кабінета Беларусі. * [[Віктар Адамавіч Зелязей|Віктар Зелязей]] ([[1881]] — каля [[1951]]) — удзельнік беларускага нацыянальнага руху пачатку ХХ ст. * [[Ігар Яўгенавіч Зуйкоў]] (нар. 1952) — беларускі фізік. == І == * [[Людміла Сяргееўна Іванова]] (нар. 1947) — беларускі гісторык, архівіст, палеограф. * [[Віктар Антонавіч Івашкевіч]] (1959—2013) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. * [[Барыс Уладзіміравіч Івонцьеў]] (1926—1985) — беларускі скульптар. * [[Алена Георгіеўна Ільіна]] (нар. 1948) — беларускі вучоны ў галіне медыцынскай генетыкі. * {{нп5|Ізя Ісгур||fr|Isia Isgour}}. == Й == * [[Віталь Альгімантавіч Йоцюс]] (нар. 1983) — беларускі гісторык. == К == * [[Жанна Анатолеўна Капуснікава]] (нар. 1965) — беларуская мастачка, спецыяліст па мастацкім мадэляванні адзення. * [[Юрый Аляксандравіч Карачун]] (1931—1997) — беларускі мастак-[[Графіка (мастацтва)|графік]], [[мастацтвазнавец]]. * [[Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка]] (1949—1999) — беларускі палітычны і грамадскі дзеяч. * [[Ілона Георгіеўна Касабука]] (нар. 1966) — беларуская мастачка. * [[Ларыса Піліпаўна Касцюкавец]] (1939—2014) — беларускі музыказнавец, фалькларыст, медыявіст. * [[Вольга Іванаўна Касцюкова]] (нар. 1954) — беларускі матэматык. * [[Уладзімір Леанідавіч Каткоўскі]] (1976—2007) — заснавальнік [[Беларуская Вікіпедыя|беларускай Вікіпедыі]]. * [[Яніна Каханоўская]] (1905—2005) — беларуская грамадская дзяячка. * [[Арлен Міхайлавіч Кашкурэвіч]] (1929—2013) — беларускі мастак-графік. * [[Вітаўт Кіпель]] (1927—2022) — беларускі грамадскі дзеяч, гісторык. * [[Зора Кіпель]] (1927—2003) — беларуская грамадская дзяячка, [[літаратуразнавец]], публіцыстка. * [[Яўген Сяргеевіч Кулік]] (1937—2002) — беларускі мастак, аўтар эталона герба «[[Пагоня]]» як [[Герб Беларусі|дзяржаўнага герба Рэспублікі Беларусь]] у 1991—1995 гадах. * [[Ігар Мікалаевіч Кулікоў]] (нар. 1988) — беларускі паэт і перакладчык. * [[Віктар Давыдавіч Купрэйчык]] (1949—2017) — [[Беларусь|беларускі]] [[шахматы]]ст, [[Гросмайстар, шахматы|гросмайстар]]. * [[Максім Кутузаў]] (нар. 1995) — беларускі пісьменнік, драматург і навуковец. * [[Аляксандр Ігаравіч Кухта]] (нар. 1993) — беларускі праваслаўны святар, відэаблогер. == Л == * {{нп5|Барыс Левін (мантажор)|Барыс Левін|fr|Borys Lewin}}. * [[Павел Латушка]] (нар. 1973) — беларускі палітык. * [[Юрый Мікалаевіч Лаўрык]] (нар.1966) — беларускі гісторык культуры, кнігазнаўца, бібліятэкар, пісьменнік. * [[Сяргей Сяргеевіч Лосеў]] (нар. 1971) — беларускі юрыст. * [[Янка Лучына]] (1851—1897) — беларускі [[паэт]]-[[Дэмакратыя|дэмакрат]], мысляр. * [[Андрэй Уладзіміравіч Любы]] (нар. 1980) — беларускі гісторык. * [[Уладзімір Лянкевіч]] (нар. 1987) — беларускі паэт і перакладчык, спявак, музыкант. == М == * [[Аляксей Міхайлавіч Мажэйка]] (1902—1986, [[Харкаў]]) — глебазнавец. Доктар сельскагаспадарчых навук, прафесар<ref>https://esu.com.ua/article-68303</ref> * [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў]] (1909, мяст. [[Козырава]], цяпер у межах Мінска — 1937) — беларускі [[паэт]], [[перакладчык]], ахвяра савецкіх рэпрэсій. * [[Леанід Уладзіміравіч Маракоў]] (1958—2016) — беларускі [[журналіст]], [[пісьменнік]], [[гісторык]], [[энцыклапедыст]], член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]], правадзейны член міжнароднага ПЭН-клуба. Даследчык рэпрэсій савецкіх уладаў на Беларусі. * [[Вітаўт Міхайлавіч Мартыненка]] (1959—2016) — беларускі журналіст, музычны крытык, пісьменнік, паэт і аўтар тэкстаў * [[Пётр Паўлавіч Марцаў]] (1962—2014) — беларускі журналіст, выдавец. * [[Каміла Марцінкевіч]] (каля 1837—1900) — музыка, кампазітарка, пэдагог, удзельніца рэвалюцыйнага ру­ху на Беларусі ў 1860-я гады. Дачка [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|В. Дунін-Марцінкевіча]]. * [[Настасся Ігараўна Масквіна]] (нар. 1972) — беларуская оперная спявачка. * [[Надзея Паўлаўна Маслоўская]] (нар. 1955) — беларускі філолаг, мовазнавец. * [[Антон Уладзіміравіч Матусевіч]] (нар. 1954) — беларускі юрыст. * [[Ян Матусевіч]] (1948—1998) — беларускі рэлігійны і [[грамадскі дзеяч]], святар. * [[Ігар Аляксандравіч Міклашэвіч]] (1963—2013) — беларускі спецыяліст у галіне механікі дэфармуемага цвёрдага цела. * [[Юрый Мікалаевіч Мікульскі]] (нар. 1988) — беларускі гісторык. * [[Фларыян Станіслаў Міладоўскі]] (1819—1889) — беларускі кампазітар, піяніст, педагог. * [[Валерый Міхайлавіч Мірановіч]] (1945—2012) — спецыяліст у галіне аэрадзінамікі. Доктар тэхнічных навук, прафесар<ref>https://esu.com.ua/article-64606</ref> * [[Аляксандр Іванавіч Мірончык]] (нар. 1954) — беларускі скульптар. * [[Ігар Мікалаевіч Молчан]] (нар. 1962) — беларускі балетнік. * [[Ларыса Фёдараўна Мурашка]] (нар. 1951) — беларускі кампазітар. * [[Аляксандр Міхайлавіч Мядзведзеў]] (нар. 1960) — беларускі археолаг. == Н == * [[Ізідар Герасімавіч Нісневіч]] (1914—1977) — беларускі музыказнавец, музычны крытык. == П == * [[Таццяна Ігараўна Палікоўская]] (нар. 1978) — беларускі гісторык. * [[Уладзімір Іванавіч Пашкевіч]] (нар. 1963) — беларускі гісторык. * [[Міхаіл Іванавіч Пржыбытка]] (1906—1973) — беларускі дзеяч тэатра. * [[Ягор Уладзіміравіч Прыстаўка]] (нар. 1981) — беларускі філолаг. * [[Сяргей Яўгенавіч Пукст]] (нар. 1972) — беларускі кампазітар, аранжыроўшчык, піяніст, гітарыст, музычны журналіст. * [[Іван Пуліхаў]] (1879—1906) — эсэр-рэвалюцыянер. * [[Канстанцін Васілевіч Пуроўскі]] (1894—1965) — беларускі фалькларыст, спявак і лібрэтыст. * [[Яўгенія Эргардаўна Пфляўмбаўм]] (1908—1996) — беларуская [[паэтэса]]. * [[Таццяна Антонаўна Пятроўская]] (1946—2000) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. == Р == * [[Валерый Мікалаевіч Раеўскі]] (1939—2011) — беларускі тэатральны рэжысёр, народны артыст Беларусі. * [[Алена Якаўлеўна Ракава]] (нар. 1926) — беларускі музыказнавец. * [[Таццяна Анатолеўна Ратабыльская]] (нар. 1959) — беларускі тэатразнавец. * [[Алесь Розна]] (1913—1942) — беларускі паэт, перакладчык. * [[Ларыса Ільінічна Рулёва]] (нар. 1952) — беларускі тэатральны мастак. * [[Сяргей Аляксандравіч Рыбчонак]] (нар. 1966) — беларускі архівіст, гісторык. == С == * [[Яфім Ільіч Садоўскі]] (1908—1993) — беларускі пісьменнік і журналіст. * [[Мікалай Сцяпанавіч Саламенка]] (1921—1995) — вучоны ў галіне будаўнічай механікі карабля. * {{нп5|Мішэль Салкінд||fr|Michael Salkind}}. * [[Зміцер Саўка]] (1965—2016) — беларускі мовазнавец. * [[Барыс Аляксандравіч Семілетаў]] (нар. 1956) — беларускі мастак. * [[Валянціна Мікалаеўна Сідарэнка]] (нар. 1954) — беларускі ўрач-акушэр-гінеколаг. Доктар медыцынскіх навук (2008), прафесар (2010). * [[Зміцер Сідаровіч]] (1965—2014) — беларускі музыкант, бард. * [[Віталь Вячаслававіч Сіліцкі]] (1972—2011) — беларускі палітолаг і аналітык. * [[Ганна Скаржанка]] (1917—–1992) — польская актрыса тэатра, кіно і тэлебачання, спявачка, родам з [[Мінск]]а. * [[Аляксей Скобля]] («Тур»; 1990—2022) — баец-добраахвотнік [[Батальён імя Кастуся Каліноўскага|батальёна імя Кастуся Каліноўскага]], які загінуў пры абароне Кіева. Герой Украіны. * {{нп5|Жак Стані||fr|Jacques Stany}}. * [[Уладзімір Дзмітрыевіч Станкевіч]] (1923—2008) — беларускі рэжысёр. * [[Стэфанія Міхайлаўна Станюта]] (1905—2000) — беларуская актрыса. * [[Дзіяна Уладзіміраўна Стэльмах]] (нар. 1939) — беларускі тэатразнавец. * [[Валянцін Стэфановіч]] (нар. 1972) — беларускі праваабаронец. * [[Святлана Георгіеўна Суджаева]] (нар. 1951) — выбітны беларускі вучоны ў галіне кардыялогіі, рэабіліталогіі, патафізіялогіі кровазвароту, псіхафізіялогіі. * [[Наталля Уладзіміраўна Сухаверхава]] (нар. 1949) — мастак дэкартатыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Аляксандр Мікалаевіч Сямашка]] (1952—2013) — вучоны ў галіне вылічальнай тэхнікі і сістэм кіравання. * [[Георгій Мінавіч Сямёнаў]] (1908—1942) — адзін з арганізатараў Мінскага патрыятычнага падполля ў Вялікую Айчынную вайну. * [[Дзмітрый Аляксандравіч Сямёнаў]] (1926—1982) — беларускі грамадскі дзеяч. * [[Таццяна Уладзіміраўна Сянько]] (нар. 1953) — псіхолаг. == Т == * [[Віктар Мікалаевіч Тамашэвіч]] (1954—2008) — вучоны ў галіне эканомікі і статыстыкі. * [[Аляксандр Валер’евіч Тарайкоўскі]] (1986—2020) — беларускі прадпрымальнік, загінулы ўдзельнік [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў]] пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]]. * [[Валянцін Яфімавіч Тарас]] (1930—2009) — беларускі [[паэт]], [[крытык]] і [[перакладчык]]. * [[Віталь Валянцінавіч Тарас]] (1956—2011) — беларускі [[журналіст]], [[публіцыст]]. * [[Кастусь Тарасаў]] (1940—2010) — беларускі пісьменнік, гісторык, дзеяч нацыянальна-дэмакратычнага руху Беларусі. * [[Уладзімір Іванавіч Тарашкевіч]] (нар. 1948) — музыкант-[[валтарніст]], музычны педагог * [[Уладзімір Міхайлавіч Ткач]] (нар. 1956) — баяніст, кампазітар, аранжыроўшчык. * [[Марына Дзмітрыеўна Троіцкая]] (1911—1990) — рэжысёр радыё. == У == * [[Ганна Аляксандраўна Урбан]] (нар. 1962) — беларускі архітэктар. * [[Сяргей Міронавіч Ушарэнка]] (нар. 1949) — беларускі вучоны ў галіне матэрыялазнаўства. == Ф == * [[Андрэй Андрэевіч Фёдараў]] (нар. 1949) — беларускі палітолаг. * [[Іна Мікалаеўна Фралова]] (нар. 1972) — беларуская пісьменніца, перакладчык, аўтар лірычных вершаў і кніг для дзяцей. * [[Аляксандр Фрыдман]] (нар. 1979) — беларускі і нямецкі гісторык. == Х == * [[Юрый Хадыка]] (1938—2016) — беларускі [[навуковец]], грамадскі і культурны дзеяч. * [[Аляксей Пятровіч Харак]] (1978—2019) — беларускі мастацтвазнавец, экспазіцыянер. * [[Дзяніс Хвастоўскі]] (1976—2001) — паэт, удзельнік нацыянальна-дэмакратычнага руху 1990-х — пач. ХХІ ст<ref>Імены Свабоды стар 478 96247f72-a7e0-4382-ad1c-ec68459cf6b7.pdf (rferl.org)</ref>. * [[Ілья Хрэнаў]] («Літвін»; 1994—2022) — баец-добраахвотнік, які загінуў [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|пры абароне Украіны]]<ref>«Працаваў праграмістам, нармальна зарабляў». Хто такі беларус Ільля «Літвін», які загінуў за Ўкраіну (svaboda.org)</ref>. == Ц == * [[Аляксандр Валянцінавіч Ціхаміраў]] (нар. 1965) — беларускі гісторык, спецыяліст у галіне гісторыі міжнародных адносін і дыпламатыі. == Ч == * [[Наталля Уладзіміраўна Чайка]] (нар. 1967) — беларускі філолаг. * [[Вераніка Анатолеўна Чаркасава]] (1959—2004) — беларуская журналістка. * [[Руслан Іосіфавіч Чарнецкі]] (нар. 1981) — беларускі акцёр тэатра і кіно, дэпутат. * [[Генадзь Рыгоравіч Чысты]] (нар. 1947) — беларускі мастак-афарміцель. == Ш == * [[Валянцін Браніслававіч Шалькевіч]] (1945—2001) — беларускі вучоны ў галіне неўралогіі і нейрахірургіі. * [[Леанід Валянцінавіч Шалькевіч]] (нар. 1972) — беларускі навуковец, даследчык, урач. * [[Міхаіл Шарамет]] (1982—2013) — заснавальнік вайскова-патрыятычнай арганізацыі «Ваяр»<ref>Памёр Міхал Шарамет — адзін зь легендарных Міронаў https://www.svaboda.org/a/24966275.html</ref>. * [[Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч]] (1934—2022) — беларускі фізік, дзяржаўны дзеяч, першы кіраўнік незалежнай Рэспублікі Беларусь == Ю == * [[Язэп Аляксандравіч Юхо|Язэп Юхо]] (1921—2004) — заснавальнік першай навуковай школы дзяржавы і права Беларусі, сябар Вялікай Рады міжнароднага грамадскага аб’яднання [[Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»|ЗБС «Бацькаўшчына»]]. == Я == * [[Анры Барысавіч Янпольскі]] (нар. 1935) — беларускі скрыпач, музычны педагог. {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Мінска| ]] [[Катэгорыя:Спісы:Мінск]] 4gg7d47s8e1aj4wj9trr3md0k841n2e Нацыянал-бальшавісцкая партыя 0 85117 5120929 4441252 2026-04-04T21:38:16Z 5120929 wikitext text/x-wiki {{Картка:Партыя | party_name = Нацыянал-бальшавісцкая партыя | party_origname = Национал-большевистская партия | party_logo = National Bolshevik Party flag.svg | leader = [[Эдуард Лімонаў]] | foundation = 1994 | alliance = | ideology = нацыянал-бальшавізм | membership = | headquarters = [[Масква|горад Масква]], [[Расія]] | motto = | anthem = | website = http://www.nazbol.info/ }} '''Нацыянал-бальшавісцкая партыя''' ('''НБП''') ([[Руская мова|рус.]] ''Национал-большевистская партия'') — экстрэмісцкая арганізацыя ў [[Расія|Расіі]]. Зарэгістравана ў якасці юрыдычнай асобы ў 1993. Лідар [[Эдуард Лімонаў]]. Колькасць членаў на пачатак 2007 года паводле Э. Лімонава перавышала 56 тысяч чалавек. НБП ліквідаваная рашэннем суда ў 2005 г. і забаронена ў 2007 г. як экстрэмісцкая арганізацыя. == Спасылкі == *[https://web.archive.org/web/20090122065905/http://nbp-info.com/ Нацыянал-бальшавісцкая партыя - афіцыйны сайт] *[https://web.archive.org/web/20100103030917/http://www.nazbol.ru/ Нацыянал-бальшавісцкая партыя] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палітычныя партыі Расіі]] [[Катэгорыя:Нацыянал-бальшавізм]] p5tdsrd96kemzi2b22rgtlg7vgwkx4x Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка 4 90386 5120722 5115287 2026-04-04T12:59:21Z DzBar 156353 5120722 wikitext text/x-wiki ''Новыя факты, калі ласка, дадавайце зверху, каб не было блытаніны :)'' * Падчас прэзідэнцтва [[Джордж Уокер Буш|Джорджа Буша-малодшага]] ў [[Белы дом|Белым доме]] жыла '''[[Індыя (котка)|Індыя]]'''. * Аснова плаўніка '''[[кісцяпёрыя рыбы|кісцяпёрых рыб]]''' уяўляе сабой мускулістую лопасць, унутры якой знаходзіцца моцны [[шкілет]]. ''[[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]]'' [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты|Ці ведаеце вы]] 0dfagc027oqvm6raggvvksy9nkxfiz8 5120743 5120722 2026-04-04T13:23:31Z JerzyKundrat 174 наступная пасля рыб галіна эвалюцыі) 5120743 wikitext text/x-wiki ''Новыя факты, калі ласка, дадавайце зверху, каб не было блытаніны :)'' * Аснова плаўніка '''[[кісцяпёрыя рыбы|кісцяпёрых рыб]]''' уяўляе сабой мускулістую лопасць, унутры якой знаходзіцца моцны [[шкілет]]. * Падчас прэзідэнцтва [[Джордж Уокер Буш|Джорджа Буша-малодшага]] ў [[Белы дом|Белым доме]] жыла '''[[Індыя (котка)|Індыя]]'''. ''[[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]]'' [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты|Ці ведаеце вы]] 9zt6h56xf3jirx96wn0froik4z1vqk1 М (кірыліца) 0 92816 5120965 5106930 2026-04-04T22:09:47Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[М]] у [[М (кірыліца)]] 5106930 wikitext text/x-wiki {{Кірыліца|загаловак=Літара М|Image=Cyrillic letter Em.png}} '''М, м''' — чатырнаццатая літара беларускага алфавіта. == Гісторыя == Паходзіць з кірыліцкай ''М'' («мыслеце»), што ўзнікла на аснове грэка-візантыйскай устаўнай ''Μ'' («[[мю|мі]]»). У старабеларускім графіку перайшла са старажытнарускага пісьменства. Абазначала зычныя гукі [м], [м’] (''масло'', ''минута''). Мела таксама лічбавае значэнне «сорак». У рукапісах XIV — XVII стагоддзяў у сувязі з функцыянаваннем розных пісьмовых школ і выкарыстаннем розных тыпаў пісьма ([[устаў]], [[паўустаў]], [[скорапіс]]) ужывалася ў некалькіх варыянтах, якія дапамагаюць вызначыць час і месца напісання помнікаў. У XVI ст. акрамя рукапіснай набыла друкаваную форму. Пачынаючы з [[Францыск Скарына|Ф. Скарыны]], стала адрознівацца як малая і вялікая, хоць ужыванне вялікай літары ва ўласных імёнах, геаграфічных назвах і ў пачатку сказаў не было яшчэ паслядоўным. == Беларуская мова == У сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мове]] абазначае санорныя змычна-праходныя губна-губныя [[зычныя]] гукі [м], [м’] (''мара'', ''мядунка'' — [м'адунка]). Бывае вялікая і малая, мае рукапісную і друкаваную формы. Ужываецца ў афіцыйных [[абрэвіятура]]х (''МБА'', ''МАЗ''), як умоўнае скарачэнне слоў «метр» (''30 м''), «мора» (''Балтыйскае м.''). Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне «трынаццаты» (''група «М»''), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэнне для размежавання прадметаў пад адным нумарам (''шыфр № 9м''). == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|артыкул=М|том=5|старонкі=5}} [[Катэгорыя:Клавіятура]] [[Катэгорыя:Літары кірыліцы]] [[Катэгорыя:Балгарскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Беларускі алфавіт]] [[Катэгорыя:Македонскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Рускі алфавіт]] [[Катэгорыя:Украінскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Стараславянскі алфавіт]] gvx8i09fxlom4j2qh83x2pitqw96fm9 Джын Келі 0 94237 5121219 5050408 2026-04-05T10:06:52Z StarDeg 16311 5121219 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст | Імя = Джын Келі | Арыгінал імя = Gene Kelly | Фота = | Шырыня = 235px | Імя пры нараджэнні = Юджын Каран Келі | Дата нараджэння = 23.8.1912 | Месца нараджэння = [[Пітсбург]], [[ЗША]] | Дата смерці = 2.2.1996 | Месца смерці = [[Беверлі-Хілз]], [[ЗША]] | Прафесія = [[танцор]], [[акцёр]] | Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|ЗША}} | Гады актыўнасці = 1942—1985 | imdb_id = 0000037 | Сайт = }} '''Джын Келі''' ({{lang-en| Gene Kelly, Eugene Curran Kelly}}; {{ДН|23|8|1912}} — {{ДС|2|2|1996}}) — амерыканскі [[акцёр]], харэограф, [[рэжысёр]], спявак і [[Кінапрадзюсар|прадзюсар]]. Вядомы перш за ўсё сваёй роляй у знакамітым мюзікле «Якія спяваюць пад дажджом», хоць ён быў зоркай [[Галівуд]]а ў 1940-я і 1950-я гг., стварыўшы за гэты час дзясяткі выдатных фільмаў, якія ўвайшлі ў залаты фонд сусветнага кінематографа. == Фільмаграфія == * 1948 — [[Тры мушкецёры (фільм)|Тры мушкецёры]] * 1951 — [[Амерыканец у Парыжы]] == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == {{commonscat-inline|Gene Kelly|Джын Келі}} * {{imdb name|name=Джын Келі|id=0000037}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія Сесіля Б. Дэміля}} {{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за ўклад у кінематограф}} {{DEFAULTSORT:Келі}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Сесіля Б. Дэ Міля]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША за ўклад у кінематограф]] [[Катэгорыя:Галівудская алея славы]] [[Катэгорыя:Асобы]] aewdk472gtdbmhn1suaxjz4psdpwlqj 5121220 5121219 2026-04-05T10:07:19Z StarDeg 16311 5121220 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст | Імя = Джын Келі | Арыгінал імя = Gene Kelly | Фота = | Шырыня = 235px | Імя пры нараджэнні = Юджын Каран Келі | Дата нараджэння = 23.8.1912 | Месца нараджэння = [[Пітсбург]], [[ЗША]] | Дата смерці = 2.2.1996 | Месца смерці = [[Беверлі-Хілз]], [[ЗША]] | Прафесія = [[танцор]], [[акцёр]] | Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|ЗША}} | Гады актыўнасці = 1942—1985 | imdb_id = 0000037 | Сайт = }} '''Джын Келі''' ({{lang-en| Gene Kelly, Eugene Curran Kelly}}; {{ДН|23|8|1912}} — {{ДС|2|2|1996}}) — амерыканскі [[акцёр]], харэограф, [[рэжысёр]], спявак і [[Кінапрадзюсар|прадзюсар]]. Вядомы перш за ўсё сваёй роляй у знакамітым мюзікле «[[Якія спяваюць пад дажджом]]», хоць ён быў зоркай [[Галівуд]]а ў 1940-я і 1950-я гг., стварыўшы за гэты час дзясяткі выдатных фільмаў, якія ўвайшлі ў залаты фонд сусветнага кінематографа. == Фільмаграфія == * 1948 — [[Тры мушкецёры (фільм)|Тры мушкецёры]] * 1951 — [[Амерыканец у Парыжы]] == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == {{commonscat-inline|Gene Kelly|Джын Келі}} * {{imdb name|name=Джын Келі|id=0000037}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія Сесіля Б. Дэміля}} {{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за ўклад у кінематограф}} {{DEFAULTSORT:Келі}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Сесіля Б. Дэ Міля]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША за ўклад у кінематограф]] [[Катэгорыя:Галівудская алея славы]] [[Катэгорыя:Асобы]] hsuhjpppaxmezc4fds73n3hcfms48vh Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў) 0 96041 5120873 4937961 2026-04-04T18:34:52Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5120873 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі |Арыгінальная назва = |Выява = Budslaŭ, church.jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = пасёлак |Месцазнаходжанне = [[Будслаў]], [[Мядзельскі раён|Мядзельскі]] раён, [[Мінская вобласць|Мінская]] вобл. |lat_dir = N |lat_deg = 54 |lat_min = 47 |lat_sec = 13 |lon_dir = E |lon_deg = 27 |lon_min = 27 |lon_sec = 5 |region = BY |На карце = Беларусь Мінская вобласць |Канфесія = [[Каталіцтва|Каталіцызм]] |Епархія = [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія]] |Ордэнская прыналежнасць = [[Бернардзінцы|бернардзінцы]] |Тып будынка = прыхадскі храм |Архітэктурны стыль = позняе [[барока]] |Аўтар праекта = К. Пенс |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 28 жніўня [[1633]] |Заканчэнне будаўніцтва = 1783 |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = [[Будслаўскі абраз Маці Божай]] |Стан = |Сайт = http://site.catholic.by/budslau/ |Commons = }} {{Значэнні|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі}} '''Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі''' — былы бернардзінскі, цяпер прыхадскі каталіцкі храм у п. [[Будслаў]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Помнік архітэктуры позняга [[барока]]. У касцёле знаходзіцца [[Будслаўскі абраз Маці Божай]] — адзін з найбольш шануемых каталіцкіх абразоў, [[Папа Рымскі]] [[Ян Павел II]] у [[1996]] годзе абвясціў гэту ікону [[Патрон (святы)|патрон]]кай [[Беларусь|Беларусі]]. 28 лістапада 2018 года ўрачыстасць у гонар ушанавання абраза Маці Божай Будслаўскай («[[Будслаўскі фэст]]») была ўнесена ў Рэпрэзентатыўны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва ЮНЕСКА<ref>{{cite web|url=https://ich.unesco.org/en/RL/celebration-in-honor-of-the-budslau-icon-of-our-lady-budslau-fest-01387|title=Celebration in honor of the Budslaŭ icon of Our Lady (Budslaŭ fest)|work=[[ЮНЕСКА]]|date=2018|accessdate=2018-11-28|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nashaniva.by/?c=ar&i=221406|title=ЮНЕСКА ўключыла Будслаўскі фэст у спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны|date=2018-11-28|accessdate=2018-11-28|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Budsłaŭ, Bernardynski. Будслаў, Бэрнардынскі (H. Lajbovič, 1760).jpg|міні|злева|Кляштар бернардзінцаў, з піктаграфічнай карты [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]]]] Упершыню згадваецца ў дакументах у 1504 годзе, калі вялікі князь [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандр]] падарыў [[Вільня|віленскім]] [[бернардзінцы|бернардзінцам]] (галіна [[францысканцы|францысканцаў]]) 6 000 [[Морг (адзінка плошчы)|моргаў]] лесу ў [[Менскі павет|Менскім павеце]]. Манахі, якія атрымалі зямлю, жылі па 2—4 чалавекі ў пабудовах-будах, маючы пры гэтым капліцу. У 1591 годзе быў пабудаваны драўляны храм Наведвання Марыяй Елізаветы, у якім знаходзілася цудадзейны [[Будслаўскі абраз Маці Божай|абраз Маці Божай]], прывезены ў 1598 годзе [[Ян Дамінікавіч Пац|Янам Пацам]] з [[Рым]]а (дарунак [[Папа Рымскі|Папы Рымскага]] [[Клімент VIII|Клімента VIII]]) і ў 1613 годзе перададзены ў касцёл. Пазней, у 1643 годзе, пабудаваны новы касцёл, а ў 1750 годзе — жылы корпус. 29 чэрвеня 1767 года было пачата будаўніцтва новага касцёла, пры гэтым былі выкарыстаны муры бакавой [[капліца|капліцы]] касцёла [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзя.]] У 1782 годзе для стварэння ўнутранага дэкору новага храма быў запрошаны мастак [[Казімір Анташэўскі]], які распісаў інтэр'ер унікальнымі ілюзорнымі алтарамі{{sfn|Klajumienė|2006|с=91—92}}. У 1783 годзе касцёл быў асвечаны ў гонар Унебаўзяцця Маці Божай. На працягу другой паловы XVIII стагоддзя да яго былі прыбудаваны розныя касцёльныя памяшканні. З 1756 года пры манастыры існавала музычная школа, у 1793—1842 гадах — двухкласная школа і шпіталь. У 1731—1797 гадах у духоўнай школе манастыра вывучалі маральную тэалогію і рыторыку, пры гэтым манахаў налічвалася 4—17 чалавек. Пасля зачынення кляштара ў 1852 годзе некаторыя яго манахі бралі ўдзел у [[Паўстанне 1863-1864 гадоў|паўстанні 1863—1864 гадоў]]. Цяпер у касцёле служаць дыяцэзіяльныя святары. Побач з храмам захаваўся будынак [[плябанія|плябаніі]] XIX стагоддзя. 11 мая 2021 года ў будынку касцёла ўзнік пажар, які знішчыў дах, моцна пашкодзіў скляпенні і іншыя будаўнічыя канструкцыі. У самім касцёле пацярпелі арганы, алтар, жывапіс<ref>[https://www.svaboda.org/a/31250947.html Арганам і алтару касьцёла ў Будаславе пасьля пажару патрэбны дэмантаж, кансэрвацыя і аднаўленьне. ФОТА]</ref>. Быў распачаты збор сродкаў на аднаўленне пашкоджанай пажарам святыні<ref>[https://catholic.by/3/2-ucat/13297-biskup-velikaselets-prosits-usikh-lyudzej-dobraj-voli-dapamagchy-adna-lenni-budsla-skaj-svyatyni-rekvizity-dlya-akhvyaravannya Біскуп Велікаселец просіць усіх людзей добрай волі дапамагчы ў аднаўленні Будслаўскай святыні (рэквізіты для ахвяраванняў)]</ref>. Да пачатку кастрычніка касцёл цалкам накрыты часовым дахам<ref>[https://catholic.by/3/news/belarus/13839-budslau-chasovy-dakh-nakryty-neuzabave-adnovyatstsa-nabazhenstvy-u-kastsjole catholic.by]</ref>. 31 снежня ўнутры касцёла прайшла імша на заканчэнне года<ref>[https://t.me/budslau/179 t.me/budslau]</ref>. У 2022 годзе ў касцёле завяршылі будаўнічыя работы, 29 верасня падпісаны акт аб увядзенні ў эксплуатацыю. == Архітэктура == [[Файл:Будслаўкасьцёл 3.jpg|міні|злева|[[Алтар Наведзінаў Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў)|Драўляны бакавы алтар Звеставання Найсвяцейшай Дзевы Марыі]], XVII ст.]] Трохнефная без[[апсіда|апсідная]] двухвежавая [[базіліка]] з [[трансепт]]ам. Галоўны фасад з дзвюма шмат’яруснымі [[вежа]]мі па баках аздоблены багатай дэкаратыўнай пластыкай: [[пілястра]]мі, [[паўкалона]]мі, складанымі [[раскрапоўка]]мі. Інтэр’ер перакрыты [[цыліндрычнае скляпенне|цыліндрычнымі скляпеннямі]] з распалубкамі. Сферычны [[купал]] размешчаны на перакрыжаванні галоўнага [[неф]]а i [[трансепт]]а, раскрываецца толькі ва ўнутраную прастору. У капліцы [[Святая Барбара|Святой Барбары]] размешчаны драўляны разны [[алтар]] Звеставання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (каля [[1643]] г.) — адзін з выдатных помнікаў ранняга барока на Беларусі. Бакавыя часткі алтара вырашаны ў выглядзе карынфскіх [[каланада|каланад]], якія служаць кулісамі для 20 [[скульптура|скульптур]]. == Інтэр'ер і насценны жывапіс == [[Файл:Будслаўкасьцёл 1.jpg|міні|250px|Інтэр’ер касцёла, па баках бачныя ілюзорныя алтары]] [[Файл:Комплекс былога кляштара бэрнардынцаў(Будслаў) 3.jpg|злева|міні|333x333пкс|Галоўны ілюзорны алтар Будслаўскага касцёла, выкананы ў тэхніцы квадратуры мастаком К. Анташэўскім (1782)]] [[Файл:Будслаўкасьцёл 6.jpg|міні|Адзін з бакавых аптычных алтароў касцёла, які імітуе аб'ёмную архітэктуру ў тэхніцы грызайль]] Будслаўскі касцёл з'яўляецца адным з найважнейшых і найбольш цэласных помнікаў манументальнага ілюзорнага жывапісу ([[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]] і [[трамплёй|трамплёя]]) на тэрыторыі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Галоўнай асаблівасцю інтэр'ера з'яўляецца ансамбль з дзевяці [[Аптычны алтар|аптычных алтароў]], створаных у 1782 годзе мастаком [[Казімір Анташэўскі|Казімірам Анташэўскім]]. Згодна з кляштарнымі хронікамі, за гэтую працу бернардзінскі гвардыян заплаціў майстру 280 залатых [[Дукат|дукатаў]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=88}}. Гэтыя алтары напісаны непасрэдна на абтынкаваных сценах касцёла і візуальна імітуюць аб'ёмную архітэктуру — [[Калона|калоны]] [[Карынфскі ордар|карынфскага ордара]], [[Пілястра|пілястры]], складаныя [[Карніз|карнізы]] і [[Скульптура|скульптуры]]. Роспісы выкананы пераважна ў манахромнай тэхніцы [[грызайль]], якая перадае фактуру светлага шэра-блакітнага [[Мармур|мармуру]] з «[[Пазалота|пазалочанымі]]» дэталямі: [[База (архітэктура)|базамі калон]], [[Капітэль|капітэлямі]], [[Арнамент|арнаментамі]]. Мастак дакладна выкарыстоўваў законы [[Лінейная перспектыва|лінейнай]] і [[Паветраная перспектыва|паветранай перспектывы]], абапіраючыся на папулярныя ў Еўропе трактаты італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=92—93}}. Галоўны алтар намаляваны на плоскай сцяне [[Прэзбітэрый|прэсбітэрыя]]. Ён візуальна пашырае прастору храма, ствараючы ілюзію глыбокай шмат'яруснай нішы. Гэты намаляваны архітэктурны каркас служыў велічным абрамленнем для рэальнага драўлянага [[Табернакль|табернакля]] і цудадзейнага [[Будслаўскі абраз Маці Божай|Будслаўскага абраза Маці Божай]]. Кампазіцыя галоўнага алтара адрозніваецца манументальнасцю і строгасцю ліній, уласцівымі пераходу ад позняга [[барока]] да [[Класіцызм|класіцызму]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=93}}. Астатнія восем бакавых алтароў размешчаны на сценах бакавых нефаў і каля апорных слупоў. Яны ўтвараюць адзіную стылёвую і колеравую прастору з цэнтральным алтаром. Акрамя архітэктурных элементаў, Анташэўскі ўключыў у кампазіцыі ілюзорныя выявы [[Вазон (архітэктура)|ваз]] і [[Анёл|анёлаў]]. У ХІХ стагоддзі (пасля 1822 года) некаторыя аптычныя алтары, напрыклад, алтар Укрыжавання, былі часткова закрыты або заменены на сапраўдныя драўляныя, аднак у цэлым будслаўскі жывапісны ансамбль захаваўся да нашых дзён унікальна поўна, пазбегнуўшы татальных замалёвак, уласцівых іншым храмам рэгіёна{{sfn|Klajumienė|2006|с=69, 98}}. == Будслаўскі фэст == [[Файл:Будслав.jpg|міні|праваруч|[[Будслаўскі фэст]] у 2008 годзе]] [[Файл:Abraz.jpg|міні|злева|[[Будслаўскі абраз Маці Божай]]]] [[Будслаўскі фэст]] ладзіцца штогод у гонар ушанавання абраза Маці Божай Будслаўскай, які захоўваецца ў касцёле. У 2018 годзе фэст уключаны ў Рэпрэзентатыўны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва ЮНЕСКА. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/ГККРБ-2009|}} * Габрусь Т. В. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 238—240. * Завальнюк У. М. Будслаўскі касцёл ― святыня Беларусі / гістарычнае апрацаванне ксёндз Уладзіслаў Завальнюк, Касцёл Св. Сымона і Св. Алены. — Мінск: Тэхналогія, 1993. — 54 с. * Ярашэвіч А. А. Будслаўская базіліка Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі. — Мінск, 2005. − 80 с. * {{кніга |аўтар=Klajumienė D. |загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai |месца=Vilnius |выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla |год=2006 |старонак=272 |isbn=9955-624-56-6 |ref=Klajumienė}} == Спасылкі == {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь|611Г000422}} {{Commons|Category:}} * [https://www.radzima.org/be/object/3011.html Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі. Архітэктура | Будслаў] // на сайце [[Radzima.org]] * [https://orda.of.by/.add/gallery.php?budslav/kostel Будслав, костел бернардинцев] // на сайце [[Глобус Беларусі]] (руск.) * [http://www.belaruspartisan.org/bp-forte/?page=102&news=14296 У Будславе ўстаноўлены крыж з бярвення Віленскага манастыра] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141019123055/http://www.belaruspartisan.org/bp-forte/?page=102&news=14296 |date=19 кастрычніка 2014 }} * [http://www.interfax.by/article/24093 Будслаў: дзіўнае месца з дзіўнай гісторыяй]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131107063248/http://www.interfax.by/article/24093 |date=7 лістапада 2013 }} * [http://site.catholic.by/budslau/ru/history.htm Факты] {{Мядзельскі дэканат}} {{Малыя папскія базілікі Беларусі}} {{7 цудаў Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Будслаў]] [[Катэгорыя:Малыя базілікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мядзельскага раёна]] [[Катэгорыя:1783 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока]] 1mll6rk7kqup2jelfsl88gqw9fwlfo8 5120875 5120873 2026-04-04T18:36:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5120875 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі |Арыгінальная назва = |Выява = Budslaŭ, church.jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = пасёлак |Месцазнаходжанне = [[Будслаў]], [[Мядзельскі раён|Мядзельскі]] раён, [[Мінская вобласць|Мінская]] вобл. |lat_dir = N |lat_deg = 54 |lat_min = 47 |lat_sec = 13 |lon_dir = E |lon_deg = 27 |lon_min = 27 |lon_sec = 5 |region = BY |На карце = Беларусь Мінская вобласць |Канфесія = [[Каталіцтва|Каталіцызм]] |Епархія = [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія]] |Ордэнская прыналежнасць = [[Бернардзінцы|бернардзінцы]] |Тып будынка = прыхадскі храм |Архітэктурны стыль = позняе [[барока]] |Аўтар праекта = К. Пенс |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 28 жніўня [[1633]] |Заканчэнне будаўніцтва = 1783 |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = [[Будслаўскі абраз Маці Божай]] |Стан = |Сайт = http://site.catholic.by/budslau/ |Commons = }} {{Значэнні|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі}} '''Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі''' — былы бернардзінскі, цяпер прыхадскі каталіцкі храм у п. [[Будслаў]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Помнік архітэктуры позняга [[барока]]. У касцёле знаходзіцца [[Будслаўскі абраз Маці Божай]] — адзін з найбольш шануемых каталіцкіх абразоў, [[Папа Рымскі]] [[Ян Павел II]] у [[1996]] годзе абвясціў гэту ікону [[Патрон (святы)|патрон]]кай [[Беларусь|Беларусі]]. 28 лістапада 2018 года ўрачыстасць у гонар ушанавання абраза Маці Божай Будслаўскай («[[Будслаўскі фэст]]») была ўнесена ў Рэпрэзентатыўны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва ЮНЕСКА<ref>{{cite web|url=https://ich.unesco.org/en/RL/celebration-in-honor-of-the-budslau-icon-of-our-lady-budslau-fest-01387|title=Celebration in honor of the Budslaŭ icon of Our Lady (Budslaŭ fest)|work=[[ЮНЕСКА]]|date=2018|accessdate=2018-11-28|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nashaniva.by/?c=ar&i=221406|title=ЮНЕСКА ўключыла Будслаўскі фэст у спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны|date=2018-11-28|accessdate=2018-11-28|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Budsłaŭ, Bernardynski. Будслаў, Бэрнардынскі (H. Lajbovič, 1760).jpg|міні|злева|Кляштар бернардзінцаў, з піктаграфічнай карты [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]]]] Упершыню згадваецца ў дакументах у 1504 годзе, калі вялікі князь [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандр]] падарыў [[Вільня|віленскім]] [[бернардзінцы|бернардзінцам]] (галіна [[францысканцы|францысканцаў]]) 6 000 [[Морг (адзінка плошчы)|моргаў]] лесу ў [[Менскі павет|Менскім павеце]]. Манахі, якія атрымалі зямлю, жылі па 2—4 чалавекі ў пабудовах-будах, маючы пры гэтым капліцу. У 1591 годзе быў пабудаваны драўляны храм Наведвання Марыяй Елізаветы, у якім знаходзілася цудадзейны [[Будслаўскі абраз Маці Божай|абраз Маці Божай]], прывезены ў 1598 годзе [[Ян Дамінікавіч Пац|Янам Пацам]] з [[Рым]]а (дарунак [[Папа Рымскі|Папы Рымскага]] [[Клімент VIII|Клімента VIII]]) і ў 1613 годзе перададзены ў касцёл. Пазней, у 1643 годзе, пабудаваны новы касцёл, а ў 1750 годзе — жылы корпус. 29 чэрвеня 1767 года было пачата будаўніцтва новага касцёла, пры гэтым былі выкарыстаны муры бакавой [[капліца|капліцы]] касцёла [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзя.]] У 1782 годзе для стварэння ўнутранага дэкору новага храма быў запрошаны мастак [[Казімір Анташэўскі]], які распісаў інтэр'ер унікальнымі ілюзорнымі алтарамі{{sfn|Klajumienė|2006|с=91—92}}. У 1783 годзе касцёл быў асвечаны ў гонар Унебаўзяцця Маці Божай. На працягу другой паловы XVIII стагоддзя да яго былі прыбудаваны розныя касцёльныя памяшканні. З 1756 года пры манастыры існавала музычная школа, у 1793—1842 гадах — двухкласная школа і шпіталь. У 1731—1797 гадах у духоўнай школе манастыра вывучалі маральную тэалогію і рыторыку, пры гэтым манахаў налічвалася 4—17 чалавек. Пасля зачынення кляштара ў 1852 годзе некаторыя яго манахі бралі ўдзел у [[Паўстанне 1863-1864 гадоў|паўстанні 1863—1864 гадоў]]. Цяпер у касцёле служаць дыяцэзіяльныя святары. Побач з храмам захаваўся будынак [[плябанія|плябаніі]] XIX стагоддзя. 11 мая 2021 года ў будынку касцёла ўзнік пажар, які знішчыў дах, моцна пашкодзіў скляпенні і іншыя будаўнічыя канструкцыі. У самім касцёле пацярпелі арганы, алтар, жывапіс<ref>[https://www.svaboda.org/a/31250947.html Арганам і алтару касьцёла ў Будаславе пасьля пажару патрэбны дэмантаж, кансэрвацыя і аднаўленьне. ФОТА]</ref>. Быў распачаты збор сродкаў на аднаўленне пашкоджанай пажарам святыні<ref>[https://catholic.by/3/2-ucat/13297-biskup-velikaselets-prosits-usikh-lyudzej-dobraj-voli-dapamagchy-adna-lenni-budsla-skaj-svyatyni-rekvizity-dlya-akhvyaravannya Біскуп Велікаселец просіць усіх людзей добрай волі дапамагчы ў аднаўленні Будслаўскай святыні (рэквізіты для ахвяраванняў)]</ref>. Да пачатку кастрычніка касцёл цалкам накрыты часовым дахам<ref>[https://catholic.by/3/news/belarus/13839-budslau-chasovy-dakh-nakryty-neuzabave-adnovyatstsa-nabazhenstvy-u-kastsjole catholic.by]</ref>. 31 снежня ўнутры касцёла прайшла імша на заканчэнне года<ref>[https://t.me/budslau/179 t.me/budslau]</ref>. У 2022 годзе ў касцёле завяршылі будаўнічыя работы, 29 верасня падпісаны акт аб увядзенні ў эксплуатацыю. == Архітэктура == [[Файл:Будслаўкасьцёл 3.jpg|міні|злева|[[Алтар Наведзінаў Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў)|Драўляны бакавы алтар Звеставання Найсвяцейшай Дзевы Марыі]], XVII ст.]] Трохнефная без[[апсіда|апсідная]] двухвежавая [[базіліка]] з [[трансепт]]ам. Галоўны фасад з дзвюма шмат’яруснымі [[вежа]]мі па баках аздоблены багатай дэкаратыўнай пластыкай: [[пілястра]]мі, [[паўкалона]]мі, складанымі [[раскрапоўка]]мі. Інтэр’ер перакрыты [[цыліндрычнае скляпенне|цыліндрычнымі скляпеннямі]] з распалубкамі. Сферычны [[купал]] размешчаны на перакрыжаванні галоўнага [[неф]]а i [[трансепт]]а, раскрываецца толькі ва ўнутраную прастору. У капліцы [[Святая Барбара|Святой Барбары]] размешчаны драўляны разны [[алтар]] Звеставання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (каля [[1643]] г.) — адзін з выдатных помнікаў ранняга барока на Беларусі. Бакавыя часткі алтара вырашаны ў выглядзе карынфскіх [[каланада|каланад]], якія служаць кулісамі для 20 [[скульптура|скульптур]]. == Інтэр'ер і насценны жывапіс == [[Файл:Будслаўкасьцёл 1.jpg|міні|250px|Інтэр’ер касцёла, па баках бачныя ілюзорныя алтары]] [[Файл:Комплекс былога кляштара бэрнардынцаў(Будслаў) 3.jpg|злева|міні|333x333пкс|Галоўны ілюзорны алтар Будслаўскага касцёла, выкананы ў тэхніцы квадратуры мастаком К. Анташэўскім (1782)]] [[Файл:Будслаўкасьцёл 6.jpg|міні|Адзін з бакавых аптычных алтароў касцёла, які імітуе аб'ёмную архітэктуру ў тэхніцы грызайль]] Будслаўскі касцёл з'яўляецца адным з найважнейшых і найбольш цэласных помнікаў манументальнага ілюзорнага жывапісу ([[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]] і [[трамплёй|трамплёя]]) на тэрыторыі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Галоўнай асаблівасцю інтэр'ера з'яўляецца ансамбль з дзевяці [[Аптычны алтар|аптычных алтароў]], створаных у 1782 годзе мастаком [[Казімір Анташэўскі|Казімірам Анташэўскім]]. Згодна з кляштарнымі хронікамі, за гэтую працу бернардзінскі гвардыян заплаціў майстру 280 залатых [[Дукат|дукатаў]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=88}}. Гэтыя алтары напісаны непасрэдна на абтынкаваных сценах касцёла і візуальна імітуюць аб'ёмную архітэктуру — [[Калона|калоны]] [[Карынфскі ордар|карынфскага ордара]], [[Пілястра|пілястры]], складаныя [[Карніз|карнізы]] і [[Скульптура|скульптуры]]. Роспісы выкананы пераважна ў манахромнай тэхніцы [[грызайль]], якая перадае фактуру светлага шэра-блакітнага [[Мармур|мармуру]] з «[[Пазалота|пазалочанымі]]» дэталямі: [[База (архітэктура)|базамі калон]], [[Капітэль|капітэлямі]], [[Арнамент|арнаментамі]]. Мастак дакладна выкарыстоўваў законы [[Лінейная перспектыва|лінейнай]] і [[Паветраная перспектыва|паветранай перспектывы]], абапіраючыся на папулярныя ў Еўропе трактаты італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=92—93}}. Галоўны алтар намаляваны на плоскай сцяне [[Прэзбітэрый|прэсбітэрыя]]. Ён візуальна пашырае прастору храма, ствараючы ілюзію глыбокай шмат'яруснай нішы. Гэты намаляваны архітэктурны каркас служыў велічным абрамленнем для рэальнага драўлянага [[Табернакль|табернакля]] і цудадзейнага [[Будслаўскі абраз Маці Божай|Будслаўскага абраза Маці Божай]]. Кампазіцыя галоўнага алтара адрозніваецца манументальнасцю і строгасцю ліній, уласцівымі пераходу ад позняга [[барока]] да [[Класіцызм|класіцызму]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=93}}. Астатнія восем бакавых алтароў размешчаны на сценах бакавых нефаў і каля апорных слупоў. Яны ўтвараюць адзіную стылёвую і колеравую прастору з цэнтральным алтаром. Акрамя архітэктурных элементаў, Анташэўскі ўключыў у кампазіцыі ілюзорныя выявы [[Вазон (архітэктура)|ваз]] і [[Анёл|анёлаў]]. У ХІХ стагоддзі (пасля 1822 года) некаторыя аптычныя алтары, напрыклад, алтар Укрыжавання, былі часткова закрыты або заменены на сапраўдныя драўляныя, аднак у цэлым будслаўскі жывапісны ансамбль захаваўся да нашых дзён унікальна поўна, пазбегнуўшы татальных замалёвак, уласцівых іншым храмам рэгіёна{{sfn|Klajumienė|2006|с=69, 98}}. == Будслаўскі фэст == [[Файл:Будслав.jpg|міні|праваруч|[[Будслаўскі фэст]] у 2008 годзе]] [[Файл:Abraz.jpg|міні|злева|[[Будслаўскі абраз Маці Божай]]]] [[Будслаўскі фэст]] ладзіцца штогод у гонар ушанавання абраза Маці Божай Будслаўскай, які захоўваецца ў касцёле. У 2018 годзе фэст уключаны ў Рэпрэзентатыўны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва ЮНЕСКА. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/ГККРБ-2009|}} * Габрусь Т. В. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 238—240. * Завальнюк У. М. Будслаўскі касцёл ― святыня Беларусі / гістарычнае апрацаванне ксёндз Уладзіслаў Завальнюк, Касцёл Св. Сымона і Св. Алены. — Мінск: Тэхналогія, 1993. — 54 с. * Ярашэвіч А. А. Будслаўская базіліка Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі. — Мінск, 2005. − 80 с. * {{кніга |аўтар=Klajumienė D. |загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai |месца=Vilnius |выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla |год=2006 |старонак=272 |isbn=9955-624-56-6 |ref=Klajumienė}} == Спасылкі == {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь|611Г000422}} {{Commons|Category:}} * {{radzima|3011|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі}} * {{ГБ|https://globustut.by/budslav/index.htm#kostel}} * [http://www.belaruspartisan.org/bp-forte/?page=102&news=14296 У Будславе ўстаноўлены крыж з бярвення Віленскага манастыра] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141019123055/http://www.belaruspartisan.org/bp-forte/?page=102&news=14296 |date=19 кастрычніка 2014 }} {{Мядзельскі дэканат}} {{Малыя папскія базілікі Беларусі}} {{7 цудаў Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Будслаў]] [[Катэгорыя:Малыя базілікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мядзельскага раёна]] [[Катэгорыя:1783 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока]] fo2h212kakqhyloj3giicnjpp7aeafn 5120876 5120875 2026-04-04T18:38:05Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5120876 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі |Арыгінальная назва = |Выява = Budslaŭ, church.jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = пасёлак |Месцазнаходжанне = [[Будслаў]], [[Мядзельскі раён|Мядзельскі]] раён, [[Мінская вобласць|Мінская]] вобл. |lat_dir = N |lat_deg = 54 |lat_min = 47 |lat_sec = 13 |lon_dir = E |lon_deg = 27 |lon_min = 27 |lon_sec = 5 |region = BY |На карце = Беларусь Мінская вобласць |Канфесія = [[Каталіцтва|Каталіцызм]] |Епархія = [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія]] |Ордэнская прыналежнасць = [[Бернардзінцы|бернардзінцы]] |Тып будынка = прыхадскі храм |Архітэктурны стыль = позняе [[барока]] |Аўтар праекта = К. Пенс |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 28 жніўня [[1633]] |Заканчэнне будаўніцтва = 1783 |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = [[Будслаўскі абраз Маці Божай]] |Стан = |Сайт = http://site.catholic.by/budslau/ |Commons = }} {{Значэнні|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі}} '''Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі''' — былы бернардзінскі, цяпер прыхадскі каталіцкі храм у п. [[Будслаў]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Помнік архітэктуры позняга [[барока]]. У касцёле знаходзіцца [[Будслаўскі абраз Маці Божай]] — адзін з найбольш шануемых каталіцкіх абразоў, [[Папа Рымскі]] [[Ян Павел II]] у [[1996]] годзе абвясціў гэту ікону [[Патрон (святы)|патрон]]кай [[Беларусь|Беларусі]]. 28 лістапада 2018 года ўрачыстасць у гонар ушанавання абраза Маці Божай Будслаўскай («[[Будслаўскі фэст]]») была ўнесена ў Рэпрэзентатыўны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва ЮНЕСКА<ref>{{cite web|url=https://ich.unesco.org/en/RL/celebration-in-honor-of-the-budslau-icon-of-our-lady-budslau-fest-01387|title=Celebration in honor of the Budslaŭ icon of Our Lady (Budslaŭ fest)|work=[[ЮНЕСКА]]|date=2018|accessdate=2018-11-28|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nashaniva.by/?c=ar&i=221406|title=ЮНЕСКА ўключыла Будслаўскі фэст у спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны|date=2018-11-28|accessdate=2018-11-28|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Budsłaŭ, Bernardynski. Будслаў, Бэрнардынскі (H. Lajbovič, 1760).jpg|міні|злева|Кляштар бернардзінцаў, з піктаграфічнай карты [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]]]] Упершыню згадваецца ў дакументах у 1504 годзе, калі вялікі князь [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандр]] падарыў [[Вільня|віленскім]] [[бернардзінцы|бернардзінцам]] (галіна [[францысканцы|францысканцаў]]) 6 000 [[Морг (адзінка плошчы)|моргаў]] лесу ў [[Менскі павет|Менскім павеце]]. Манахі, якія атрымалі зямлю, жылі па 2—4 чалавекі ў пабудовах-будах, маючы пры гэтым капліцу. У 1591 годзе быў пабудаваны драўляны храм Наведвання Марыяй Елізаветы, у якім знаходзілася цудадзейны [[Будслаўскі абраз Маці Божай|абраз Маці Божай]], прывезены ў 1598 годзе [[Ян Дамінікавіч Пац|Янам Пацам]] з [[Рым]]а (дарунак [[Папа Рымскі|Папы Рымскага]] [[Клімент VIII|Клімента VIII]]) і ў 1613 годзе перададзены ў касцёл. Пазней, у 1643 годзе, пабудаваны новы касцёл, а ў 1750 годзе — жылы корпус. 29 чэрвеня 1767 года было пачата будаўніцтва новага касцёла, пры гэтым былі выкарыстаны муры бакавой [[капліца|капліцы]] касцёла [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзя.]] У 1782 годзе для стварэння ўнутранага дэкору новага храма быў запрошаны мастак [[Казімір Анташэўскі]], які распісаў інтэр'ер унікальнымі ілюзорнымі алтарамі{{sfn|Klajumienė|2006|с=91—92}}. У 1783 годзе касцёл быў асвечаны ў гонар Унебаўзяцця Маці Божай. На працягу другой паловы XVIII стагоддзя да яго былі прыбудаваны розныя касцёльныя памяшканні. З 1756 года пры манастыры існавала музычная школа, у 1793—1842 гадах — двухкласная школа і шпіталь. У 1731—1797 гадах у духоўнай школе манастыра вывучалі маральную тэалогію і рыторыку, пры гэтым манахаў налічвалася 4—17 чалавек. Пасля зачынення кляштара ў 1852 годзе некаторыя яго манахі бралі ўдзел у [[Паўстанне 1863-1864 гадоў|паўстанні 1863—1864 гадоў]]. Цяпер у касцёле служаць дыяцэзіяльныя святары. Побач з храмам захаваўся будынак [[плябанія|плябаніі]] XIX стагоддзя. 11 мая 2021 года ў будынку касцёла ўзнік пажар, які знішчыў дах, моцна пашкодзіў скляпенні і іншыя будаўнічыя канструкцыі. У самім касцёле пацярпелі арганы, алтар, жывапіс<ref>[https://www.svaboda.org/a/31250947.html Арганам і алтару касьцёла ў Будаславе пасьля пажару патрэбны дэмантаж, кансэрвацыя і аднаўленьне. ФОТА]</ref>. Быў распачаты збор сродкаў на аднаўленне пашкоджанай пажарам святыні<ref>[https://catholic.by/3/2-ucat/13297-biskup-velikaselets-prosits-usikh-lyudzej-dobraj-voli-dapamagchy-adna-lenni-budsla-skaj-svyatyni-rekvizity-dlya-akhvyaravannya Біскуп Велікаселец просіць усіх людзей добрай волі дапамагчы ў аднаўленні Будслаўскай святыні (рэквізіты для ахвяраванняў)]</ref>. Да пачатку кастрычніка касцёл цалкам накрыты часовым дахам<ref>[https://catholic.by/3/news/belarus/13839-budslau-chasovy-dakh-nakryty-neuzabave-adnovyatstsa-nabazhenstvy-u-kastsjole catholic.by]</ref>. 31 снежня ўнутры касцёла прайшла імша на заканчэнне года<ref>[https://t.me/budslau/179 t.me/budslau]</ref>. У 2022 годзе ў касцёле завяршылі будаўнічыя работы, 29 верасня падпісаны акт аб увядзенні ў эксплуатацыю. == Архітэктура == [[Файл:Будслаўкасьцёл 3.jpg|міні|злева|[[Алтар Наведзінаў Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў)|Драўляны бакавы алтар Звеставання Найсвяцейшай Дзевы Марыі]], XVII ст.]] Трохнефная без[[апсіда|апсідная]] двухвежавая [[базіліка]] з [[трансепт]]ам. Галоўны фасад з дзвюма шмат’яруснымі [[вежа]]мі па баках аздоблены багатай дэкаратыўнай пластыкай: [[пілястра]]мі, [[паўкалона]]мі, складанымі [[раскрапоўка]]мі. Інтэр’ер перакрыты [[цыліндрычнае скляпенне|цыліндрычнымі скляпеннямі]] з распалубкамі. Сферычны [[купал]] размешчаны на перакрыжаванні галоўнага [[неф]]а i [[трансепт]]а, раскрываецца толькі ва ўнутраную прастору. У капліцы [[Святая Барбара|Святой Барбары]] размешчаны драўляны разны [[алтар]] Звеставання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (каля [[1643]] г.) — адзін з выдатных помнікаў ранняга барока на Беларусі. Бакавыя часткі алтара вырашаны ў выглядзе карынфскіх [[каланада|каланад]], якія служаць кулісамі для 20 [[скульптура|скульптур]]. == Інтэр'ер і насценны жывапіс == [[Файл:Будслаўкасьцёл 1.jpg|міні|250px|Інтэр’ер касцёла, па баках бачныя ілюзорныя алтары]] [[Файл:Комплекс былога кляштара бэрнардынцаў(Будслаў) 3.jpg|злева|міні|333x333пкс|Галоўны ілюзорны алтар Будслаўскага касцёла, выкананы ў тэхніцы квадратуры мастаком К. Анташэўскім (1782)]] [[Файл:Будслаўкасьцёл 6.jpg|міні|Адзін з бакавых аптычных алтароў касцёла, які імітуе аб'ёмную архітэктуру ў тэхніцы грызайль]] Будслаўскі касцёл з'яўляецца адным з найважнейшых і найбольш цэласных помнікаў манументальнага ілюзорнага жывапісу ([[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]] і [[трамплёй|трамплёя]]) на тэрыторыі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Галоўнай асаблівасцю інтэр'ера з'яўляецца ансамбль з дзевяці [[Аптычны алтар|аптычных алтароў]], створаных у 1782 годзе мастаком [[Казімір Анташэўскі|Казімірам Анташэўскім]]. Згодна з кляштарнымі хронікамі, за гэтую працу бернардзінскі гвардыян заплаціў майстру 280 залатых [[Дукат|дукатаў]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=88}}. Гэтыя алтары напісаны непасрэдна на абтынкаваных сценах касцёла і візуальна імітуюць аб'ёмную архітэктуру — [[Калона|калоны]] [[Карынфскі ордар|карынфскага ордара]], [[Пілястра|пілястры]], складаныя [[Карніз|карнізы]] і [[Скульптура|скульптуры]]. Роспісы выкананы пераважна ў манахромнай тэхніцы [[грызайль]], якая перадае фактуру светлага шэра-блакітнага [[Мармур|мармуру]] з «[[Пазалота|пазалочанымі]]» дэталямі: [[База (архітэктура)|базамі калон]], [[Капітэль|капітэлямі]], [[Арнамент|арнаментамі]]. Мастак дакладна выкарыстоўваў законы [[Лінейная перспектыва|лінейнай]] і [[Паветраная перспектыва|паветранай перспектывы]], абапіраючыся на папулярныя ў Еўропе трактаты італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=92—93}}. Галоўны алтар намаляваны на плоскай сцяне [[Прэзбітэрый|прэсбітэрыя]]. Ён візуальна пашырае прастору храма, ствараючы ілюзію глыбокай шмат'яруснай нішы. Гэты намаляваны архітэктурны каркас служыў велічным абрамленнем для рэальнага драўлянага [[Табернакль|табернакля]] і цудадзейнага [[Будслаўскі абраз Маці Божай|Будслаўскага абраза Маці Божай]]. Кампазіцыя галоўнага алтара адрозніваецца манументальнасцю і строгасцю ліній, уласцівымі пераходу ад позняга [[барока]] да [[Класіцызм|класіцызму]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=93}}. Астатнія восем бакавых алтароў размешчаны на сценах бакавых нефаў і каля апорных слупоў. Яны ўтвараюць адзіную стылёвую і колеравую прастору з цэнтральным алтаром. Акрамя архітэктурных элементаў, Анташэўскі ўключыў у кампазіцыі ілюзорныя выявы [[Вазон (архітэктура)|ваз]] і [[Анёл|анёлаў]]. У ХІХ стагоддзі (пасля 1822 года) некаторыя аптычныя алтары, напрыклад, алтар Укрыжавання, былі часткова закрыты або заменены на сапраўдныя драўляныя, аднак у цэлым будслаўскі жывапісны ансамбль захаваўся да нашых дзён унікальна поўна, пазбегнуўшы татальных замалёвак, уласцівых іншым храмам рэгіёна{{sfn|Klajumienė|2006|с=69, 98}}. == Будслаўскі фэст == [[Файл:Будслав.jpg|міні|праваруч|[[Будслаўскі фэст]] у 2008 годзе]] [[Файл:Abraz.jpg|міні|злева|[[Будслаўскі абраз Маці Божай]]]] [[Будслаўскі фэст]] ладзіцца штогод у гонар ушанавання абраза Маці Божай Будслаўскай, які захоўваецца ў касцёле. У 2018 годзе фэст уключаны ў Рэпрэзентатыўны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва ЮНЕСКА. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/ГККРБ-2009|}} * Габрусь Т. В. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 238—240. * Завальнюк У. М. Будслаўскі касцёл ― святыня Беларусі / гістарычнае апрацаванне ксёндз Уладзіслаў Завальнюк, Касцёл Св. Сымона і Св. Алены. — Мінск: Тэхналогія, 1993. — 54 с. * Ярашэвіч А. А. Будслаўская базіліка Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі. — Мінск, 2005. − 80 с. * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} == Спасылкі == {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь|611Г000422}} {{Commons|Category:}} * {{radzima|3011|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі}} * {{ГБ|https://globustut.by/budslav/index.htm#kostel}} * [http://www.belaruspartisan.org/bp-forte/?page=102&news=14296 У Будславе ўстаноўлены крыж з бярвення Віленскага манастыра] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141019123055/http://www.belaruspartisan.org/bp-forte/?page=102&news=14296 |date=19 кастрычніка 2014 }} {{Мядзельскі дэканат}} {{Малыя папскія базілікі Беларусі}} {{7 цудаў Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Будслаў]] [[Катэгорыя:Малыя базілікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мядзельскага раёна]] [[Катэгорыя:1783 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока]] lxb35tdib3n5gl6h9mwtw62ia4j8vbb І (кірыліца) 0 106183 5120950 5113773 2026-04-04T22:02:35Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[І]] у [[І (кірыліца)]] 5113773 wikitext text/x-wiki {{Кірыліца |загаловак=Літара І |Выява=Cyrillic letter Byelorussian-Ukrainian I.png }} '''І, і''' — дзясятая літара [[Беларуская мова|беларускага]] і дванаццатая [[Украінская мова|ўкраінскага]] [[Кірыліца|кірылічных]] [[алфавіт]]аў. Можа быць малой і вялікай. Мае рукапісную і друкаваную формы. == Гісторыя == '''І''' паходзіць з кірыліцкай [[Файл:Early Cyrillic letter I.png|40px]] (''І дзесяцярычнае''), што ўзнікла на аснове грэка-візантыйскай Ι (''[[Іота|ёта]]''). У [[Старабеларуская мова|старабеларускае]] пісьмо перайшла са [[Старажытнаруская мова|старажытнарускага]], дзе абазначала [[Галосныя|галосны]] гук [і] найчасцей перад галоснымі і '''й''' (''іосифъ'', ''пріехати'', ''синій''). Мела лікавае значэнне «дзесяць»<ref name="БМ">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=І|старонкі=226}}</ref>. У рукапісах XIV—XVII стст. у сувязі з функцыяніраваннем розных пісьмовых школ і выкарыстаннем розных тыпаў пісьма ([[Устаўнае пісьмо|устаў]], [[паўустаў]], [[скорапіс]]) ужывалася ў некалькіх варыянтах, якія дапамагаюць вызначаць час і месца напісання тэкставага помніка. У XVI стагоддзі, акрамя рукапіснай, набыла друкаваную форму. 3 часоў [[Францыск Скарына|Ф. Скарыны]] стала адрознівацца як малая і вялікая, хоць ужыванне вялікай літары ва ўласных імёнах, геаграфічных назвах і ў пачатку сказаў не было яшчэ паслядоўным. Ужывалася радзей, чым зараз, бо паралельна з ёй для абазначэння гука [і] выкарыстоўвалася літара '''И''' з '''Н''' («іжэ»), што ўзнікла на аснове грэка-візантыйскай устаўнай '''Η''' («[[эта]]») — ''миръ'', ''чинити'', а ў запазычаных словах — '''ѵ''' («іжыца») — ''кѵрилъ'', ''мѵро''<ref name="БМ"/>. == Беларуская мова == У сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мове]] абазначае нелабіялізаваны [[Галосныя|галосны]] гук <nowiki>[</nowiki>[[Неагублены галосны пярэдняга раду верхняга пад’ёму|і]]<nowiki>]</nowiki> пярэдняга рада верхняга пад’ёму і мяккасць папярэдняга зычнага (''ліпа'' — [л’іпа], ''нізіна'' — [н’із’іна]), а ў пачатку слоў, пасля галосных, '''ў''', '''ь''' і [[апостраф]]а — спалучэнне гукаў [йі] (''іскра'' — [йіскра], ''ускраіна'' — [ускрайіна], ''салаўіны'' — [салаўйіны], ''Ільіч'' — [іл’йіч], ''аб’інець'' — [абйін’эц’])<ref name="БМ"/>. Ужываецца ў выразе ''Паставіць кропкі над «і»'' — удакладніць усе дэталі, не пакінуць нічога недагаворанага. Ужываецца ў афіцыйных абрэвіятурах (''ІКП'', ''ІТК''). Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне ''дзясяты'' (''група «І»''), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэнне для размежавання прадметаў пад адным нумарам (''кабіна № 3і'')<ref name="БМ"/>. == Руская мова == Літара '''І''' выкарыстоўвалася ў рускім дарэформенным правапісе, але затым, у 1918 годзе, была канчаткова скасавана. == Табліца кодаў == {| class="standard" ! [[Кадзіроўка]] ! Рэгістр ! Дзесятковы код ! Шаснаццатковы код ! Васмярковы код ! Двайковы код |- | rowspan="2"| [[Юнікод]] | Вялікая | style="text-align:right"| 1030 | style="text-align:right"| 0406 | style="text-align:right"| 002006 | style="text-align:right"| 00000100 00000110 |- | Маленькая | style="text-align:right"| 1110 | style="text-align:right"| 0456 | style="text-align:right"| 002126 | style="text-align:right"| 00000100 01010110 |- | rowspan="2"| [[ISO 8859-5]] | Вялікая | style="text-align:right"| 166 | style="text-align:right"| A6 | style="text-align:right"| 246 | style="text-align:right"| 10100110 |- | Маленькая | style="text-align:right"| 246 | style="text-align:right"| F6 | style="text-align:right"| 366 | style="text-align:right"| 11110110 |- | rowspan="2"| [[KOI-8]] | Вялікая | style="text-align:right"| 182 | style="text-align:right"| B6 | style="text-align:right"| 266 | style="text-align:right"| 10110110 |- | Маленькая | style="text-align:right"| 166 | style="text-align:right"| A6 | style="text-align:right"| 246 | style="text-align:right"| 10100110 |- | rowspan="2"| [[Windows-1251]] | Вялікая | style="text-align:right"| 178 | style="text-align:right"| B2 | style="text-align:right"| 262 | style="text-align:right"| 10110010 |- | Маленькая | style="text-align:right"| 179 | style="text-align:right"| B3 | style="text-align:right"| 263 | style="text-align:right"| 10110011 |} У [[HTML]] вялікую '''І''' можна запісаць як &amp;#1030; ці &amp;#x406;, а маленькую '''і''' — як &amp;#1110; ці &amp;#x456;. == Гл. таксама == * [[I (літара)|I лацінскае]] * '''[[Ї]]''' — ётаваны варыянт '''І''', які прысутнічае ва ўкраінскім алфавіце. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя}} [[Катэгорыя:Літары кірыліцы]] [[Катэгорыя:Беларускі алфавіт]] [[Катэгорыя:Украінскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Стараславянскі алфавіт]] cdglqr5mihnes2t6yh74ft1le9i7w24 Жоўтагаловы каралёк 0 106416 5121097 4715288 2026-04-05T08:36:03Z JerzyKundrat 174 5121097 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | regnum = Жывёлы | parent = Regulus | rang = Від | latin = Regulus regulus | author = [[Карл Ліней|Linnaeus]], 1758 | syn = | typus = | children = | range map = Regulus regulus map.png | range map caption = | range map width = | range legend = {{легенда|#00FF00|<small>Цэлы год</small>}} {{легенда|#FFFF00|<small>Толькі ў сезон размнажэння</small>}} {{легенда|#00FFFF|<small>Міграцыі</small>}} | iucnstatus = LC | wikispecies = Regulus regulus }} '''Жоўтагаловы каралёк''' (''Regulus regulus'') — дробная пеўчая птушка сямейства каральковых атрада вераб’інападобных. == Апісанне == Гэта самы маленькі прадстаўнік арнітафауны ў [[Еўропа|Еўропе]] і Беларусі (гутарковая назва «еўрапейскі калібры»). Іншая адметная асаблівасць гэтай птушкі — яркая залаціста-жоўтая палоска на цемені, «карона», дзякуючы якой птушка набыла сваю навуковую і беларускую назву. Даўжыня цела 9—11 см, маса 5—7 г. Апярэнне мяккае, пушыстае. Спіна шаравата-эялёная, брушка светла-шэрае, хвост цёмна-буры, на крылах па дзве белыя палоскі, на галаве жаўтавата-аранжавы чубок з цёмнымі падоўжанымі палоскамі па баках. Верх галавы ярка-жоўты з чорнымi палоскамi па краях. У самца сярэдзiна галавы бывае наогул аранжавая, у самкi жоўтая пляма менш яркая. Маладыя падобныя да самкi або без жоўтай плямы. Песня пачынаецца цiха, потым хутчэй i гучней, у канцы шчабятанне «сюіціці-сюіціці-сюіціці-сітр» (чым адрознiваецца ад [[чырвонагаловы каралёк|чырвонагаловага каралька]]). Позыў — высокае «сi-сi», падобнае да галасоў многіх сiнiц i чырвонагаловага каралька. == Пашырэнне == Распаўсюджаная ў зоне лясоў Еўразіі. Арэал уключае [[Еўропа|Еўропу]], у Азіі разарваны (на ўсходзе праз Паўднёвую Сібір да [[Сахалін]]а і Японіі, у [[Цянь-Шань|Цянь-Шані]], поўначы Ірана і ад Гімалаяў на ўсход да цэнтральнай часткі [[Кітай|Кітая]]). На Беларусі звычайны на гнездаванні аселы і качуючы ўзімку від. Нацыянальная птушка [[Люксембург]]а. Паўночныя папуляцыі мігрыруюць, часам назіраюцца інвазіі. Паўднёвыя папуляцыі аселыя і качуючыя. Біятоп: сасновыя бары з невялікай колькасцю елак або піхты, радзей у iншых барах, яловыя лясы. У [[Швейцарыя|Швейцарыi]] даходзiць да 2000 м над узроўнем мора. Восенню і ўзімку — розныя тыпы лясоў, парослыя кустамi мясцiны i нават зараснікі чароту. Адрозніваецца шэраг падвідаў. == Асаблівасці біялогіі == Корміцца [[насякомыя|насякомымі]] і іх лічынкамі. Вельмі рухавая птушка, пастаянна пырхае з адной галіны на другую, на тонкіх галінках рухаецца жвава, у тым ліку і ўніз галавой. Як правіла, трымаецца ў верхняй частцы кроны дрэў і малапрыкметная з зямлі. Гняздуе ў хвойных і мяшаных лясах, у тым ліку глухой цёмнахваёвай тайзе, а таксама ў вялікіх садах і парках з удзелам старых яловых дрэў. Гнёзды пераважна на [[елка]]х. Узімку збіваецца ў змешаныя чародкі з дробнымі сініцамі і вандруе па-за межамі гнездавых біятопаў, сустракаючыся ў лісцяных лясах і ў хмызняковых зарасніках. У гнездавы перыяд скрытная птушка, у астатні час года вельмі даверлівая і падпускае чалавека на блізкую адлегласць. Вандроўны, часткова пералётны від, сваім спосабам жыцця шмат у чым нагадвае сініц. Яйкі (8-11, часам 6-13) авальныя, з адным вузейшым канцом, крэмава-белыя або светла-карычневыя; плямкі вельмі дробныя, светла-карычневыя, чырванаватыя або шэра-карычневыя, звычайна згушчаныя на шырэйшым канцы. Памеры: 13,5 х 10,0 мм. <center><gallery> Regulus regulus regulus MHNT.ZOO.2010.11.207.jpg|''Regulus regulus regulus'' Regulus regulus azoricus MHNT.ZOO.2010.11.207.jpg|''Regulus regulus azoricus'' Regulus regulus inermis MHNT.ZOO.2010.11.207.jpg|''Regulus regulus inermis'' Regulus regulus teneriffae MHNT.ZOO.2010.11.jpg|''Regulus regulus teneriffae'' </gallery></center> == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|6|Жоўтагаловы каралёк||440}} == Спасылкі == * [http://ibc.lynxeds.com/species/goldcrest-regulus-regulus Фота і відэа з удзелам жоўтагаловага каралька] * [https://wildlifebelarus.org/bird/262.html Дзікая прырода побач] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230723065424/https://wildlifebelarus.org/bird/262.html |date=23 ліпеня 2023 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Каральковыя]] [[Катэгорыя:Птушкі Еўразіі]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе]] d53lblue2w2g7w4l11dozxmmm19isy5 Партыя левых сацыялістаў-рэвалюцыянераў 0 109338 5120925 4443812 2026-04-04T21:30:12Z Steel771 119110 5120925 wikitext text/x-wiki {{Картка:Партыя | party_name = Партыя левых сацыялістаў-рэвалюцыянераў | party_origname = Партия левых социалистов-революционеров | party_logo = | leader = М.А.Спірыдонава, <br /> М.А.Натансон, <br /> | foundation = [[1917]] | alliance = | ideology = [[сацыялізм]], [[інтэрнацыяналізм]] | membership = да 200 тыс. чал. (ліпень 1918 г.) | headquarters = | motto = | anthem = | website = }} '''Левыя эсэры''', ''Партыя левых сацыялістаў-рэвалюцыянераў (інтэрнацыяналістаў)'' — партыя сацыялістычнага кірунку ў Расіі ў [[1917]] — [[1923]] гг. З пачатку [[Першая сусветная вайна|1-й сусветнай вайны]] існавалі як плынь, з лета [[1917]] г. — як фракцыя ў партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў (эсэраў); як самастойная партыя аформіліся на сваім першым з’ездзе 19 — 28 лістапада (2 — 11 снежня) [[1917]] г. у [[Санкт-Пецярбург|Петраградзе]]. Яе лідары: {{Не перакладзена 3|Барыс Давыдавіч Камкоў|Б. Д. Камкоў|ru|Камков, Борис Давидович}}, {{Не перакладзена 3|Марк Андрэевіч Натансон|М. А. Натансон|ru|Натансон, Марк Андреевич}}, {{Не перакладзена 3|Марыя Аляксандраўна Спірыдонава|М. А. Спірыдонава|ru|Спиридонова, Мария Александровна}} і інш. Цэнтральны друкаваны орган — газета «Знамя труда» ([[1917]] — [[1918]] гг.). У ліпені [[1918]] г. 80 тысяч членаў. Выступалі за неадкладную перадачу зямлі сялянам, за выхад Расіі з 1-й сусветнай вайны, супраць кааліцыі з кадэтамі. Удзельнічалі ў [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 г.]], галасавалі за дэкрэты 2-га Усерасійскага з’езда Саветаў, увайшлі ў ВЦВК (30 членаў), аднак адмовіліся ўвайсці ў савецкі ўрад (СНК), патрабуючы стварыць кааліцыйны ўрад з прадстаўнікоў сацыялістычных партый. З лістапада [[1917]] г. на пазіцыі левых эсэраў перайшла большасць эсэраўскіх арганізацый Беларусі. У студзені [[1918]] г. левыя эсэры ўвайшлі ў СНК (7 чалавек). Выступалі супраць [[Брэсцкі мір|Брэсцкага міру 1918 г.]], а пасля яго ратыфікацыі (сакавік [[1918]] г.) выйшлі з СНК. Асуджалі палітыку бальшавікоў у адносінах да сярэдняга і заможнага сялянства, на сваім 2-м з’ездзе (красавік [[1918]] г.) афіцыйна заявілі аб разрыве з імі. Улетку [[1918]] г. адбыўся {{нп3|леваэсэраўскі мяцеж 1918|леваэсэраўскі мяцеж|ru|Восстание левых эсеров}} у [[Масква|Маскве]] (6 — 7 ліпеня), выступленні ў іншых месцах, у тым ліку ў [[Орша|Оршы]] і [[Сянно|Сянне]] (5 — 6 жніўня), якія былі падаўлены. 5-ы Усерасійскі з’езд Саветаў [[9 ліпеня]] [[1918]] г. выключыў левых эсэраў са складу Саветаў, дзесяткі тысяч радавых членаў пакінулі партыю. У верасні [[1918]] г. з левых эсэраў вылучыліся партыі «народнікаў-камуністаў» і «рэвалюцыйных камуністаў», якія ў [[1920]] г. увайшлі ў [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|РКП(б)]]. Большая частка леваэсэраўскіх кіраўнікоў, у т.л. Спірыдонава, [[А.А.Ізмайловіч]] і іншыя працягвалі змагацца супраць бальшавікоў у падполлі. Страціўшы ўплыў на масы, левыя эсэры ў [[1923]] г. самаліквідаваліся. == Літаратура == * Литвин, А.Л., Овруцкий, Л.М. Левые эсеры: программа и тактика: (Некоторые вопросы). — Казань, 1992. * Малашко, А.М. К вопросу об оформлении однопартийной системы в СССР. — Мн., 1969. * Фельштинский, Ю. Крушение мировой революции. Брестский мир, октябрь 1917 — ноябрь 1918. — М., 1992. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палітычныя партыі Расіі‏]] q0rc0sxcyoyweczjx7gy426piqw8r21 Бітва за Вільню (1918—1919) 0 110739 5121082 4949970 2026-04-05T08:10:00Z Voūk12 159072 /* Гістарычны кантэкст */ 5121082 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Бітва за Вільню (1918—1919) |частка = [[Польска-савецкая вайна]] |выява = Red_Army_in_Vilno._6_January_1919.jpg |памер = |загаловак = Чырвоная армія ў Вільні, 6 студзеня 1919 |дата = [[31 снежня]] [[1918]] – [[5 студзеня]] [[1919]] |месца = [[Вільня]] |прычына = |casus belli = |вынік = Перамога бальшавікоў, адступленне польскіх сіл з Вільні |змены = |праціўнік1 = {{Сцяг Польшчы}} [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча]] |праціўнік2 = {{Сцяг Германіі (1919-1933)}} [[Веймарская рэспубліка|Германія]] <br/> [[Файл:Red flag.svg|border|22px]] Віленскі гарадскі савет рабочых дэпутатаў <br/> {{Сцяг РСФСР (1918-1937)}} [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Расійская СФСР]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = {{Сцяг Польшчы}} генерал Уладзіслаў Вэйтка <br/> {{Сцяг Польшчы}} ротмістр Уладзіслаў Дамброўскі <br/> {{Сцяг Польшчы}} капітан Зыгмунт Клінгер |камандзір2 = {{Сцяг РСФСР (1918-1937)}} Уладзімір Альдэрогей <br/> {{Сцяг РСФСР (1918-1937)}} А. Зенковіч <br/> [[Файл:Red flag.svg|border|22px]] Казімеж Ціхоўскі {{Капітуляцыя}} |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = |сілы2 = |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = |заўвага = |Commons = }} '''Бітва за Вільню (1918—1919)''' — барацьба за горад паміж польскімі добраахвотніцкімі атрадамі віленскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны]] супраць адступаючых нямецкіх войскаў, мясцовых [[камуніст]]аў ([[31 снежня]] — [[3 студзеня]] [[1919]] года) і наступаючай [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]] ([[4 студзеня]] — [[5 студзеня]] 1919 года). На некаторы час большая частка [[Вільня|Вільні]] апынулася пад кантролем палякаў, але пад ударамі колькасна большых сіл бальшавікоў абаронцы былі вымушаны пакінуць горад. Некаторыя гісторыкі лічаць гэтыя падзеі пачаткам [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]]. == Гістарычны кантэкст == У пачатку XX стагоддзя Вільня знаходзілася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1914 годзе пачалася [[Першая сусветная вайна]], у якой Расія ваявала на баку [[Антанта|Антанты]] супраць [[цэнтральныя дзяржавы|Цэнтральных дзяржаў]]. У выніку наступу [[Германская імперыя|Германскай імперыі]] ў 1915 годзе горад быў заняты нямецкімі войскамі. З-за паражэння ў Першай сусветнай пад канец 1918 года немцы пачалі паступова адступаць з тэрыторыі былой Расійскай імперыі. Пакінутыя імі тэрыторыі спяшаліся заняць рэгулярныя часткі [[РСЧА]] і атрады прарасійскіх бальшавікоў. У той час Вільня стала аб’ектам тэрытарыяльных спрэчак паміж краінамі, якія пачалі стварацца на абшарах колішняй Расійскай імперыі — [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікай]] (БНР)<ref>Białoruska Republika… с. 261</ref>, а таксама [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай]]<ref>Białoruska Republika… с. 358</ref> і [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай]] рэспублікамі<ref name=a>Wojna… с. 47</ref>. У горадзе з сакавіка 1918 года працаваў урад Літвы, а ад пачатку снежня і ўрад БНР. 15 снежня ў горадзе сфармаваўся прарасійскі камуністычны (бальшавіцкі) [[Віленскі гарадскі савет рабочых дэпутатаў]]<ref name=b>Białoruska Republika… с. 364—366</ref>. [[File:Władysław Wejtko 2.jpg|thumb|left|Генерал Уладзіслаў Вэйтка.]] Найбольш шматлікай нацыянальнай групай у Вільні, апроч [[Яўрэі|яўрэяў]], былі [[палякі]]. Яшчэ да аднаўлення незалежнасці Польшчы дзеячы часткі насельніцтва [[Віленшчына|Віленшчыны]], якое лічыла сябе часткай польскага народа, вялі падрыхтоўчую працу, каб пазней далучыць гэтыя зямлі да адроджанай польскай дзяржавы. Фармаванне польскіх ваенных атрадаў у Вільні пачалося [[10 верасня]] 1918 года пры падтрымцы [[Саюз польскіх вайкоўцаў|Саюза польскіх вайскоўцаў]] (СПВ). Быў створаны Грамадскі камітэт, які, у сваю чаргу, стварыў Камітэт грамадскай бяспекі. У яго складзе, з дазволу СПВ у Вільні, удзельнічаў капітан [[Станіслаў Бабяцінскі|Станіслаў Бабятынскі]]. Ва ўмовах наступлення бальшавікоў была праведзеная спроба аб’яднаць польскае, беларускае, яўрэйскае і літоўскае насельніцтва для супольнай абароны горада, якая, аднак, скончылася няўдала. Абарону горада ўзяла на сябе нядаўна створаная польская [[Краёвая самаабарона Літвы і Беларусі]], якую з [[8 снежня]] узначальваў генерал [[Уладзіслаў Вейтка|Уладзіслаў Вэйтка]]. У склад Краёвай самаабароны ўваходзіла Самаабарона Віленскай зямлі на чале з генералам [[Еўгеніюш Канткоўскі|Еўгеніюшам Канткоўскім]]<ref name=a/>, якая пад канец снежня 1918 года мела каля 1200 добраахвотнікаў з жыхароў горада і наваколля. З гэтых сілаў былі сфармаваны два палкі пяхоты і адзін полк уланаў. Таксама актыўна дзейнічала віленская [[Польская ваенная арганізацыя]] (ПВА) пад кіраўніцтвам [[Вітольд Галамбёўскі|Вітольда Галамбёўскага]]<ref name=c>Wojna… с. 48-49</ref>. [[29 снежня]] 1918 года польскія ўлады ў [[Варшава|Варшаве]] загадалі распусціць [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Краёвую самаабарону Літвы і Беларусі]], прапанаваўшы яе апалчэнцам уступіць у [[Войска польскае]]. Генерал Вэйтка быў прызначаны кіраўніком Ваеннай акругі Літвы і Беларусі, генерал [[Адам Макрэцкі]]<ref>На думку Дароты Міхалюк (глядзі ''Białoruska Republika… с. 365''), камендантам Вільні быў іншы польскі генерал [[Стэфан Макрэцкі|Стэфан Макржэцкі]] (брат генерала Адама Макржэцкага), але на самой справе Стэфан Макржецкі падчас бітвы за Вільню яшчэ служыў ва ўкраінскай арміі.</ref> — ваенным камендантам Вільні, яго намеснікам — маёр Станіслаў Бабятынскі, капітан Зыгмунт Клінгер — начальнікам штаба<ref name=b/><ref name=c/>. Атрады Самаабароны Віленскай зямлі былі рэарганізаваныя ў І Брыгаду, а яе камандзірам стаў генерал [[Баляслаў Крэйчмер]], але звонку брыгада мала нагадвала злучэнне рэгулярнай арміі. Польскія атрады ў Вільні атрымалі загад абараняць горад ад чырвоных войскаў<ref name=c/>. === Польскія сілы === Пад канец снежня польская І Брыгада Самаабароны Вільні мела наступную структуру: * 1-ы полк віленскіх уланаў (камандзір ротмістр [[Уладзіслаў Дамброўскі (1891–1927)|Уладзіслаў Дамброўскі]]; з 30 лістапада да 25 снежня 1918 года — эскадрон уланаў Самаабароны Віленскай зямлі); * 1-ы батальён (камандзір падкапітан<ref><small>Падкапітан (падротмістр) — вайсковае званне, якое некаторы час існавала ў створаных на тэрыторыі Расіі польскіх злучэннях; яно было вышэй за званне паручыка, але ніжэй за капітана (ротмістра).</small></ref> [[Вітольд Шчэрбіцкі]]); * 2-і батальён (камандзір падкапітан [[Мікалай Зуевіч]]); * 3-і батальён (камандзір паручык [[Эдвард Качкоўскі]]; батальён быў сфарміраваны з палякаў — былых ваеннаслужачых нямецкай кайзэраўскай арміі); * 4-ы батальён ПВА (камандзір паручык [[Ян Галамбёўскі]]); * 5-ы батальён навабранцаў (камандзір капітан [[Уладзіслаў Пяцэскі]])<ref name=b/><ref name=c/>. Пазней да іх далучыўся Афіцэрскі легіён<ref name=d>Wojna… с. 50-53</ref>. == Ход баявых дзеянняў == === Заняцце палякамі Вільні === Да канца 1918 года рэгулярныя часткі Войска Польскага не здолелі дайсці да Вільні. Прычынай былі цяжкасці, створаныя немцамі на акупаванай тэрыторыі, якая аддзяляла Вільню ад Польшчы. Камандаванне польскай самаабароны ў Вільні, лічачы, што [[5 студзеня]] немцы здадуць Вільню бальшавікам, прымае рашэнне самастойна заняць горад і выціснуць з яго нямецкія войскі. [[31 снежня]] 1918 года камандзір Ваеннай акругі Літвы і Беларусі генерал Уладзіслаў Вэйтка выдаў загад аб мабілізацыі, у якім паведамлялася<ref name=c/>: {{цытата|усе здольныя трымаць зброю палякі, пачынаючы ад 17-ці гадоў, павінны тэрмінова прыбыць да мабілізацыйнага штаба - Зарэчча 5, а ўсе літоўцы да літоўскага войска. Беларусам і яўрэям пакідаю свабоду выбору ваеннай адзінкі, да якой яны хочуць далучыцца}} У той жа дзень у Вільні пачаліся першыя баі. 3-і батальён захапіў Віленскую ратушу пры [[Вуліца Дзіджойі|вуліцы Вялікай]]. Сутычкі адбываліся таксама ў іншых частках горада, у тым ліку ў раёне [[Вострая брама|Вострай брамы]]. Польскія салдаты пачалі раззбройваць нямецкіх салдат. Пасля перамоў нямецкае кіраўніцтва згадзілася перадаць польскім атрадам частку горада, захоўваючы, аднак, за сабой кантроль над [[вуліца Ёно Басанавічяус|вуліцай Вялікай Пагулянкай]] і чыгуначным вакзалам. [[1 студзеня]] 1919 года была вызначана польска-нямецкая дэмаркацыйная лінія. У той жа дзень ваенны камендант Вільні генерал Адам Макшэцкі, які атрымаў уладу над горадам, выдаў зварот да жыхароў, у якім прасіў захоўваць парадак, а таксама гарантаваў<ref name=c/>: {{цытата|бяспеку жыцця і маёмасці ўсім, не зважаючы на нацыянальнасць, хто жыве ў Вільне, абвяшчаю свабоду на існаванне для палітычных партый}} Фактычным кіраўніком польскай самаабароны па уласнай волі стаў ротмістр Уладзіслаў Дамброўскі, які пазней фармальна атрымаў гэту пасаду ад генерала Вэйткі. Немцы ў той час рыхтаваліся да эвакуацыі з горада і не супраціўляліся польскім сілам. У ноч з 2 на 3 студзеня польскія скауты, чыгуначнікі і сябры Польскай ваеннай арганізацыі занялі віленскі чыгуначны вакзал<ref name=d/>. === Бой з камуністамі на вуліцы Вароняй === Ва ўмовах адступлення нямецкіх войскаў з горада 1 студзеня з падполля выйшлі мясцовыя камуністы, якія пачалі нападаць на фарміраванні польскай самаабароны<ref name="d" />. Іх штабам стаў будынак на [[вуліца Вароняй, Вільня|вуліцы Вароняй]], дзе знаходзілася сядзіба Віленскага гарадскога савета рабочых дэпутатаў. Гэтая арганізацыя была створана [[15 снежня]] 1918 года і складалася ў большасці з жыхароў Вільні рознай нацыянальнасці, а таксама некалькіх асоб з іншых гарадоў. Старшынёй Савета стаў Казімеж Ціхоўскі, ранейшы сакратар петраградскай групы [[Сацыял-дэмакратыя Царства Польскага і Літвы|Сацыял-дэмакратыі Царства Польскага і Літвы]] (СДЦПіЛ), а сакратаром прэзідыума — Ян Кулікоўскі, паляк з [[Троцкі павет (Расійская імперыя)|Троцкага павета]], сябра СДЦПіЛ і [[Камуністычная партыя Польшчы|Камуністычнай рабочай партыі Польшчы]]<ref name="b" />. Атрады польскай самаабароны пад кіраўніцтвам ротмістра Дамброўскага (2-і батальён і каля 30 салдат 3-га батальёна) атакавалі будынак Савета ўвечары 1 студзеня. Падчас тых баёў асаблівым гераізмам вылучыўся сяржант Станіслаў Квяткоўскі. Камуністы здаліся [[2 студзеня]] а 14-й гадзіне. У выніку бойкі з польскага боку загінуў 1 чалавек, чатыры было паранена; з боку камуністаў загінула 3 чалавекі, 5 здзейсніла самагубства, а 76 трапіла ў палон<ref name="d" />. Сярод самагубцаў быў камендант народнай міліцыі Л. Чаплінскі і віленскі шавец Баніфацы Вежвіцкі<ref name="b" />. Пасля бою, апрача палонных, польская самаабарона захапіла больш за 1000 кулямётаў і 600 гранат, у большасці нямецкіх<ref name="d" />. === Першая атака Чырвонай арміі === [[2 студзеня]] да Вільні пачалі падыходзіць рэгулярныя войскі савецкай Заходняй арміі з трох напрамкаў: ад [[Немянчын]]а, [[Маладзечна]] і [[Ліда|Ліды]]. Камандзір польскай самаабароны генерал Вэйтка вывеў частку сіл (частку палка віленскіх уланаў, 3 батальён і Афіцэрскі легіён) у раён [[Новая Вілейка|Новай Вілейкі]], каб перакрыць дарогу чырвоным. У Вільні засталіся астатнія віленскія уланы, 1-ы батальён Брыгады, 4-ы батальён ПВА і іншыя дробныя атрады, якія ўзначаліў ротмістр Уладзіслаў Дамброўскі<ref name=d/>. Заняць Вільню павінна была ўзмоцненая 5-м Віленскім палком А. Зянковіча бальшавіцкая 2-я стралковая брыгада Пскоўскай дывізіі Уладзіміра Аляксандравіча Альдэрогея, якая 1 студзеня знаходзілся каля [[Падброддзе|Падброддзя]]. Адначасова з Маладзечна на Вільню накіроўваліся 144-ы і 146-ы палкі 17-й стралковай дывізіі Рыгора Максімавіча Барзінскага і атрад Заходняй дывізіі Уладзіміра Аляксеевіча Яршова. Камандаванне 2-й стралковай брыгады для заняцця Вільні накіравала праз Падброддзе на [[Міцкуны]] 4-ы полк, каб разам з 1-ым палком заняць чыгуначную станцыю ў Новай Вілейцы. Адначасова 5-ы Віленскі полк быў накіраваны з Падброддзя праз Немянчын на Вільню. Бальшавіцкія войскі атрымалі загад разграміць супраціўленне палякаў<ref name=d/>. [[4 студзеня]] 1919 года пад Новай Вілейкай адбыліся першыя баі з наступаючай Чырвонай арміяй. Бальшавікі скіравалі туды 1-ы батальён і две роты 4-ага батальёна Пскоўскага палка Махначова, якія ішлі з правага флангу ад яго. Польская кавалерыя панесла страты і была вымушана адступіць. Пяхота паспрабавала здзейсніць кантрнаступ на Новую Вілейку, але няўдала. Рэгулярныя войскі Чырвонай арміі мелі значную перавагу над атрадамі польскай самаабароны. Таксама ў палякаў бракавала амуніцыі, у горадзе і ў яго ваколіцах не было абарончых пазіцый. Адначасова бальшавікі накіравалі наўпрост на Вільню 5-ы Віленскі полк. Генерал Вэйтка прыняў рашенне адступіць з-пад Новай Вілейкі ў Вільню. Неўзабаве адбыліся сутыкненні з нямецкімі сіламі на вуліцы Вялікая Пагулянка, што прынесла палякам чарговыя страты, у тым ліку сярод афіцэраў. Бальшавікі наступалі на горад з боку Новай Вілейкі і Немянчына. Фарміраванні самаабароны былі вымушаныя вярнуцца ў цэнтр горада, дзе яны, згуртаваўшыся, адбілі атаку Чырвонай арміі<ref name=d/>. === Другая атака Чырвонай арміі === [[File:Dowództwo ochotniczego oddziału braci Dąbrowskich - luty 1919 rok.JPG|thumb|250px|Кіраўніцтва добраахвотнага атраду братоў Дамброўскіх — люты 1919. Злева направа сядзяць: Уладзіслаў і Ежы]] Поспех польскай самаабароны быў для бальшавікоў нечаканым. Для лепшай каардынацыі баявых дзеянняў яны стварылі адзінае камандаванне. Было вырашана заняць горад моцнай атакай на цэнтр і адначасовым акружэннем з фланга. Штаб 5-га Віленскага палка, аднак, адмовіўся прымаць удзел у аперацыі, лічачы, што створанае камандаванне некампетэнтнае у планаванні і кіраванні наступам. [[5 студзеня]] атаку на Вільню пачала бальшавіцкая групоўка, сканцэнтраваная ў Новай Вілейцы. Палякі арганізавалі абарону наступным чынам: 1-ы, 2-і і 4-ы батальёны баранілі паўднёвыя часткі горада, у тым ліку [[Ужупіс|Зарэчча]], а 3-і батальён і полк віленскіх уланаў баранілі падыходы да [[Антокаль|Антокаля]]. 4-ы батальён ПВА заняў абарончыя пазіцыі на Зарэччы, поруч з будынкам штаба абароны Вільні. Баі пачаліся на прадмесцях, бальшавікі занялі [[Тры крыжы|гару Трох крыжоў]] і пачалі адтуль артылерыйскі абстрэл горада, у першую чаргу Зарэчча. Пазней у цэнтр Вільні накіравалася чырвоная пяхота<ref name=d/>. У бальшавікоў была вялізная колькасная і тэхнічная перавага. Таксама Віленская самаабарона атрымала звестку, што [[Варшава]] не можа выслаць падмацаванні. У гэтых умовах грамадзянскія прадстаўнікі Гарадской рады, баючыся рэпрэсій з боку бальшавікоў, калі тыя займуць горад штурмам, прапанавалі генералу Вэйтцы пакінуць горад. Не маючы магчымасці ўтрымаць Вільню, начальнік штаба капітан Зыгмунт Клінгер [[5 студзеня]] а 19-й гадзіне вырашыў спыніць баявыя дзеянні і пакінуць горад<ref name=d/>. === Адступленне палякаў === Паводле загада, атрады віленскай самаабароны павінны былі пакінуць Вільню і [[6 студзеня]] прабівацца на [[Руднікі (Валожынскі раён)|Руднікі]], [[Радунь]], [[Эйшышкі]] і [[Шчучын]]. Адступленне адбывалася вельмі неарганізавана, не было магчымасці сабраць зброю, амуніцыю і ежу, а салдаты зусім не былі гатовыя да доўгага паходу. Большасць з іх сабралася ў [[Балтайі Воке|Белай Вацы]] каля Вільні. Генерал Вэйтка і капітан Клінгер былі інтэрнаваныя немцамі. Пасля праведзеных капітанам Клінгерам перамоў была дасягнута дамова аб перавозцы на цягніках бяззбройных польскіх салдат у [[Лапы]]. У выніку былі эвакуяваныя 154 афіцэраў і 1035 салдат з 1-га, 2-га і 4-га батальёнаў, якія пазней увайшлі ў склад [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-беларускай дывізіі]]. Салдаты палка віленскіх уланаў, Афіцэрскага легіёна і 3-га батальёна адмовіліся здаць зброю і сфарміравалі так званы «Віленскі атрад Польскага войска» пад камандаваннем ротмістра Уладзіслава Дамброўскага. У атрадзе было каля 300 салдат пяхоты і 150 кавалерыі. Яны пакінулі Вільню, пасля чаго з баямі прабіваліся праз [[Руднікі (Валожынскі раён)|Руднікі]], [[Эйшышкі]], {{нп3|Панары|Панары|ru|Аукштейи-Паняряй}} і [[Новы Двор]]<ref name=d/>. == Стаўленне урадаў Беларускай Народнай Републікі і Літоўскай Рэспублікі == [[file:Luckewicz fota090128.jpg|thumb|200px|[[Антон Луцкевіч]] − прэм’ер-міністр [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]]] Пад канец 1918 года ў Вільні знаходзілася сядзіба ўрада Літоўскай Рэспублікі, які лічыў сябе спадчыннікам [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і патрабаваў права на ўключэнне горада ў яе межы на падставе «гістарычных прычын»<ref>Białoruska Republika… с. 351</ref>. На пачатку снежня ў Вільню прыехалі таксама [[Урад Беларускай Народнай Рэспублікі|ўрад]] і [[Рада Народных Міністраў БНР]] на чале з [[Антон Луцкевіч|Антонам Луцкевічам]], якія пакінулі [[Мінск]] з-за наступлення бальшавікоў<ref name=b/>. Урад БНР таксама лічыў Вільню часткай сваёй тэрыторыі, але тады, імкнучыся да стратэгічнага збліжэння з Літвой, ён не ставіў вырашэнне беларуска-літоўскіх тэрытарыяльных спрэчак на першае месца<ref>Białoruska Republika… с. 348—358</ref>. Калі бальшавікі пачалі падыходзіць да Вільні, літоўцы і беларусы паспрабавалі сфарміраваць узброеныя сілы для абароны горада. Літоўскі ўрад прызначыў генерала [[Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч|Кіпрыяна Кандратовіча]] на пасаду намесніка міністра краёвай абароны, даўшы яму задачу стварыць літоўскую армію з беларускімі атрадамі ў яе складзе. З пачатку снежня ў Вільні пачалося фарміраванне 1-га Беларускага пяхотнага палка, камандзірам якога стаў палкоўнік М. Лаўрэнцьеў. Камандзірамі батальёнаў палка былі прызначаныя палкоўнік Леніваў (праз некалькі дзён быў звольнены) і падпалкоўнік Успенскі, ротнымі камандзірамі — капітан Яўген Гайдукевіч, а таксама паручнікі Пятка, Жываткевіч і Талькоўскі. Пад канец снежня да палка далучыліся афіцэры Сяткоўскі, [[Гасан Канапацкі]], Давід Якубоўскі, Рэмішэўскі і Лукашэвіч. Аначасова пачалося фарміраванне 2-га Беларускага пяхотнага палка<ref name=e>Białoruskie formacje… с. 94</ref>. Аднак гэтых захадаў было замала для абароны Вільні ад бальшавікоў. Пад канец снежня літоўская армія яшчэ толькі знаходзілася ў стадыі фарміравання, а яе асобныя часткі фарміраваліся ў [[Каўнас|Коўне]], [[Алітус|Аліце]] і [[Кедайней|Кейданах]]<ref name=b/>. Беларускія атрады мелі толькі афіцэраў, бо не хапала салдат<ref name=e/>. [[27 снежня]] беларускія атрады разам з большай часткай урада БНР пакінулі Вільню і пераехалі ў [[Гродна]], якое яшчэ заставалася пад нямецкай акупацыяй<ref name=b/><ref name=e/>. Пасля сімвалічнага ўзняцця [[Сцяг Літвы|літоўскага флага]] над віленскай Замкавай гарой літоўскі ўрад 1 студзеня разам з немцамі пераехаў на цягніку ў Коўна. Літоўцы баяліся набліжэння бальшавікоў да горада, а ўзмацненне палякаў магло зрабіць далейшую працу літоўскага ўрада цяжкай або нават немагчымай<ref name=b/>. Мабілізацыя ў Вільні генералам Вэйткам мясцовых беларусаў выклікала незадаволенасць ураду БНР. [[3 студзеня]] прэм’ер-міністр БНР Антон Луцкевіч перадаў польскаму міністру замежных спраў [[Леон Васілеўскі|Леону Васілеўскаму]] ноту пратэсту, імкнучыся такім чынам паказаць, што Віленшчына з’яўляецца часткай БНР, а таму ніякая іншая краіна не можа ажыццяўляць там свае дзеянні. На думку гісторыка беларускага паходжання Дароты Міхалюк, ва ўмовах аблогі Вільні бальшавікамі такі пратэст мог быць вельмі негатыўна успрыняты значнай часткай яе жыхароў, бо яго можна было памылкова зразумець як сімпатыю да бальшавікоў або як заклік адмовіцца ад абароны горада<ref name=b/>. == Гістарычная дыскусія == Бітва за Вільню паміж польскімі і бальшавіцкімі сіламі 4 студзеня 1919 года была першай сутычкай, у якой выступілі адна супраць другой сілы, якія фармальна ўваходзілі ў склад Войска Польскага і Чырвонай арміі. Таму некаторыя гісторыкі, напрыклад, [[Вальдэмар Рэзмер]], прымаюць гэтую дату як пачатак польска-бальшавіцкай вайны. Аднак наспех сабраныя атрады польскай самаабароны ў Вільні дзейнічалі без канкрэтных загадаў з боку камандавання Войска Польскага. Гэта дазваляе большасці гісторыкаў не лічыць гэтыя сутыкненні афіцыйным пачаткам польска-бальшавіцкай вайны, хоць і прызнаюць, што гэта прадвызначыла вайну ў недалёкай будучыні<ref name=d/>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Кніга|аўтар = [[Алег Латышонак]]|загаловак =Białoruskie formacje wojskowe 1917–1923 |месца = [[Беласток]]|выдавецтва = [[Беларускае гістарычнае таварыства]]|год = 1995|старонак = 273|isbn = 83-903068-5-9}} {{ref-pl}} * {{Кніга|аўтар = [[Дарота Міхалюк]]|загаловак = Białoruska Republika Ludowa 1918–1920. U podstaw białoruskiej państwowości|месца = [[Торунь]]|выдавецтва = Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika|год = 2010|старонак = 597|isbn = 978-83-231-2484-9}} {{ref-pl}} * {{Кніга|аўтар = [[Лех Вышчэльскі]]|загаловак = Wojna polsko-rosyjska 1919–1920|выданне = 1|месца = [[Варшава]]|выдавецтва =Bellona|год = 2010|том = 1|старонак = 696|isbn = 978-83-11-11934-5}} {{ref-pl}} [[Катэгорыя:Гісторыя Вільні]] [[Катэгорыя:Бітвы ў Літве]] 7olg7882i8ixikp3wyns4mw2fcwh05c Шаблон:Картка аніманга/Загаловак 10 112488 5121001 5103065 2026-04-04T23:10:40Z Plaga med 116903 5121001 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Шаблон:Картка аніманга/styles.css" /> {| class="infobox animanga" ! colspan="2" class="animanga-title" | {{#ifeq:{{lc:{{{italic title|yes}}}}}|no | {{{name|{{{title_name|{{{title|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}} | ''{{{name|{{{title_name|{{{title|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}}'' }} {{#if:{{{image|}}}| <tr> <td colspan="2" class="animanga-image"> [[Файл:{{{image}}}|{{{imagesize|{{{image_size|230px}}}}}}|alt={{{alt|}}}|{{{caption|}}}]] {{#if:{{{caption|}}}|<div class="animanga-caption">{{{caption}}}</div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{ja_name|}}}{{{ja_kanji|}}}{{{alternate_titles|}}}| <tr> <td colspan="2" class="animanga-subtitle"> {{#if:{{{ja_name|}}}{{{ja_kanji|}}}|<div class="animanga-ja" lang="ja">{{{ja_name|{{{ja_kanji}}}}}}</div>}} {{#if:{{{ja_name_trans|}}}{{{ja_romaji|}}}|<div class="animanga-romaji">({{{ja_name_trans|{{{ja_romaji}}}}}})</div>}} {{#if:{{{alternate_titles|}}}|<div>{{{alternate_titles}}}</div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{genre|}}}{{{genre1|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Жанр</th> <td class="animanga-data">{{#if:{{{genre|}}} | {{{genre}}} | {{Жанр|{{{genre1}}}}}{{#if:{{{genre2|}}}|, {{Жанр|{{{genre2}}}}}}}{{#if:{{{genre3|}}}|, {{Жанр|{{{genre3}}}}}}}{{#if:{{{genre4|}}}|, {{Жанр|{{{genre4}}}}}}}{{#if:{{{genre5|}}}|, {{Жанр|{{{genre5}}}}}}}{{#if:{{{genre6|}}}|, {{Жанр|{{{genre6}}}}}}}{{#if:{{{genre7|}}}|, {{Жанр|{{{genre7}}}}}}}{{#if:{{{genre8|}}}|, {{Жанр|{{{genre8}}}}}}}{{#if:{{{genre9|}}}|, {{Жанр|{{{genre9}}}}}}}{{#if:{{{genre10|}}}|, {{Жанр|{{{genre10}}}}}}} }}</td> </tr> }} {{#if:{{{creator|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Стваральнік</th> <td class="animanga-data">{{{creator}}}</td> </tr> }}</includeonly><noinclude> {{Картка аніманга/Загаловак | name = Прыгоды Вікіпедыі! | image = Wikipe-tan.png | image_size = 200px | caption = Вікіпе-цян, галоўная гераіня | ja_kanji = ウィキペディアの大冒険! | ja_romaji = Прыгоды Вікіпедыі! | genre = [[драма]], [[баявік]], [[хентай]] | creator = [[Удзельнік:Example|Example]] }} {{Картка аніманга/Канец}} <div class="messagebox standard-talk">Заўвагі і даведка па выкарыстанні — [[Шаблон:Картка аніманга]].</div> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга|Загаловак]] </noinclude> pjrs0l5cpnecfof152vpej7xqhavkal 5121002 5121001 2026-04-04T23:11:11Z Plaga med 116903 5121002 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Шаблон:Картка аніманга/styles.css" /> {| class="infobox animanga" ! colspan="2" class="animanga-title" | {{#ifeq:{{lc:{{{italic title|yes}}}}}|no | {{{name|{{{title_name|{{{title|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}} | ''{{{name|{{{title_name|{{{title|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}}'' }} {{#if:{{{image|}}}| <tr> <td colspan="2" class="animanga-image"> [[Файл:{{{image}}}|{{{imagesize|{{{image_size|230px}}}}}}|alt={{{alt|}}}|{{{caption|}}}]] {{#if:{{{caption|}}}|<div class="animanga-caption">{{{caption}}}</div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{ja_name|}}}{{{ja_kanji|}}}{{{alternate_titles|}}}| <tr> <td colspan="2" class="animanga-subtitle"> {{#if:{{{ja_name|}}}{{{ja_kanji|}}}|<div class="animanga-ja" lang="ja">{{{ja_name|{{{ja_kanji}}}}}}</div>}} {{#if:{{{ja_name_trans|}}}{{{ja_romaji|}}}|<div class="animanga-romaji">({{{ja_name_trans|{{{ja_romaji}}}}}})</div>}} {{#if:{{{alternate_titles|}}}|<div>{{{alternate_titles}}}</div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{genre|}}}{{{genre1|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Жанр</th> <td class="animanga-data">{{#if:{{{genre|}}} | {{{genre}}} | {{Жанр|{{{genre1}}}}}{{#if:{{{genre2|}}}|, {{Жанр|{{{genre2}}}}}}}{{#if:{{{genre3|}}}|, {{Жанр|{{{genre3}}}}}}}{{#if:{{{genre4|}}}|, {{Жанр|{{{genre4}}}}}}}{{#if:{{{genre5|}}}|, {{Жанр|{{{genre5}}}}}}}{{#if:{{{genre6|}}}|, {{Жанр|{{{genre6}}}}}}}{{#if:{{{genre7|}}}|, {{Жанр|{{{genre7}}}}}}}{{#if:{{{genre8|}}}|, {{Жанр|{{{genre8}}}}}}}{{#if:{{{genre9|}}}|, {{Жанр|{{{genre9}}}}}}}{{#if:{{{genre10|}}}|, {{Жанр|{{{genre10}}}}}}} }}</td> </tr> }} {{#if:{{{creator|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Стваральнік</th> <td class="animanga-data">{{{creator}}}</td> </tr> }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> qt987zapjke98y1kuzlpnoxqnzr1nt3 5121083 5121002 2026-04-05T08:12:38Z Plaga med 116903 5121083 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Шаблон:Картка аніманга/styles.css" /> {| class="infobox animanga" ! colspan="2" class="animanga-title" | {{#ifeq:{{lc:{{{italic title|yes}}}}}|no | {{{name|{{{title_name|{{{title|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}} | ''{{{name|{{{title_name|{{{title|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}}'' }} {{#if:{{{image|}}}| <tr> <td colspan="2" class="animanga-image"> [[Файл:{{{image}}}{{!}}{{{imagesize|{{{image_size|{{{size|230px}}}}}}}}{{#if:{{{alt|}}}|{{!}}alt={{{alt}}}}}]] {{#if:{{{caption|}}}|<div class="animanga-caption">{{{caption}}}</div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{ja_name|}}}{{{ja_kanji|}}}{{{alternate_titles|}}}| <tr> <td colspan="2" class="animanga-subtitle"> {{#if:{{{ja_name|}}}{{{ja_kanji|}}}|<div class="animanga-ja" lang="ja">{{{ja_name|{{{ja_kanji}}}}}}</div>}} {{#if:{{{ja_name_trans|}}}{{{ja_romaji|}}}|<div class="animanga-romaji">({{{ja_name_trans|{{{ja_romaji}}}}}})</div>}} {{#if:{{{alternate_titles|}}}|<div>{{{alternate_titles}}}</div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{genre|}}}{{{genre1|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Жанр</th> <td class="animanga-data">{{#if:{{{genre|}}} | {{{genre}}} | {{Жанр|{{{genre1}}}}}{{#if:{{{genre2|}}}|, {{Жанр|{{{genre2}}}}}}}{{#if:{{{genre3|}}}|, {{Жанр|{{{genre3}}}}}}}{{#if:{{{genre4|}}}|, {{Жанр|{{{genre4}}}}}}}{{#if:{{{genre5|}}}|, {{Жанр|{{{genre5}}}}}}}{{#if:{{{genre6|}}}|, {{Жанр|{{{genre6}}}}}}}{{#if:{{{genre7|}}}|, {{Жанр|{{{genre7}}}}}}}{{#if:{{{genre8|}}}|, {{Жанр|{{{genre8}}}}}}}{{#if:{{{genre9|}}}|, {{Жанр|{{{genre9}}}}}}}{{#if:{{{genre10|}}}|, {{Жанр|{{{genre10}}}}}}} }}</td> </tr> }} {{#if:{{{creator|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Стваральнік</th> <td class="animanga-data">{{{creator}}}</td> </tr> }} </includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> tbkpiyijb156rqj2mp88cred6e7494p 5121086 5121083 2026-04-05T08:18:43Z Plaga med 116903 5121086 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Шаблон:Картка аніманга/styles.css" /> {| class="infobox animanga" ! colspan="2" class="animanga-title" | {{#ifeq:{{lc:{{{italic title|yes}}}}}|no | {{{name|{{{title_name|{{{title|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}} | ''{{{name|{{{title_name|{{{title|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}}'' }} {{#if:{{{image|}}}| <tr> <td colspan="2" class="animanga-image"> {{#if:{{{imagesize|}}}{{{image_size|}}}{{{size|}}}{{{alt|}}} | [[Файл:{{{image}}}{{!}}{{{imagesize|{{{image_size|{{{size|230px}}}}}}}}{{#if:{{{alt|}}}|{{!}}alt={{{alt}}}}}]] | {{{image}}} }} {{#if:{{{caption|}}}|<div class="animanga-caption">{{{caption}}}</div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{ja_name|}}}{{{ja_kanji|}}}{{{alternate_titles|}}}| <tr> <td colspan="2" class="animanga-subtitle"> {{#if:{{{ja_name|}}}{{{ja_kanji|}}}|<div class="animanga-ja" lang="ja">{{{ja_name|{{{ja_kanji}}}}}}</div>}} {{#if:{{{ja_name_trans|}}}{{{ja_romaji|}}}|<div class="animanga-romaji">({{{ja_name_trans|{{{ja_romaji}}}}}})</div>}} {{#if:{{{alternate_titles|}}}|<div>{{{alternate_titles}}}</div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{genre|}}}{{{genre1|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Жанр</th> <td class="animanga-data">{{#if:{{{genre|}}} | {{{genre}}} | {{Жанр|{{{genre1}}}}}{{#if:{{{genre2|}}}|, {{Жанр|{{{genre2}}}}}}}{{#if:{{{genre3|}}}|, {{Жанр|{{{genre3}}}}}}}{{#if:{{{genre4|}}}|, {{Жанр|{{{genre4}}}}}}}{{#if:{{{genre5|}}}|, {{Жанр|{{{genre5}}}}}}}{{#if:{{{genre6|}}}|, {{Жанр|{{{genre6}}}}}}}{{#if:{{{genre7|}}}|, {{Жанр|{{{genre7}}}}}}}{{#if:{{{genre8|}}}|, {{Жанр|{{{genre8}}}}}}}{{#if:{{{genre9|}}}|, {{Жанр|{{{genre9}}}}}}}{{#if:{{{genre10|}}}|, {{Жанр|{{{genre10}}}}}}} }}</td> </tr> }} {{#if:{{{creator|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Стваральнік</th> <td class="animanga-data">{{{creator}}}</td> </tr> }} </includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> pug183upconsiexykztp61iyryl9344 5121209 5121086 2026-04-05T09:50:07Z Plaga med 116903 5121209 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Шаблон:Картка аніманга/styles.css" /> {| class="infobox animanga{{#ifeq:{{lc:{{{child|}}}}}|yes| infobox-child|}}" ! colspan="2" class="animanga-title" | {{#ifeq:{{lc:{{{italic title|yes}}}}}|no | {{{name|{{{title_name|{{{title|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}} | ''{{{name|{{{title_name|{{{title|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}}'' }} {{#if:{{{image|}}}| <tr> <td colspan="2" class="animanga-image"> {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}} |size={{{imagesize|{{{image_size|{{{size|}}}}}}}} |sizedefault=frameless |alt={{{alt|}}} |center=yes }} {{#if:{{{caption|}}}|<div class="animanga-caption">{{{caption}}}</div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{ja_name|}}}{{{ja_kanji|}}}{{{alternate_titles|}}}| <tr> <td colspan="2" class="animanga-subtitle"> {{#if:{{{ja_name|}}}{{{ja_kanji|}}}|<div class="animanga-ja" lang="ja">{{{ja_kanji|{{{ja_name}}}}}}</div>}} {{#if:{{{ja_name_trans|}}}{{{ja_romaji|}}}|<div class="animanga-romaji">({{{ja_romaji|{{{ja_name_trans}}}}}})</div>}} {{#if:{{{alternate_titles|}}}|<div>{{{alternate_titles}}}</div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{genre|}}}{{{genre1|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Жанр</th> <td class="animanga-data">{{#if:{{{genre|}}} | {{{genre}}} | {{Жанр|{{{genre1}}}}}{{#if:{{{genre2|}}}|, {{Жанр|{{{genre2}}}}}}}{{#if:{{{genre3|}}}|, {{Жанр|{{{genre3}}}}}}}{{#if:{{{genre4|}}}|, {{Жанр|{{{genre4}}}}}}}{{#if:{{{genre5|}}}|, {{Жанр|{{{genre5}}}}}}}{{#if:{{{genre6|}}}|, {{Жанр|{{{genre6}}}}}}}{{#if:{{{genre7|}}}|, {{Жанр|{{{genre7}}}}}}}{{#if:{{{genre8|}}}|, {{Жанр|{{{genre8}}}}}}}{{#if:{{{genre9|}}}|, {{Жанр|{{{genre9}}}}}}}{{#if:{{{genre10|}}}|, {{Жанр|{{{genre10}}}}}}} }}</td> </tr> }} {{#if:{{{creator|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Стваральнік</th> <td class="animanga-data">{{{creator}}}</td> </tr> }} {{#invoke:Check for unknown parameters|check |preview=Старонка выкарыстоўвае [[Шаблон:Картка аніманга/Загаловак]] з невядомым параметрам "_VALUE_" |ignoreblank=yes | alt | alternate_titles | caption | child | creator | genre | genre1 | genre2 | genre3 | genre4 | genre5 | genre6 | genre7 | genre8 | genre9 | genre10 | image | image_size | imagesize | size | italic title | ja_kanji | ja_name | ja_romaji | ja_name_trans | name | title | title_name }} </includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> 74xvouqwim6ga0ka6jbce1g23po7520 5121238 5121209 2026-04-05T10:21:20Z Plaga med 116903 5121238 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Шаблон:Картка аніманга/styles.css" /> {| class="infobox animanga{{#ifeq:{{lc:{{{child|}}}}}|yes| infobox-child|}}" ! colspan="2" class="animanga-title" | {{#ifeq:{{lc:{{{italic title|yes}}}}}|no | {{{name|{{{title_name|{{{title|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}} | ''{{{name|{{{title_name|{{{title|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}}'' }} {{#if:{{{image|}}}| <tr> <td colspan="2" class="animanga-image"> {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}} |size={{{imagesize|{{{image_size|{{{size|}}}}}}}}} |sizedefault=frameless |alt={{{alt|}}} |center=yes }} {{#if:{{{caption|}}}|<div class="animanga-caption">{{{caption}}}</div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{ja_name|}}}{{{ja_kanji|}}}{{{alternate_titles|}}}| <tr> <td colspan="2" class="animanga-subtitle"> {{#if:{{{ja_name|}}}{{{ja_kanji|}}}|<div class="animanga-ja" lang="ja">{{{ja_kanji|{{{ja_name}}}}}}</div>}} {{#if:{{{ja_name_trans|}}}{{{ja_romaji|}}}|<div class="animanga-romaji">({{{ja_romaji|{{{ja_name_trans}}}}}})</div>}} {{#if:{{{alternate_titles|}}}|<div>{{{alternate_titles}}}</div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{genre|}}}{{{genre1|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Жанр</th> <td class="animanga-data">{{#if:{{{genre|}}} | {{{genre}}} | {{Жанр|{{{genre1}}}}}{{#if:{{{genre2|}}}|, {{Жанр|{{{genre2}}}}}}}{{#if:{{{genre3|}}}|, {{Жанр|{{{genre3}}}}}}}{{#if:{{{genre4|}}}|, {{Жанр|{{{genre4}}}}}}}{{#if:{{{genre5|}}}|, {{Жанр|{{{genre5}}}}}}}{{#if:{{{genre6|}}}|, {{Жанр|{{{genre6}}}}}}}{{#if:{{{genre7|}}}|, {{Жанр|{{{genre7}}}}}}}{{#if:{{{genre8|}}}|, {{Жанр|{{{genre8}}}}}}}{{#if:{{{genre9|}}}|, {{Жанр|{{{genre9}}}}}}}{{#if:{{{genre10|}}}|, {{Жанр|{{{genre10}}}}}}} }}</td> </tr> }} {{#if:{{{creator|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Стваральнік</th> <td class="animanga-data">{{{creator}}}</td> </tr> }} {{#invoke:Check for unknown parameters|check |preview=Старонка выкарыстоўвае [[Шаблон:Картка аніманга/Загаловак]] з невядомым параметрам "_VALUE_" |ignoreblank=yes | alt | alternate_titles | caption | child | creator | genre | genre1 | genre2 | genre3 | genre4 | genre5 | genre6 | genre7 | genre8 | genre9 | genre10 | image | image_size | imagesize | size | italic title | ja_kanji | ja_name | ja_romaji | ja_name_trans | name | title | title_name }} </includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> r42clm9saykiz9zo29rp5mrhbjri10r 5121250 5121238 2026-04-05T11:19:02Z Plaga med 116903 5121250 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Шаблон:Картка аніманга/styles.css" /> {| class="infobox animanga{{#ifeq:{{lc:{{{child|}}}}}|yes| infobox-child|}}" <tr> <th colspan="2" class="animanga-title">{{#ifeq:{{lc:{{{italic title|yes}}}}}|no|{{{name|{{{title_name|{{{title|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}}|''{{{name|{{{title_name|{{{title|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}}''}}</th> </tr>{{#if:{{{image|}}}| <tr> <td colspan="2" class="animanga-image">{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}} |size={{{imagesize|{{{image_size|{{{size|}}}}}}}}} |sizedefault=frameless |alt={{{alt|}}} |center=yes }}{{#if:{{{caption|}}}|<div class="animanga-caption">{{{caption}}}</div>}}</td> </tr>}}{{#if:{{{ja_name|}}}{{{ja_kanji|}}}{{{alternate_titles|}}}| <tr> <td colspan="2" class="animanga-subtitle">{{#if:{{{ja_name|}}}{{{ja_kanji|}}}|<div class="animanga-ja" lang="ja">{{{ja_kanji|{{{ja_name}}}}}}</div>}}{{#if:{{{ja_name_trans|}}}{{{ja_romaji|}}}|<div class="animanga-romaji">({{{ja_romaji|{{{ja_name_trans}}}}}})</div>}}{{#if:{{{alternate_titles|}}}|<div>{{{alternate_titles}}}</div>}}</td> </tr>}}{{#if:{{{genre|}}}{{{genre1|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Жанр</th> <td class="animanga-data">{{#if:{{{genre|}}} | {{{genre}}} | {{Жанр|{{{genre1}}}}}{{#if:{{{genre2|}}}|, {{Жанр|{{{genre2}}}}}}}{{#if:{{{genre3|}}}|, {{Жанр|{{{genre3}}}}}}}{{#if:{{{genre4|}}}|, {{Жанр|{{{genre4}}}}}}}{{#if:{{{genre5|}}}|, {{Жанр|{{{genre5}}}}}}}{{#if:{{{genre6|}}}|, {{Жанр|{{{genre6}}}}}}}{{#if:{{{genre7|}}}|, {{Жанр|{{{genre7}}}}}}}{{#if:{{{genre8|}}}|, {{Жанр|{{{genre8}}}}}}}{{#if:{{{genre9|}}}|, {{Жанр|{{{genre9}}}}}}}{{#if:{{{genre10|}}}|, {{Жанр|{{{genre10}}}}}}} }}</td> </tr>}}{{#if:{{{creator|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Стваральнік</th> <td class="animanga-data">{{{creator}}}</td> </tr>}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check |preview=Старонка выкарыстоўвае [[Шаблон:Картка аніманга/Загаловак]] з невядомым параметрам "_VALUE_" |ignoreblank=yes | alt | alternate_titles | caption | child | creator | genre | genre1 | genre2 | genre3 | genre4 | genre5 | genre6 | genre7 | genre8 | genre9 | genre10 | image | image_size | imagesize | size | italic title | ja_kanji | ja_name | ja_romaji | ja_name_trans | name | title | title_name }} </includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> qdm18yr4zx44j8lllvyxcojgo3n97t3 Шаблон:Картка аніманга/Друк 10 112492 5121265 5104534 2026-04-05T11:49:50Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Картка аніманга/Манга]] у [[Шаблон:Картка аніманга/Друк]] 5104534 wikitext text/x-wiki <noinclude><div class="messagebox standard-talk">Заўвагі і даведка па выкарыстанні — [[Шаблон:Картка аніманга]].</div> {{Картка аніманга/Загаловак2}} </noinclude>{{фрагмент табліцы |стыль_цела = width:22em; font-size:89%; text-align:left; margin-top:0; margin-bottom:0; border-top:none; |стыль_загалоўкаў=background: #ccf; |загаловак1={{ #ifeq: {{{manhwa}}} | yes | [[Манхва]] | {{ #ifeq: {{{manhua}}} | yes | [[Маньхуа]] | [[Манга]] }}}}{{ #if: {{{title<includeonly>|</includeonly>}}} | <nowiki> </nowiki> <span style="font-weight: normal;">«{{{title}}}»</span> }}{{ #if: {{{title_small<includeonly>|</includeonly>}}} | <br /><small><span style="font-weight:normal;">{{{title_small}}}</span></small>}} |стыль_метак=background: #eef; |метка2=Аўтар |тэкст2={{{mangaka|}}}{{{author<includeonly>|</includeonly>}}} |метка3=Ілюстратар |тэкст3={{{illustrator<includeonly>|</includeonly>}}}{{{artist|}}} |метка4=Выдавец |тэкст4={{{publisher<includeonly>|</includeonly>}}} |метка5=На&nbsp;беларускай&nbsp;мове |тэкст5={{{publisher_be<includeonly>|</includeonly>}}}{{{publisher_belarussian|}}}{{{publisher_Belarus|}}} |метка6=Іншыя&nbsp;выдаўцы: |утоены_тэкст6={{{publisher_other<includeonly>|</includeonly>}}} |метка7=Публікуецца&nbsp;у |тэкст7={{{serialized<includeonly>|</includeonly>}}}{{{magazine|}}} |метка8=Аўдыторыя |тэкст8={{{demographic<includeonly>|</includeonly>}}} |метка9=Выдадзена |тэкст9={{{single_release|{{{published|}}}}}} |метка10=Публікацыя |тэкст10={{{first_run|{{{first<includeonly>|</includeonly>}}}}}} — {{{last_run|}}}{{{last<includeonly>|</includeonly>}}} |метка11=[[Танкабон|Тамоў]] |тэкст11={{{num_volumes|}}}{{{volumes<includeonly>|</includeonly>}}} |метка12=Глаў |тэкст12={{{chapters<includeonly>|</includeonly>}}}{{{Chapters|}}} }} <includeonly> </includeonly><noinclude> {{Картка аніманга/Канец}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга|Манга]] </noinclude> o48qyyfj83vfsl7nd9prevyophhyah9 5121269 5121265 2026-04-05T11:52:31Z Plaga med 116903 5121269 wikitext text/x-wiki <noinclude><templatestyles src="Шаблон:Картка аніманга/styles.css" /> {| class="infobox animanga" </noinclude><includeonly><tr> <th colspan="2" class="animanga-section">{{#switch:{{lc:{{{type|manga}}}}} | novel = Раман | serial novel = Раман з працягам | novel series = Серыя раманаў | light novel = Лайт-навела | film comic = Фільм-комікс | other = Іншая кніга | #default = Манга }}</th> </tr>{{#if:{{{title|}}}| <tr> <td colspan="2" class="animanga-subtitle"><div class="animanga-romaji">''{{{title}}}''</div></td> </tr>}}{{#if:{{{author|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Аўтар</th> <td class="animanga-data">{{{author}}}</td> </tr>}}{{#if:{{{illustrator|}}}|{{#ifeq:{{{illustrator}}}|{{{author|}}}||<tr> <th class="animanga-label">Ілюстратар</th> <td class="animanga-data">{{{illustrator}}}</td> </tr>}}}}{{#if:{{{publisher|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Выдавец</th> <td class="animanga-data">{{{publisher}}}</td> </tr>}}{{#if:{{{publisher_en|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Англамоўны выдавец</th> <td class="animanga-data">{{{publisher_en}}}</td> </tr>}}{{#if:{{{imprint|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Імпрынт</th> <td class="animanga-data">{{{imprint}}}</td> </tr>}}{{#switch:{{lc:{{{type|manga}}}}} | novel = | #default = {{#if:{{{magazine|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Часопіс</th> <td class="animanga-data">''{{{magazine}}}''</td> </tr>}} }}{{#switch:{{lc:{{{type|manga}}}}} | novel = | #default = {{#if:{{{magazine_en|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Англамоўны часопіс</th> <td class="animanga-data">''{{{magazine_en}}}''</td> </tr>}} }}{{#if:{{{published|}}}{{{first|}}}| <tr> <th class="animanga-label">{{#switch:{{lc:{{{type|manga}}}}} | novel = Выдана | #default = {{#if:{{{published|}}}|Выдана|Арыгінальная публікацыя}} }}</th> <td class="animanga-data">{{#switch:{{lc:{{{type|manga}}}}} | novel = {{{published|}}} | #default = {{#if:{{{published|}}} | {{{published}}} | {{#if:{{{first|}}}|{{nowrap|{{{first}}}}} — {{#if:{{{last|}}}|{{nowrap|{{{last}}}}}|цяпер}}}} }} }}</td> </tr>}}{{#switch:{{lc:{{{type|manga}}}}} | novel = | #default = {{#if:{{{volumes|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Тамы</th> <td class="animanga-data">{{{volumes}}}{{#if:{{{volume_list|}}}{{{chapter_list|}}}| <span class="noprint">([[{{{volume_list|{{{chapter_list|}}}}}}|спіс тамоў]])</span>}}</td> </tr>}} }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check |preview=Старонка выкарыстоўвае [[Шаблон:Картка аніманга/Друк]] з невядомым параметрам "_VALUE_" |ignoreblank=yes | author | chapter_list | child | first | illustrator | imprint | last | magazine | magazine_en | published | publisher | publisher_en | title | type | volume_list | volumes }}<noinclude> |} {{doc}} </noinclude> hwik9pqrjyo3g7rbzwq03ltksv4qgdl Шаблон:Картка аніманга/Film 10 112493 5121257 1099500 2026-04-05T11:41:26Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа]] 5121257 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа]] qhktuglne0cn6iizsfgu0iyqa0qxtjr Шаблон:Картка аніманга/Відэа 10 112494 5121136 3966804 2026-04-05T08:52:42Z Plaga med 116903 5121136 wikitext text/x-wiki <noinclude><templatestyles src="Шаблон:Картка аніманга/styles.css" /> {| class="infobox animanga" </noinclude><includeonly> <tr> <th colspan="2" class="animanga-section"> {{#ifeq:{{{live_action|}}}|yes|[[Гульнявы фільм]]|[[Анімацыйны фільм]]}} {{#if:{{{title|}}}|<div><span style="font-weight: normal;">«{{{title}}}»</span></div>}} {{#if:{{{title_small|}}}|<div><small><span style="font-weight: normal;">{{{title_small}}}</span></small></div>}} </th> </tr> {{#if:{{{director|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Рэжысёр</th> <td class="animanga-data">{{{director}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{writer|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Сцэнарыст</th> <td class="animanga-data">{{{writer}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{producer|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Прадзюсар</th> <td class="animanga-data">{{{producer}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{music|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Кампазітар</th> <td class="animanga-data">{{{music}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{studio|}}}{{{company|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Студыя</th> <td class="animanga-data">{{{studio|{{{company|}}}}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{licensor|}}}| <tr> <th class="animanga-label">[[Ліцэнзіят]]</th> <td class="animanga-data">{{{licensor}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{licensor_other|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Іншыя ліцэнзіяты</th> <td class="animanga-data">{{{licensor_other}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{release_date|}}}{{{released|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Прэм’ера</th> <td class="animanga-data">{{{release_date|{{{released|}}}}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{runtime|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Працягласць</th> <td class="animanga-data">{{{runtime}}}</td> </tr> }} {{#switch:{{NAMESPACE}} | Talk | User = | #default = {{#ifeq:{{{live_action|}}}|yes | {{Катэгорыя толькі ў артыкулах|Фільмы Японіі}} | {{Катэгорыя толькі ў артыкулах|Анімэ-фільмы}} }} }} {{Катэгорыя толькі ў артыкулах|Мультфільмы паводле алфавіта}} </includeonly><noinclude> |} {{doc}} </noinclude> h2vrb3t61ny2kfqqmwigxamyzyy4m2w 5121228 5121136 2026-04-05T10:13:32Z Plaga med 116903 пераезд на новую логіку 5121228 wikitext text/x-wiki <noinclude><templatestyles src="Шаблон:Картка аніманга/styles.css" /> <div class="messagebox standard-talk">Заўвагі і даведка па выкарыстанні — [[Шаблон:Картка аніманга]].</div> {| class="infobox animanga" </noinclude><includeonly> <tr> <th colspan="2" class="animanga-section"> {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv | series | tv series = Анімэ-серыял | tv movie | tv film = Анімэ-тэлефільм | music | music video = Музычны кліп | commercial | spot = Тэлерэклама | movie | film = Анімэ-фільм | movie series | film series = Серыя анімэ-фільмаў | oav | ova = OVA | oad = OAD | ona = ONA | drama = Тэлевізійная дорама | special = Спецвыпуск | live tv film = Гульнявы тэлефільм | live video = Гульнявае відэа | live movie | live film = Гульнявы фільм | #default = Анімэ }} </th> </tr> {{#if:{{{title|}}}{{{title_small|}}}| <tr> <td colspan="2" class="animanga-subtitle"> {{#if:{{{title|}}}|<div class="animanga-romaji">''{{{title}}}''</div>}} {{#if:{{{title_small|}}}|<div><small>{{{title_small}}}</small></div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{director|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Рэжысёр</th> <td class="animanga-data">{{{director}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{producer|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Прадзюсар</th> <td class="animanga-data">{{{producer}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{writer|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Сцэнарыст</th> <td class="animanga-data">{{{writer}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{music|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Кампазітар</th> <td class="animanga-data">{{{music}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{studio|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Студыя</th> <td class="animanga-data">{{{studio}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{licensee|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Ліцэнзіят</th> <td class="animanga-data">{{{licensee}}}</td> </tr> }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv | series | tv series | tv movie | tv film | drama | commercial | spot | special = {{#if:{{{network|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Арыгінальная сетка</th> <td class="animanga-data">{{{network}}}</td> </tr> }} }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv | series | tv series | tv movie | tv film | drama | commercial | spot | special = {{#if:{{{network_en|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Англамоўная сетка</th> <td class="animanga-data">{{{network_en}}}</td> </tr> }} }} {{#if:{{{released|}}}{{{first|}}}| <tr> <th class="animanga-label"> {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv | series | tv series | drama = Арыгінальны паказ | #default = Прэм’ера }} </th> <td class="animanga-data"> {{#if:{{{released|}}} | {{{released}}} | {{nowrap|{{{first}}}}} — {{#if:{{{last|}}}|{{nowrap|{{{last}}}}}|цяпер}} }} </td> </tr> }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv movie | tv film | commercial | spot | special | movie | film | movie series | film series | oav | ova | ona | oad | music | music video | live tv film | live video | live movie | live film = {{#if:{{{runtime|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Працягласць</th> <td class="animanga-data">{{{runtime}}}</td> </tr> }} }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv movie | tv film | movie | film | movie series | film series | live tv film | live movie | live film = {{#if:{{{budget|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Бюджэт</th> <td class="animanga-data">{{{budget}}}</td> </tr> }} }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | movie | film | movie series | film series | live movie | live film = {{#if:{{{gross|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Касавыя зборы</th> <td class="animanga-data">{{{gross}}}</td> </tr> }} }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | movie series | film series = {{#if:{{{films|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Фільмы</th> <td class="animanga-data"> {{{films}}} {{#if:{{{film_list|}}}| <span class="noprint">([[{{{film_list}}}|спіс фільмаў]])</span>}} </td> </tr> }} | tv | series | tv series | drama | oav | ova | oad | ona = {{#if:{{{episodes|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Эпізоды</th> <td class="animanga-data"> {{{episodes}}} {{#if:{{{episode_list|}}}| <span class="noprint">([[{{{episode_list}}}|спіс эпізодаў]])</span>}} </td> </tr> }} }} </includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check |preview=Старонка выкарыстоўвае [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа]] з невядомым параметрам "_VALUE_" |ignoreblank=yes | budget | child | director | episode_list | episodes | film_list | films | first | gross | last | licensee | music | network | network_en | producer | released | runtime | studio | title | title_small | type | writer }}<noinclude> |} {{doc}} </noinclude> kqemx73y63mppsmc3asoav8195352od 5121229 5121228 2026-04-05T10:13:44Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Картка аніманга/Фільм]] у [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа]] 5121228 wikitext text/x-wiki <noinclude><templatestyles src="Шаблон:Картка аніманга/styles.css" /> <div class="messagebox standard-talk">Заўвагі і даведка па выкарыстанні — [[Шаблон:Картка аніманга]].</div> {| class="infobox animanga" </noinclude><includeonly> <tr> <th colspan="2" class="animanga-section"> {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv | series | tv series = Анімэ-серыял | tv movie | tv film = Анімэ-тэлефільм | music | music video = Музычны кліп | commercial | spot = Тэлерэклама | movie | film = Анімэ-фільм | movie series | film series = Серыя анімэ-фільмаў | oav | ova = OVA | oad = OAD | ona = ONA | drama = Тэлевізійная дорама | special = Спецвыпуск | live tv film = Гульнявы тэлефільм | live video = Гульнявае відэа | live movie | live film = Гульнявы фільм | #default = Анімэ }} </th> </tr> {{#if:{{{title|}}}{{{title_small|}}}| <tr> <td colspan="2" class="animanga-subtitle"> {{#if:{{{title|}}}|<div class="animanga-romaji">''{{{title}}}''</div>}} {{#if:{{{title_small|}}}|<div><small>{{{title_small}}}</small></div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{director|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Рэжысёр</th> <td class="animanga-data">{{{director}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{producer|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Прадзюсар</th> <td class="animanga-data">{{{producer}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{writer|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Сцэнарыст</th> <td class="animanga-data">{{{writer}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{music|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Кампазітар</th> <td class="animanga-data">{{{music}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{studio|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Студыя</th> <td class="animanga-data">{{{studio}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{licensee|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Ліцэнзіят</th> <td class="animanga-data">{{{licensee}}}</td> </tr> }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv | series | tv series | tv movie | tv film | drama | commercial | spot | special = {{#if:{{{network|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Арыгінальная сетка</th> <td class="animanga-data">{{{network}}}</td> </tr> }} }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv | series | tv series | tv movie | tv film | drama | commercial | spot | special = {{#if:{{{network_en|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Англамоўная сетка</th> <td class="animanga-data">{{{network_en}}}</td> </tr> }} }} {{#if:{{{released|}}}{{{first|}}}| <tr> <th class="animanga-label"> {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv | series | tv series | drama = Арыгінальны паказ | #default = Прэм’ера }} </th> <td class="animanga-data"> {{#if:{{{released|}}} | {{{released}}} | {{nowrap|{{{first}}}}} — {{#if:{{{last|}}}|{{nowrap|{{{last}}}}}|цяпер}} }} </td> </tr> }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv movie | tv film | commercial | spot | special | movie | film | movie series | film series | oav | ova | ona | oad | music | music video | live tv film | live video | live movie | live film = {{#if:{{{runtime|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Працягласць</th> <td class="animanga-data">{{{runtime}}}</td> </tr> }} }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv movie | tv film | movie | film | movie series | film series | live tv film | live movie | live film = {{#if:{{{budget|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Бюджэт</th> <td class="animanga-data">{{{budget}}}</td> </tr> }} }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | movie | film | movie series | film series | live movie | live film = {{#if:{{{gross|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Касавыя зборы</th> <td class="animanga-data">{{{gross}}}</td> </tr> }} }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | movie series | film series = {{#if:{{{films|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Фільмы</th> <td class="animanga-data"> {{{films}}} {{#if:{{{film_list|}}}| <span class="noprint">([[{{{film_list}}}|спіс фільмаў]])</span>}} </td> </tr> }} | tv | series | tv series | drama | oav | ova | oad | ona = {{#if:{{{episodes|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Эпізоды</th> <td class="animanga-data"> {{{episodes}}} {{#if:{{{episode_list|}}}| <span class="noprint">([[{{{episode_list}}}|спіс эпізодаў]])</span>}} </td> </tr> }} }} </includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check |preview=Старонка выкарыстоўвае [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа]] з невядомым параметрам "_VALUE_" |ignoreblank=yes | budget | child | director | episode_list | episodes | film_list | films | first | gross | last | licensee | music | network | network_en | producer | released | runtime | studio | title | title_small | type | writer }}<noinclude> |} {{doc}} </noinclude> kqemx73y63mppsmc3asoav8195352od 5121262 5121229 2026-04-05T11:45:52Z Plaga med 116903 5121262 wikitext text/x-wiki <noinclude><templatestyles src="Шаблон:Картка аніманга/styles.css" /> <div class="messagebox standard-talk">Заўвагі і даведка па выкарыстанні — [[Шаблон:Картка аніманга]].</div> {| class="infobox animanga" </noinclude><includeonly> <tr> <th colspan="2" class="animanga-section"> {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv | series | tv series = Анімэ-серыял | tv movie | tv film = Анімэ-тэлефільм | music | music video = Музычны кліп | commercial | spot = Тэлерэклама | movie | film = Анімэ-фільм | movie series | film series = Серыя анімэ-фільмаў | oav | ova = OVA | oad = OAD | ona = ONA | drama = Тэлевізійная дорама | special = Спецвыпуск | live tv film = Ігравы тэлефільм | live video = Ігравое відэа | live movie | live film = Ігравы фільм | #default = Анімэ }} </th> </tr> {{#if:{{{title|}}}{{{title_small|}}}| <tr> <td colspan="2" class="animanga-subtitle"> {{#if:{{{title|}}}|<div class="animanga-romaji">''{{{title}}}''</div>}} {{#if:{{{title_small|}}}|<div><small>{{{title_small}}}</small></div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{director|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Рэжысёр</th> <td class="animanga-data">{{{director}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{producer|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Прадзюсар</th> <td class="animanga-data">{{{producer}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{writer|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Сцэнарыст</th> <td class="animanga-data">{{{writer}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{music|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Кампазітар</th> <td class="animanga-data">{{{music}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{studio|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Студыя</th> <td class="animanga-data">{{{studio}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{licensee|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Ліцэнзіят</th> <td class="animanga-data">{{{licensee}}}</td> </tr> }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv | series | tv series | tv movie | tv film | drama | commercial | spot | special = {{#if:{{{network|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Арыгінальная сетка</th> <td class="animanga-data">{{{network}}}</td> </tr> }} }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv | series | tv series | tv movie | tv film | drama | commercial | spot | special = {{#if:{{{network_en|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Англамоўная сетка</th> <td class="animanga-data">{{{network_en}}}</td> </tr> }} }} {{#if:{{{released|}}}{{{first|}}}| <tr> <th class="animanga-label"> {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv | series | tv series | drama = Арыгінальны паказ | #default = Прэм’ера }} </th> <td class="animanga-data"> {{#if:{{{released|}}} | {{{released}}} | {{nowrap|{{{first}}}}} — {{#if:{{{last|}}}|{{nowrap|{{{last}}}}}|цяпер}} }} </td> </tr> }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv movie | tv film | commercial | spot | special | movie | film | movie series | film series | oav | ova | ona | oad | music | music video | live tv film | live video | live movie | live film = {{#if:{{{runtime|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Працягласць</th> <td class="animanga-data">{{{runtime}}}</td> </tr> }} }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv movie | tv film | movie | film | movie series | film series | live tv film | live movie | live film = {{#if:{{{budget|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Бюджэт</th> <td class="animanga-data">{{{budget}}}</td> </tr> }} }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | movie | film | movie series | film series | live movie | live film = {{#if:{{{gross|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Касавыя зборы</th> <td class="animanga-data">{{{gross}}}</td> </tr> }} }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | movie series | film series = {{#if:{{{films|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Фільмы</th> <td class="animanga-data"> {{{films}}} {{#if:{{{film_list|}}}| <span class="noprint">([[{{{film_list}}}|спіс фільмаў]])</span>}} </td> </tr> }} | tv | series | tv series | drama | oav | ova | oad | ona = {{#if:{{{episodes|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Эпізоды</th> <td class="animanga-data"> {{{episodes}}} {{#if:{{{episode_list|}}}| <span class="noprint">([[{{{episode_list}}}|спіс эпізодаў]])</span>}} </td> </tr> }} }} </includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check |preview=Старонка выкарыстоўвае [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа]] з невядомым параметрам "_VALUE_" |ignoreblank=yes | budget | child | director | episode_list | episodes | film_list | films | first | gross | last | licensee | music | network | network_en | producer | released | runtime | studio | title | title_small | type | writer }}<noinclude> |} {{doc}} </noinclude> by2ys3t6n92yo80ku2o0jok42joi719 5121263 5121262 2026-04-05T11:46:13Z Plaga med 116903 5121263 wikitext text/x-wiki <noinclude><templatestyles src="Шаблон:Картка аніманга/styles.css" /> {| class="infobox animanga" </noinclude><includeonly> <tr> <th colspan="2" class="animanga-section"> {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv | series | tv series = Анімэ-серыял | tv movie | tv film = Анімэ-тэлефільм | music | music video = Музычны кліп | commercial | spot = Тэлерэклама | movie | film = Анімэ-фільм | movie series | film series = Серыя анімэ-фільмаў | oav | ova = OVA | oad = OAD | ona = ONA | drama = Тэлевізійная дорама | special = Спецвыпуск | live tv film = Ігравы тэлефільм | live video = Ігравое відэа | live movie | live film = Ігравы фільм | #default = Анімэ }} </th> </tr> {{#if:{{{title|}}}{{{title_small|}}}| <tr> <td colspan="2" class="animanga-subtitle"> {{#if:{{{title|}}}|<div class="animanga-romaji">''{{{title}}}''</div>}} {{#if:{{{title_small|}}}|<div><small>{{{title_small}}}</small></div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{director|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Рэжысёр</th> <td class="animanga-data">{{{director}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{producer|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Прадзюсар</th> <td class="animanga-data">{{{producer}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{writer|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Сцэнарыст</th> <td class="animanga-data">{{{writer}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{music|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Кампазітар</th> <td class="animanga-data">{{{music}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{studio|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Студыя</th> <td class="animanga-data">{{{studio}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{licensee|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Ліцэнзіят</th> <td class="animanga-data">{{{licensee}}}</td> </tr> }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv | series | tv series | tv movie | tv film | drama | commercial | spot | special = {{#if:{{{network|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Арыгінальная сетка</th> <td class="animanga-data">{{{network}}}</td> </tr> }} }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv | series | tv series | tv movie | tv film | drama | commercial | spot | special = {{#if:{{{network_en|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Англамоўная сетка</th> <td class="animanga-data">{{{network_en}}}</td> </tr> }} }} {{#if:{{{released|}}}{{{first|}}}| <tr> <th class="animanga-label"> {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv | series | tv series | drama = Арыгінальны паказ | #default = Прэм’ера }} </th> <td class="animanga-data"> {{#if:{{{released|}}} | {{{released}}} | {{nowrap|{{{first}}}}} — {{#if:{{{last|}}}|{{nowrap|{{{last}}}}}|цяпер}} }} </td> </tr> }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv movie | tv film | commercial | spot | special | movie | film | movie series | film series | oav | ova | ona | oad | music | music video | live tv film | live video | live movie | live film = {{#if:{{{runtime|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Працягласць</th> <td class="animanga-data">{{{runtime}}}</td> </tr> }} }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv movie | tv film | movie | film | movie series | film series | live tv film | live movie | live film = {{#if:{{{budget|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Бюджэт</th> <td class="animanga-data">{{{budget}}}</td> </tr> }} }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | movie | film | movie series | film series | live movie | live film = {{#if:{{{gross|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Касавыя зборы</th> <td class="animanga-data">{{{gross}}}</td> </tr> }} }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | movie series | film series = {{#if:{{{films|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Фільмы</th> <td class="animanga-data"> {{{films}}} {{#if:{{{film_list|}}}| <span class="noprint">([[{{{film_list}}}|спіс фільмаў]])</span>}} </td> </tr> }} | tv | series | tv series | drama | oav | ova | oad | ona = {{#if:{{{episodes|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Эпізоды</th> <td class="animanga-data"> {{{episodes}}} {{#if:{{{episode_list|}}}| <span class="noprint">([[{{{episode_list}}}|спіс эпізодаў]])</span>}} </td> </tr> }} }} </includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check |preview=Старонка выкарыстоўвае [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа]] з невядомым параметрам "_VALUE_" |ignoreblank=yes | budget | child | director | episode_list | episodes | film_list | films | first | gross | last | licensee | music | network | network_en | producer | released | runtime | studio | title | title_small | type | writer }}<noinclude> |} {{doc}} </noinclude> 8nyq7lqa768xkgbb2oa7d6i85tblalj Шаблон:Клавіятурныя знакі 10 116654 5120938 4391669 2026-04-04T21:58:08Z Plaga med 116903 5120938 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Шаблон:Клавіятурныя знакі/styles.css" /> <div class="be-kbd-wrap"> {| class="toccolours nounderlinelink plainlinks" style="margin:auto; font-size:90%; text-align:center" !colspan="25" style="padding:.25em 0"| {{tnavbar-header|[[Камп’ютарная клавіятура]] [[IBM]]/[[Windows]]|Клавіятура камп'ютара}}<span class="be-kbd-layout-note">(беларуская [[Раскладка клавіятуры|раскладка]]: QWERTY / ЙЦУКЕН)</span> |-style="font-size:75%" |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Esc (клавіша)|Esc]] |style="width:0.2em"| |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F1]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F2]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F3]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F4]] |style="width:0.2em"| |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Функцыянальныя клавішы|F5]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Функцыянальныя клавішы|F6]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Функцыянальныя клавішы|F7]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Функцыянальныя клавішы|F8]] |style="width:0.2em"| |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F9]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F10]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F11]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F12]] |style="width:0.2em"| |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Print Screen|PrtSc]]<br />[[SysRq]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Scroll Lock|Scroll<br />Lock]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Break, клавіша|Pause<br />Break]] |style="width:0.2em"| |width="30px"| |width="30px"| |width="30px"| |width="30px"| |- |colspan="16" width="450px" style="height:0.5em"| || |colspan="3" width="100px" style="height:0.5em"| || |colspan="4" width="120px" style="height:0.5em"| |-style="height:28px" |colspan="16" rowspan="5" style="border:none;padding:0"|<imagemap> Image:KB Eng-Bel QWERTY(ЙЦУКЕН).svg|450px desc none # <nowiki> # Радкі вышынёй 60 px, спасылкі адпавядаюць выяве # Прамавугольнік злева зверху справа знізу [[спасылка]] #</nowiki> # Радок спецзнакаў rect 0 0 60 30 [[Тыльда]] rect 60 0 120 30 [[Клічнік]] rect 120 0 150 30 [[@]] rect 150 0 180 30 [[Двукоссі]] rect 180 0 210 30 [[Рашотка, клавіша]] rect 210 0 240 30 [[Знак нумара]] rect 240 0 270 30 [[Сімвал долара]] rect 270 0 300 30 [[Кропка з коскі]] rect 300 0 360 30 [[%, знак|Працэнт]] rect 360 0 390 30 [[Цыркумфлекс]] rect 390 0 420 30 [[Двукроп’е]] rect 420 0 450 30 [[Амперсанд]] rect 450 0 480 30 [[Пытальнік]] rect 480 0 540 30 [[Зорачка, тыпаграфіка]] rect 540 0 600 30 [[Дужкі#Круглыя дужкі|Круглыя дужкі]] rect 600 0 660 30 [[Дужкі#Круглыя дужкі|Круглыя дужкі]] rect 660 0 720 30 [[Злучок]] rect 720 0 780 30 [[Складанне]] rect 780 0 900 30 [[Backspace]] # Лічбавы радок rect 0 0 30 60 [[Машынапісны зваротны апостраф]] rect 30 0 60 60 [[Е]] rect 60 0 120 60 [[1, лічба]] rect 120 0 180 60 [[2, лічба]] rect 180 0 240 60 [[3, лічба]] rect 240 0 300 60 [[4, лічба]] rect 300 0 360 60 [[5, лічба]] rect 360 0 420 60 [[6, лічба]] rect 420 0 480 60 [[7, лічба]] rect 480 0 540 60 [[8, лічба]] rect 540 0 600 60 [[9, лічба]] rect 600 0 660 60 [[0, лічба]] rect 660 0 720 60 [[Падкрэсленне]] rect 720 0 780 60 [[Знак роўнасці]] rect 780 0 900 60 [[Backspace]] # Першы верхні rect 0 61 90 90 [[Табуляцыя]] rect 90 61 150 90 [[Q, лацініца]] rect 150 61 210 90 [[W, лацініца]] rect 210 61 270 90 [[E, лацініца]] rect 270 61 330 90 [[R, лацініца]] rect 330 61 390 90 [[T, лацініца]] rect 390 61 450 90 [[Y, лацініца]] rect 450 61 510 90 [[U, лацініца]] rect 510 61 570 90 [[I, лацініца]] rect 570 61 630 90 [[O, лацініца]] rect 630 61 690 90 [[P (лацініца)]] rect 690 61 750 90 [[Дужкі#Фігурныя дужкі|Фігурныя дужкі]] rect 750 61 810 90 [[Дужкі#Фігурныя дужкі|Фігурныя дужкі]] rect 810 61 900 90 [[Увод, клавіша]] # Першы ніжні rect 0 61 90 120 [[Табуляцыя]] rect 90 61 150 120 [[Й, кірыліца]] rect 150 61 210 120 [[Ц, кірыліца]] rect 210 61 270 120 [[У (літара)]] rect 270 61 330 120 [[К, кірыліца]] rect 330 61 390 120 [[Е]] rect 390 61 450 120 [[Н, кірыліца]] rect 450 61 510 120 [[Г, кірыліца]] rect 510 61 570 120 [[Ш, кірыліца]] rect 570 61 630 120 [[Ў, кірыліца]] rect 630 61 690 120 [[З, кірыліца]] rect 690 61 720 120 [[Дужкі#Квадратныя дужкі|Квадратныя дужкі]] rect 720 61 750 120 [[Х, кірыліца]] rect 750 61 780 120 [[Дужкі#Квадратныя дужкі|Квадратныя дужкі]] rect 780 61 810 120 [[Машынапісны апостраф]] rect 810 61 900 120 [[Увод (клавіша)]] # Другі верхні rect 0 121 105 150 [[Caps Lock]] rect 105 121 165 150 [[A, лацініца]] rect 165 121 225 150 [[S, лацініца]] rect 225 121 285 150 [[D, лацініца]] rect 285 121 345 150 [[F, лацініца]] rect 345 121 405 150 [[G, лацініца]] rect 405 121 465 150 [[H, лацініца]] rect 465 121 525 150 [[J, лацініца]] rect 525 121 585 150 [[K, лацініца]] rect 585 121 645 150 [[L, лацініца]] rect 645 121 705 150 [[Двукроп’е]] rect 705 121 765 150 [[Двукоссе]] rect 765 121 795 150 [[Вертыкальная рыса]] rect 795 121 825 150 [[Касая рыса]] rect 765 121 900 150 [[Увод, клавіша]] # Другі ніжні rect 0 121 105 180 [[Caps Lock]] rect 105 121 165 180 [[Ф]] rect 165 121 225 180 [[Ы]] rect 225 121 285 180 [[У (літара)]] rect 285 121 345 180 [[А]] rect 345 121 405 180 [[П, кірыліца]] rect 405 121 465 180 [[Р (кірыліца)]] rect 465 121 525 180 [[О, кірыліца]] rect 525 121 585 180 [[Л, кірыліца]] rect 585 121 645 180 [[Д, кірыліца]] rect 645 121 675 180 [[Кропка з коскай]] rect 675 121 705 180 [[Ж, кірыліца]] rect 705 121 735 180 [[Машынапісны апостраф]] rect 735 121 765 180 [[Э, кірыліца]] rect 765 121 795 180 [[Зваротная касая рыса]] rect 765 121 900 180 [[Увод|Увод (клавіша)]] # Трэці верхні rect 0 181 75 210 [[Shift, клавіша|Shift]] rect 75 181 135 210 [[Вертыкальная рыса]] rect 135 181 195 210 [[Z, лацініца]] rect 195 181 255 210 [[X, лацініца]] rect 255 181 315 210 [[C, лацініца]] rect 315 181 375 210 [[V, лацініца]] rect 375 181 435 210 [[B, лацініца]] rect 435 181 495 210 [[N (літара)]] rect 495 181 555 210 [[M, лацініца]] rect 555 181 615 210 [[Дужкі#Вуглавыя дужкі|Вуглавыя дужкі]] rect 615 181 675 210 [[Дужкі#Вуглавыя дужкі|Вуглавыя дужкі]] rect 675 181 705 210 [[Пытальнік]] rect 605 181 735 210 [[Коска]] rect 735 181 900 210 [[Shift, клавіша|Shift]] # Трэці ніжні rect 0 181 75 240 [[Shift, клавіша|Shift]] rect 75 181 135 240 [[Зваротная касая рыса]] rect 135 181 195 240 [[Я, кірыліца]] rect 195 181 255 240 [[Ч, кірыліца]] rect 255 181 315 240 [[З, кірыліца]] rect 315 181 375 240 [[М]] rect 375 181 435 240 [[І]] rect 435 181 495 240 [[Т, кірыліца]] rect 495 181 555 240 [[Ь, кірыліца]] rect 555 181 585 240 [[Коска]] rect 585 181 615 240 [[Б]] rect 615 181 645 240 [[Кропка, знак прыпынку]] rect 645 181 675 240 [[Ю, кірыліца]] rect 675 181 705 240 [[Касая рыса]] rect 705 181 735 240 [[Пункт (знак прыпынку)]] rect 735 181 900 240 [[Shift (клавіша)|Shift]] # Прабельны радок rect 0 241 90 300 [[Ctrl]] rect 90 241 150 300 [[Windows, клавіша]] rect 150 241 240 300 [[Alt, клавіша|Alt]] rect 240 241 600 300 [[Прабел]] rect 600 241 690 300 [[AltGr, клавіша]] rect 690 241 750 300 [[Windows, клавіша]] rect 750 241 810 300 [[Menu, клавіша]] rect 810 241 900 300 [[Ctrl]] </imagemap> |rowspan="5"| |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%" bgcolor="#DADADA"| [[Insert, клавіша|Ins]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|Home]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|PgUp]] |rowspan="5"| |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%" bgcolor="#DADADA"| [[Num Lock|NumLk]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Касая рыса|/]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Зорачка, тыпаграфіка|*]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Мінус|−]] |-style="height:28px" |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%" bgcolor="#DADADA"| [[Delete, клавіша|Del]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|End]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|PgDn]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[7 (лік)|7]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[8, лік|8]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[9, лік|9]] | rowspan="2" style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Складанне|+]] |-style="height:28px" | | | |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[4, лік|4]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[5, лік|5]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[6 (лік)|6]] |-style="height:28px" | |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|^]] | |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[1 (лік)|1]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[2, лік|2]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[3, лік|3]] | rowspan="2" style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:85%" bgcolor="#DADADA"| [[Увод|Ent]] |-style="height:28px" |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|<]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|v]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|>]] |colspan="2" style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[0 (лік)|0]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Коска|,]] |} {{#if:{{{nocat|}}}||{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Катэгорыя:Клавіятура]]}}}} </div><includeonly>[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Камп’ютарнае абсталяванне]]</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> sls0s37ds1edz6ubowz6n1h786j1rw0 5120939 5120938 2026-04-04T21:59:17Z Plaga med 116903 5120939 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Шаблон:Клавіятурныя знакі/styles.css" /> <div class="be-kbd-wrap"> {| class="toccolours nounderlinelink plainlinks" style="margin:auto; font-size:90%; text-align:center" !colspan="25" style="padding:.25em 0"| {{tnavbar-header|[[Камп’ютарная клавіятура]] [[IBM]]/[[Windows]]|Клавіятурныя знакі}}<span class="be-kbd-layout-note">(беларуская [[Раскладка клавіятуры|раскладка]]: QWERTY / ЙЦУКЕН)</span> |-style="font-size:75%" |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Esc (клавіша)|Esc]] |style="width:0.2em"| |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F1]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F2]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F3]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F4]] |style="width:0.2em"| |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Функцыянальныя клавішы|F5]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Функцыянальныя клавішы|F6]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Функцыянальныя клавішы|F7]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Функцыянальныя клавішы|F8]] |style="width:0.2em"| |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F9]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F10]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F11]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F12]] |style="width:0.2em"| |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Print Screen|PrtSc]]<br />[[SysRq]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Scroll Lock|Scroll<br />Lock]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Break, клавіша|Pause<br />Break]] |style="width:0.2em"| |width="30px"| |width="30px"| |width="30px"| |width="30px"| |- |colspan="16" width="450px" style="height:0.5em"| || |colspan="3" width="100px" style="height:0.5em"| || |colspan="4" width="120px" style="height:0.5em"| |-style="height:28px" |colspan="16" rowspan="5" style="border:none;padding:0"|<imagemap> Image:KB Eng-Bel QWERTY(ЙЦУКЕН).svg|450px desc none # <nowiki> # Радкі вышынёй 60 px, спасылкі адпавядаюць выяве # Прамавугольнік злева зверху справа знізу [[спасылка]] #</nowiki> # Радок спецзнакаў rect 0 0 60 30 [[Тыльда]] rect 60 0 120 30 [[Клічнік]] rect 120 0 150 30 [[@]] rect 150 0 180 30 [[Двукоссі]] rect 180 0 210 30 [[Рашотка, клавіша]] rect 210 0 240 30 [[Знак нумара]] rect 240 0 270 30 [[Сімвал долара]] rect 270 0 300 30 [[Кропка з коскі]] rect 300 0 360 30 [[%, знак|Працэнт]] rect 360 0 390 30 [[Цыркумфлекс]] rect 390 0 420 30 [[Двукроп’е]] rect 420 0 450 30 [[Амперсанд]] rect 450 0 480 30 [[Пытальнік]] rect 480 0 540 30 [[Зорачка, тыпаграфіка]] rect 540 0 600 30 [[Дужкі#Круглыя дужкі|Круглыя дужкі]] rect 600 0 660 30 [[Дужкі#Круглыя дужкі|Круглыя дужкі]] rect 660 0 720 30 [[Злучок]] rect 720 0 780 30 [[Складанне]] rect 780 0 900 30 [[Backspace]] # Лічбавы радок rect 0 0 30 60 [[Машынапісны зваротны апостраф]] rect 30 0 60 60 [[Е]] rect 60 0 120 60 [[1, лічба]] rect 120 0 180 60 [[2, лічба]] rect 180 0 240 60 [[3, лічба]] rect 240 0 300 60 [[4, лічба]] rect 300 0 360 60 [[5, лічба]] rect 360 0 420 60 [[6, лічба]] rect 420 0 480 60 [[7, лічба]] rect 480 0 540 60 [[8, лічба]] rect 540 0 600 60 [[9, лічба]] rect 600 0 660 60 [[0, лічба]] rect 660 0 720 60 [[Падкрэсленне]] rect 720 0 780 60 [[Знак роўнасці]] rect 780 0 900 60 [[Backspace]] # Першы верхні rect 0 61 90 90 [[Табуляцыя]] rect 90 61 150 90 [[Q, лацініца]] rect 150 61 210 90 [[W, лацініца]] rect 210 61 270 90 [[E, лацініца]] rect 270 61 330 90 [[R, лацініца]] rect 330 61 390 90 [[T, лацініца]] rect 390 61 450 90 [[Y, лацініца]] rect 450 61 510 90 [[U, лацініца]] rect 510 61 570 90 [[I, лацініца]] rect 570 61 630 90 [[O, лацініца]] rect 630 61 690 90 [[P (лацініца)]] rect 690 61 750 90 [[Дужкі#Фігурныя дужкі|Фігурныя дужкі]] rect 750 61 810 90 [[Дужкі#Фігурныя дужкі|Фігурныя дужкі]] rect 810 61 900 90 [[Увод, клавіша]] # Першы ніжні rect 0 61 90 120 [[Табуляцыя]] rect 90 61 150 120 [[Й, кірыліца]] rect 150 61 210 120 [[Ц, кірыліца]] rect 210 61 270 120 [[У (літара)]] rect 270 61 330 120 [[К, кірыліца]] rect 330 61 390 120 [[Е]] rect 390 61 450 120 [[Н, кірыліца]] rect 450 61 510 120 [[Г, кірыліца]] rect 510 61 570 120 [[Ш, кірыліца]] rect 570 61 630 120 [[Ў, кірыліца]] rect 630 61 690 120 [[З, кірыліца]] rect 690 61 720 120 [[Дужкі#Квадратныя дужкі|Квадратныя дужкі]] rect 720 61 750 120 [[Х, кірыліца]] rect 750 61 780 120 [[Дужкі#Квадратныя дужкі|Квадратныя дужкі]] rect 780 61 810 120 [[Машынапісны апостраф]] rect 810 61 900 120 [[Увод (клавіша)]] # Другі верхні rect 0 121 105 150 [[Caps Lock]] rect 105 121 165 150 [[A, лацініца]] rect 165 121 225 150 [[S, лацініца]] rect 225 121 285 150 [[D, лацініца]] rect 285 121 345 150 [[F, лацініца]] rect 345 121 405 150 [[G, лацініца]] rect 405 121 465 150 [[H, лацініца]] rect 465 121 525 150 [[J, лацініца]] rect 525 121 585 150 [[K, лацініца]] rect 585 121 645 150 [[L, лацініца]] rect 645 121 705 150 [[Двукроп’е]] rect 705 121 765 150 [[Двукоссе]] rect 765 121 795 150 [[Вертыкальная рыса]] rect 795 121 825 150 [[Касая рыса]] rect 765 121 900 150 [[Увод, клавіша]] # Другі ніжні rect 0 121 105 180 [[Caps Lock]] rect 105 121 165 180 [[Ф]] rect 165 121 225 180 [[Ы]] rect 225 121 285 180 [[У (літара)]] rect 285 121 345 180 [[А]] rect 345 121 405 180 [[П, кірыліца]] rect 405 121 465 180 [[Р (кірыліца)]] rect 465 121 525 180 [[О, кірыліца]] rect 525 121 585 180 [[Л, кірыліца]] rect 585 121 645 180 [[Д, кірыліца]] rect 645 121 675 180 [[Кропка з коскай]] rect 675 121 705 180 [[Ж, кірыліца]] rect 705 121 735 180 [[Машынапісны апостраф]] rect 735 121 765 180 [[Э, кірыліца]] rect 765 121 795 180 [[Зваротная касая рыса]] rect 765 121 900 180 [[Увод|Увод (клавіша)]] # Трэці верхні rect 0 181 75 210 [[Shift, клавіша|Shift]] rect 75 181 135 210 [[Вертыкальная рыса]] rect 135 181 195 210 [[Z, лацініца]] rect 195 181 255 210 [[X, лацініца]] rect 255 181 315 210 [[C, лацініца]] rect 315 181 375 210 [[V, лацініца]] rect 375 181 435 210 [[B, лацініца]] rect 435 181 495 210 [[N (літара)]] rect 495 181 555 210 [[M, лацініца]] rect 555 181 615 210 [[Дужкі#Вуглавыя дужкі|Вуглавыя дужкі]] rect 615 181 675 210 [[Дужкі#Вуглавыя дужкі|Вуглавыя дужкі]] rect 675 181 705 210 [[Пытальнік]] rect 605 181 735 210 [[Коска]] rect 735 181 900 210 [[Shift, клавіша|Shift]] # Трэці ніжні rect 0 181 75 240 [[Shift, клавіша|Shift]] rect 75 181 135 240 [[Зваротная касая рыса]] rect 135 181 195 240 [[Я, кірыліца]] rect 195 181 255 240 [[Ч, кірыліца]] rect 255 181 315 240 [[З, кірыліца]] rect 315 181 375 240 [[М]] rect 375 181 435 240 [[І]] rect 435 181 495 240 [[Т, кірыліца]] rect 495 181 555 240 [[Ь, кірыліца]] rect 555 181 585 240 [[Коска]] rect 585 181 615 240 [[Б]] rect 615 181 645 240 [[Кропка, знак прыпынку]] rect 645 181 675 240 [[Ю, кірыліца]] rect 675 181 705 240 [[Касая рыса]] rect 705 181 735 240 [[Пункт (знак прыпынку)]] rect 735 181 900 240 [[Shift (клавіша)|Shift]] # Прабельны радок rect 0 241 90 300 [[Ctrl]] rect 90 241 150 300 [[Windows, клавіша]] rect 150 241 240 300 [[Alt, клавіша|Alt]] rect 240 241 600 300 [[Прабел]] rect 600 241 690 300 [[AltGr, клавіша]] rect 690 241 750 300 [[Windows, клавіша]] rect 750 241 810 300 [[Menu, клавіша]] rect 810 241 900 300 [[Ctrl]] </imagemap> |rowspan="5"| |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%" bgcolor="#DADADA"| [[Insert, клавіша|Ins]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|Home]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|PgUp]] |rowspan="5"| |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%" bgcolor="#DADADA"| [[Num Lock|NumLk]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Касая рыса|/]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Зорачка, тыпаграфіка|*]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Мінус|−]] |-style="height:28px" |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%" bgcolor="#DADADA"| [[Delete, клавіша|Del]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|End]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|PgDn]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[7 (лік)|7]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[8, лік|8]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[9, лік|9]] | rowspan="2" style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Складанне|+]] |-style="height:28px" | | | |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[4, лік|4]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[5, лік|5]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[6 (лік)|6]] |-style="height:28px" | |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|^]] | |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[1 (лік)|1]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[2, лік|2]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[3, лік|3]] | rowspan="2" style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:85%" bgcolor="#DADADA"| [[Увод|Ent]] |-style="height:28px" |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|<]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|v]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|>]] |colspan="2" style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[0 (лік)|0]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Коска|,]] |} {{#if:{{{nocat|}}}||{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Катэгорыя:Клавіятура]]}}}} </div><includeonly>[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Камп’ютарнае абсталяванне]]</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> 4z209bc6983qmpmjr19d8snmbzaer6l 5120964 5120939 2026-04-04T22:08:21Z Plaga med 116903 5120964 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Шаблон:Клавіятурныя знакі/styles.css" /> <div class="be-kbd-wrap"> {| class="toccolours nounderlinelink plainlinks" style="margin:auto; font-size:90%; text-align:center" !colspan="25" style="padding:.25em 0"| {{tnavbar-header|[[Камп’ютарная клавіятура]] [[IBM]]/[[Windows]]|Клавіятурныя знакі}}<span class="be-kbd-layout-note">(беларуская [[Раскладка клавіятуры|раскладка]]: QWERTY / ЙЦУКЕН)</span> |-style="font-size:75%" |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Esc (клавіша)|Esc]] |style="width:0.2em"| |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F1]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F2]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F3]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F4]] |style="width:0.2em"| |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Функцыянальныя клавішы|F5]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Функцыянальныя клавішы|F6]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Функцыянальныя клавішы|F7]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Функцыянальныя клавішы|F8]] |style="width:0.2em"| |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F9]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F10]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F11]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Функцыянальныя клавішы|F12]] |style="width:0.2em"| |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Print Screen|PrtSc]]<br />[[SysRq]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Scroll Lock|Scroll<br />Lock]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Break (клавіша)|Pause<br />Break]] |style="width:0.2em"| |width="30px"| |width="30px"| |width="30px"| |width="30px"| |- |colspan="16" width="450px" style="height:0.5em"| || |colspan="3" width="100px" style="height:0.5em"| || |colspan="4" width="120px" style="height:0.5em"| |-style="height:28px" |colspan="16" rowspan="5" style="border:none;padding:0"|<imagemap> Image:KB Eng-Bel QWERTY(ЙЦУКЕН).svg|450px desc none # <nowiki> # Радкі вышынёй 60 px, спасылкі адпавядаюць выяве # Прамавугольнік злева зверху справа знізу [[спасылка]] #</nowiki> # Радок спецзнакаў rect 0 0 60 30 [[Тыльда]] rect 60 0 120 30 [[Клічнік]] rect 120 0 150 30 [[@]] rect 150 0 180 30 [[Двукоссе]] rect 180 0 210 30 [[Рашотка (клавіша)]] rect 210 0 240 30 [[Знак нумара]] rect 240 0 270 30 [[Сімвал долара]] rect 270 0 300 30 [[Кропка з коскі]] rect 300 0 360 30 [[%, знак|Працэнт]] rect 360 0 390 30 [[Цыркумфлекс]] rect 390 0 420 30 [[Двукроп’е]] rect 420 0 450 30 [[Амперсанд]] rect 450 0 480 30 [[Пытальнік]] rect 480 0 540 30 [[Зорачка, тыпаграфіка]] rect 540 0 600 30 [[Дужкі#Круглыя дужкі|Круглыя дужкі]] rect 600 0 660 30 [[Дужкі#Круглыя дужкі|Круглыя дужкі]] rect 660 0 720 30 [[Злучок]] rect 720 0 780 30 [[Складанне]] rect 780 0 900 30 [[Backspace]] # Лічбавы радок rect 0 0 30 60 [[Машынапісны зваротны апостраф]] rect 30 0 60 60 [[Е]] rect 60 0 120 60 [[1 (лічба)]] rect 120 0 180 60 [[2 (лічба)]] rect 180 0 240 60 [[3 (лічба)]] rect 240 0 300 60 [[4 (лічба)]] rect 300 0 360 60 [[5 (лічба)]] rect 360 0 420 60 [[6 (лічба)]] rect 420 0 480 60 [[7 (лічба)]] rect 480 0 540 60 [[8 (лічба)]] rect 540 0 600 60 [[9 (лічба)]] rect 600 0 660 60 [[0 (лічба)]] rect 660 0 720 60 [[Падкрэсленне]] rect 720 0 780 60 [[Знак роўнасці]] rect 780 0 900 60 [[Backspace]] # Першы верхні rect 0 61 90 90 [[Табуляцыя]] rect 90 61 150 90 [[Q (літара)]] rect 150 61 210 90 [[W (літара)]] rect 210 61 270 90 [[E (літара)]] rect 270 61 330 90 [[R (літара)]] rect 330 61 390 90 [[T (літара)]] rect 390 61 450 90 [[Y (літара)]] rect 450 61 510 90 [[U (літара)]] rect 510 61 570 90 [[I (літара)]] rect 570 61 630 90 [[O (літара)]] rect 630 61 690 90 [[P (лацініца)]] rect 690 61 750 90 [[Дужкі#Фігурныя дужкі|Фігурныя дужкі]] rect 750 61 810 90 [[Дужкі#Фігурныя дужкі|Фігурныя дужкі]] rect 810 61 900 90 [[Увод (клавіша)]] # Першы ніжні rect 0 61 90 120 [[Табуляцыя]] rect 90 61 150 120 [[Й]] rect 150 61 210 120 [[Ц]] rect 210 61 270 120 [[У (літара)]] rect 270 61 330 120 [[К (кірыліца)]] rect 330 61 390 120 [[Е]] rect 390 61 450 120 [[Н (кірыліца)]] rect 450 61 510 120 [[Г]] rect 510 61 570 120 [[Ш]] rect 570 61 630 120 [[Ў]] rect 630 61 690 120 [[З (кірыліца)]] rect 690 61 720 120 [[Дужкі#Квадратныя дужкі|Квадратныя дужкі]] rect 720 61 750 120 [[Х (кірыліца)]] rect 750 61 780 120 [[Дужкі#Квадратныя дужкі|Квадратныя дужкі]] rect 780 61 810 120 [[Машынапісны апостраф]] rect 810 61 900 120 [[Увод (клавіша)]] # Другі верхні rect 0 121 105 150 [[Caps Lock]] rect 105 121 165 150 [[A (літара)]] rect 165 121 225 150 [[S (літара)]] rect 225 121 285 150 [[D (літара)]] rect 285 121 345 150 [[F (літара)]] rect 345 121 405 150 [[G (літара)]] rect 405 121 465 150 [[H (літара)]] rect 465 121 525 150 [[J (літара)]] rect 525 121 585 150 [[K (літара)]] rect 585 121 645 150 [[L (літара)]] rect 645 121 705 150 [[Двукроп’е]] rect 705 121 765 150 [[Двукоссе]] rect 765 121 795 150 [[Вертыкальная рыса]] rect 795 121 825 150 [[Касая рыса]] rect 765 121 900 150 [[Увод (клавіша)]] # Другі ніжні rect 0 121 105 180 [[Caps Lock]] rect 105 121 165 180 [[Ф]] rect 165 121 225 180 [[Ы]] rect 225 121 285 180 [[В (кірыліца)]] rect 285 121 345 180 [[А]] rect 345 121 405 180 [[П]] rect 405 121 465 180 [[Р (кірыліца)]] rect 465 121 525 180 [[О (кірыліца)]] rect 525 121 585 180 [[Л]] rect 585 121 645 180 [[Д]] rect 645 121 675 180 [[Кропка з коскай]] rect 675 121 705 180 [[Ж]] rect 705 121 735 180 [[Машынапісны апостраф]] rect 735 121 765 180 [[Э]] rect 765 121 795 180 [[Зваротная касая рыса]] rect 765 121 900 180 [[Увод|Увод (клавіша)]] # Трэці верхні rect 0 181 75 210 [[Shift (клавіша)|Shift]] rect 75 181 135 210 [[Вертыкальная рыса]] rect 135 181 195 210 [[Z (літара)]] rect 195 181 255 210 [[X (літара)]] rect 255 181 315 210 [[C (літара)]] rect 315 181 375 210 [[V (літара)]] rect 375 181 435 210 [[B (літара)]] rect 435 181 495 210 [[N (літара)]] rect 495 181 555 210 [[M (літара)]] rect 555 181 615 210 [[Дужкі#Вуглавыя дужкі|Вуглавыя дужкі]] rect 615 181 675 210 [[Дужкі#Вуглавыя дужкі|Вуглавыя дужкі]] rect 675 181 705 210 [[Пытальнік]] rect 605 181 735 210 [[Коска]] rect 735 181 900 210 [[Shift (клавіша)|Shift]] # Трэці ніжні rect 0 181 75 240 [[Shift (клавіша)|Shift]] rect 75 181 135 240 [[Зваротная касая рыса]] rect 135 181 195 240 [[Я]] rect 195 181 255 240 [[Ч]] rect 255 181 315 240 [[З (кірыліца)]] rect 315 181 375 240 [[М]] rect 375 181 435 240 [[І]] rect 435 181 495 240 [[Т (кірыліца)]] rect 495 181 555 240 [[Ь]] rect 555 181 585 240 [[Коска]] rect 585 181 615 240 [[Б]] rect 615 181 645 240 [[Кропка, знак прыпынку]] rect 645 181 675 240 [[Ю]] rect 675 181 705 240 [[Касая рыса]] rect 705 181 735 240 [[Пункт (знак прыпынку)]] rect 735 181 900 240 [[Shift (клавіша)|Shift]] # Прабельны радок rect 0 241 90 300 [[Ctrl]] rect 90 241 150 300 [[Windows (клавіша)]] rect 150 241 240 300 [[Alt (клавіша)|Alt]] rect 240 241 600 300 [[Прабел]] rect 600 241 690 300 [[AltGr (клавіша)]] rect 690 241 750 300 [[Windows (клавіша)]] rect 750 241 810 300 [[Menu (клавіша)]] rect 810 241 900 300 [[Ctrl]] </imagemap> |rowspan="5"| |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%" bgcolor="#DADADA"| [[Insert (клавіша)|Ins]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|Home]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|PgUp]] |rowspan="5"| |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%" bgcolor="#DADADA"| [[Num Lock|NumLk]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Касая рыса|/]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Зорачка, тыпаграфіка|*]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Мінус|−]] |-style="height:28px" |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%" bgcolor="#DADADA"| [[Delete (клавіша)|Del]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|End]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:75%" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|PgDn]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[7 (лік)|7]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[8, лік|8]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[9, лік|9]] | rowspan="2" style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Складанне|+]] |-style="height:28px" | | | |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[4, лік|4]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[5, лік|5]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[6 (лік)|6]] |-style="height:28px" | |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|^]] | |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[1 (лік)|1]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[2, лік|2]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[3, лік|3]] | rowspan="2" style="border:1px solid #666;padding:0 .2em;font-size:85%" bgcolor="#DADADA"| [[Увод|Ent]] |-style="height:28px" |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|<]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|v]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em" bgcolor="#DADADA"| [[Клавішы кіравання курсорам|>]] |colspan="2" style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[0 (лік)|0]] |style="border:1px solid #666;padding:0 .2em"| [[Коска|,]] |} {{#if:{{{nocat|}}}||{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Катэгорыя:Клавіятура]]}}}} </div><includeonly>[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Камп’ютарнае абсталяванне]]</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> mfjy1zwvdilqc6fp18mfo9jac01kq9q Аляксандр Баршчэўскі 0 118342 5121158 5081808 2026-04-05T09:10:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5121158 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Баршчэўскі}} {{Пісьменнік}} '''Аляксандр Баршчэўскі''' (псеўд. '''Алесь Барскі''', {{ДН|2|11|1930}}, в. [[Вёска Бандары, Польшча|Бандары]], [[Беластоцкае ваяводства (1919—1939)|Беластоцкае ваяводства]] — {{ДС|28|3|2022}}) — беларускі [[паэт]], [[літаратуразнавец]], [[публіцыст]], [[перакладчык]], [[фалькларыст]], педагог, грамадска-культурны дзеяч. [[Доктар філалагічных навук]] (1984). == Біяграфія == Нарадзіўся 2 лістапада 1930 года ў вёсцы [[Бандары (Падляскае ваяводства)|Бандары]] ў [[Гміна Міхалова|гміне Міхалова]] на Беласточчыне<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/persons/b/barski-aljes.html|title=Барскі Алесь – Белліт|date=2023-07-07|access-date=2024-07-20}}</ref>. Скончыў у 1955 годзе аддзяленне рускай філалогіі філалагічнага факультэта [[Лодзінскі ўніверсітэт|Лодзінскага ўніверсітэта]]. З 1956 г. працаваў на кафедры беларускай філалогіі [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], з 1975 г. загадчык гэтай кафедры<ref name=":0" />. У 1966 абараніў у Варшаўскім універсітэце кандыдацкую дысертацыю на тэму «Творчасць Я. Коласа 1906—1930 гадоў». У 1959—1980 гг. старшыня праўлення [[Беларускае літаратурнае аб’яднанне «Белавежа»|Беларускага літаратурнага аб’яднання «Белавежа»]]. З 1984 г. старшыня Галоўнага праўлення [[Беларускае грамадска-культурнае таварыства|Беларускага грамадска-культурнага таварыства]] ў Польшчы<ref name=":0" />. У 1975—2004 ён узначальваў аддзяленне Беларускіх даследаванняў пры Варшаўскім універсітэце. Супрацоўнічаў з [[Люблінскі каталіцкі ўніверсітэт Яна Паўла II|Люблінскім каталіцкім універсітэтам]] і [[Універсітэт Марыі Складоўскай-Кюры|Універсітэтам Марыі Складоўскай-Кюры]]. У 1993 годзе атрымаў званне [[Honoris causa|ганаровага доктара]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] ў Мінску. З 1993 года з’яўляўся старшынёй Цэнтральнага камітэта {{нп3|Алімпіяда па беларускай мове ў Польшчы|Алімпіяды па беларускай мове|pl|Olimpiada języka białoruskiego}} ў Польшчы. Сябра [[Саюз польскіх пісьменнікаў|Саюза польскіх пісьменнікаў]] з 1962 года<ref name=":0" />. Памёр {{ДС|28|3|2022}} года ў [[Варшава|Варшаве]]<ref>[https://budzma.org/news/pamyer-ales-barski.html Памёр беларускі паэт і літаратуразнаўца Алесь Барскі]</ref>. Пахаваны ў в. [[Бандары (Падляскае ваяводства)|Бандары]], гміна Міхалова на Беласточчыне<ref name=":0" />. == Узнагароды == Узнагароджаны ордэнамі [[Кавалерскі крыж Адраджэння Польшчы]]<ref name=":0" />, медалём «[[Заслужаны дзеяч культуры Польшчы|Заслужанага дзеяча культуры]]» (1970), [[Крыж Заслугі (Польшча)|Залатым крыжам за Заслугі]] (1971)<ref>[https://journals.umcs.pl/sb/article/download/14726/10299 Aleksander Barszczewski (1930–2022)] // [[Studia Białorutenistyczne]] 16/2022</ref>, залатым медалём «Заслужаны беластаччанін» (1984), медалём Камісіі нацыянальнай адукацыі (1986), [[Медаль Францыска Скарыны|медалём Францыска Скарыны]] (1991), медалём Рыгора Шырмы «За клопат пра мудрасць народу» (2005), медалём «[[За ўклад у развіццё культуры Беларусі]]» (2010), [[Ордэн Францыска Скарыны|ордэнам Францыска Скарыны]] (2015)<ref>[https://kb.strony.uw.edu.pl/wp-content/uploads/sites/299/2022/10/%D0%96%D1%8B%D1%86%D1%86%D0%B5%CC%88-%D1%96-%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C-%D0%90%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8F-%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0.pdf Жыццё і творчасць Алеся Барскага (Аляксандра Баршчэўскага)]</ref>. == Творчасць, даследчыцкая дзейнасць == Друкаваўся з 1956 года. Як паэт дэбютаваў у зборніку «Рунь» ([[Беласток]], 1959). Аўтар паэтычных зборнікаў «Белавежскія матывы» (Беласток, 1962), «Жнівень слоў» (Беласток, 1967), «Мой бераг» (Мінск, 1975), «Блізкасць далёкага» (Беласток, 1983), «Лірычны пульс» (Мінск, 1987). У паэзіі А. Баршчэўскага матывы вернасці роднай зямлі, мове, складаны і супярэчлівы духоўны свет сучасніка. Даследчык і папулярызатар старажытнай і сучаснай беларускай літаратуры. Аўтар артыкулаў па гісторыі беларускай літаратуры (у штотыднёвіку «[[Ніва (1956)|Ніва]]» і «Беларускім каляндар»)<ref name="БС">{{кніга|спасылка=|аўтар=|загаловак=Биографический справочник|адказны=|год=1982|частка=Барщевский Александр|арыгінал=|выданне=|месца=Мн.|выдавецтва=«Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки|том=5|старонкі=43|старонак=737|серыя=|isbn=|тыраж=}}</ref> і цыклу артыкулаў «Беларуская літаратура і беларускі фальклор» (1965—88), універсітэцкіх падручнікаў «Гісторыя беларускай літаратуры — фальклор» (1976), «Гісторыя беларускай літаратуры — пісьменнасць Кіеўскай Русі і Вялікага Княства Літоўскага» (1981) і інш. Пераклаў на польскую мову зборнік беларускіх народных казак «Д’ябальская скрыпка» (1973)<ref name="БС"/>, зборнік казак Міншчыны, Гарадзеншчыны і Магілёўшчыны «Невычэрпны збан» (1976). Складальнік, аўтар прадмовы і біяграфічнага артыкула да кнігі [[Я. Купала|Я. Купалы]] «Выбраныя паэтычныя творы» ([[Варшава]], 1984), для якой пераклаў на польскую мову паэму «Яна і Я», а таксама вершы. Збіраў, публікаваў і даследваў беларускі фальклор [[Усходняя Беласточчына|Беласточчыны]]. Аўтар зборніка абразкоў, артыкулаў, дарожных нататак «3 пабачанага і перажытага» (Мінск, 1992). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|2}} * Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1. * Lesław M. Bartelski: Polscy pisarze współcześni, 1939—1991: Leksykon. Wydawn. Nauk. PWN. ISBN 83-01-11593-9. == Спасылкі == * [http://www.kb.uw.edu.pl/Barszczewski_Aleksander.htm Aleksander Barszczewski na stronie Uniwersytetu Warszawskiego] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110830000551/http://www.kb.uw.edu.pl/Barszczewski_Aleksander.htm |date=30 жніўня 2011 }} {{ref-pl}} * [http://bialorus.pl/tworcy-kultury?artid=15 Aleksander Barszczewski na stronie bialorus.pl] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100918171415/http://bialorus.pl/tworcy-kultury?artid=15 |date=18 верасня 2010 }} {{ref-pl}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Баршчэўскі Аляксандр}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты Польшчы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на польскую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Польшчы]] [[Катэгорыя:Дактары філалагічных навук]] pgkxi746n55co1vg6m2eh9bkqo5kvf9 Партал:Біяграфіі/Новыя артыкулы 100 121975 5120798 5120454 2026-04-04T15:50:57Z NirvanaBot 40832 +10 новых 5120798 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Ганна Скаржанка|2026-04-04T15:41:56Z|Rabbi Mendl}} {{Новы артыкул|Аляксандр Антонавіч|2026-04-04T15:17:53Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Людвік Юркевіч|2026-04-04T14:14:54Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Стэфан Стрэменскі|2026-04-04T13:40:40Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Спіс памерлых у 2012 годзе|2026-04-04T09:36:55Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Алена Андрэеўна Сцепановіч|2026-04-03T20:53:47Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Кацярына Масэ|2026-04-03T19:19:22Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Францішка Сокалава|2026-04-03T17:54:41Z|Аляксандр Белы}} {{Новы артыкул|Фібі Дынэвар|2026-04-03T16:11:03Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч|2026-04-03T09:26:37Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Алена Глагоўская|2026-04-03T09:02:29Z|Аляксандр Белы}} {{Новы артыкул|Браніслаў Станкевіч|2026-04-03T07:55:40Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Ян Гундльфінгер|2026-04-03T07:48:03Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Станіслаў Азевіч|2026-04-03T07:33:55Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Фрыдэрык Юзаф Обст|2026-04-03T07:27:40Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Пётр Парфяновіч (падпалкоўнік)|2026-04-03T07:11:43Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Юзаф Дамброўскі (капітан)|2026-04-03T06:08:55Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Ігнацій Эрнест дэ Эгенфельдэр|2026-04-03T05:30:11Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Андрэй Іванавіч Дзянісаў|2026-04-03T04:19:14Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Ганна Сямёнаўна Шчэцька|2026-04-02T20:44:01Z|DobryBrat}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> iebaz8xoxr7lvpckm79grufbs4zo0vy Скот (значэнні) 0 124957 5121252 4993643 2026-04-05T11:23:46Z DzBar 156353 дапаўненне 5121252 wikitext text/x-wiki '''Скот''' — англійскае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Бон Скот]] — аўстралійскі рок-музыкант * [[Вальтэр Скот]] — шатландскі празаік і паэт * [[Дана Скот]] — амерыканскі матэматык * [[Джордж Гілберт Скот]] — англійскі архітэктар * [[Джордж Кэмпбел Скот]] — амерыканскі акцёр, рэжысёр * [[Джэймс Скот]] — англійскі архітэктар * [[Іаан Дунс Скот]] — сярэдневяковы тэолаг, філосаф * [[Наомі Скот]] — англійская актрыса і спявачка * [[Роберт Фалкан Скот]] — капітан каралеўскага флоту * [[Рыдлі Скот]] — англійскі кінарэжысёр і прадзюсар * [[Тоні Скот]] — англа-амерыканскі рэжысёр * [[Шон Уільям Скот]] — амерыканскі акцёр == Гл. таксама == * [[(876) Скот]] * [[Скот]] {{неадназначнасць}} degjfez3j2tnt7mivpd1y23xt6d8s7t Алег Барысавіч Сонін 0 131493 5121112 4099606 2026-04-05T08:42:23Z Vitedg 130413 5121112 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}} {{цёзкі2|Сонін}} '''Алег Барысавіч Сонін''' ({{ДН|10|4|1948}}, [[Берлін]] — [[1 красавіка]] [[2026]]) — беларускі {{кампазітар|СССР|Беларусі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}. == Біяграфічныя звесткі == Скончыў [[Беларуская кансерваторыя|Беларускую кансерваторыю]] (1974, клас [[М. Аладаў|М. Аладава]] і [[А. Багатыроў|А. Багатырова]]). 3 1974 выкладаў у [[Лідскае музычнае вучылішча|Лідскім музычным вучылішчы]], у мінскіх музычных школах, з 1979 у [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі|Мінскім музычным вучылішчы імя М. Глінкі]]. Заснавальнік (1990) і прэзідэнт (да 1995) Беларускай асацыяцыі сучаснай музыкі. == Творчасць == Прыхільнік сучаснага музычнага авангарда з шырокім вобразным дыяпазонам, экспрэсіўнасцю, трагедыйнай і лірыка-рамантычнай накіраванасцю. У творах выкарыстоўвае дадэкафонную і постдадэкафонную тэхніку пісьма, алеаторыку, санорыку, шматэлементную поліметрыю. Аўтар балета «Каханне Сапфо» (1998—2001), 4 сімфоній (1-я, 1974; 2-я «Zorca in memoriam», 1985; 3-я «Прысвячэнне Сапфо», 1987; 4-я «Музыка для Восіпа Мандэльштама» для фпартэпіяна, 1992), кантаты «Родная зямля» на вершы [[Я. Купала|Я. Купалы]] і ўласныя (1975), 3 канцэртаў (1980—2001), камерна-інструментальных ансамбляў, вакальных цыклаў «Родны край» на вершы [[Алесь Бачыла|А. Бачылы]], «Пад вечнымі соснамі» на вершы [[Р. Барадулін]]а (абодва 1978), «Месяцавыя песні» на вершы [[Федэрыка Гарсія-Лорка|Ф. Гарсія-Лоркі]] (1989), твораў для фартэпіяна і інш. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Со́нін Алег Барысавіч|Юўчанка Н. А.|86}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|131062|Сонін Алег Барысавіч}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сонін Алег Барысавіч}} 4ahro7a7iir6nozvhv8wxt19h4cgedj Ніна Баршчэўская 0 132103 5121159 5088714 2026-04-05T09:11:48Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5121159 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} {{цёзкі2|Баршчэўская}} '''Ніна Баршчэўская''' ({{ДН|29|6|1956}}, [[Козлікі (Гайнаўскі павет)|Козлікі]] [[Гайнаўскі павет|Гайнаўскага павета]] [[Беластоцкае ваяводства (1944—1975)|Беластоцкага ваяводства]], [[Польшча]]) — беларускі [[мовазнавец]], грамадскі і культурны дзеяч. [[Доктар філалагічных навук]] (2004), прафесар. == Біяграфія == Скончыла [[Беларускі ліцэй імя Браніслава Тарашкевіча|Агульнаадукацыйны ліцэй з беларускай мовай навучання імя Б. Тарашкевіча]] ў [[Бельск-Падляскі|Бельску Падляскім]] (1975), затым вучылася на Кафедры беларускай філалогіі [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], на якой працавала ў 1980—2018 гадах<ref>Радослав Калета, ''Нина Барщевская, профессор Варшавского университета, белорусский и польский ученый = Nina Barszczewska, professor at the University of Warsaw and Belarusian and Polish scholar'', [у:] ''Женщины-ученые Беларуси и Польши. Материалы международной научно-практической конференции, Минск, 26 марта 2020 г.'', ред. И. В. Казакова, И. В. Олюнина, Минск 2020, с. 17, гл. <nowiki>https://depot.ceon.pl/handle/123456789/18350</nowiki> або <nowiki>http://elib.bsu.by/handle/123456789/242197</nowiki></ref> і якой кіравала ў 2009—2014 і 2016—2018 гадах.<ref>http://bel.kb.uw.edu.pl/pracownicy/barszczewska-nina/</ref> У дыпломнай (1980) і кандыдацкай працах (1988) закранала пытанні польска-беларускага моўнага памежжа і дыялектызмаў у беларускай літаратурнай мове. У 2004 годзе абараніла доктарскую дысертацыю «Беларуская эміграцыя — абаронца роднае мовы». З’яўляецца прафесарам Варшаўскага ўніверсітэта. Аўтар звыш 50 навуковых публікацый. Ад заснавання ў 1992 г. да 2018 г. працавала ў [[Беларуская служба Польскага радыё|Беларускай службе Польскага радыё]] у якасці кіраўніцы (галоўнага рэдактара).<ref name="PR2022">{{Cite web|url=https://www.polskieradio.pl/396/7819/Artykul/2883934,%C2%AB%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D1%96%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%91-%D0%BC%D1%96%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD%D1%83-%D1%96-%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D1%8B%D1%96-%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D0%B5-%C2%AB%D1%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%C2%BB-%D1%82%D0%B0%D0%BA-%D1%8F%D0%BA-%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%B0-%D1%9E%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%B5-%D0%B2%D0%B0%D0%B4%D1%83%C2%BB|title=«Магія радыё, мікрафону і студыі мяне „ўсмактала“ так, як губка ўсмоктвае ваду»|website=Polskie Radio — Беларуская служба|date=2022-01-13|access-date=2026-01-26|lang=be}}</ref> == Узнагароды == Узнагароджана [[Медаль да стагоддзя БНР|медалём 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100]</ref>, медалём «[[Медаль «Гонар і Годнасць»|Гонар і Годнасць]]» (21 люты 2024)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32829229.html|title=АПК узнагародзіў Вячорку, Някляева, Смулкову, Сурвілу, Шупу і іншых за ўнёсак у захаваньне і папулярызацыю беларускай мовы|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2024-02-21|access-date=2025-01-12}}</ref>, [[Медаль Францыска Скарыны (Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі)|медалём Францыска Скарыны]] (22 студзеня 2025<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/ab-jadnany-perahodny-kabinet-uznagarodzi-dvuh-zhurnalista/|title=Аб’яднаны пераходны кабінет узнагародзіў двух журналістаў|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-01-24|access-date=2025-03-24}}</ref>, узнагарода ўручана 23 сакавіка 2025<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.polskieradio.pl/396/7819/Artykul/3500267|title=На Дзень Волі заснавальніца Беларускай службы Польскага радыё Ніна Баршчэўская ўганараваная медалём Скарыны (ФОТА) - Беларуская Служба|website=www.polskieradio.pl|access-date=2025-03-24}}</ref>) == Асноўныя працы == * Беларуская эміграцыя — абаронца роднае мовы. -- Варшава: Кафедра беларускай філалогіі Факультэт прыкладной лінгвістыкі і ўсходнеславянскіх філалогій Варшаўскі ўніверсітэт, 2004. — 368 с. ISBN 83-920472-0-6.<ref>http://kamunikat.org/download.php?item=482-6.pdf&pubref=482</ref> == Гл. таксама == * [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта]] * [[Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё]] * [[Аляксандр Баршчэўскі]] {{зноскі}} == Літаратура == * Ірына Тамільчык. [http://gw.lingvo.minsk.by/mab/2000/09/08_09_2000.htm Баршчэўская Ніна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060314230157/http://gw.lingvo.minsk.by/mab/2000/09/08_09_2000.htm |date=14 сакавіка 2006 }} // Кантакты і дыялогі 9/2000 == Спасылкі == * [http://autary.iig.pl/barszczewska/bijahram.htm Ніна Баршчэўская // Беларускія аўтары] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080522114813/http://autary.iig.pl/barszczewska/bijahram.htm |date=22 мая 2008 }} на [[Kamunikat.org]] * [http://www.albaruthenica.uw.edu.pl/by/userfiles/downloads/AA_21_Zmiest.pdf Acta Albaruthenica. Tom jubileuszowy dedykowany prof. Ninie Barszczewskiej] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230225141135/http://www.albaruthenica.uw.edu.pl/by/userfiles/downloads/AA_21_Zmiest.pdf |date=25 лютага 2023 }} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Баршчэўская Ніна}} [[Катэгорыя:Дактары філалагічных навук]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Гонар і Годнасць»]] [[Катэгорыя:Беларусісты Польшчы]] l6mb3nwjgfcd19j3k37azp2wi17y18u Галіна Паўлаўна Тварановіч 0 144899 5121169 5120674 2026-04-05T09:15:24Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5121169 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Галіна Паўлаўна Тварано́віч'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{ДН|17|2|1955}}, [[Дараганава]], [[Магілёўская вобласць]]) — беларускі [[літаратуразнавец]], [[паэтэса]]. [[крытык]]. == Біяграфічныя звесткі == Нарадзілася ў сям’і служачых. Вучылася ў мясцовай сярэдняй школе. Скончыла [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт]] [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (1977). Кіраўніком у аспірантуры быў [[Алесь Адамовіч]]. У 1985 годзе Тварановіч абараніла кандыдацкую дысертацыю, а ў 1999 годзе — доктарскую. З 1983 года працавала навуковым супрацоўнікам у [[Інстытут літаратуры НАНБ|Інстытуце літаратуры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]. З 1999 года выкладае ва [[Беластоцкі ўніверсітэт|Універсітэце ў Беластоку]] ([[Польшча]]). З 2001 года — галоўны рэдактар часопіса «[[Studia Wschodniosłowiańskie]]» («Усходнеславянскія даследаванні»). Выйшла некалькі паэтычных зборнікаў. == Творчасць, даследчыцкая дзейнасць == Друкуецца з 1967 года, як літаратуразнаўца — з 1982 года. Аўтар даследаванняў па ўзаемасувязях сучаснай беларускай прозы і прозы былой [[СФРЮ|Югаславіі]], па кампаратывістыцы, гісторыі беларускай літаратуры, сучасным літаратурным працэсе: «Маральны свет героя: Беларуская і югаслаўская ваенная проза 60-70-х г.» (1986), «Пакутаю здабыты мір: Тыпалогія характару ў беларускай і славенскай прозе» (1991) і інш. Адзін з аўтараў «Гісторыі беларускай літаратуры ХХ ст.» (Т. 1-4, 1999—2002). Яе паэтычныя зборнікі «Ускраек тысячагоддзя» (1996), «Верасы Дараганава» (2000), «Чацвёртая стража» (2004) прасякнуты роздумам над праблемамі жыцця, лёсам чалавека ў Вечнасці, любоўю да роднай зямлі, хрысціянскімі матывамі. Перакладае з сербскай і польскай моў. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Тварано́віч Галіна Паўлаўна|[[Аксана Спрынчан|Спрынчан А. В.]]|468}} * {{крыніцы/БП (1992-95)||Галіна Паўлаўна Тварановіч}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тварановіч Галіна Паўлаўна||468}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з сербскай мовы]] 8cscg1k8z1qncr8oa8qk9dzbbjwy3q5 В (кірыліца) 0 159258 5120940 5108186 2026-04-04T22:01:27Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[В]] у [[В (кірыліца)]] 5108186 wikitext text/x-wiki {{Кірыліца |загаловак=Літара В |Выява=Cyrillic letter Ve.png}} '''В, в''' — трэцяя [[літара]] [[беларускі алфавіт|беларускага алфавіта]]. == Гісторыя == Паходзіць з [[Кірыліца|кірыліцкай]] '''В''' («ведзі»), што ўзнікла на аснове грэка-візантыйскай устаўнай '''Β''' («[[Бэта (літара)|віта]]»), якая ў сваю чаргу з’яўлялася графічным відазмяненнем класічнай грэчаскай '''β''' («[[Бэта (літара)|бэта]]»). Адрозненне ў вымаўленні кірыліцкай '''В''' ад [[B (літара)|лацінскай '''B''']] абумоўлена тым, што ў перыяд стварэння славянскага алфавіта ў IX стагоддзі «віта» вымаўлялася грэкамі як [в] і перадала свае гукавое значэнне кірыліцкай '''В''' («ведзі»), а [[лацінскі алфавіт]] узнік на аснове [[Грэчаскі алфавіт|грэчаскага]] яшчэ ў VII—VI ст. да н. э., калі «бэта» абазначала гук [б]. У старабеларускую графіку перайшла са старажытнарускага пісьменства. Абазначала [[зычныя]] гукі [в], [в’] (''вапна'', ''вішня'' — [в’ішн’а]). Мела таксама лічбавае значэнне «два». У рукапісах XIV—XVII стагоддзяў у сувязі з функцыянаваннем розных пісьмовых школ і выкарыстаннем розных тыпаў пісьма ([[Устаўнае пісьмо|устаў]], [[паўустаў]], [[скорапіс]]) ужывалася ў некалькіх варыянтах, якія памагаюць вызначаць час і месца напісання помнікаў. У XVI стагоддзі, акрамя рукапіснай, набыла друкаваную форму. Пачынаючы з [[Францыск Скарына|Ф. Скарыны]], стала адрознівацца як малая і вялікая, хоць ужыванне вялікай літары ва ўласных імёнах, геаграфічных назвах і ў пачатку сказаў не было яшчэ паслядоўным<ref name="БМ">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=В|старонкі=110}}</ref>. == Беларуская мова == У сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мове]] абазначае санорныя фрыкатыўныя губна-зубныя [[зычныя]] гукі [в], [в’] (''вада'', ''вясна'' — [в’асна]); пасля галосных перад зычнымі, а таксама ў канцы слоў пераходзяць у [ў] (''воўк'', ''спеў'' — [с’п’эў]). Бывае вялікая і малая, мае рукапісную і друкаваную форму. Ужываецца ў афіцыйных [[абрэвіятура]]х (''ВАК'', ''ВНУ''). Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне ''трэці'' (''група «В»''), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэнне для размежавання прадметаў пад адным нумарам (''шыфр № 4в'')<ref name="БМ"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя}} [[Катэгорыя:Літары кірыліцы]] [[Катэгорыя:Балгарскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Беларускі алфавіт|В]] [[Катэгорыя:Македонскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Рускі алфавіт]] [[Катэгорыя:Украінскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Стараславянскі алфавіт]] 8cvn1owfqkrj8vrdbgjao7r0jr3im4a Е (кірыліца) 0 159269 5120948 5108117 2026-04-04T22:02:25Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Е]] у [[Е (кірыліца)]] 5108117 wikitext text/x-wiki {{Кірыліца |загаловак=Літара Е |Выява=Cyrillic letter Ie.png}} '''Е, е''' — шостая [[літара]] [[беларускі алфавіт|беларускага алфавіта]]. == Гісторыя == Паходзіць з [[Кірыліца|кірыліцкай]] '''є''' («есць»), што ўзнікла на аснове грэка-візантыйскай устаўнай '''ε''' ([[Э псілон|«эпсілон]]»). У старабеларускую графіку перайшла са старажытнарускага пісьменства. Абазначала [[Галосныя|галосны]] гук [э] пасля мяккіх зычных і спалучэнне гукаў [йэ] (''векъ'' — [в’эк], ''зелье'' — [з’эл’йэ]). Мела таксама лічбавае значэнне «пяць». У рукапісах XIV—XVII стагоддзяў у сувязі з функцыянаваннем розных пісьмовых школ і выкарыстаннем розных тыпаў пісьма ([[Устаўнае пісьмо|устаў]], [[паўустаў]], [[скорапіс]]) ужывалася ў некалькіх варыянтах, якія памагаюць вызначаць час і месца напісання помнікаў. У XVI стагоддзі, акрамя рукапіснай, набыла друкаваную форму. Пачынаючы з [[Францыск Скарына|Ф. Скарыны]], стала адрознівацца як малая і вялікая, хоць ужыванне вялікай літары ва ўласных імёнах, геаграфічных назвах і ў пачатку сказаў не было яшчэ паслядоўным<ref name="БМ">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Е|старонкі=198}}</ref>. == Беларуская мова == У сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мове]] абазначае нелабіялізаваны [[Галосныя|галосны]] гук [э] пярэдняга рада сярэдняга пад’ёму і мяккасць папярэдняга зычнага (''вецер'' — [в’эц’эр]), а ў пачатку слоў, пасля галосных, '''ў''', '''ь''' і [[апостраф]]а — спалучэнне гукаў [йэ] (''елка'' — [йэлка], ''таемны'' — [тайэмны], ''здароўе'' — [здароўйэ], ''калье'' — [кал’йэ], ''п’еса'' — [пйэса]). Бывае вялікая і малая, мае рукапісную і друкаваную форму. Ужываецца ў афіцыйных [[абрэвіятура]]х (''ЕЭС''). Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне ''шосты'' (''група «Е»''), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэнне для размежавання прадметаў пад адным нумарам (''пункт № 6е'')<ref name="БМ"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя}} [[Катэгорыя:Літары кірыліцы]] [[Катэгорыя:Балгарскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Беларускі алфавіт|Е]] [[Катэгорыя:Македонскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Рускі алфавіт]] [[Катэгорыя:Украінскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Стараславянскі алфавіт]] 9cyb1yuusmfmv91m4d6589hm79i1hmt З (кірыліца) 0 159272 5120962 5119572 2026-04-04T22:05:51Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[З]] у [[З (кірыліца)]] 5119572 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|лічбай [[3 (лік)|3]]}} {{Кірыліца |загаловак = Літара З |выява = Cyrillic letter Ze.png }} '''З, з''' — дзявятая [[літара]] [[беларускі алфавіт|беларускай азбукі]]. У [[Стараславянская кірыліца|стара]]- і [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] азбуцы называецца «зямля». == Гісторыя == Паходзіць з [[Кірыліца|кірыліцкай]] '''Ꙁ''' («зямля»), што ўзнікла на аснове грэка-візантыйскай устаўнай '''Ζ''' («[[дзэта]]»). У старабеларускую графіку перайшла са старажытнарускага пісьменства. Ужывалася ў некалькіх варыянтах. Прыклады напісання ўставам: [[Файл:Early Cyrillic letter Zemlia.png]]. Абазначала зычныя гукі [з], [з’], пры аглушэнні [с], [с’] (''загадка'', ''зима'', ''морозъ'' — [морос], ''мазь'' — [мас’]). Мела таксама лічбавае значэнне «сем». У рукапісах XIV—XVII стагоддзяў у сувязі з функцыянаваннем розных пісьмовых школ і выкарыстаннем розных тыпаў пісьма ([[Устаўнае пісьмо|устаў]], [[паўустаў]], [[скорапіс]]) ужывалася ў некалькіх варыянтах, якія памагаюць вызначаць час і месца напісання помнікаў. У XVI стагоддзі, акрамя рукапіснай, набыла друкаваную форму. Пачынаючы з [[Францыск Скарына|Ф. Скарыны]], стала адрознівацца як малая і вялікая, але ўжыванне вялікай літары ва ўласных імёнах, геаграфічных назвах і ў пачатку сказаў не было яшчэ паслядоўным. Паралельна з ей, хоць і больш абмежавана, для абазначэння гукаў [з], [з’] выкарыстоўвалася літара '''Ѕ''' («[[Ѕ|зяло]]»), утвораная шляхам відазмянення грэка-візантыйскай устаўнай '''ϛ''' («[[дыгама]]»: ''Ѕло'', ''Ѕолото'', ''Ѕять'')<ref name="БМ">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=З|старонкі=210}}</ref>. == Беларуская мова == У сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мове]] літара '''З''' абазначае шумныя звонкія шчылінныя пярэднеязычныя [[зычныя]] гукі [з], [з’] (''замок'', ''зямля'' — [з’амл’а]), а перад глухімі зычнымі і на канцы слоў — парныя да іх па звонкасці і глухасці гукі [с], [с’] (''нізка'' — [н’іска], ''везці'' — [в’эс’ц’і], ''завоз'' — [завос], ''моладзь'' — [молац’]). Уваходзіць у склад [[дыграф]]а '''[[дз]]''' (''дзень'' — [дз’эн’], ''нэндза''). Бывае вялікая і малая, мае рукапісную і друкаваную форму. Ужываецца ў афіцыйных [[абрэвіятура]]х (ЗАГС). Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне ''дзявяты'' (''група «З»''), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэнне для размежавання прадметаў пад адным нумарам (''шыфр № 6з'')<ref name="БМ"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя}} [[Катэгорыя:Літары кірыліцы]] [[Катэгорыя:Балгарскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Беларускі алфавіт|З]] [[Катэгорыя:Македонскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Рускі алфавіт]] [[Катэгорыя:Украінскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Стараславянскі алфавіт]] 1t0i0j4a9nt9mnzmuglggowuo2l04ec К (кірыліца) 0 159273 5120952 5106941 2026-04-04T22:02:49Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[К]] у [[К (кірыліца)]] 5106941 wikitext text/x-wiki {{Кірыліца |загаловак=Літара К |Выява=Cyrillic letter Ka.png}} '''К, к''' – дванаццатая [[літара]] [[беларускі алфавіт|беларускага алфавіта]]. == Гісторыя == Паходзіць з [[Кірыліца|кірыліцкай]] К («кака»), якая ўзнікла на аснове грэка-візантыйскай устаўнай Κ («[[Капа (літара)|капа]]»). У старабеларускай графіцы ў сувязі з функцыянаваннем розных пісьмовых школ і выкарыстаннем розных тыпаў пісьма ([[Устаўнае пісьмо|устаў]], [[паўустаў]], [[скорапіс]]) ужывалася ў некалькіх варыянтах, якія дапамагаюць вызначыць час і месца напісання пэўнага помніка. Абазначала гукі [к], [к’] (''камень'', ''кислый''). Мела лікавае значэнне «дваццаць». У XVI ст. акрамя рукапіснай формы набыла друкаваную. 3 часоў [[Францыск Скарына|Ф. Скарыны]] стала адрознівацца як малая і вялікая, хоць ужыванне вялікай літары ва ўласных імёнах, геаграфічных назвах і ў пачатку сказаў не было яшчэ паслядоўным. == Беларуская мова == У сучаснай беларускай мове абазначае шумныя глухія выбухныя заднеязычныя [[Зычныя|зычныя]] гукі [к], [к’]. Бывае вялікая і малая, мае рукапісную і друкаваную формы. Ужываецца ў афіцыйных [[абрэвіятура]]х (''КНР''). Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне «адзінаццаты» (''група «К»''), пры лічбавай нумарацыі – дадатковае значэнне для размежавання прадметаў пад адным нумарам (''шрыфт № 8к''). == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1998|том=7|старонак=608|isbn=985-11-0130-3|тыраж =10&nbsp;000}} * {{ВТ-ЭСБЕ|К|Булич С. К.}} [[Катэгорыя:Літары кірыліцы]] [[Катэгорыя:Балгарскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Беларускі алфавіт|К]] [[Катэгорыя:Македонскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Рускі алфавіт]] [[Катэгорыя:Украінскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Стараславянскі алфавіт]] 98gz8f414zjyyows1wc811044kw96e1 Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш 0 166931 5120782 5118804 2026-04-04T15:40:07Z Lavon 1118 /* Артыкулы */ 5120782 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Леанід Лявонцьевіч Ла́ўрэш''' (нар. {{ДН|1|3|1963}}, {{МН|Ліда}}) — беларускі [[пісьменнік]], [[краязнавец]], [[перакладчык]] і незалежны даследчык. == Біяграфія == Скончыў [[электратэхнічны факультэт БНТУ|электратэхнічны факультэт]] [[Беларускі політэхнічны інстытут|Беларускага політэхнічнага інстытута]] (1985)<ref name="МарозСН23">''Марозава С. В.'' Сфера навуковых… С. 23.</ref>. Па адукацыі інжынер<ref>''Шчарбачэвіч Ніна''. Леанід Лаўрэш:… С. 7.</ref>. Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] з 2017 года. Жыве ў Лідзе. Мае жонку, сына, нявестку і ўнука. == Дзейнасць == Сфера навуковых інтарэсаў Леаніда Лаўрэша — краязнаўства і гісторыя прыродазнаўчых навук на Беларусі. Навуковая зацікаўленасць гісторыяй Лідчыны тычыцца шырокага часавага дыяпазону — ад першабытнасці да часоў Заходняй Беларусі (1921—1939). Асобна цікавіцца еўрапейскімі падзеямі канца XIV — пачатку XV стагоддзяў, якія закранулі Лідчыну. Быў удзельнікам творчага калектыву [[ГрДУ|ГрДУ імя Я. Купалы]], які па заданні [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі]] [[НАНБ]] выконваў навукова-даследчую работу па канфесійнай гісторыі Беларусі XIX ст.<ref name="МарозСН23"/> Публікуецца з 2000 года. Першыя артыкулы былі вынікам вандровак па Лідчыне, падчас якіх у в. [[Ішчална]] быў знойдзены дзейны сонечны гадзіннік (мусіць адзіны ў Беларусі), а ў в. Бабры — раней неапісаны камень-следавік.<ref name="МарозСН23"/> Выказаў уласную гіпотэзу пра месца заключэння [[Востраўскае пагадненне|Востраўскага пагаднення]] (1392). Распрацоўваў тэму удзелу англійскіх арыстакратаў, персанажаў [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]] — [[Генрых IV (кароль Англіі)|Генры Ланкастэра]], Генры Персі Хотспура, Джона Бафорта і іншых, у [[Вайна Тэўтонскага ордэна і ВКЛ|вайне Тэўтонскага ордэна супраць Вялікага княства Літоўскага]]. Пісаў пра адбітак войнаў і паўстанняў у XIX ст. — [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]], паўстанняў [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|1830—1831]] і [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|1863—1864]] гадоў, у гісторыі Лідчыны. Звяртаецца і да пытанняў эканамічнай гісторыі Ліды і Лідчыны. Рэканструяваў раней невядомыя моманты з гісторыі многіх паселішч Лідчыны. Частка артыкулаў Леаніда Лаўрэша прысвечана і архітэктурным помнікам, архітэктуры готыкі і рамантызму на Лідчыне.<ref name="МарозСН23"/> Распрацоўвае канфесійную гісторыю Лідчыны, аўтар артыкулаў пра асобныя прыходы, храмы і капліцы. Зрабіў уклад у царкоўнае краязнаўства. Пры гэтым, мабыць першым у Беларусі, заняўся царкоўным краязнаўствам уніяцкай (грэка-каталіцкай) царквы. У кнізе «Грэка-каталіцкая (уніяцкая) Царква на Лідчыне» (2012) паказаў у кантэксце аналагічных усходнееўрапейскіх працэсаў царкоўна-рэлігійныя працэсы на Лідчыне ў XVI—XX ст., апісаў адбітак стварэння, дзейнасці і ліквідацыі ўніяцкай царквы ў Беларусі на гісторыі Лідчыны. Кніга заснавана на багатым факталагічным матэрыяле, з апублікаваннем дакументаў у Дадатках. Прэзентацыя кнігі выклікала пэўны рэзананс<ref name="МарозСН23"/>. Даследуе гісторыю прыродазнаўчых навук у Беларусі. Асобная сфера даследаванняў Леаніда Лаўрэша ў гэтай галіне — астраномія, ёй прысвечаны шэраг артыкулаў і кніга нарысаў «І зорнае неба над галавой…» (2013)<ref name="МарозСН23"/>. Прафесар [[Святлана Валянцінаўна Марозава|Святлана Марозава]] лічыць, што кніга Лаўрэша «Маламажэйкаўская царква» — не звыклы краязнаўчы нарыс: «Чым далей чытаеш, тым больш разумееш веліч і трагізм нашай мінуўшчыны… Пасля адкрыццяў, якія зрабіў аўтар кнігі, пра Мураванку можна складаць вершы і пісаць ледзь не дэтэктыўныя раманы. … Старонка за старонкай мы гартаем кнігу гісторыі Маламажэйкаўскай царквы даўжынёй у 500 год. Мы знаёмімся з падзеямі і людзьмі: уладальнікамі Мажэйкава, „калятарамі“ царквы (дабрадзеямі і самадурамі), са шматлікімі прэтэндэнтамі на сам храм і яго маёмасць, рэліквіі, землі. З дзяржаўнымі мужамі і мясцовымі чыноўнікамі, ад якіх залежаў лёс храма. Перад намі праходзіць цэлы шэраг прадстаўнікоў духоўнага саслоўя: ад вышэйшых царкоўных іерархаў да шараговых святароў. Дарэчы, Лаўрэш аднавіў імёны ўсіх настаяцеляў храма, пачынаючы з сярэдзіны XVII ст.»<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=185226 «Пасля адкрыццяў, якія зрабіў Лаўрэш, пра Мураванку можна складаць вершы»] // nashaniva.by, 10.02.2017, 22:52</ref> У 2017 годзе выйшла кніга «Шэпт пажоўклых старонак. Лідчына ў люстэрку прэсы. 1900—1939 гг.». Прафесар [[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Аляксандр Смалянчук]] адзначыў, што кніга «ў пэўным сэнсе ўнікальная. Гэта свайго роду хроніка мінулага Ліды, складзеная карэспандэнтамі шматлікіх газет і часопісаў, у якой адлюстравалася жыццё горада і наваколляў у першае саракагоддзе XX ст … [Кніга] дазваляе зазірнуць у малавядомыя старонкі гісторыі горада і наваколляў у апошнія гады існавання Расійскай Імперыі, у часы ваенных выпрабаванняў, якія працягваліся для Лідчыны доўгія 7 гадоў — з 1914 да 1921 года. Шмат месца ў кнізе займае хроніка горада міжваеннага перыяду, калі Ліда знаходзілася ў складзе Польскай Рэспублікі. Гэтыя старонкі прыцягваюць асаблівую ўвагу ў сувязі з тым, што ў ранейшыя часы гэты перыяд гісторыі звычайна адпраўлялі ў забыццё. Кніга заканчваецца падзеямі, у якіх адчувальны подых Другой сусветнай вайны…»<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=203558 Гісторыя Лідчыны на старонках старых газет — выйшла даследаванне Лявона Лаўрэша] // nashaniva.by, 27.01.2018, 11:52</ref>. У 2021 годзе ў Варшаве ў выдавецтве Poligraf выйшаў пераклад «Шэпта …» на польскую мову. У польскім выданні гісторыя Ліды распавядаецца з 1921 да 1939 года і замест храналагічнага выкладання гісторыі горада, як у беларускай версіі, польская версія перапрацавана па тэматычным прынцыпе<ref>[https://www.bn.org.pl/download/document/1634544770.pdf Urzędowy Wykaz Druków Wydanych w Rzeczypospolitej Polskiej. Przewodnik Bibliograficzny. Biblioteka Narodowa. Warszawa, 9—15 sierpnia 2021 r. Nr 32. S. 100.]</ref>. 100-годдзю БНР прысвечана біяграфія генерала ад інфантэрыі і міністра абароны БНР [[Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч|Кіпрыяна Кандратовіча]]. Хабілітаваны доктар з універсітэта Мікалая Каперніка ў Торуні [[Дарота Міхалюк]] у прадмове да кнігі, сярод іншага напісала: «На стагоддзе абвяшчэння Беларускай Народнай Рэспублікі ў рукі чытача патрапляе біяграфія генерала Кіпрыяна Кандратовіча … Вяртанне на старонкі гісторыі гэтай постаці адбылося дзякуючы пісьменніку і гісторыку Леаніду Лаўрэшу, які ўжо каля дваццаці гадоў даследуе лёс генерала і публікуе працы пра яго жыццё. Ягонай заслугай з’яўляецца адшуканне магілы генерала, пахаванага каля царквы ў Воранаве. … Праца мае высокую навуковую каштоўнасць, бо падмацавана дакументамі і добра напісана. … Аўтар не толькі з захапленнем праводзіць нас праз жыццё генерала Кіпрыяна Кандратовіча, але таксама дзеліцца з чытачом этапамі сваіх пошукаў і даследаванняў і паказвае, якой надзвычай захапляльнай можа быць праца гісторыка»<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=210268 Кіпрыян Кандратовіч: генерал Расійскай імперыі, які падтрымаў БНР] // nashaniva.by, 28.05.2018, 15:21</ref>. [[Файл:Лаўрэш Леанід, сакавік 2023..jpg|злева|міні]] У 2020 г. выйшла кніга «Шпацыры па старой Лідзе». Доктар гістарычных навук [[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|Аляксандр Краўцэвіч]] лічыць, што кніга гэта плён шматгадовай працы лідскага пісьменніка і краязнаўца Леаніда Лаўрэша, «працы архіўнай, гістарыяграфічнай, але таксама і даследчыцка-палявой, менавіта, апытання сталых жыхароў горада пра падзеі XX ст. Строга падыходзячы да справы, тут не зусім пасуе слова „краязнаўства“ як да кнігі, так і да яе аўтара, бо яно асацыіруецца з аматарствам. Больш дакладным будзе акрэсленне „рэгіянальная гісторыя“, бо мы маем выкладзенае ў папулярнай форме навуковае даследаванне. Кніга Лаўрэша — як вяршыня айсберга, менавіта яго частка, найбольш відочная і даступная для людскога ўспрымання. Па-за полем зроку застаецца „падводная“ частка — нашмат большая як па працягласці, так і па аб’ёму праробленай працы. Каштоўнасць кнігі менавіта ў тым, што яна ўяўляе сабой прадукт гістарычнага даследавання, даведзены да канцавой мэты — масавага чытача. Але яна — не прадукт масавай культуры. Напісаная добрай выразнай мовай ў апоры на грунтоўным крыніцазнаўчым і гістарыяграфічным падмурку — кніга прэзентуе культуру прафесійную»<ref>[http://pawet.net/ns/2020/08/%E2%84%96_08_(1471).html Аляксандар Краўцэвіч. "Шпацыры па старой Лідзе" Леаніда Лаўрэша // Наша слова № 8 (1471), 19 лютага 2020.]</ref>. Адзін з найстарэйшых беларускіх архітэктараў, кандыдат архітэктуры, дацэнт БНТУ, [[Юрый Нікадзімавіч Кішык| Кішык Ю. Н.]] які раней і сам працаваў архітэтарам горада Ліда, пісаў у сваёй рэцэнзіі на кнігу «Шпацыры па старой Лідзе»: "Кнігу Леаніда Лаўрэша трэба чытаць некалькі разоў. Правільней сказаць - трэба не чытаць, а ўважліва вывучаць і асэнсоўваць цікавыя эпізоды горадабудаўнічай гісторыі Ліды. Я рабіў гэта з аднолькава вялікай цікавасцю, задавальненнем і ... прыкрасцю. Справа ў тым, што некалькі дзесяцігоддзяў таму я як выпускнік менскага палітэха працаваў у Лідзе архітэктарам горада, але тады належнай цікавасці да гісторыі горада не праявіў. А былі гэта 1960-я гады, і я мог быць больш актыўным сведкам, удзельнікам і нават летапісцам шматлікіх гістарычных працэсаў, якія разгортваліся ў краіне. Аднак менавіта такім пісьменнікам стаў Л. Лаўрэш. ... кніга надзвычай змястоўная, "шматслойная" і ўспрымаецца як шэраг партрэтаў аднаго і таго ж, здавалася б, знаёмага чалавека. Л. Лаўрэш дабіўся цікавасці чытачоў да кнігі краязнаўчага характару, выкарыстоўваючы спалучэнне рацыянальных спосабаў і вынаходлівых прыёмаў. Бо, усё ў канчатковым выніку зводзіцца да таго, што Л. Лаўрэш прыводзіць велізарны аб'ём "здабытага" ім жа багатага факталагічнага матэрыялу, малавядомага і зусім невядомага, прадстаўленага аднолькава цікава і ў кароткім тэксце, і ў змястоўных ілюстрацыях. Аднак вельмі важна, як адбіраюцца і як падаюцца падзеі і з'явы з гісторыі горада. Лепшыя фрагменты кнігі - тыя, у якіх чытачу як прыемнаму суразмоўцу не проста паведамляецца нейкі цікавы факт, а "давяраецца" яркі, нават у нейкай ступені таямнічы эпізод, ініцыяваны шпацырам па старой Лідзе. Наколькі ж цікавей становіцца аповед, калі адчуваеш асабістыя, эмацыйна афарбаваныя адносіны да эпізоду з боку аўтара, ды яшчэ і прыцягнутага для гэтай мэты знаёмага яму чалавека, які дзеліцца з намі сваімі непаўторнымі ўражаннямі і характэрнымі ўспамінамі! І тады не толькі раскрываюцца старонкі гісторыі старажытнай Ліды, але лёгка запамінаюцца яе персанажы, імёны, даты, нумары будынкаў, іх стылявыя асаблівасці і г. д."<ref>[https://www.academia.edu/162473826/%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%8B%D0%BA_%D0%AE_%D0%9D_%D0%A0%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88%D0%B0_%D0%A8%D0%BF%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%80%D1%8B_%D0%BF%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B9_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_ Кішык Ю. Н. Рэцэнзія на кнігу Леаніда Лаўрэша "Шпацыры па старой Лідзе" // Наша слова.pdf № 5 (214), 4 лютага 2026.]</ref>. У 2020 годзе Леанід Лаўрэш быў узнагароджаны граматай-падзякай ад Інстытута гісторыі НАН Беларусі «… за арганізацыю навукова-пошукавай работы і плённую працу на ніве краязнаўства». У 2023 годзе ўзнагароджаны граматай-падзякай Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі «… за плённую літаратурную і краязнаўчую працу…». У 2023 годзе выйшла кніга Леаніда Лаўрэша «Інстынкт пазнання». Аўтар прадмовы да гэтай кнігі, кандыдат гістарычных навук, дацэнт Святлана Лугаўцова, заўважыла: «Палітыка ў галіне адукацыі той ці іншай дзяржавы з’яўляецца ключавым фактарам, які вызначае яе дынаміку: прагрэсіўны рух або стагнацыю. Разам з тым пытанням развіцця адукацыі ў беларускай гістарыяграфіі традыцыйна надавалася менш увагі, чым аналізу палітычных і эканамічных праблем. Новая праца Леаніда Лаўрэша „Інстынкт пазнання“ ў значнай меры закрывае гэтую лакуну. У ёй паслядоўна разглядаецца гісторыя адукацыі ў Лідзе з сярэдзіны XVIII стагоддзя да канца 30-х гадоў ХХ стагоддзя»<ref>[https://www.academia.edu/104730167/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_1_101_ Лідскі летапісец. 2023. № 2(102). С. 34.]</ref>. Шэраг публікацый Л. Лаўрэша прысвечана рэчавым, вусным, пісьмовым і выяўленчым крыніцам рэгіянальнай гісторыі, у т.л. каменным магілам, камяням-следавікам, паданням, малюнкам, паштоўкам і фотаздымкам.<ref name="МарозСН23"/> Таксама ён даследуе біяграфіі і дзейнасць вядомых ураджэнцаў Лідчыны, у т.л. звяртае ўвагу на забытыя і малавядомыя імёны. Апублікаваў шэраг біяграм і біяграфічных даследаванняў, у т.л. [[Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч|Кіпрыяна Кандратовіча]], [[Яўген фон Гротэ дэ Буко|Яўгена фон Гротэ дэ Буко]], [[Дзіянісій Хлявінскі|Дзіянісія Хлявінскага]], [[Антоні Гарэцкі|Антонія Гарэцкага]], [[Францішак Нарвойш|Францішка Нарвойша]], [[Аляксандра Нарбут|Аляксандры Нарбут]], [[Цэзарый Каменскі|Цэзарыя Каменскага]], [[Віктар Басяцкі|Віктара Басяцкага]], [[Марцін Пачобут-Адляніцкі|Марціна Пачобут-Адляніцкага]], [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]], [[Вітольд Карлавіч Цэраскі|Вітольда Цэраскага]], [[Гаўрыла Адрыянавіч Ціхаў|Гаўрылы Ціхава]] і іншых.<ref name="МарозСН23"/> Аўтар 21 кнігі (гл. спіс ніжэй) і каля 400 артыкулаў. Сталы аўтар газеты «Наша слова», часопіса «Лідскі летапісец», «Маладосць», «Гістарычны альманах» і розных навуковых зборнікаў. Удзельнік многіх навуковых гістарычных канферэнцый і круглых сталоў, дзе выступае па лідскай тэматыцы<ref>''Марозава С. В.'' Сфера навуковых… С. 23—24.</ref>. == Ацэнкі == Як заўважыла доктар гістарычных навук [[Святлана Валянцінаўна Марозава|Святлана Марозава]], краязнаўчымі даследаваннямі Л. Лаўрэш робіць значны ўклад у пашырэнне ведаў пра гісторыю Лідчыны, пазнанню яе месца і значнасці ў еўрапейскім гістарычным кантэксце<ref name="МарозСН24">''Марозава С. В.'' Сфера навуковых… С. 24.</ref>. У артыкуле пра Маламажэйкаўскую царкву на сайце «Сінадальнага аддзела рэлігійнай адукацыі і катэхізацыі БПЦ», Леанід Лаўрэш характарызаваны як «…даследчык і пісьменнік, знакаміты краязнаўца Лідчыны і аўтар кнігі пра Маламажэйкаўскую царкву-крэпасць»<ref>{{Cite web|url=https://oroik.by/xram-rastva-prasvyatoj-bagarodzicy-z-gistoryi-starazhytnaj-muravanki/|title=Храм Раства Прасвятой Багародзіцы: з гісторыі старажытнай “Мураванкі”| access-date=2024-03-29}}</ref>. == Асноўныя публікацыі == Паводле<ref>Спіс важнейшых публікацый… С. 24—26.</ref>: === Кнігі === * Лаўрэш Л. Л. [https://www.academia.edu/164650303/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%91%D0%BB_%D1%83_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%B1_%D0%BC_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2026_76_%D1%81 Фарны касцёл у Лідзе.] Издательские решения, 2026. — 76 с. * Лаўрэш Л. Л. [https://independent.academia.edu/LLauresh Лідскі замак : Кароткая гісторыя.] Издательские решения, 2025. — 100 с. * Lauresh L. [https://www.academia.edu/122186957/Leanid_Lauresh_Spacery_po_starej_Lidzie_Warszawa_Sowa_2023_340_s Spacery po starej Lidzie]. Warszawa: Sowa, — 2025. — 340 s. * Лаўрэш Л. Л. [https://www.academia.edu/143403929/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA_%D0%AE%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%AF%D0%B3%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%81%D1%8F%D0%BC_%D1%8F_%D1%96_%D1%81%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B1%D0%B0_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%B4%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_100_%D1%81 Гісторык Юстын Нарбут. Яго навуковая дзейнасць, сям’я і сядзіба, яго дачка Каміла.] Издательские решения, 2025. — 100 с. * Lauresh L., Lauresh H. [https://www.academia.edu/143185397/Lauresh_L_Lauresh_H_Tam_gdzie_zatrzyma%C5%82_czas_si%C4%99_Historyczne_lidzkie_nekropolie_Warszawa_Sowa_2025_198_s Tam, gdzie zatrzymał czas się... Historyczne lidzkie nekropolie.] Warszawa: Sowa, 2025. — 198 s. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/143318905/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%92%D1%8B%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B7%D1%91%D1%9E_%D0%A7%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%8B_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_60_%D1%81 Выхаванкі князёў Чартарыскіх з-пад Ліды.] Издательские решения, 2025. — 60 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/128183633/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%83_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D1%83%D0%B6%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%83_%D0%B2%D1%8B%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D1%85_%D0%96%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%91_%D1%96_%D1%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%B4_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%A1_%D0%92_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B9_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%BA_2025_326_%D1%81 Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях : Жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі;] пад рэд. С. В. Марозавай. — Полацк, 2025. — 326 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/128829000/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D1%96_%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%81%D1%8F%D0%BC_%D1%8F_%D1%96_%D1%81%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B1%D0%B0_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D1%87%D0%B0%D1%81_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_172_%D1%81 Тэадор Нарбут : Навуковая і літаратурная дзейнасць, сям’я і сядзіба, яго час.] Издательские решения, 2025. — 172 с. * Лаўрэш Л., Лаўрэш Г. [https://www.academia.edu/124479815/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93_%D0%86_%D0%A2%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D1%8B%D0%BD%D1%96%D1%9E%D1%81%D1%8F_%D1%87%D0%B0%D1%81_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93_%D0%86_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%94%D1%80%D1%83%D0%BA_2024_222_%D1%81 Там, дзе спыніўся час… . Лідскія гістарычныя некропалі.] ГроКарДрук, — 2024. — 222 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/121536228/%D0%AF%D0%BA_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D1%9E%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%BE%D1%9E_%D1%83_XX%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9F%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0_%D1%87%D1%8B%D0%B3%D1%83%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%BE_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%96_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D1%9E%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%94%D1%80%D1%83%D0%BA_2024_150_%D1%81 Як горад Ліда ўвайшоў у ХХ стагоддзе. Пошта, чыгунка, кіно, электрычнасць і першыя аўтамабілі.] ГроКарДрук, — 2024. — 150 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/100869582/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%86%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%BA%D1%82_%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B7_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_%D1%9E_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2023_192_%D1%81 Інстынкт пазнання. Нарысы з гісторыі адукацыі ў горадзе Ліда.] Гродна: ЮрСаПрынт, — 2023. — 192 с. * Lauresh L. [https://www.academia.edu/108954944/Leanid_Lauresh_Szept_po%C5%BC%C3%B3%C5%82k%C5%82ych_stron_Ziemia_Lidzka_w_zwierciadle_prasy_lat_1922_1939_Warszawa_Wydawnictwo_Poligraf_2021_338_s Szept pożółkłych stron. Ziemia Lidzka w zwierciadle prasy lat 1922—1939.] Warszawa: Wydawnictwo Poligraf, — 2021. — 338 s. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/78138036/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A8%D0%BF%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%80%D1%8B_%D0%BF%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B9_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5 Шпацыры па старой Лідзе.] Гродна: ЮрСаПрынт, — 2020. — 342 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/39182685/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%8F%D0%BA%D1%96_%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%BE%D1%9E_%D0%B4%D0%B0_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D0%96%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8F%D0%BF%D1%96%D1%81_%D0%9A%D1%96%D0%BF%D1%80%D1%8B%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2018_154_%D1%81 Генерал, які дайшоў да Беларусі.] Жыццяпіс Кіпрыяна Кандратовіча. Гродна: ЮрСаПрынт, — 2018. — 154 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/36101118/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A8%D1%8D%D0%BF%D1%82_%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%BB%D1%8B%D1%85_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BA_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D1%9E_%D0%BB%D1%8E%D1%81%D1%82%D1%8D%D1%80%D0%BA%D1%83_%D0%BF%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%8B_1900_1939_%D0%B3%D0%B3_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_2017_%D0%A8%D1%8D%D0%BF%D1%82_%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%BB%D1%8B%D1%85_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BA_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D1%9E_%D0%BB%D1%8E%D1%81%D1%82%D1%8D%D1%80%D0%BA%D1%83_%D0%BF%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%8B_1900_1939_%D0%B3%D0%B3_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%90%D0%90_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2017_432_%D1%81 Шэпт пажоўклых старонак. Лідчына ў люстэрку прэсы. 1900—1939 гг.] Гродна: ТАА «ЮрСаПрынт», — 2017. — 432 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/34790331/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2017_114_%D1%81_%D1%96%D0%BB Маламажэйкаўская царква: гістарычны нарыс] / пад рэд. С. В. Марозавай. Гродна: ЮрСаПрынт, — 2017. — 114 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/28862000/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9F%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%87%D1%8B_%D0%B4%D1%83%D1%85_1812_1831_1863_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2016_244_%D1%81_%D1%96%D0%BB Паўстанчы дух. 1812, 1831, 1863 гады на Лідчыне.] Гродна: Юрсапрынт, — 2016. — 244 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/28862139/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BD_%D0%A8%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3_%D1%96_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%8F%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%86%D0%B0_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%A5%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82_2014_63_1_%D1%81_100_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D1%8F%D1%87%D0%B0%D1%9E_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B_ Вандалін Шукевіч: беларускі археолаг і краязнаўца.] Мінск: Харвест, — 2014. — 63 с. (100 выдатных дзеячаў беларускай культуры). * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/13120984/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D1%9E%D1%87%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%96_%D1%81%D1%91%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D1%8F%D0%B2%D0%B0%D1%85_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8F_2013_152_%D1%81 Ліда ўчора і сёння : гісторыя горада ў выявах.] Ліда: Лідская друкарня, — 2013. — 152 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/3552888/_I_%D0%B7%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B5_%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D0%B4_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B7_%D0%B3i%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8Bi_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BCii_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BDi%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%9B%D1%96%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%83%D1%81_2013_266_%D1%81_%D1%96%D0%BB «І зорнае неба над галавой…»: Нарысы з гісторыі астраноміі.] Мінск: Лімарыус, — 2013. — 266 с. * Лаўрэш Л. Грэка-каталіцкая (уніяцкая) Царква на Лідчыне; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк: Грэка-каталіцкая парафія Святамучаніка Язафата ў г. Полацку, — 2012. — 128 с. * Лаўрэш Л. Генерал Кіпрыян Кандратовіч (Дзеячы Беларускай Народнай Рэспублікі). Ліда, — 2007. — 43 с. * Лаўрэш Л., Круцікаў У. Ліда на старых малюнках, паштоўках, фотаздымках. Ліда, — 2001. — 108 с. ==== Укладанне і пераклад ==== * [https://www.academia.edu/117827014/%D0%9BI%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%9D%D0%95_%D0%90%D0%A1%D0%9E%D0%91%D0%90_%D0%86_%D0%A7%D0%90%D0%A1_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B1%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%85_%D0%92%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA_6_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_2015_%D0%A1_68_165 АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 6.] Укладальнікі: Леанід Лаўрэш, Аляксандр Фядута. Мінск, — 2015. — 365 с. * ''[[Міхал Шымялевіч|Шымялевіч Міхал.]]'' [https://www.academia.edu/122743668/%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%9C%D1%96%D1%85%D0%B0%D0%BB_%D0%97%D0%B1%D0%BE%D1%80_%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_%D1%83%D0%BA%D0%BB_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%90%D0%90_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2019_326_%D1%81 Збор твораў] / укл. Леанід Лаўрэш. Гродна: ТАА «ЮрСаПрынт», — 2019. — 326 с. * [https://www.academia.edu/122743731/_%D0%97%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%B9_%D0%B7%D1%8F%D0%B7%D1%8E%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%96%D1%8F_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%BF%D0%B5%D1%81%D0%BD%D1%8F%D1%9E_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D1%9E_1905_1912_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%85_%D0%92%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%B4%D0%BE%D0%BC_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%B0%D0%B1%D1%8F%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%A2%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D1%96%D0%BC%D1%8F_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%96%D1%88%D0%BA%D0%B0_%D0%A1%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%D1%83%D0%BA%D0%BB_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_2021_108_%D1%81 Закуй, закуй, зязюленька, рана… Анталогія беларускіх народных песень] / укл. Леанід Лаўрэш. Ліда. — 2021. — 108 с. * [https://www.academia.edu/105522264/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D1%96_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%B7_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%A5%D0%86%D0%A5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F_%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%BA_2023_%D0%B3_%D0%9D%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_72_%D1%81 Беларускія думкі, звычаі, абрады з Лідскага павета ХІХ стагоддзя. Этнаграфічны зборнік] / укл. Леанід Лаўрэш, Станіслаў Суднік. Ліда, — 2023. — 72 с. * [https://www.academia.edu/125238447/%D0%92%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D1%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%AE%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%A6%D1%96%D1%82%D1%8B%D1%8E%D1%81%D0%B0_%D0%B7_%D0%B4%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%87%D0%BA%D1%96_%D1%83%D0%BA%D0%BB_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_Ridero_2024_68_%D1%81 Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса з дадаткам Уладзіслава Талочкі] / пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения, — 2025. — 74 с. * Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса з дадаткам Уладзіслава Талочкі] / пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения. — 2024. — 68 с. * ''[[Іпаліт Корвін-Мілеўскі|Корвін-Мілеўскі Гіпаліт]]''. [https://www.academia.edu/127672566/%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B2%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%93%D1%96%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82_%D0%A3%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%82_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E_1855_1925_Ridero_2025_276_%D1%81 Успаміны пра семдзесят гадоў (1855–1925)]. пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения, Издательские решения, — 2025. — 276 с. * ''[[Юзаф Мацкевіч|Мацкевіч Юзаф]].'' [https://flibusta.is/b/857840 «Тут заўсёды было сэрца Вялікага Княства…»: Выбраныя артыкулы 1930-х гг.], 2025. — 136 с. * ''[[Ігнат Ходзька|Ходзька Ігнат.]] ''[https://www.academia.edu/142943930/%D0%A5%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%B7_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_90_%D1%81 Баруны]. пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения, — 2025. — 90 с. * ''[[Станіслаў Мараўскі|Станіслаў Мараўскі.]]'' [https://www.academia.edu/144740309/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%9D%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D1%96_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E_%D0%BC%D0%B0%D1%91%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%86%D1%96_%D1%9E_%D0%92%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96_1818_1825_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%BC_%D0%9A%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B1_%D0%BC_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_332_%D1%81_ISBN_978_5_0068_4005_8 Некалькі гадоў маёй маладосці ў Вільні (1818—1825)] / Станіслаў Мараўскі. Пераклад і каментары Леанід Лаўрэш, рэд. Станіслаў Суднік, стыль-рэд. Максім Клімковіч. — [б. м.] Издательские решения, 2025. — 332 с. — ISBN 978-5-0068-4005-8 * ''[[Станіслаў Лорэнц|Лорэнц Станіслаў.]]'' [https://www.academia.edu/150128870/%D0%9B%D0%BE%D1%80%D1%8D%D0%BD%D1%86_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%92%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%BE%D0%BC_%D0%A1%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_2026_138_%D1%81 Віленскі альбом : Скарочаны пераклад. (пер. Леанід Лаўрэш)]. 2026. — 138 с. * ''[[Ежы Хопен|Хопен Ежы.]]'' [https://www.academia.edu/161244111/%D0%A5%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%95%D0%B6%D1%8B_%D0%92%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%85_%D1%82%D1%8D%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9E_1930_%D1%85_%D0%B3%D0%B3_2026_48_%D1%81 Выбраныя артыкулы : Пераклады некаторых тэкстаў 1930-х гг.] 2026. — 48 с. === Артыкулы === ;2026 * [https://www.academia.edu/165306841/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B7_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D1%8F_%D1%84%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BA%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_12_221_25_%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026 Лідзянка Каміла Юрэвіч з Нарбутаў – наша першая феміністка] // Наша слова.pdf. 25 сакавіка 2026. * Фарны касцёл у Лідзе // Наша слова.pdf. 21 студзеня 2026; 28 студзеня 2026; 4 лютага 2026. ;2025 * [https://www.academia.edu/145726608/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%BE_%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B0_%D0%B7_%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%8F_1941_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_53_209_31_%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D1%8F_2025 Гісторыя аднаго фотаздымка з ліпеня 1941 года] // Наша слова.pdf. 31 снежня 2025. * [https://www.academia.edu/144641750/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D1%8B%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%93%D0%B0%D0%B9%D1%86%D1%8E%D0%BD%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D1%81%D1%83%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%96%D1%8F_%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BA_2025_14_%D0%A1_198_213 Страчаная цывілізацыя: Гайцюнішкі і суседнія Падварышкі] // Новы Замак. 2025. № 14. С. 198–213. * Кароткая гісторыя Лідскага замка // Наша слова.pdf. 16 ліпеня 2025; 23 ліпеня 2025; 30 ліпеня 2025; 13 жніўня 2025; 20 жніўня 2025; 27 жніўня 2025; 3 верасня 2025. * Лідскія Нарбуты // Ад лідскіх муроў. 2025. № 11. Кн. 2. C. 348–412. * [https://www.academia.edu/143785027/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B7_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_35_191_27_%D0%B6%D0%BD%D1%96%D1%9E%D0%BD%D1%8F_2025 Лідская пісьменніца Каміла Юрэвіч з Нарбутаў] // Наша слова.pdf. 27 жніўня 2025. * [https://www.academia.edu/130141549/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%AF%D1%88%D1%87%D1%8D_%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%8F_%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_26_182_25_%D1%87%D1%8D%D1%80%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2025 Яшчэ раз пра старыя лідскія вайсковыя могілкі] // Наша слова.pdf. 25 чэрвеня 2025. * [https://www.academia.edu/128945425/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%97_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8F_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%8F_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_17_173_21_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2025 З жыцця Мікалая Сапегі] // Наша слова.pdf. 21 красавіка 2025. * [https://www.academia.edu/128343834/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%90%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D1%8D%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%B1%D1%83%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D1%9E_%D1%83_1920_30_%D1%8F_%D0%B3%D0%B3_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_12_168_19_%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2025 Архітэктары Лідскіх будынкаў у 1920–30-я гг.] // Наша слова.pdf . 19 сакавіка 2025. ;2024 * [https://www.academia.edu/165499904/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D1%96%D1%86%D1%8D%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_3_107_%D0%A1_68_80_2024_4_108_%D0%A1_76_80 Лісты Тэадора Нарбута да Аніцэта Рэніера] // Лідскі Летапісец. 2024. № 3. С. 68–80; Лідскі Летапісец. 2024. № 4. С. 76–80.) * Маёнтак Хацяновічы // Лідскі Летапісец. 2024. № 3. С. 16–24. * Легенды Лідскага замка // Лідскі Летапісец. 2024. № 3. С. 8–15. * Страчаная цывілізацыя: Бальценікі // Новы замак. 2024. № 13. С. 189–208. * [https://www.academia.edu/165499854/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%AF%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%96_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D1%83%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D1%83%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%AF%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85%D0%B0_%D0%A9%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_16_%D0%A1_120_124_2024_3_107_%D0%A1_63_67_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_4_108_%D0%A1_63_82 Яўстах Шалевіч і яго мемуары] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2(105–16). С. 120–124; 2024. № 3(107). С. 63–67; Лідскі Летапісец. 2024. № 4(108). С. 63–82. * [https://www.academia.edu/124839625/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8F%D0%BF%D1%96%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%B7_%D0%BF%D1%80%D1%8D%D1%82%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%96_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%94%D0%B0_240_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F_%D0%B7_%D0%B4%D0%BD%D1%8F_%D1%81%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%86%D1%96_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_16_%D0%A1_31_74 Тэадор Нарбут: жыццяпіс без прэтэнзіі на паўнату. Да 240-годдзя з дня смерці гісторыка] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2. С. 31–74. * [https://www.academia.edu/116989141/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D1%9E%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%86%D1%8B%D0%BA%D0%BB%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_106_%D0%A1_83_88 Першыя аўтамабілі і матацыклы на Лідчыне] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2. С. 83–88. * [https://www.academia.edu/124839869/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D1%8B_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%BA%D1%83_XIX_%D1%81%D1%82_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_106_%D0%A1_75_82 Лідскія цэрквы горада да пачатку XIX ст.] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2. С. 75–82. * Вёска Гарні пад Лідай // Наша слова.pdf. 2024. 9 кастрычніка. * Біскупы, датычныя горада Ліды // Наша слова.pdf. 2024. 24 ліпеня. * [https://www.academia.edu/121873427/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%97%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%86%D1%8C_%D0%90%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84%D0%B0_%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%8F_%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%82%D1%83%D1%82%D0%B0_%D1%96%D0%BC%D1%8F_%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%9E_%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0%D1%9E_%D0%93%D0%BE%D0%B4_III_%D0%A1%D1%88%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%BA_3_Vilnius_%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA_2023_%D0%A1_41_50 Зразумець Адольфа Сегеня] // Запісы Інстытута імя братоў Луцкевічаў. Год III. Сшытак 3. Vilnius — Менск. 2023. С. 41-50. * [https://www.academia.edu/121778067/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%92%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D1%86%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96_%D0%A8%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%9E_%D1%83_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B0%D0%B9_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_27_131_4_%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2024 Віленскія цукерні Штраляў у нашай гісторыі] // Наша слова.pdf. 2024. 4 ліпеня. * Уладзіслаў Абакановіч — лідскі краязнавец з першай генерацыі // Наша слова.pdf. 2024. 5 чэрвеня. * [https://www.academia.edu/105950417/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D1%81%D1%83%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%96%D1%8F_%D0%93%D0%B0%D0%B9%D1%86%D1%8E%D0%BD%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_4_104_C_76_85 Маёнтак Падварышкі і суседнія Гайцюнішкі] // Лідскі летапісец. 2023. № 4(104). C. 76-85. * [https://www.academia.edu/118875334/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9A%D0%9F%D0%97%D0%91_%D1%83_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_4_104_C_18_59 КПЗБ у Лідзе] // Лідскі летапісец. 2023. № 4(104). C. 18-59. * Легенды Лідскага замка // Наша слова.pdf. 2024. 2 траўня 2024; 2024. 8 траўня 2024. * Першыя аўтамабілі на Лідчыне // Наша слова.pdf, 3 красавіка 2024. * [https://www.academia.edu/114392021/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%AE%D0%B7%D0%B0%D1%84_%D0%9C%D0%B0%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%96%D0%B7%D1%8B_%D0%9F%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%83_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%86%D0%B5_%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_1938_%D0%B3_%D1%96_%D1%8F%D1%88%D1%87%D1%8D_%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D1%81%D1%8F%D0%BC%D1%8E_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%96%D0%B7%D1%8B_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_3_103_%D0%A1_42_46 Пісьменнік Юзаф Мацкевіч пра магілу Алаізы Пашкевіч у газеце «Слова», 1938 г. і яшчэ трошкі пра сям’ю Алаізы] // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 42-46. * Цэрквы горада Ліды да пачатку XIX ст. // Наша слова.pdf. 2024. 28 лютага; 2024. 6 сакавіка. ;2023 * [https://www.academia.edu/108269067/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%94%D0%B7%D0%B5_%D1%96_%D1%88%D1%82%D0%BE_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8C_%D1%83_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_3_103_%D0%A1_36_41 Дзе і што археолагам шукаць у Лідзе] // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 36-41. * Астрынская, Глыбоцкая і Дэмбраўская цэрквы Лідскага павета, але Гарадзенскага дэканата // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 56-70. * [https://pawet.net/library/history/city_district/towns/razanka/%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0.html Мястэчка Ражанка і касцёл у ім // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 47-55.] * [https://www.academia.edu/111926931/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D1%8B%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%BC%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%82%D0%BA%D1%96_%D0%A1%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B0_%D1%96_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8F%D0%BD%D1%91%D0%B2%D0%B0_%D0%B7_%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BA_2023_%D0%92%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA_12_%D0%A1_172_192 Страчаная цывілізацыя: маёнткі Стрэліца і Касцянёва з Паперняй на Лідчыне. Гістарычныя хронікі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240420053938/https://www.academia.edu/111926931/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D1%8B%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%BC%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%82%D0%BA%D1%96_%D0%A1%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B0_%D1%96_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8F%D0%BD%D1%91%D0%B2%D0%B0_%D0%B7_%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BA_2023_%D0%92%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA_12_%D0%A1_172_192 |date=20 красавіка 2024 }} // Новы замак. 2023. Выпуск. 12. С. 172—192. * Лідчына ў XV ст. // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 36-49. * [https://www.academia.edu/104927634/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%88%D1%87%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%82%D1%8D%D1%80%D1%8B%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_2_102_%D0%A1_30_35 Лакалізацыя «Ліды Нарбута», першаснага паселішча на тэрыторыі нашага горада] // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 30-35. * Лідскі ветраны млын // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 55-58. * Святары Лідчыны розных канфесій у 1920-30-я гг. // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 50-54. * [https://www.academia.edu/111250992/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%AF%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85_%D0%A2%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D1%96_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_49_101_6_%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D1%8F_2023_50_102_13_%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D1%8F_2023 Яўстах Тышкевіч, яго калекцыя і яго музей] // Наша слова.pdf. 2023. 6 снежня; 13 снежня. * Юстын Нарбут // Наша слова.pdf. 2023. 25 кастрычніка. * Ліда раскрывае таямніцы неахвотна: дзе і што шукаць у Лідзе // Наша слова.pdf . 2023. 18 кастрычніка. * Лідскі след Уладзіслава Вярыгі // Наша слова.pdf. 2023. 16 жніўня. * Маёнтак Падварышкі і суседнія Гайцюнішкі // Наша слова.pdf. 2023. 9 жніўня; 16 жніўня 23 жніўня. * Яшчэ раз пра «Ліду Тэадора Нарбута» // Наша слова.pdf. 2023. 25 ліпеня. * [https://www.academia.edu/104507114/%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%B2%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B7%D1%8F_%D0%92%D0%9A%D0%9B_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0_%D1%96_%D0%B2%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%8C_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%9E_%D0%9B%D1%96%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%8B_%D1%96_%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%9E_1931_%D0%B3 Знаходка пахавання вялікага князя ВКЛ і караля Аляксандра і вялікіх княгінь і каралеў Лізаветы і Барбары ў 1931 г.] // Наша слова.pdf. 2023. 12 ліпеня. * Пра лідскія ветраныя млыны // Наша слова.pdf. 2023. 7 сакавіка. * Крэскі да біяграфіі акадэміка Аркадзя Мігдала // Наша слова.pdf. 2023. 5 красавіка. * Гісторыя двух, амаль што аднатыпных будынкаў у Лідзе // Наша слова.pdf. 2023. 15 лютага. * Падымны рэестр шляхты Лідскага павета, 1728 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4(99-100). С. 43-60. * Помнік па Алаізе Пашкевіч // Наша слова.pdf. 2023. 19 красавіка. * Ражанка // Наша слова.pdf. 2023. 14 чэрвеня. * Гісторыя двух, амаль што аднатыпных будынкаў у Лідзе // Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 61-65. * 260 гадоў бульбе на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 21-23. * Гарадское самакіраванне Ліды ў другой палове XIX ст.// Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 44-52. * Лідскія прывілеі ў архіве Лідскага магістрата, 1785 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4(99-100). С. 42. * Шымка Мацкавіч, яго нашчадкі і перадумовы будаўніцтва Маламажэйкаўскай царквы // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4(99-100). С. 61-69. ;2022 * Уніяцка-праваслаўныя дыспуты ў п’есах школьных езуіцкіх тэатраў (першая палова XVII ст.) // Традыцыі і сучасны стан культуры і мастацтваў : зборнік навуковых артыкулаў. Мінск. 2022. Вып. 3. С. 175—178. * Спіс былых сяброў Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў // Нясвіжскія каеты. 2022. № 9. С. 18-23. * Страчаная цывілізацыя: Маёнтак Вялікае Мажэйкава // Новы Замак. 2022. № 11. С. 206—228. * Лідскія пісьменніцы XVIII—XIX ст. // Ад лідскіх муроў. 2022. № 10. С. 478—490. * Гісторыя маёнтка Востраў // Гісторыка-культурная спадчына Лідчыны. Зборнік навуковых артыкулаў. Мінск, 2022. С. 39-45. * Новае пра генерала Яўгена фон Гротэ дэ Буко // Лідскі Летапісец. 2022. № 1-2. С. 28-29. * Жалудок і палац Чацвярцінскіх // Лідскі Летапісец. 2022. № 1-2. С. 32-38. * Лідскія Хрулі герба «Праўдзіч» // Герольд Litherland. 2022. № 23. С. 145—150. * 260 гадоў беларускай бульбе // Наша слова.pdf. 2022. 9 лістапада. * Лідскія камуністы ў данясеннях канфідэнта Чорнага (1932—1937) // Homo Historicus 2022. Гадавік антрапалагічнай гісторыі. Мінск, 2022. С. 200—218. * Падымны рэестр шляхты Лідскага павета, 1728 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4. С. 43-60. * Шымка Мацкавіч, яго нашчадкі і перадумовы будаўніцтва Маламажэйкаўскай царквы // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4. С. 61-69. * Лідскія прывілеі ў архіве Лідскага магістрата, 1785 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4. С. 42. ;2021 * Шчучыншчына // Наша Слова. 2021. 27 студзеня. * Адукацыя ў Лідзе, 1920-1930-я гады // Маладосць. 2021. № 2. С. 92-109. * Кароткі ўспамін пра Ларысу Канчэўскую // Наша Слова. 2021. 24 сакавіка. * Ганна Патоцкая, пісьменніца, мемуарыстка, мастак // Наша Слова. 2021. 14 красавіка. * Ваверка і род Клаўсуцяў на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2021. № 1. С. 18-28. * Бальтазар Калясінскі, Аніцэт Рэніер і Каятан Дарашкеіч // Лідскі Летапісец. 2021. № 1. С. 37-44. * Новае пра лепшага лідскага гісторыка XX ст. Міхала Шымялевіча // Лідскі Летапісец. 2021. № 1. С. 15-17. * Палац у Жалудку // Наша Слова. 2021. 15 ліпеня; 22 ліпеня. * Дом інжынера Мінейкі ў Дзікушках // Наша Слова. 2021. 12 жніўня. * Сяклюцкія і маёнтак Стрэліца на Лідчыне // Наша Слова. 2021. 9 верасня; 16 верасня. * Архівы і зборы маёнткаў Ішчална і Вялікае Мажэйкава // XVI Гарадзенскія навуковыя чытанні «Скарбы гарадзенскіх калекцый». Гродна, 2021. С. 46-54. * Маёнткі Касцянёва і Паперня // Наша Слова. 2021. 30 верасня; 7 кастрычніка; 14 кастрычніка; 21 кастрычніка. * Фундатар Маламажэйкаўскай царквы Шымка Мацкавіч і яго нашчадкі // Беларусь у кантэксце еўрапейскай гісторыі: асоба, грамадства, дзяржава: зб. навук. арт. / ГрДУ імя Янкі Купалы. Гродна: ГрДУ, 2021. С. 299—305. * Пошта на Лідчыне // Маладосць. 2021. № 6. С. 97-104. * Прыход у Мыто // Лідскі Летапісец. 2021. № 2. С. 19-29. * Урады, ураднікі і старасты лідскія // Лідскі Летапісец. 2021. № 2. С. 30-54. * Новае пра лідскі фарны касцёл, замак і абразы пэндзля Смуглевіча // Лідскі Летапісец. 2021. № 2. С. 55-58. * Прыход у Ракавічах // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 32-41. * Стары дом паміж сучасным Ліцэем № 1 і Еўраоптам // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 74. * Новае пра цэрквы Лідчыны ў другой палове XIX — першай палове XX стст. // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 42-51. * Новае пра Тэадора Нарбута і яго сям’ю // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 52-59. * Страчаная цывілізацыя. Гістарычныя хронікі: Маёнтак Ішчална // Новы замак. 2021. Вып. 10. С. 179—200. ;2020 * Надзеі і расчараванні протаіерэя Антона Сасноўскага // Наша Слова. 2020. 23 снежня; 30 снежня. * «На жаль, у нас не водзяцца гэтыя звяркі…» Якая армія прынесла ў Беларусь тараканаў? // Наша Гісторыя. 2020. № 5. С. 89-91. * Браніслаў Друцкі-Падбярэскі. Да 130-тых угодкаў з дня нараджэння // Лідскі Летапісец. 2020. № 1. С. 19-20. * Паўстанцы і маёнткі // Маладосць. 2020. № 9. С. 94-100. * Зноў пра святароў і царкву ў Малым Мажэйкаве // Лідскі Летапісец. 2020. № 1. С. 21-31. * Ксёндз Юзаф Бародзіч і яго успаміны, датычныя Ліды // Лідскі Летапісец, 2020. 1. С. 76-80. * Успаміны ўніятаў-пакутнікаў // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 9. Уклад.: Д. Кандакоў, А. Фядута. Мінск. 2020. С. 246—248. * Тадэвуш Іваноўскі, яго сям’я і ягоныя ўспаміны // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 9. Уклад.: Д. Кандакоў, А. Фядута. Мінск. 2020. С. 57-59. * Маршалкі Лідскага павета // Лідскі Летапісец. 2020. № 2. С. 13-19. * Бердаўка // Лідскі Летапісец. 2020. № 2. С. 20-30. * Прыход у Лебядзе // Лідскі Летапісец. 2020. № 2. С. 31-45. * Новае пра лідскі фарны касцёл і замак // Наша Слова. 2020. 3 чэрвеня. * Лідчына ў XIV стагоддзі // Лідскі Летапісец. 2020. № 3. С. 14-32. * Ольжава // Лідскі Летапісец. 2020. № 3. С. 33-43. * Другі Вацлаў Ластоўскі // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 20-21. * Леанард Іваноўскі, тайны дарадца і ганаровы грамадзянін Ліды // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 72-79. * Графіня Сафія Шуазёль-Гуф’е // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 18-19. * Прыходы ў Ганчарах і Дакудаве // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 44-71. * Краязнаўства ў Лідзе // Маладосць. 2020. № 4. С. 76-77. ;2019 * Эміграцыя ў Амерыку // Маладосць. 2019. № 1. С. 17-18. * Адкуль у нас з’явіліся прусакі? // Наша Слова. 2019. 23 студзеня. * Да 135-тых угодкаў нараджэння Антона Луцкевіча // Наша Слова. 2019. 6 лютага. * Тэадор Нарбут у падзеях 1812 года // Наша Слова. 2019. 3 красавіка. * Іван Дрозд — грамадскі дзеяч і навуковец // Лідскі Летапісец. 2019. № 1. С. 23. * Пра Валеек з Галавічполя і газету «Свабода» // Лідскі Летапісец. 2019. № 1. С. 20-22. * «Невядомая вайна» XVII ст. на Лідчыне і вакол яе // Лідскі Летапісец. 2019. № 1. С. 24-37. * Амброзі Кастравіцкі // Наша Слова. 2019. 22 траўня. * Гісторыя з пахаваннем паўстанцаў аддзела Людвіка Нарбута // Наша Слова. 2019. 29 траўня. * Бальтазар Калясінскі, лідскі паўстанец і сябар Тараса Шаўчэнкі // Наша Слова. 2019. 12 чэрвеня; 19 чэрвеня. * Юлія Шышкова з лідскіх Нарбутаў // Маладосць. 2019. № 6. С. 114—122. * Ваколіца Ліды Вісманты // Наша Слова. 2019. 4 ліпеня. * Апошні беларускі базыльянін XIX ст. // Наша Слова. 2019. 10 ліпеня. * Яшчэ раз пра Летаўта // Наша Слова. 2019. 24 ліпеня. * Алена Іваноўская // Маладосць. 2019. № 8. С. 20-33. * Зноў пра апошняга беларускага базыльяніна а. Кірыла Летаўта // Наша Слова. 2019. 28 жніўня. * Грэка-каталіцкі епіскап Галаўня // Наша Слова. 2019. 16 кастрычніка. * Новае з гісторыі ўніяцкай царквы на Лідчыне: царква ў Дзікушках і прыватнаўласніцкія капліцы ў Вялікім Мажэйкаве і Красулях // Лідскі летапісец. 2019. № 2. С. 37-40. * Прыход у Радзівонішках // Лідскі летапісец. 2019. № 2. С. 41-53. * Астраномія ў Лукішскай турме // Наша Слова. 2019. 27 лістапада. * Лідчына да XIV стагоддзя // Лідскі летапісец. 2019. № 3. С. 16-34. * Касцёл на крыві // Лідскі летапісец. 2019. № 3. С. 8. * Пра трываласць беларускай рэлігійнай традыцыі // Слонімскі край. 2019. № 10. С. 14-15; № 11. С. 12-14. * Неаунія ў Дзікушскай царкве Лідскага павета ў 1925 г. // Гадавік Цэнтра Беларускіх Студыяў. Варшава, 2019. № 5. С. 78-90. * Амброзі Кастравіцкі // Лідскі летапісец. 2019. № 3. С. 49-52. * Пра Фелікса Стацкевіча. Да 140-годдзя з дня нараджэння // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 11-15. * Сайту «Павет» — 20 гадоў // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 7. * LIDA einst und jetzt // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 43-61. * Сабакінцы // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 22-42. ;2018 * Генералы БНР // Наша Слова. 2018. 31 студзеня. * Дом Юрыя Іваноўскага ў Галавічполі, пабудаваны па праекце архітэктара Лявона Вітан-Дубейкаўскага // Наша Слова. 2018. 2 траўня. * Трошкі пра Кастуся Езавітава // Наша Слова. 2018. 16 траўня. * Кастусь Езавітаў і Кіпрыян Кандратовіч: крэскі да біяграфій // Лідскі Летапісец. 2018. № 1. С. 13-15. * Лідская адукацыя на пачатку XX стагоддзя // Маладосць. 2018. № 10. С. 117—125. * Дыспуты паміж уніятамі і праваслаўнымі ў школьных тэатрах першай паловы XVII ст. // Наша Слова. 2018. 14 лістапада. * Яшчэ раз пра караля Андоры // Лідскі Летапісец. 2018. № 1. С. 37-50. * Новае пра лідскую чыгунку // Лідскі Летапісец. 2018. № 2. С. 32-38. * Прыход у Турэйску // Лідскі Летапісец. 2018. № 2. С. 20-28. * Гісторык у высылцы: да біяграфіі Міхала Шымялевіча // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 8. Уклад.: А. Фядута. Мінск, 2018. С. 136—139. * Рок плывёт над Лидой (Воспоминания Владимира Крушевского) // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 8. Уклад.: А. Фядута. Мінск, 2018. С. 254—256. * Фелікс Стацкевіч // Наша Слова. 2018. 22 жніўня; 29 жніўня. * Лідская чыгунка. Дакументальная аповесць // Маладосць. 2018. № 7. С. 120—139; № 9. С. 116—122. * Іваноўскія і Валейкі // Наша Слова. 2018. 26 верасня. * Лідскі дэкан — філамат, ксёндз Дзіянісі Хлявінскі // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 7-10. * Філамат Ануфры Петрашкевіч // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 11-16. * Іншыя лідскія філаматы // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 16-17. * Горад Ліда ў лёсе ксяндза Віктара Шутовіча // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 49-51. * Новае пра Лідскія гарадскія могілкі // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 34-41. * Гротэ дэ Буко ва ўспамінах Станіслава Іваноўскага // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 10-12. * Пахаванне паўстанцаў 1863 г. каля былога фальварка Стрэліца на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 14-15. * Прыходы ў Голдаве і Бабрах // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 22-40. * Лідская павятовая 5-ці класная вучэльня ва ўспамінах Яўстаха Шалевіча // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 54-60. * Новая інфармацыя пра крыж на магіле паўстанцаў 1863 г. каля Стрэліцы і іншыя народныя мемарыялы 1863 г. на Лідчыне // Наша Слова. 2018. 5 снежня. ;2017 * Савецкая, 27, 32, 34. Функцыяналізм // Лідская газета. 2017. 5 студзеня * Вуліца Савецкая (Віленская, Сувальская) далей на поўнач // Лідская газета. 2017. 18 студзеня. * Па старонках нашай гісторыі. Вуліца Савецкая каля перакрыжавання з чыгункай // Лідская газета. 2017. 1 сакавіка. * Славойкі // Наша Слова. 2017. 12 красавіка. * Лідская Тарбут-школа // Наша Слова. 2017. 10 траўня. * Калона арханёла Рафаіла ў Жырмунах // Лідскі летапісец. 2017. № 1. С. 38. * Ліда да 1914 г. // Лідскі летапісец. 2017. № 1. С. 46-70. * Лідскі замак у 1891—1939 гг. // Лідская газета. 2017. 11 мая. * Новае з гісторыі лідскай архітэктуры // Наша Слова. 2017. 14 чэрвеня. * Паліцыя ў Лідзе // Лідская газета. 2017. 28 чэрвеня. * 400-годдзе базыльянскай кангрэгацыі ў Нагародавічах // Наша Слова. 2017. 12 ліпеня. * Грэка-каталіцкая парафія ў Нагародавічах // Лідскі Летапісец. 2017. № 2. С. 28-39. * Вузкакалейныя чыгуначныя лініі вакол Ліды // Лідскі Летапісец. 2017. № 2. С. 40-45. * З жыцця вуліцы Школьнай — сучаснай Кірава // Лідская газета. 2017. 19 ліпеня. * Лідская павятовая вучэльня // Маладосць. 2017. № 7. С. 125—132. * Выган — раён горада // Лідская газета. 2017. 6 ліпеня. * Генерал К. А. Кандратовіч ў 1916—1917 гг. // Наша лова. 2017. 3 жніўня. * Ксёндз Віктар Шутовіч і горад Ліда // Наша Слова. 2017. 30 жніўня. * Будынак Лідскай пошты — шэдэўр стылю функцыяналізму // Лідская газета. 2017. 6 верасня. * «Абрусіцелі» і дзяцінства генерала Кіпрыяна Кандратовіча // Наша Слова. 2017. 6 верасня. * Алена Скінадар з Іваноўскіх // Наша Слова. 2017. 20 верасня. * Лідскія кінатэатры // Маладосць. 2017. № 11. С. 95-104. * Генерал Кандратовіч і БНР // Наша Слова. 2017. 11 кастрычніка; 18 кастрычніка. * Грамадскі дзеяч і навуковец Іван Дрозд // Наша Слова. 2017. 25 кастрычніка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч у Парыжы // Наша Слова. 2017. 1 лістапада. * Лідскія друкарні // Лідскі Летапісец. 2017. № 3. С. 14-16. * Школа № 1 // Лідская газета. 2017. 15 лістапада. * Браніслаў Друцкі-Падбярэскі // Наша Слова. 2017. 20 снежня. * Кнігі цэркваў Лідчыны ў XVIII ст. // Лідскі Летапісец. 2017. № 3. С. 17-19. * Прыход ў Зблянах // Лідскі Летапісец. 2017. № 3. С. 30-48. * Славойкі на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2017. № 4. С. 39-40. * Тарбут-школа ў Лідзе // Лідскі Летапісец. 2017. № 4. С. 41-42. * Прыход у Орлі. // Лідскі Летапісец. 2017. № 4. С. 22-38. ;2016 * Загадкі Тарноўскага палаца // Лідская газета. 2016. 13 студзеня. * Кароль Андоры // Лідская газета. 2016. 20 студзеня. * Старыя дамы на карце нашага горада // Лідская газета. 2016. 3 лютага. * Мінская электрастанцыя // Маладосць. 2016. № 1. С. 108—113. * Яшчэ раз пра генерала фон Гротэ дэ Буко // Наша Слова. 2016. 23 сакавіка. * Яўрэі Ліды // Маладосць 2016. № 4. С. 141—154. * Старыя дамы на карце нашага горада. На поўнач ад замка — вучылішча // Лідская газета. 2016. 27 красавіка. * 700-годдзе Літоўска-Наваградскай мітраполіі // Наша Слова. 2016. 4 траўня. * Пошта ў стылі канструктывізму // Звязда. 2016. 7 чэрвеня. * На поўнач ад замка — аўтавакзалы Ліды // Лідская газета. 2016. 15 чэрвеня. * Падарожжа па старых вуліцах // Лідская газета. 2016. 20 ліпеня. * Лідская гарадская электроўня, 1916—1939 // Маладосць. 2016. № 7. С. 131—139. * Кінематограф у Лідзе. Кінатэатр «Эдысан» // Лідская газета. 2016. 3 жніўня. * Дом Віленская, 19 і далей на поўнач // Лідская газета. 2016. 24 жніўня. * Цікавы лёс дома № 16 па вуліцы Савецкай // Лідская газета. 2016. 14 верасня. * Прыход у Дзікушках // Лідскі летапісец. 2016. № 1. С. 15-29. * Насупраць сённяшняй Савецкай, 16 // Лідская газета. 2016. 21 верасня. * Купецкая гімназія. Якой яна была? // Лідская газета. 2016. 5 лістапада. * Міхал Шымялевіч. Крэскі да біяграфіі найлепшага гісторыка горада Ліды // Лідскі летапісец. 2016. № 1. С. 45-58. * Дом па вуліцы Савецкай, 26 і вакол яго // Лідская газета. 2016. 16 лістапада. * Лідскі піярскі калегіум // Маладосць. 2016. № 11. С. 120—130. * Хто і для якіх мэтаў будаваў дом № 23 па вуліцы Савецкай і «дом з калонамі» // Лідская газета. 2016. 30 лістапада. * 13 траўня 1901 г. нарадзіўся Вітольд Пілецкі // Лідскі Летапісец. 2016. № 2. С. 15-19. * Лідскія могілкі // Лідскі Летапісец. 2016. № 2. С. 38-60. * 100 гадоў Лідскай гарадской электрастанцыі // Лідскі Летапісец. 2016. № 4. С. 10-12. * Парафіяне Лідскай, Дзікушкай, Маламажэйкаўскай і Жыжмянскай грэка-каталіцкіх цэркваў у 1829 г. // Лідскі Летапісец. 2016. № 3. С. 26-40. * Ян Карловіч // Лідскі Летапісец. 2016. № 3&nbsp;°C. 11-13. * Лёсы родных Алаізы Пашкевіч // Лідскі Летапісец. 2016. № 3. С. 15-16. * Прыход ў Жыжме // Лідскі Летапісец. 2016. № 3. С. 20-25. * Горад Яго Каралеўскай Мосці Ліда ў другой палове XVII і ў XVIII стагоддзях // Лідскі Летапісец. 2016. № 4. С. 28-51. ;2015 * Лідчына ў 1924—1929 гг. у люстэрку прэсы // Лідскі Летапісец. 2015. № 1. С. 51-67; № 2. С. 26-65. * Прыгоды Сяргея Пясецкага на Лідчыне // Маладосць. 2015. № 2. С. 148—153. * Лідскія могілкі // Наша Слова. 2015. 13 траўня. * Людвік Нарбут // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 6. Уклад.: Л. Лаўрэш, А. Фядута. Мінск, 2015. С. 74-105. * Уніяцкі святар Адам Плаўскі // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 6. Уклад.: Л. Лаўрэш, А. Фядута. Мінск, 2015. С. 125—132. * Пра Міхала Шымялевіча: Крэскі да біяграфіі найлепшага гісторыка горада Ліды // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 6. Уклад.: Л. Лаўрэш, А. Фядута. Мінск, 2015. С. 133—165. * Пра што гавораць помнікі каля Ходараўцаў // Лідская газета. 2015. 24 чэрвеня. * Больш за 130 гадоў таму праз Ліду прайшоў першы цягнік // Лідская газета 2015. 12 жніўня. * Па справе першай беларускай школы… // Звязда. 2015. 25 жніўня. * Пачаткі беларускамоўнай адукацыі на Лідчыне // Наша Слова. 2015. 26 жніўня. * Штодзённае жыццё павятовага горада Ліда ў 1915—1918 гадах. Паводле віленскай беларускай газеты «Гоман» // Маладосць. 2015. № 8. С. 132—140. * 110 гадоў таму, выйшла першая кніга па гісторыі нашага горада // Лідскі летапісец. 2015. № 3. С. 12. * Лідчына ў люстэрку прэсы, 1930—1935 гг. // Лідскі летапісец. 2015. № 3. С. 45-84. * Будынак вясковай школкі будавалі самі сяляне // Лідская газета. 2015. 2 верасня. * Лёсы родных Алаізы Пашкевіч // Наша Слова. 2015. 14 кастрычніка. * Другі Вацлаў Ластоўскі // Наша Слова. 2015. 11 лістапада. * Народная паэзія Багушэвіча // Звязда. 2015. 22 снежня. * 100 гадоў першай беларускай школе на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2015. № 4. С. 7-9. * Распаўсюд вершаў Багушэвіча на Лідчыне пры канцы XIX-га ст. // Лідскі Летапісец. 2015. № 4. С. 20-21. * Рэнерты ў Лідзе // Лідскі Летапісец 2015. № 4. С. 22. * Выбітныя манахі-базіліяне часоў ліквідацыі ўніі // Biuletyn Historii Pogranicza. 2015. № 15. С. 65-89. ;2014 * Ліда на старых выявах. Вуліцы Крывая і Замкавая // Лідская газета. 2014. 25 студзеня. * Генерал Яўген фон Гротэ дэ Буко // Лідскі Летапісец. 2014. № 1. С. 59-64. * Лідчына да 1914 г. у люстэрку прэсы // Лідскі Летапісец. 2014. № 1. С. 30-58. * Датаванне пабудовы царквы ў Малым Мажэйкаве // Białoruskie Zeszyty Historyczne. № 40. Białystok,, 2013. № 40. С. 226—232. * Маламажэйкаўскі святар айцец Леў Савіцкі // Маладосць. 2014. № 1. С. 120—129. * Генерал Кандратовіч: два імгненні вечнасці // Наша Слова. 2014. 19 сакавіка. * Ліда на старых выявах. На Выгане вырасла Вялікая Ліда // Лідская газета. 2014. 12 красавіка. * Стыль функцыяналізму ў Лідзе да 1939 г. // Наша Слова. 2014. 7 траўня; 14 траўня; 21 траўня. * Багушэвіч на Лідчыне пры канцы 19-га ст. // Наша Слова. 2014. 4 чэрвеня. * Першая Сусветная і Ліда // Маладосць. 2014. № 7. С. 92-98. * Ліда перад паўстаннем 1863 года // Запісы таварыства аматараў беларускай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага. Вып. 3. Рыга, 2014. С. 63-85. * Адукацыя ў Лідзе ў першай палове XX стагоддзя // Лідская газета. 2014. 15 ліпеня. * Водгук ваенных падзей у Лідзе // Лідская газета. 2014. 29 ліпеня. * Горад на старых выявах. Установы горада // Лідская газета. 2014. 9 верасня. * Горад на старых выявах. Фарны касцёл // Лідская газета. 2014. 16 верасня. * 20-ці годдзе аднаўлення дзейнасці грэка-каталіцкай царквы ў Лідзе // Наша Слова. 2014. 24 верасня. * Ліда ў 1936—1939 гг. // Лідскі Летапісец. 2014. № 2. С. 25-94. * Прафесар Баброўскі і скасаванне ўніяцкай царквы // Наша Слова. 2014. 9 ліпеня. * Уладзіслаў Абрамовіч // Наша Слова. 2014. 1 кастрычніка. * «Народ, які абуджаецца, не патрабуе нянек» // Звязда. 2014. 4 лістапада. * «Лідская рэвалюцыя» 1936 года // Arche. 2014. № 7-8. С. 318—333. * Кароль Андоры з-пад Ліды // Маладосць. 2014. № 10. С. 114—125. * Ліда ад пачатку Першай сусветнай вайны да нямецкай акупацыі // Лідская газета. 2014. 22 лістапада. * Жыццё дала… чыгунка // Звязда. 2014. 30 снежня. * Лідчына ў люстэрку прэсы, 1913—1923 // Лідскі Летапісец. 2014. № 3. С. 37-81. * 20-ці годдзе аднаўлення дзейнасці грэка-каталіцкай царквы ў Лідзе // Лідскі Летапісец. 2014. № 3. С. 9-10. * Рэдактар — краязнавец. 105 гадоў з дня нараджэння Ўладзіслава Абрамовіча // Лідскі Летапісец. 2014. № 3. С. 22-25. * Тодар Нарбут — папулярызатар найноўшых дасягненняў прыродазнаўства // Лідскі Летапісец. 2014. № 4. С. 12-13. * «Лідская рэвалюцыя» 1936 г. у люстэрку прэсы // Лідскі Летапісец. 2014. № 4. С. 47-62. * Лідскія цэрквы да 1939 г. // Лідскі Летапісец. 2014. № 4. С. 63-79. * Жыццё святара Адама Плаўскага // Актуальныя праблемы гістарычнай навукі і адукацыі: зб. навук. арт. Гродна, 2014. С. 54-64. ;2013 * Паўстанне 1863 года на Лідчыне. Перад паўстаннем // Лідскі Летапісец. 2013. № 1. С. 40-58. * Ліда на старых выявах. Замак у 1915—1918 гг. // Лідская газета. 2013. 5 студзеня; 12 сакавіка. * Аляксандра Нарбут: жанчына-акадэмік у XVIII стагоддзі // Через гендерное равенство — к участию в общественной и политической жизни общества: материалы II Республиканской научн.-практ. конф. 15 июня 2012 г. / Мозырь, 2012. С. 177—179. * Каменныя магілы і камяні-следавікі Лідчыны. // Запісы таварыства аматараў беларускай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага. Вып. 1. Мінск, 2013. С. 34-41. * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. Перад паўстаннем // Наша Слова. 2013. 23 студзеня; 30 студзеня; 6 лютага; 13 лютага; 20 лютага. * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. За нашу і вашу свабоду // Наша Слова. 2013. 13 сакавіка; 20 сакавіка; 27 сакавіка; 3 красавіка; 10 красавіка * Яўген фон Гротэ дэ Буко — першы кіраўнік беларускага руху ў Лідзе // Наша Слова. 2013. 20 сакавіка * Гайцюнішкі // Маладосць 2013. № 2. С. 114—118. * Фарны касцёл у Лідзе: да 690-годдзя заснавання Ліды // Наша вера. 2013. № 4. С. 12-15. * Пасля паўстання // Паўстанне 1863 г. на Беларусі і Кастусь Каліноўскі. Матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі (Менск, 23 сакавіка 2013 г.). Мінск, 2013. С. 5-12. * Горад на старых выявах. Замак у 1920—1930 гадах // Лідская газета. 2013. 18 красавіка * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. Заканчэнне, вынікі і наступствы // Наша Слова. 2013. 12 чэрвеня; 19 чэрвеня. * Ліда на старых выявах. Рыначная плошча // Лідская газета. 2013. 8 чэрвеня; 5 ліпеня. * Вайна 1812 г. на Лідчыне // Мірскі замак у кантэксце падзелаў Рэчы Паспалітай і вайны 1812 г. Матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі (г.п. Мір, 16 чэрвеня 2012 г.). Мінск, 2013. С. 127—141. * Ліда на старых выявах. Вуліца Віленская (зараз — Савецкая) // Лідская газета. 2013 20 ліпеня; 8 жніўня. * Жыццё павятовага горада Ліда ў 1906—1912 гг.: па матэрыялах віленскіх газет «Kurier Litewski» і «Kurier Wilenski» // Другі Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі. Працоўныя матэрыялы. Т. 2. Kaunas, 2013. С. 95-97. * Калантаі і Зельзін // Маладосць. 2013. № 7. С. 124—131. * Віктар Басяцкі // Наша Слова. 2013. 21 жніўня. * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. За нашу і вашу свабоду // Лідскі Летапісец. 2013. № 2. С. 48-73. * Калонія дзяржаўных дамоў у Лідзе (1920-я — 1930-я гг.) // Лідскі Летапісец. 2013. № 2. С. 74-78. * Сябар ТБШ Міхал Шымялевіч // Наша Слова. 2013. 18 верасня. * Ліда на старых выявах. Вуліца Каменская (зараз — Ленінская): якой яна была? // Лідская газета. 2013. 3 кастрычніка; 12 лістапада. * Царква ў Мураванцы // Лідскі Летапісец. 2013. № 3. С. 75-103. * Пра галоўнага лідскага боўдзілу XX ст. // Лідскі Летапісец. 2013. № 4. С. 73-74. * Лідскія касцёлы. Фарны касцёл, касцёл Піяраў, Кармеліцкі касцёл // Лідскі Летапісец. 2013. № 4. С. 36-54. * Род Путкамераў // АСОБА і ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 5. 2013. С. 302—313. ;2012 * Размова са старым шляхціцам // Наша Слова. 2012. 18 студзеня; 25 студзеня; 1 лютага; 8 лютага; 15 лютага. * Праўду ў яміну не закапаеш, або шукайце і знойдзеце // Маладосць. 2012. № 2. С. 96-100. * Касцёл у Начы // Наша Слова. 2012. 4 красавіка. * Гісторыя чыгункі на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2012. № 1. С. 30-39. * Размова са старым шляхціцам // Лідскі Летапісец. 2012. № 2. С. 51-61. * Сляды герояў Шэкспіра ў Беларусі і на Лідчыне // Лідская газета. 2012. 10 красавіка * Гісторыя чыгункі на Лідчыне // Наша Слова. 2012. 10 траўня; 16 траўня. * Вайна 1812 г. у Літве і на Лідчыне // Наша Слова. 2012. 13 чэрвеня; 20 чэрвеня; 27 чэрвеня; 4 ліпеня 2012. * Таямнічыя замкі Лідчыны // Маладосць. 2012. № 6. С. 97-100. * Вітольд Карлавіч Цэраскі // Гістарычны альманах. Т. 17. 2011. С. 101—124. * Пагадненне 1392 г. у Востраве пад Лідай // Лідская газета. 2012. 11 верасня. * След старадаўняга палаца ў Дайнаве // Лідская газета. 2012. 6 кастрычніка. * Гісторыя чыгункі на Лідчыне // Сучасны стан беларускага краязнаўства і валанцёрскі рух. Матэрыялы Рэспубліканская навукова-практычнай канферэнцыі 16 красавіка 2012 г. Мінск, 2012. С. 173—186. * Ліда на старых выявах // Лідская газета. 2012. 1 лістапада. * Аляксандра Нарбут: жанчына-акадэмік // Лідская газета. 2012. 13 лістапада * Вайна 1812 г. у Літве і на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2012. № 3. С. 29-48. * Цэзары Каменскі // Наша Слова. 2012. 14 лістапада; 2012. 21 лістапада. * Ліда на старых выявах. Замак на пачатку XX ст. // Лідская газета. 2012. 15 снежня. * Пачатак будаўніцтва гімназіі імя гетмана Караля Хадкевіча ў Лідзе // Лідскі Летапісец. 2012. № 4. С. 32-36. ;2011 * Антоні Гарэцкі: забыты паэт // Наша Слова. 2011 2 лютага. * Funkcjonalizm w lidzkiej architekturze // Ziemia Lidzka. 2011. № 2. * Паўстанне 1830—1831 гг. // Наша Слова. 2011. 11 траўня; 18 траўня; 25 траўня; 1 чэрвеня; 8 чэрвеня. * Селішчы і гарадзішчы гістарычнай Лідчыны // Наша Слова. 2011. 6 ліпеня. * Архітэктура нацыянальнага рамантызму на Лідчыне // Наша слова. 2011. 14 верасня; 21 верасня. * «Жыў аднойчы рыцар…», або сляды герояў Шэкспіра ў старажытнай Беларусі // Маладосць. 2011. № 9. С. 121—126. * След вялікай каметы 1811 г. у сусветнай культуры // Роднае слова. 2011. № 10. С. 88-92. * Антоні Гарэцкі — забыты паэт // Ад Лідскіх муроў. № 7. 2011. С. 194—200. * Нагародавічы // Наша Слова. 2011. 7 снежня. * Аляксандра Нарбут — акадэмік Берлінскай акадэміі навук // АСОБА і ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 4. 2011. Мінск. С. 6-16. * Крыніцы для вывучэння гісторыі калоніі дзяржаўных дамоў у Лідзе (1920-я — 1930-я гг.) // Гістарычная ўрбаністыка: асновы метадалогіі і крыніцазнаўчая база: зб. навук. арт. Гродна, 2011. С. 362—366. * Дайноўскі і Радуньскі замкі гістарычнай Лідчыны. Нататкі краязнаўцы // Румлёўскія старонкі: Помнікі гісторыі, прыроды і культуры паміж турыстычнай прывабнасцю і навуковай цікавасцю: матэрыялы IV адкрытай рэгіян. навук.-практ. канф. па праблемах рэгіяналістыкі і краязнаўства «Румлёўскія чытанні» (Гродна, 18 лют. 2011 г.). Гродна, 2011. С. 39-45. * Паўстанне 1830—1831 гг. Да 180-х угодкаў // Лідскі летапісец. 2011. № 4. С. 18-28. ;2010 * Лідская Дайнова // Наша Слова. 2010. 2 чэрвеня. * Ксёндз Дзіянісій Хлявінскі, філамат // Навагрудчына ў гістарычна-культурнай спадчыне Еўропы (да 600-годдзя Грунвальдскай бітвы). 2010. С. 172—175. * Радуньскі замак // Наша Слова. 2010. 23 чэрвеня. * Каменныя магілы Лідчыны // Наша Слова. 2010. 15 ліпеня. * Камяні-следавікі Лідчыны // Наша Слова. 2010. 1 верасня; 8 верасня. * Капліца на Лідскім чыгуначным вакзале // Наша Слова. 2010. 13 кастрычніка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч: крэскі да жыцця // Асоба і час. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 2. 2010. С. 81-105. * Літоўскія прыгоды шэксьпіраўскіх пэрсанажаў // ARCHE. 2010. № 10. С. 145—156. * Прамысловасць горада Ліда ў 1920-30-я гг. // Працэсы ўрбанізацыі ў Беларусі ў XIX — пачатку XXI ст.: зб. навук. арт. Гродна, 2010. С. 181—188. ;2009 * Марцін Пачобут-Адляніцкі // Наша Слова. 2009. 4 сакавіка; 11 сакавіка. * Занатоўкі да біяграфіі міністра БНР генерала Кандратовіча // Наша Слова. 2009. 1 красавіка. * Скасаванне уніі на Лідчыне // Царква. 2009. № 1. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч. 150 гадоў з дня нараджэння // Лідскі Летапісец. 2009. № 1-2. С. 24-27. * Ян Снядэцкі // Наша Слова. 2009. 20 траўня; 2009. 27 траўня; 3 чэрвеня. * Вітольд Карлавіч Цэраскі. Да 160-тых угодкаў з дня нараджэння // Наша Слова. 2009. 22 ліпеня; 29 ліпеня; 5 жніўня; 12 жніўня; 19 жніўня. * Ціхаў Гаўрыіл Андрыянавіч // Наша Слова. 2009. 25 лістапада; 2 снежня; 9 снежня; 16 снежня; 23 снежня. * Гараджанін эпохі Асветніцтва (Францішак Нарвойш) // Гістарыяграфія і крыніцы па гісторыі гарадоў і працэсаў урбанізацыі ў Беларусі. Зборнік навуковых артыкулаў. Гродна, 2009. С. 208—214. * Ліквідацыя грэка-каталіцкай царквы на Лідчыне // Хрысціянства у гістарычным лёсе беларускага народа. Ч. 1. Гродна: ГрДУ, 2009. С. 333—339. * Царква ў Дзікушках на Лідчыне // Хрысціянства у гістарычным лёсе беларускага народа. Ч. 2. Гродна : ГрДУ, 2009. С. 311—316. * Ян Снядэцкі (1756—1830) — навуковец і асветнік гістарычнай Літвы // Гістарычны альманах. Т. 15. 2009. С. 75-88. * Аляксандра Нарбут з Ліды — акадэмік Берлінскай акадэміі навук // 3-я Нефёдаўскія чытанні. Беларускае мастацтва: гісторыя і сучаснасць. ВКЛ у гісторыі Беларусі. Т. III. Мінск. 2009. С. 120—124. * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. // Ліда і Лідчына: да 685-годдзе заснавання горада: матэрыялы рэспубліканскай навукова-практычнай канферэнцыі (Ліда, 3 кастрычніка 2008 г.). Ліда, 2009. С. 44-48. ;2008 * Персанажы Шэкспіра — ў Літве. Граф Дэрбі // Наша Слова. 2008. 30 ліпеня; 6 жніўня. * Персанажы Шэкспіра — ў Літве. Генры Персі Хотспур // Наша Слова. 2008. 27 жніўня. * Персанажы Шэкспіра — ў Літве. Джон Бафорт // Наша Слова. 2008. 15 кастрычніка. * У пошуках знакамітага Вострава //Лідская газета. 2008. 11 лістапада. * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. Пачатак // Наша слова. 2007. 2 траўня. * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. Заканчэнне // Наша слова. 2007. 13 чэрвеня. * Крэскі да біяграфіі генерала К. Кандратовіча // Наша слова. 2007. 10 кастрычніка. * Астранамічная абсерваторыя ў Гародні // Наша Слова. 2008. 16 студзеня. * Астраномія ў Віленскім універсітэце // Наша Слова. 2008. 27 лютага. * Аляксандра Нарбутоўна, лідзянка — акадэмік Берлінскай акадэміі // Наша Слова. 2008. 9 красавіка * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. // Гістарычны альманах. 2007. Т. 13. С. 109—118. ;2000—2007 * Miejsce zawarcia ugody ostrowskiej 1392 r. // Ziemia Lidzka. 2007. № 2. * Каталіцкае Свята Божага нараджэння ў Лідзе // Наша слова. 2006. 27 снежня. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч // Лідскі летапісец. 2005. № 4. С. 12-26. * Паданні вёскі Бабры // Наша Слова. 2005. 17 жніўня. * Гісторыя парафіі ў Ішчалне. 490 гадоў Ішчалнянскай парафіі // Наша Слова. 2005. 15 чэрвеня. * Гайцюнішкі // Наша Слова. 2005. 19 кастрычніка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч на службе БНР // Наша Слова. 2004. 17 сакавіка. * Грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква у Лідзе і Лідскім павеце // Наша слова. 2003. 26 лістапада. * Міністр БНР, генерал Кіпрыян (Цыпрыян) Кандратовіч // Наша слова. 2002. 10 сакавіка; 17 сакавіка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч // Спадчына. 2002. № 1. С. 161—166. * Лідзяне XX стагоддзя // Лідскі летапісец. 2002. № 2. С. 9-11. * Lidzianie XX wieku // Ziemia Lidzka. 2001. № 1. * Kościół greko-katolicki w Lidzie i Ziemi Lidzkiej // Ziemia Lidzka. 2001. № 1. * Мажэйкаўскія сядзібна-паркавыя комплексы // Спадчына. 2001. № 1-2. С. 206—212. * Архітэктура Лідчыны. Готыка // Лідскі Летапісец. 2000. № 3. С. 32-34. * Камень-следавік ў в. Бабры // Лідскі Летапісец. 2000. № 1. С. 24. * Сонечны гадзіньнік у в. Ішчална // Спадчына. 2000. № 2. С. 139—141. * Сонечны гадзіньнік у вёсцы Ішчална // Лідскі Летапісец. 1999. № 4. С. 21. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * «Павет» Леаніда Лаўрэша // Лідскі летапісец. — 2001. — № 3. — С. 1. * Лявон Лаўрэш, рэдактар аднаго з найбольш грунтоўных краязнаўчых сайтаў «Pawet» // Наша слова. — 2008. — 27 лютага. * ''Суднік С.'' Лідскія беларускамоўныя сайты // Наша слова. — 2008. — 10 снежня. * Леаніду Лаўрэшу — 50 // Наша слова. — 2013. — 27 лютага. — С. 1 * ''[[Святлана Валянцінаўна Марозава|Марозава С. В.]]'' [http://pawet.net/ns/2013/09/%E2%84%96_09_%281108%29.html#_Toc349758332 Мае адкрыцці Леаніда Лаўрэша] // Наша слова. — 2013. — 27 лютага. — С. 7. * ''Марозава С. В.'' Мае адкрыцці Леаніда Лаўрэша // Лідская газета. — 2013. — 28 лютага. — С. 4. * ''Марозава С. В.'' [https://www.academia.edu/100996534/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2013_1_61_ Сфера навуковых зацікаўленняў лідскага краязнаўца Леаніда Лаўрэша] // Лідскі летапісец. — 2013. — № 1 (61). — С. 23—24. * [https://www.academia.edu/100996534/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2013_1_61_ Спіс важнейшых публікацый Л. Л. Лаўрэша] // Лідскі летапісец. — 2013. — № 1 (61). — С. 24—26. * ''Чэмер М.'' [http://nastgaz.by/?p=3487 Астраномія — навука светапоглядная] // Настаўніцкая газета. — 2013. — 20 мая. * ''Шчарбачэвіч Ніна.'' [http://zviazda.by/wp-content/uploads/2014/09/30ver-15.indd_.pdf Леанід Лаўрэш: «Кожная знаходка — нагода для радасці»] // Звязда № 185 (27795) 30 верасня 2014 г. * [https://www.livelib.ru/review/815259-vandalin-shukevich-belaruski-arheolag-i-krayaznatsa-leanid-laresh Леанід Лаўрэш. «Вандалін Шукевіч: беларускі археолаг і краязнаўца» — рецензия elefant] // livelib.ru — 2017. — 29 мая. * {{Cite web|url=http://tv-lida.by/2018/03/05/on-ne-predstavlyaet-svoej-zhizni-bez-istorii-i-literatury/|title=Он не представляет своей жизни без истории и литературы — Лидское телерадиообъединение|website=web.archive.org|date=2018-06-10|access-date=2024-04-26|archive-date=10 чэрвеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180610031555/http://tv-lida.by/2018/03/05/on-ne-predstavlyaet-svoej-zhizni-bez-istorii-i-literatury/|url-status=bot: unknown}} // Ліда-ТБ * ''Ціхаміраў Андрэй''. [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/006/%D1%80%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83__%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%BB%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88._%D0%BF%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%87%D1%8B_%D0%B4%D1%83%D1%85._1812,_1831,_1863_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5.html Абуджэнне рэгіянальнай гісторыі?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200226145603/http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/006/%D0%A0%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83:_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88._%D0%9F%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%87%D1%8B_%D0%B4%D1%83%D1%85._1812,_1831,_1863_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5.html |date=26 лютага 2020 }}. Рэцэнзія на кнігу «Паўстанчы дух. 1812, 1831, 1863 гады на Лідчыне». — 2018. — 3 красавіка. * ''Сяргей Чыгрын''. [https://czasopis.pl/ljeanid-lauresz-haczu-realizavac-raniej-zadumanaje/ Леанід Лаўрэш: «Хачу рэалізаваць раней задуманае…»] // Czasopis. — 2019. — № 9(327). — С. 16—18. * ''Сяргей Чыгрын''. Гісторыка-краязнаўчы сайт «Павет» працуе 20 гадоў {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230406171039/https://www.racyja.com/kultura/gistoryka-krayaznauchy-sajt-pavet-p/ |date=6 красавіка 2023 }} * Героі Шэксьпіра ў Лідзкім замку. 9 будынкаў аднаго з найстарэйшых гарадоў Беларусі * Краўцэвіч Аляксандр. «Шпацыры па старой Лідзе»: выдатны дапаможнік для турыстаў і даследчыкаў! * ''Комягина Ольга'' Небанальная история Лиды. Как связаны Петр I и тараканы, «непатрэбныя» туалеты и министр {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200526073143/https://news.tut.by/culture/674768.html |date=26 мая 2020 }} // TUT.BY * ''Трефилов Сергей'' [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/0077/%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B2_%D0%9B%D0%B8%D0%B4%D0%B5.html Секреты улицы Советской в Лиде: Своя «Американка», Фарный костел с соломенной крышей и казино] // Комсомольская Правда * [http://zviazda.by/be/news/20200304/1583301603-shpacyry-pa-staroy-lidze Шпацыры па старой Лідзе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200306091737/http://zviazda.by/be/news/20200304/1583301603-shpacyry-pa-staroy-lidze |date=6 сакавіка 2020 }} // Маладосць * Что пишут лидские авторы и где их почитать: Леонид Лавреш // Принёманские вести. — 2022. — 3 марта. — С. 4. * [https://www.livelib.ru/review/2997811-shpatsyry-pa-staroj-lidze-leanid-laresh Леанід Лаўрэш. Шпацыры па старой Лідзе — рецензия Osman_Pasha] // livelib.ru — 2022. — 1 кастрычніка. * ''Марозава С. В.'' [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/5/%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88%D1%83_-_60_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E.html Леаніду Лаўрэшу — 60 гадоў // Наша слова.pdf № 9 (61), 1 сакавіка 2023.] * ''Чыгрын Сяргей''. Плён працы Леаніда Лаўрэша // Краязнаўчая газета. 2023. 3 сакавіка. * ''Марозава С. В.'' [https://www.academia.edu/98903404/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%A1_%D0%92_%D0%9B%D1%8E%D0%B4%D0%B7%D1%96_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2023_64_%D1%81 Людзі культуры Гродзеншчыны: Леанід Лаўрэш.] — Гродна : ЮрСаПрынт, 2023. * ''Чыгрын Сяргей''. Кніга, прысвечаная лідскаму краязнаўцу // Краязнаўчая газета. № 25(942), ліпень 2023. * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|ЛАЎРЭШ Леанід Лявонцьевіч|146—147}} * ''Марозава С. В.'' [https://www.academia.edu/104730167/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_1_101_ Пра Леаніда Лаўрэша. 60 гадоў з дня нараджэння] // Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 27-43. * [https://www.academia.edu/127871351/%D0%9E%D1%82_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B5%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B4%D0%BE_%D0%BC%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%87%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%80%D1%8B%D1%82%D0%B8%D0%B9_%D0%B2_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B3%D0%BE_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D1%82%D1%8C_%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8F_%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B0_%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D0%B5_%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8_2024_17_1304_25_%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8F_%D0%A1_1_4 От солнечных часов до многочисленных открытий в истории нашего города: путь лидского исследователя Леонида Лавреша] // Принемансие вести. — 2024. — 25 апреля. — С. 1; 4. * ''Суднік Станіслаў''. Вынік шматгадовай працы // Наша слова.pdf № 42 (146), 16 кастрычніка 2024. * ''Грынкевіч Яраслаў''. [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/5_3c/%D1%81%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D1%87%D0%B0_%D0%B7_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D1%83_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5.html Сустрэча з пісьменнікам у роднай школе] // Наша слова.pdf № 48 (152), 27 лістапада 2024. * ''Зенюкевіч Тамара''. [https://www.academia.edu/145813034/%D0%97%D0%B5%D0%BD%D1%8E%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0_%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BA%D0%B0%D1%85_%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D1%87%D0%B0_%D0%B7_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_1_210_6_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2026 'Чарговая гісторыя, сабраная па дробках'. Сустрэча з лідскім пісьменнікам] // Наша слова.pdf № 1 (210), 6 студзеня 2026. * ''Штых Ала''. [https://www.academia.edu/146240043/%D0%A8%D1%82%D1%8B%D1%85_%D0%90%D0%BB%D0%B0_%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D1%87%D0%B0_%D0%B7_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D1%83_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D1%80%D0%BD%D1%96_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_3_212_21_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2026 Сустрэча з пісьменнікам у лідскай кавярні 'Моманты'] // Наша слова.pdf № 3 (212), 21 студзеня 2026. * ''Кішык Ю. Н.'' [https://www.academia.edu/162473826/%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%8B%D0%BA_%D0%AE_%D0%9D_%D0%A0%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88%D0%B0_%D0%A8%D0%BF%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%80%D1%8B_%D0%BF%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B9_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_ Рэцэнзія на кнігу Леаніда Лаўрэша "Шпацыры па старой Лідзе"] // Наша слова.pdf № 5 (214), 4 лютага 2026. *[https://www.radiomaria.by/news/2650-shto-pachytats-farny-kastsjol-u-lidze Радыё Марыя. Што пачытаць? "Фарны касцёл у Лідзе"] == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лаўрэш Леанід Лявонцьевіч}} [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] ro15fat0dlopa06kwj7pmbo1dztdvwc 5120783 5120782 2026-04-04T15:40:37Z Lavon 1118 /* Артыкулы */ 5120783 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Леанід Лявонцьевіч Ла́ўрэш''' (нар. {{ДН|1|3|1963}}, {{МН|Ліда}}) — беларускі [[пісьменнік]], [[краязнавец]], [[перакладчык]] і незалежны даследчык. == Біяграфія == Скончыў [[электратэхнічны факультэт БНТУ|электратэхнічны факультэт]] [[Беларускі політэхнічны інстытут|Беларускага політэхнічнага інстытута]] (1985)<ref name="МарозСН23">''Марозава С. В.'' Сфера навуковых… С. 23.</ref>. Па адукацыі інжынер<ref>''Шчарбачэвіч Ніна''. Леанід Лаўрэш:… С. 7.</ref>. Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] з 2017 года. Жыве ў Лідзе. Мае жонку, сына, нявестку і ўнука. == Дзейнасць == Сфера навуковых інтарэсаў Леаніда Лаўрэша — краязнаўства і гісторыя прыродазнаўчых навук на Беларусі. Навуковая зацікаўленасць гісторыяй Лідчыны тычыцца шырокага часавага дыяпазону — ад першабытнасці да часоў Заходняй Беларусі (1921—1939). Асобна цікавіцца еўрапейскімі падзеямі канца XIV — пачатку XV стагоддзяў, якія закранулі Лідчыну. Быў удзельнікам творчага калектыву [[ГрДУ|ГрДУ імя Я. Купалы]], які па заданні [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі]] [[НАНБ]] выконваў навукова-даследчую работу па канфесійнай гісторыі Беларусі XIX ст.<ref name="МарозСН23"/> Публікуецца з 2000 года. Першыя артыкулы былі вынікам вандровак па Лідчыне, падчас якіх у в. [[Ішчална]] быў знойдзены дзейны сонечны гадзіннік (мусіць адзіны ў Беларусі), а ў в. Бабры — раней неапісаны камень-следавік.<ref name="МарозСН23"/> Выказаў уласную гіпотэзу пра месца заключэння [[Востраўскае пагадненне|Востраўскага пагаднення]] (1392). Распрацоўваў тэму удзелу англійскіх арыстакратаў, персанажаў [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]] — [[Генрых IV (кароль Англіі)|Генры Ланкастэра]], Генры Персі Хотспура, Джона Бафорта і іншых, у [[Вайна Тэўтонскага ордэна і ВКЛ|вайне Тэўтонскага ордэна супраць Вялікага княства Літоўскага]]. Пісаў пра адбітак войнаў і паўстанняў у XIX ст. — [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]], паўстанняў [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|1830—1831]] і [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|1863—1864]] гадоў, у гісторыі Лідчыны. Звяртаецца і да пытанняў эканамічнай гісторыі Ліды і Лідчыны. Рэканструяваў раней невядомыя моманты з гісторыі многіх паселішч Лідчыны. Частка артыкулаў Леаніда Лаўрэша прысвечана і архітэктурным помнікам, архітэктуры готыкі і рамантызму на Лідчыне.<ref name="МарозСН23"/> Распрацоўвае канфесійную гісторыю Лідчыны, аўтар артыкулаў пра асобныя прыходы, храмы і капліцы. Зрабіў уклад у царкоўнае краязнаўства. Пры гэтым, мабыць першым у Беларусі, заняўся царкоўным краязнаўствам уніяцкай (грэка-каталіцкай) царквы. У кнізе «Грэка-каталіцкая (уніяцкая) Царква на Лідчыне» (2012) паказаў у кантэксце аналагічных усходнееўрапейскіх працэсаў царкоўна-рэлігійныя працэсы на Лідчыне ў XVI—XX ст., апісаў адбітак стварэння, дзейнасці і ліквідацыі ўніяцкай царквы ў Беларусі на гісторыі Лідчыны. Кніга заснавана на багатым факталагічным матэрыяле, з апублікаваннем дакументаў у Дадатках. Прэзентацыя кнігі выклікала пэўны рэзананс<ref name="МарозСН23"/>. Даследуе гісторыю прыродазнаўчых навук у Беларусі. Асобная сфера даследаванняў Леаніда Лаўрэша ў гэтай галіне — астраномія, ёй прысвечаны шэраг артыкулаў і кніга нарысаў «І зорнае неба над галавой…» (2013)<ref name="МарозСН23"/>. Прафесар [[Святлана Валянцінаўна Марозава|Святлана Марозава]] лічыць, што кніга Лаўрэша «Маламажэйкаўская царква» — не звыклы краязнаўчы нарыс: «Чым далей чытаеш, тым больш разумееш веліч і трагізм нашай мінуўшчыны… Пасля адкрыццяў, якія зрабіў аўтар кнігі, пра Мураванку можна складаць вершы і пісаць ледзь не дэтэктыўныя раманы. … Старонка за старонкай мы гартаем кнігу гісторыі Маламажэйкаўскай царквы даўжынёй у 500 год. Мы знаёмімся з падзеямі і людзьмі: уладальнікамі Мажэйкава, „калятарамі“ царквы (дабрадзеямі і самадурамі), са шматлікімі прэтэндэнтамі на сам храм і яго маёмасць, рэліквіі, землі. З дзяржаўнымі мужамі і мясцовымі чыноўнікамі, ад якіх залежаў лёс храма. Перад намі праходзіць цэлы шэраг прадстаўнікоў духоўнага саслоўя: ад вышэйшых царкоўных іерархаў да шараговых святароў. Дарэчы, Лаўрэш аднавіў імёны ўсіх настаяцеляў храма, пачынаючы з сярэдзіны XVII ст.»<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=185226 «Пасля адкрыццяў, якія зрабіў Лаўрэш, пра Мураванку можна складаць вершы»] // nashaniva.by, 10.02.2017, 22:52</ref> У 2017 годзе выйшла кніга «Шэпт пажоўклых старонак. Лідчына ў люстэрку прэсы. 1900—1939 гг.». Прафесар [[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Аляксандр Смалянчук]] адзначыў, што кніга «ў пэўным сэнсе ўнікальная. Гэта свайго роду хроніка мінулага Ліды, складзеная карэспандэнтамі шматлікіх газет і часопісаў, у якой адлюстравалася жыццё горада і наваколляў у першае саракагоддзе XX ст … [Кніга] дазваляе зазірнуць у малавядомыя старонкі гісторыі горада і наваколляў у апошнія гады існавання Расійскай Імперыі, у часы ваенных выпрабаванняў, якія працягваліся для Лідчыны доўгія 7 гадоў — з 1914 да 1921 года. Шмат месца ў кнізе займае хроніка горада міжваеннага перыяду, калі Ліда знаходзілася ў складзе Польскай Рэспублікі. Гэтыя старонкі прыцягваюць асаблівую ўвагу ў сувязі з тым, што ў ранейшыя часы гэты перыяд гісторыі звычайна адпраўлялі ў забыццё. Кніга заканчваецца падзеямі, у якіх адчувальны подых Другой сусветнай вайны…»<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=203558 Гісторыя Лідчыны на старонках старых газет — выйшла даследаванне Лявона Лаўрэша] // nashaniva.by, 27.01.2018, 11:52</ref>. У 2021 годзе ў Варшаве ў выдавецтве Poligraf выйшаў пераклад «Шэпта …» на польскую мову. У польскім выданні гісторыя Ліды распавядаецца з 1921 да 1939 года і замест храналагічнага выкладання гісторыі горада, як у беларускай версіі, польская версія перапрацавана па тэматычным прынцыпе<ref>[https://www.bn.org.pl/download/document/1634544770.pdf Urzędowy Wykaz Druków Wydanych w Rzeczypospolitej Polskiej. Przewodnik Bibliograficzny. Biblioteka Narodowa. Warszawa, 9—15 sierpnia 2021 r. Nr 32. S. 100.]</ref>. 100-годдзю БНР прысвечана біяграфія генерала ад інфантэрыі і міністра абароны БНР [[Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч|Кіпрыяна Кандратовіча]]. Хабілітаваны доктар з універсітэта Мікалая Каперніка ў Торуні [[Дарота Міхалюк]] у прадмове да кнігі, сярод іншага напісала: «На стагоддзе абвяшчэння Беларускай Народнай Рэспублікі ў рукі чытача патрапляе біяграфія генерала Кіпрыяна Кандратовіча … Вяртанне на старонкі гісторыі гэтай постаці адбылося дзякуючы пісьменніку і гісторыку Леаніду Лаўрэшу, які ўжо каля дваццаці гадоў даследуе лёс генерала і публікуе працы пра яго жыццё. Ягонай заслугай з’яўляецца адшуканне магілы генерала, пахаванага каля царквы ў Воранаве. … Праца мае высокую навуковую каштоўнасць, бо падмацавана дакументамі і добра напісана. … Аўтар не толькі з захапленнем праводзіць нас праз жыццё генерала Кіпрыяна Кандратовіча, але таксама дзеліцца з чытачом этапамі сваіх пошукаў і даследаванняў і паказвае, якой надзвычай захапляльнай можа быць праца гісторыка»<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=210268 Кіпрыян Кандратовіч: генерал Расійскай імперыі, які падтрымаў БНР] // nashaniva.by, 28.05.2018, 15:21</ref>. [[Файл:Лаўрэш Леанід, сакавік 2023..jpg|злева|міні]] У 2020 г. выйшла кніга «Шпацыры па старой Лідзе». Доктар гістарычных навук [[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|Аляксандр Краўцэвіч]] лічыць, што кніга гэта плён шматгадовай працы лідскага пісьменніка і краязнаўца Леаніда Лаўрэша, «працы архіўнай, гістарыяграфічнай, але таксама і даследчыцка-палявой, менавіта, апытання сталых жыхароў горада пра падзеі XX ст. Строга падыходзячы да справы, тут не зусім пасуе слова „краязнаўства“ як да кнігі, так і да яе аўтара, бо яно асацыіруецца з аматарствам. Больш дакладным будзе акрэсленне „рэгіянальная гісторыя“, бо мы маем выкладзенае ў папулярнай форме навуковае даследаванне. Кніга Лаўрэша — як вяршыня айсберга, менавіта яго частка, найбольш відочная і даступная для людскога ўспрымання. Па-за полем зроку застаецца „падводная“ частка — нашмат большая як па працягласці, так і па аб’ёму праробленай працы. Каштоўнасць кнігі менавіта ў тым, што яна ўяўляе сабой прадукт гістарычнага даследавання, даведзены да канцавой мэты — масавага чытача. Але яна — не прадукт масавай культуры. Напісаная добрай выразнай мовай ў апоры на грунтоўным крыніцазнаўчым і гістарыяграфічным падмурку — кніга прэзентуе культуру прафесійную»<ref>[http://pawet.net/ns/2020/08/%E2%84%96_08_(1471).html Аляксандар Краўцэвіч. "Шпацыры па старой Лідзе" Леаніда Лаўрэша // Наша слова № 8 (1471), 19 лютага 2020.]</ref>. Адзін з найстарэйшых беларускіх архітэктараў, кандыдат архітэктуры, дацэнт БНТУ, [[Юрый Нікадзімавіч Кішык| Кішык Ю. Н.]] які раней і сам працаваў архітэтарам горада Ліда, пісаў у сваёй рэцэнзіі на кнігу «Шпацыры па старой Лідзе»: "Кнігу Леаніда Лаўрэша трэба чытаць некалькі разоў. Правільней сказаць - трэба не чытаць, а ўважліва вывучаць і асэнсоўваць цікавыя эпізоды горадабудаўнічай гісторыі Ліды. Я рабіў гэта з аднолькава вялікай цікавасцю, задавальненнем і ... прыкрасцю. Справа ў тым, што некалькі дзесяцігоддзяў таму я як выпускнік менскага палітэха працаваў у Лідзе архітэктарам горада, але тады належнай цікавасці да гісторыі горада не праявіў. А былі гэта 1960-я гады, і я мог быць больш актыўным сведкам, удзельнікам і нават летапісцам шматлікіх гістарычных працэсаў, якія разгортваліся ў краіне. Аднак менавіта такім пісьменнікам стаў Л. Лаўрэш. ... кніга надзвычай змястоўная, "шматслойная" і ўспрымаецца як шэраг партрэтаў аднаго і таго ж, здавалася б, знаёмага чалавека. Л. Лаўрэш дабіўся цікавасці чытачоў да кнігі краязнаўчага характару, выкарыстоўваючы спалучэнне рацыянальных спосабаў і вынаходлівых прыёмаў. Бо, усё ў канчатковым выніку зводзіцца да таго, што Л. Лаўрэш прыводзіць велізарны аб'ём "здабытага" ім жа багатага факталагічнага матэрыялу, малавядомага і зусім невядомага, прадстаўленага аднолькава цікава і ў кароткім тэксце, і ў змястоўных ілюстрацыях. Аднак вельмі важна, як адбіраюцца і як падаюцца падзеі і з'явы з гісторыі горада. Лепшыя фрагменты кнігі - тыя, у якіх чытачу як прыемнаму суразмоўцу не проста паведамляецца нейкі цікавы факт, а "давяраецца" яркі, нават у нейкай ступені таямнічы эпізод, ініцыяваны шпацырам па старой Лідзе. Наколькі ж цікавей становіцца аповед, калі адчуваеш асабістыя, эмацыйна афарбаваныя адносіны да эпізоду з боку аўтара, ды яшчэ і прыцягнутага для гэтай мэты знаёмага яму чалавека, які дзеліцца з намі сваімі непаўторнымі ўражаннямі і характэрнымі ўспамінамі! І тады не толькі раскрываюцца старонкі гісторыі старажытнай Ліды, але лёгка запамінаюцца яе персанажы, імёны, даты, нумары будынкаў, іх стылявыя асаблівасці і г. д."<ref>[https://www.academia.edu/162473826/%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%8B%D0%BA_%D0%AE_%D0%9D_%D0%A0%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88%D0%B0_%D0%A8%D0%BF%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%80%D1%8B_%D0%BF%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B9_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_ Кішык Ю. Н. Рэцэнзія на кнігу Леаніда Лаўрэша "Шпацыры па старой Лідзе" // Наша слова.pdf № 5 (214), 4 лютага 2026.]</ref>. У 2020 годзе Леанід Лаўрэш быў узнагароджаны граматай-падзякай ад Інстытута гісторыі НАН Беларусі «… за арганізацыю навукова-пошукавай работы і плённую працу на ніве краязнаўства». У 2023 годзе ўзнагароджаны граматай-падзякай Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі «… за плённую літаратурную і краязнаўчую працу…». У 2023 годзе выйшла кніга Леаніда Лаўрэша «Інстынкт пазнання». Аўтар прадмовы да гэтай кнігі, кандыдат гістарычных навук, дацэнт Святлана Лугаўцова, заўважыла: «Палітыка ў галіне адукацыі той ці іншай дзяржавы з’яўляецца ключавым фактарам, які вызначае яе дынаміку: прагрэсіўны рух або стагнацыю. Разам з тым пытанням развіцця адукацыі ў беларускай гістарыяграфіі традыцыйна надавалася менш увагі, чым аналізу палітычных і эканамічных праблем. Новая праца Леаніда Лаўрэша „Інстынкт пазнання“ ў значнай меры закрывае гэтую лакуну. У ёй паслядоўна разглядаецца гісторыя адукацыі ў Лідзе з сярэдзіны XVIII стагоддзя да канца 30-х гадоў ХХ стагоддзя»<ref>[https://www.academia.edu/104730167/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_1_101_ Лідскі летапісец. 2023. № 2(102). С. 34.]</ref>. Шэраг публікацый Л. Лаўрэша прысвечана рэчавым, вусным, пісьмовым і выяўленчым крыніцам рэгіянальнай гісторыі, у т.л. каменным магілам, камяням-следавікам, паданням, малюнкам, паштоўкам і фотаздымкам.<ref name="МарозСН23"/> Таксама ён даследуе біяграфіі і дзейнасць вядомых ураджэнцаў Лідчыны, у т.л. звяртае ўвагу на забытыя і малавядомыя імёны. Апублікаваў шэраг біяграм і біяграфічных даследаванняў, у т.л. [[Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч|Кіпрыяна Кандратовіча]], [[Яўген фон Гротэ дэ Буко|Яўгена фон Гротэ дэ Буко]], [[Дзіянісій Хлявінскі|Дзіянісія Хлявінскага]], [[Антоні Гарэцкі|Антонія Гарэцкага]], [[Францішак Нарвойш|Францішка Нарвойша]], [[Аляксандра Нарбут|Аляксандры Нарбут]], [[Цэзарый Каменскі|Цэзарыя Каменскага]], [[Віктар Басяцкі|Віктара Басяцкага]], [[Марцін Пачобут-Адляніцкі|Марціна Пачобут-Адляніцкага]], [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]], [[Вітольд Карлавіч Цэраскі|Вітольда Цэраскага]], [[Гаўрыла Адрыянавіч Ціхаў|Гаўрылы Ціхава]] і іншых.<ref name="МарозСН23"/> Аўтар 21 кнігі (гл. спіс ніжэй) і каля 400 артыкулаў. Сталы аўтар газеты «Наша слова», часопіса «Лідскі летапісец», «Маладосць», «Гістарычны альманах» і розных навуковых зборнікаў. Удзельнік многіх навуковых гістарычных канферэнцый і круглых сталоў, дзе выступае па лідскай тэматыцы<ref>''Марозава С. В.'' Сфера навуковых… С. 23—24.</ref>. == Ацэнкі == Як заўважыла доктар гістарычных навук [[Святлана Валянцінаўна Марозава|Святлана Марозава]], краязнаўчымі даследаваннямі Л. Лаўрэш робіць значны ўклад у пашырэнне ведаў пра гісторыю Лідчыны, пазнанню яе месца і значнасці ў еўрапейскім гістарычным кантэксце<ref name="МарозСН24">''Марозава С. В.'' Сфера навуковых… С. 24.</ref>. У артыкуле пра Маламажэйкаўскую царкву на сайце «Сінадальнага аддзела рэлігійнай адукацыі і катэхізацыі БПЦ», Леанід Лаўрэш характарызаваны як «…даследчык і пісьменнік, знакаміты краязнаўца Лідчыны і аўтар кнігі пра Маламажэйкаўскую царкву-крэпасць»<ref>{{Cite web|url=https://oroik.by/xram-rastva-prasvyatoj-bagarodzicy-z-gistoryi-starazhytnaj-muravanki/|title=Храм Раства Прасвятой Багародзіцы: з гісторыі старажытнай “Мураванкі”| access-date=2024-03-29}}</ref>. == Асноўныя публікацыі == Паводле<ref>Спіс важнейшых публікацый… С. 24—26.</ref>: === Кнігі === * Лаўрэш Л. Л. [https://www.academia.edu/164650303/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%91%D0%BB_%D1%83_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%B1_%D0%BC_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2026_76_%D1%81 Фарны касцёл у Лідзе.] Издательские решения, 2026. — 76 с. * Лаўрэш Л. Л. [https://independent.academia.edu/LLauresh Лідскі замак : Кароткая гісторыя.] Издательские решения, 2025. — 100 с. * Lauresh L. [https://www.academia.edu/122186957/Leanid_Lauresh_Spacery_po_starej_Lidzie_Warszawa_Sowa_2023_340_s Spacery po starej Lidzie]. Warszawa: Sowa, — 2025. — 340 s. * Лаўрэш Л. Л. [https://www.academia.edu/143403929/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA_%D0%AE%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%AF%D0%B3%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%81%D1%8F%D0%BC_%D1%8F_%D1%96_%D1%81%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B1%D0%B0_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%B4%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_100_%D1%81 Гісторык Юстын Нарбут. Яго навуковая дзейнасць, сям’я і сядзіба, яго дачка Каміла.] Издательские решения, 2025. — 100 с. * Lauresh L., Lauresh H. [https://www.academia.edu/143185397/Lauresh_L_Lauresh_H_Tam_gdzie_zatrzyma%C5%82_czas_si%C4%99_Historyczne_lidzkie_nekropolie_Warszawa_Sowa_2025_198_s Tam, gdzie zatrzymał czas się... Historyczne lidzkie nekropolie.] Warszawa: Sowa, 2025. — 198 s. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/143318905/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%92%D1%8B%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B7%D1%91%D1%9E_%D0%A7%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%8B_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_60_%D1%81 Выхаванкі князёў Чартарыскіх з-пад Ліды.] Издательские решения, 2025. — 60 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/128183633/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%83_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D1%83%D0%B6%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%83_%D0%B2%D1%8B%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D1%85_%D0%96%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%91_%D1%96_%D1%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%B4_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%A1_%D0%92_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B9_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%BA_2025_326_%D1%81 Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях : Жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі;] пад рэд. С. В. Марозавай. — Полацк, 2025. — 326 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/128829000/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D1%96_%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%81%D1%8F%D0%BC_%D1%8F_%D1%96_%D1%81%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B1%D0%B0_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D1%87%D0%B0%D1%81_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_172_%D1%81 Тэадор Нарбут : Навуковая і літаратурная дзейнасць, сям’я і сядзіба, яго час.] Издательские решения, 2025. — 172 с. * Лаўрэш Л., Лаўрэш Г. [https://www.academia.edu/124479815/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93_%D0%86_%D0%A2%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D1%8B%D0%BD%D1%96%D1%9E%D1%81%D1%8F_%D1%87%D0%B0%D1%81_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93_%D0%86_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%94%D1%80%D1%83%D0%BA_2024_222_%D1%81 Там, дзе спыніўся час… . Лідскія гістарычныя некропалі.] ГроКарДрук, — 2024. — 222 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/121536228/%D0%AF%D0%BA_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D1%9E%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%BE%D1%9E_%D1%83_XX%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9F%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0_%D1%87%D1%8B%D0%B3%D1%83%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%BE_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%96_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D1%9E%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%94%D1%80%D1%83%D0%BA_2024_150_%D1%81 Як горад Ліда ўвайшоў у ХХ стагоддзе. Пошта, чыгунка, кіно, электрычнасць і першыя аўтамабілі.] ГроКарДрук, — 2024. — 150 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/100869582/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%86%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%BA%D1%82_%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B7_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_%D1%9E_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2023_192_%D1%81 Інстынкт пазнання. Нарысы з гісторыі адукацыі ў горадзе Ліда.] Гродна: ЮрСаПрынт, — 2023. — 192 с. * Lauresh L. [https://www.academia.edu/108954944/Leanid_Lauresh_Szept_po%C5%BC%C3%B3%C5%82k%C5%82ych_stron_Ziemia_Lidzka_w_zwierciadle_prasy_lat_1922_1939_Warszawa_Wydawnictwo_Poligraf_2021_338_s Szept pożółkłych stron. Ziemia Lidzka w zwierciadle prasy lat 1922—1939.] Warszawa: Wydawnictwo Poligraf, — 2021. — 338 s. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/78138036/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A8%D0%BF%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%80%D1%8B_%D0%BF%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B9_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5 Шпацыры па старой Лідзе.] Гродна: ЮрСаПрынт, — 2020. — 342 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/39182685/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%8F%D0%BA%D1%96_%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%BE%D1%9E_%D0%B4%D0%B0_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D0%96%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8F%D0%BF%D1%96%D1%81_%D0%9A%D1%96%D0%BF%D1%80%D1%8B%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2018_154_%D1%81 Генерал, які дайшоў да Беларусі.] Жыццяпіс Кіпрыяна Кандратовіча. Гродна: ЮрСаПрынт, — 2018. — 154 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/36101118/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A8%D1%8D%D0%BF%D1%82_%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%BB%D1%8B%D1%85_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BA_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D1%9E_%D0%BB%D1%8E%D1%81%D1%82%D1%8D%D1%80%D0%BA%D1%83_%D0%BF%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%8B_1900_1939_%D0%B3%D0%B3_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_2017_%D0%A8%D1%8D%D0%BF%D1%82_%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%BB%D1%8B%D1%85_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BA_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D1%9E_%D0%BB%D1%8E%D1%81%D1%82%D1%8D%D1%80%D0%BA%D1%83_%D0%BF%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%8B_1900_1939_%D0%B3%D0%B3_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%90%D0%90_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2017_432_%D1%81 Шэпт пажоўклых старонак. Лідчына ў люстэрку прэсы. 1900—1939 гг.] Гродна: ТАА «ЮрСаПрынт», — 2017. — 432 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/34790331/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2017_114_%D1%81_%D1%96%D0%BB Маламажэйкаўская царква: гістарычны нарыс] / пад рэд. С. В. Марозавай. Гродна: ЮрСаПрынт, — 2017. — 114 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/28862000/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9F%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%87%D1%8B_%D0%B4%D1%83%D1%85_1812_1831_1863_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2016_244_%D1%81_%D1%96%D0%BB Паўстанчы дух. 1812, 1831, 1863 гады на Лідчыне.] Гродна: Юрсапрынт, — 2016. — 244 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/28862139/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BD_%D0%A8%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3_%D1%96_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%8F%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%86%D0%B0_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%A5%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82_2014_63_1_%D1%81_100_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D1%8F%D1%87%D0%B0%D1%9E_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B_ Вандалін Шукевіч: беларускі археолаг і краязнаўца.] Мінск: Харвест, — 2014. — 63 с. (100 выдатных дзеячаў беларускай культуры). * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/13120984/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D1%9E%D1%87%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%96_%D1%81%D1%91%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D1%8F%D0%B2%D0%B0%D1%85_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8F_2013_152_%D1%81 Ліда ўчора і сёння : гісторыя горада ў выявах.] Ліда: Лідская друкарня, — 2013. — 152 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/3552888/_I_%D0%B7%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B5_%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D0%B4_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B7_%D0%B3i%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8Bi_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BCii_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BDi%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%9B%D1%96%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%83%D1%81_2013_266_%D1%81_%D1%96%D0%BB «І зорнае неба над галавой…»: Нарысы з гісторыі астраноміі.] Мінск: Лімарыус, — 2013. — 266 с. * Лаўрэш Л. Грэка-каталіцкая (уніяцкая) Царква на Лідчыне; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк: Грэка-каталіцкая парафія Святамучаніка Язафата ў г. Полацку, — 2012. — 128 с. * Лаўрэш Л. Генерал Кіпрыян Кандратовіч (Дзеячы Беларускай Народнай Рэспублікі). Ліда, — 2007. — 43 с. * Лаўрэш Л., Круцікаў У. Ліда на старых малюнках, паштоўках, фотаздымках. Ліда, — 2001. — 108 с. ==== Укладанне і пераклад ==== * [https://www.academia.edu/117827014/%D0%9BI%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%9D%D0%95_%D0%90%D0%A1%D0%9E%D0%91%D0%90_%D0%86_%D0%A7%D0%90%D0%A1_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B1%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%85_%D0%92%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA_6_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_2015_%D0%A1_68_165 АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 6.] Укладальнікі: Леанід Лаўрэш, Аляксандр Фядута. Мінск, — 2015. — 365 с. * ''[[Міхал Шымялевіч|Шымялевіч Міхал.]]'' [https://www.academia.edu/122743668/%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%9C%D1%96%D1%85%D0%B0%D0%BB_%D0%97%D0%B1%D0%BE%D1%80_%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_%D1%83%D0%BA%D0%BB_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%90%D0%90_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2019_326_%D1%81 Збор твораў] / укл. Леанід Лаўрэш. Гродна: ТАА «ЮрСаПрынт», — 2019. — 326 с. * [https://www.academia.edu/122743731/_%D0%97%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%B9_%D0%B7%D1%8F%D0%B7%D1%8E%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%96%D1%8F_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%BF%D0%B5%D1%81%D0%BD%D1%8F%D1%9E_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D1%9E_1905_1912_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%85_%D0%92%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%B4%D0%BE%D0%BC_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%B0%D0%B1%D1%8F%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%A2%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D1%96%D0%BC%D1%8F_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%96%D1%88%D0%BA%D0%B0_%D0%A1%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%D1%83%D0%BA%D0%BB_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_2021_108_%D1%81 Закуй, закуй, зязюленька, рана… Анталогія беларускіх народных песень] / укл. Леанід Лаўрэш. Ліда. — 2021. — 108 с. * [https://www.academia.edu/105522264/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D1%96_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%B7_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%A5%D0%86%D0%A5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F_%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%BA_2023_%D0%B3_%D0%9D%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_72_%D1%81 Беларускія думкі, звычаі, абрады з Лідскага павета ХІХ стагоддзя. Этнаграфічны зборнік] / укл. Леанід Лаўрэш, Станіслаў Суднік. Ліда, — 2023. — 72 с. * [https://www.academia.edu/125238447/%D0%92%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D1%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%AE%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%A6%D1%96%D1%82%D1%8B%D1%8E%D1%81%D0%B0_%D0%B7_%D0%B4%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%87%D0%BA%D1%96_%D1%83%D0%BA%D0%BB_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_Ridero_2024_68_%D1%81 Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса з дадаткам Уладзіслава Талочкі] / пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения, — 2025. — 74 с. * Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса з дадаткам Уладзіслава Талочкі] / пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения. — 2024. — 68 с. * ''[[Іпаліт Корвін-Мілеўскі|Корвін-Мілеўскі Гіпаліт]]''. [https://www.academia.edu/127672566/%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B2%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%93%D1%96%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82_%D0%A3%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%82_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E_1855_1925_Ridero_2025_276_%D1%81 Успаміны пра семдзесят гадоў (1855–1925)]. пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения, Издательские решения, — 2025. — 276 с. * ''[[Юзаф Мацкевіч|Мацкевіч Юзаф]].'' [https://flibusta.is/b/857840 «Тут заўсёды было сэрца Вялікага Княства…»: Выбраныя артыкулы 1930-х гг.], 2025. — 136 с. * ''[[Ігнат Ходзька|Ходзька Ігнат.]] ''[https://www.academia.edu/142943930/%D0%A5%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%B7_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_90_%D1%81 Баруны]. пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения, — 2025. — 90 с. * ''[[Станіслаў Мараўскі|Станіслаў Мараўскі.]]'' [https://www.academia.edu/144740309/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%9D%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D1%96_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E_%D0%BC%D0%B0%D1%91%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%86%D1%96_%D1%9E_%D0%92%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96_1818_1825_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%BC_%D0%9A%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B1_%D0%BC_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_332_%D1%81_ISBN_978_5_0068_4005_8 Некалькі гадоў маёй маладосці ў Вільні (1818—1825)] / Станіслаў Мараўскі. Пераклад і каментары Леанід Лаўрэш, рэд. Станіслаў Суднік, стыль-рэд. Максім Клімковіч. — [б. м.] Издательские решения, 2025. — 332 с. — ISBN 978-5-0068-4005-8 * ''[[Станіслаў Лорэнц|Лорэнц Станіслаў.]]'' [https://www.academia.edu/150128870/%D0%9B%D0%BE%D1%80%D1%8D%D0%BD%D1%86_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%92%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%BE%D0%BC_%D0%A1%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_2026_138_%D1%81 Віленскі альбом : Скарочаны пераклад. (пер. Леанід Лаўрэш)]. 2026. — 138 с. * ''[[Ежы Хопен|Хопен Ежы.]]'' [https://www.academia.edu/161244111/%D0%A5%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%95%D0%B6%D1%8B_%D0%92%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%85_%D1%82%D1%8D%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9E_1930_%D1%85_%D0%B3%D0%B3_2026_48_%D1%81 Выбраныя артыкулы : Пераклады некаторых тэкстаў 1930-х гг.] 2026. — 48 с. === Артыкулы === ;2026 * [https://www.academia.edu/165306841/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B7_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D1%8F_%D1%84%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BA%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_12_221_25_%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026 Лідзянка Каміла Юрэвіч з Нарбутаў – наша першая феміністка] // Наша слова.pdf. 25 сакавіка 2026. * Фарны касцёл у Лідзе // Наша слова.pdf. 21 студзеня 2026; 28 студзеня 2026; 4 лютага 2026. ;2025 * [https://www.academia.edu/145726608/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%BE_%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B0_%D0%B7_%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%8F_1941_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_53_209_31_%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D1%8F_2025 Гісторыя аднаго фотаздымка з ліпеня 1941 года] // Наша слова.pdf. 31 снежня 2025. * [https://www.academia.edu/144641750/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D1%8B%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%93%D0%B0%D0%B9%D1%86%D1%8E%D0%BD%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D1%81%D1%83%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%96%D1%8F_%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BA_2025_14_%D0%A1_198_213 Страчаная цывілізацыя: Гайцюнішкі і суседнія Падварышкі] // Новы Замак. 2025. № 14. С. 198–213. * Кароткая гісторыя Лідскага замка // Наша слова.pdf. 16 ліпеня 2025; 23 ліпеня 2025; 30 ліпеня 2025; 13 жніўня 2025; 20 жніўня 2025; 27 жніўня 2025; 3 верасня 2025. * Лідскія Нарбуты // Ад лідскіх муроў. 2025. № 11. Кн. 2. C. 348–412. * [https://www.academia.edu/143785027/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B7_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_35_191_27_%D0%B6%D0%BD%D1%96%D1%9E%D0%BD%D1%8F_2025 Лідская пісьменніца Каміла Юрэвіч з Нарбутаў] // Наша слова.pdf. 27 жніўня 2025. * [https://www.academia.edu/130141549/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%AF%D1%88%D1%87%D1%8D_%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%8F_%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_26_182_25_%D1%87%D1%8D%D1%80%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2025 Яшчэ раз пра старыя лідскія вайсковыя могілкі] // Наша слова.pdf. 25 чэрвеня 2025. * [https://www.academia.edu/128945425/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%97_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8F_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%8F_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_17_173_21_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2025 З жыцця Мікалая Сапегі] // Наша слова.pdf. 21 красавіка 2025. * [https://www.academia.edu/128343834/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%90%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D1%8D%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%B1%D1%83%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D1%9E_%D1%83_1920_30_%D1%8F_%D0%B3%D0%B3_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_12_168_19_%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2025 Архітэктары Лідскіх будынкаў у 1920–30-я гг.] // Наша слова.pdf . 19 сакавіка 2025. ;2024 * [https://www.academia.edu/165499904/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D1%96%D1%86%D1%8D%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_3_107_%D0%A1_68_80_2024_4_108_%D0%A1_76_80 Лісты Тэадора Нарбута да Аніцэта Рэніера] // Лідскі Летапісец. 2024. № 3. С. 68–80; Лідскі Летапісец. 2024. № 4. С. 76–80. * Маёнтак Хацяновічы // Лідскі Летапісец. 2024. № 3. С. 16–24. * Легенды Лідскага замка // Лідскі Летапісец. 2024. № 3. С. 8–15. * Страчаная цывілізацыя: Бальценікі // Новы замак. 2024. № 13. С. 189–208. * [https://www.academia.edu/165499854/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%AF%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%96_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D1%83%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D1%83%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%AF%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85%D0%B0_%D0%A9%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_16_%D0%A1_120_124_2024_3_107_%D0%A1_63_67_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_4_108_%D0%A1_63_82 Яўстах Шалевіч і яго мемуары] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2(105–16). С. 120–124; 2024. № 3(107). С. 63–67; Лідскі Летапісец. 2024. № 4(108). С. 63–82. * [https://www.academia.edu/124839625/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8F%D0%BF%D1%96%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%B7_%D0%BF%D1%80%D1%8D%D1%82%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%96_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%94%D0%B0_240_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F_%D0%B7_%D0%B4%D0%BD%D1%8F_%D1%81%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%86%D1%96_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_16_%D0%A1_31_74 Тэадор Нарбут: жыццяпіс без прэтэнзіі на паўнату. Да 240-годдзя з дня смерці гісторыка] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2. С. 31–74. * [https://www.academia.edu/116989141/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D1%9E%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%86%D1%8B%D0%BA%D0%BB%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_106_%D0%A1_83_88 Першыя аўтамабілі і матацыклы на Лідчыне] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2. С. 83–88. * [https://www.academia.edu/124839869/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D1%8B_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%BA%D1%83_XIX_%D1%81%D1%82_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_106_%D0%A1_75_82 Лідскія цэрквы горада да пачатку XIX ст.] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2. С. 75–82. * Вёска Гарні пад Лідай // Наша слова.pdf. 2024. 9 кастрычніка. * Біскупы, датычныя горада Ліды // Наша слова.pdf. 2024. 24 ліпеня. * [https://www.academia.edu/121873427/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%97%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%86%D1%8C_%D0%90%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84%D0%B0_%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%8F_%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%82%D1%83%D1%82%D0%B0_%D1%96%D0%BC%D1%8F_%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%9E_%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0%D1%9E_%D0%93%D0%BE%D0%B4_III_%D0%A1%D1%88%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%BA_3_Vilnius_%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA_2023_%D0%A1_41_50 Зразумець Адольфа Сегеня] // Запісы Інстытута імя братоў Луцкевічаў. Год III. Сшытак 3. Vilnius — Менск. 2023. С. 41-50. * [https://www.academia.edu/121778067/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%92%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D1%86%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96_%D0%A8%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%9E_%D1%83_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B0%D0%B9_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_27_131_4_%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2024 Віленскія цукерні Штраляў у нашай гісторыі] // Наша слова.pdf. 2024. 4 ліпеня. * Уладзіслаў Абакановіч — лідскі краязнавец з першай генерацыі // Наша слова.pdf. 2024. 5 чэрвеня. * [https://www.academia.edu/105950417/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D1%81%D1%83%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%96%D1%8F_%D0%93%D0%B0%D0%B9%D1%86%D1%8E%D0%BD%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_4_104_C_76_85 Маёнтак Падварышкі і суседнія Гайцюнішкі] // Лідскі летапісец. 2023. № 4(104). C. 76-85. * [https://www.academia.edu/118875334/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9A%D0%9F%D0%97%D0%91_%D1%83_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_4_104_C_18_59 КПЗБ у Лідзе] // Лідскі летапісец. 2023. № 4(104). C. 18-59. * Легенды Лідскага замка // Наша слова.pdf. 2024. 2 траўня 2024; 2024. 8 траўня 2024. * Першыя аўтамабілі на Лідчыне // Наша слова.pdf, 3 красавіка 2024. * [https://www.academia.edu/114392021/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%AE%D0%B7%D0%B0%D1%84_%D0%9C%D0%B0%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%96%D0%B7%D1%8B_%D0%9F%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%83_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%86%D0%B5_%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_1938_%D0%B3_%D1%96_%D1%8F%D1%88%D1%87%D1%8D_%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D1%81%D1%8F%D0%BC%D1%8E_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%96%D0%B7%D1%8B_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_3_103_%D0%A1_42_46 Пісьменнік Юзаф Мацкевіч пра магілу Алаізы Пашкевіч у газеце «Слова», 1938 г. і яшчэ трошкі пра сям’ю Алаізы] // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 42-46. * Цэрквы горада Ліды да пачатку XIX ст. // Наша слова.pdf. 2024. 28 лютага; 2024. 6 сакавіка. ;2023 * [https://www.academia.edu/108269067/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%94%D0%B7%D0%B5_%D1%96_%D1%88%D1%82%D0%BE_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8C_%D1%83_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_3_103_%D0%A1_36_41 Дзе і што археолагам шукаць у Лідзе] // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 36-41. * Астрынская, Глыбоцкая і Дэмбраўская цэрквы Лідскага павета, але Гарадзенскага дэканата // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 56-70. * [https://pawet.net/library/history/city_district/towns/razanka/%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0.html Мястэчка Ражанка і касцёл у ім // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 47-55.] * [https://www.academia.edu/111926931/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D1%8B%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%BC%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%82%D0%BA%D1%96_%D0%A1%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B0_%D1%96_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8F%D0%BD%D1%91%D0%B2%D0%B0_%D0%B7_%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BA_2023_%D0%92%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA_12_%D0%A1_172_192 Страчаная цывілізацыя: маёнткі Стрэліца і Касцянёва з Паперняй на Лідчыне. Гістарычныя хронікі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240420053938/https://www.academia.edu/111926931/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D1%8B%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%BC%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%82%D0%BA%D1%96_%D0%A1%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B0_%D1%96_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8F%D0%BD%D1%91%D0%B2%D0%B0_%D0%B7_%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BA_2023_%D0%92%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA_12_%D0%A1_172_192 |date=20 красавіка 2024 }} // Новы замак. 2023. Выпуск. 12. С. 172—192. * Лідчына ў XV ст. // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 36-49. * [https://www.academia.edu/104927634/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%88%D1%87%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%82%D1%8D%D1%80%D1%8B%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_2_102_%D0%A1_30_35 Лакалізацыя «Ліды Нарбута», першаснага паселішча на тэрыторыі нашага горада] // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 30-35. * Лідскі ветраны млын // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 55-58. * Святары Лідчыны розных канфесій у 1920-30-я гг. // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 50-54. * [https://www.academia.edu/111250992/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%AF%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85_%D0%A2%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D1%96_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_49_101_6_%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D1%8F_2023_50_102_13_%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D1%8F_2023 Яўстах Тышкевіч, яго калекцыя і яго музей] // Наша слова.pdf. 2023. 6 снежня; 13 снежня. * Юстын Нарбут // Наша слова.pdf. 2023. 25 кастрычніка. * Ліда раскрывае таямніцы неахвотна: дзе і што шукаць у Лідзе // Наша слова.pdf . 2023. 18 кастрычніка. * Лідскі след Уладзіслава Вярыгі // Наша слова.pdf. 2023. 16 жніўня. * Маёнтак Падварышкі і суседнія Гайцюнішкі // Наша слова.pdf. 2023. 9 жніўня; 16 жніўня 23 жніўня. * Яшчэ раз пра «Ліду Тэадора Нарбута» // Наша слова.pdf. 2023. 25 ліпеня. * [https://www.academia.edu/104507114/%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%B2%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B7%D1%8F_%D0%92%D0%9A%D0%9B_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0_%D1%96_%D0%B2%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%8C_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%9E_%D0%9B%D1%96%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%8B_%D1%96_%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%9E_1931_%D0%B3 Знаходка пахавання вялікага князя ВКЛ і караля Аляксандра і вялікіх княгінь і каралеў Лізаветы і Барбары ў 1931 г.] // Наша слова.pdf. 2023. 12 ліпеня. * Пра лідскія ветраныя млыны // Наша слова.pdf. 2023. 7 сакавіка. * Крэскі да біяграфіі акадэміка Аркадзя Мігдала // Наша слова.pdf. 2023. 5 красавіка. * Гісторыя двух, амаль што аднатыпных будынкаў у Лідзе // Наша слова.pdf. 2023. 15 лютага. * Падымны рэестр шляхты Лідскага павета, 1728 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4(99-100). С. 43-60. * Помнік па Алаізе Пашкевіч // Наша слова.pdf. 2023. 19 красавіка. * Ражанка // Наша слова.pdf. 2023. 14 чэрвеня. * Гісторыя двух, амаль што аднатыпных будынкаў у Лідзе // Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 61-65. * 260 гадоў бульбе на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 21-23. * Гарадское самакіраванне Ліды ў другой палове XIX ст.// Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 44-52. * Лідскія прывілеі ў архіве Лідскага магістрата, 1785 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4(99-100). С. 42. * Шымка Мацкавіч, яго нашчадкі і перадумовы будаўніцтва Маламажэйкаўскай царквы // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4(99-100). С. 61-69. ;2022 * Уніяцка-праваслаўныя дыспуты ў п’есах школьных езуіцкіх тэатраў (першая палова XVII ст.) // Традыцыі і сучасны стан культуры і мастацтваў : зборнік навуковых артыкулаў. Мінск. 2022. Вып. 3. С. 175—178. * Спіс былых сяброў Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў // Нясвіжскія каеты. 2022. № 9. С. 18-23. * Страчаная цывілізацыя: Маёнтак Вялікае Мажэйкава // Новы Замак. 2022. № 11. С. 206—228. * Лідскія пісьменніцы XVIII—XIX ст. // Ад лідскіх муроў. 2022. № 10. С. 478—490. * Гісторыя маёнтка Востраў // Гісторыка-культурная спадчына Лідчыны. Зборнік навуковых артыкулаў. Мінск, 2022. С. 39-45. * Новае пра генерала Яўгена фон Гротэ дэ Буко // Лідскі Летапісец. 2022. № 1-2. С. 28-29. * Жалудок і палац Чацвярцінскіх // Лідскі Летапісец. 2022. № 1-2. С. 32-38. * Лідскія Хрулі герба «Праўдзіч» // Герольд Litherland. 2022. № 23. С. 145—150. * 260 гадоў беларускай бульбе // Наша слова.pdf. 2022. 9 лістапада. * Лідскія камуністы ў данясеннях канфідэнта Чорнага (1932—1937) // Homo Historicus 2022. Гадавік антрапалагічнай гісторыі. Мінск, 2022. С. 200—218. * Падымны рэестр шляхты Лідскага павета, 1728 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4. С. 43-60. * Шымка Мацкавіч, яго нашчадкі і перадумовы будаўніцтва Маламажэйкаўскай царквы // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4. С. 61-69. * Лідскія прывілеі ў архіве Лідскага магістрата, 1785 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4. С. 42. ;2021 * Шчучыншчына // Наша Слова. 2021. 27 студзеня. * Адукацыя ў Лідзе, 1920-1930-я гады // Маладосць. 2021. № 2. С. 92-109. * Кароткі ўспамін пра Ларысу Канчэўскую // Наша Слова. 2021. 24 сакавіка. * Ганна Патоцкая, пісьменніца, мемуарыстка, мастак // Наша Слова. 2021. 14 красавіка. * Ваверка і род Клаўсуцяў на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2021. № 1. С. 18-28. * Бальтазар Калясінскі, Аніцэт Рэніер і Каятан Дарашкеіч // Лідскі Летапісец. 2021. № 1. С. 37-44. * Новае пра лепшага лідскага гісторыка XX ст. Міхала Шымялевіча // Лідскі Летапісец. 2021. № 1. С. 15-17. * Палац у Жалудку // Наша Слова. 2021. 15 ліпеня; 22 ліпеня. * Дом інжынера Мінейкі ў Дзікушках // Наша Слова. 2021. 12 жніўня. * Сяклюцкія і маёнтак Стрэліца на Лідчыне // Наша Слова. 2021. 9 верасня; 16 верасня. * Архівы і зборы маёнткаў Ішчална і Вялікае Мажэйкава // XVI Гарадзенскія навуковыя чытанні «Скарбы гарадзенскіх калекцый». Гродна, 2021. С. 46-54. * Маёнткі Касцянёва і Паперня // Наша Слова. 2021. 30 верасня; 7 кастрычніка; 14 кастрычніка; 21 кастрычніка. * Фундатар Маламажэйкаўскай царквы Шымка Мацкавіч і яго нашчадкі // Беларусь у кантэксце еўрапейскай гісторыі: асоба, грамадства, дзяржава: зб. навук. арт. / ГрДУ імя Янкі Купалы. Гродна: ГрДУ, 2021. С. 299—305. * Пошта на Лідчыне // Маладосць. 2021. № 6. С. 97-104. * Прыход у Мыто // Лідскі Летапісец. 2021. № 2. С. 19-29. * Урады, ураднікі і старасты лідскія // Лідскі Летапісец. 2021. № 2. С. 30-54. * Новае пра лідскі фарны касцёл, замак і абразы пэндзля Смуглевіча // Лідскі Летапісец. 2021. № 2. С. 55-58. * Прыход у Ракавічах // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 32-41. * Стары дом паміж сучасным Ліцэем № 1 і Еўраоптам // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 74. * Новае пра цэрквы Лідчыны ў другой палове XIX — першай палове XX стст. // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 42-51. * Новае пра Тэадора Нарбута і яго сям’ю // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 52-59. * Страчаная цывілізацыя. Гістарычныя хронікі: Маёнтак Ішчална // Новы замак. 2021. Вып. 10. С. 179—200. ;2020 * Надзеі і расчараванні протаіерэя Антона Сасноўскага // Наша Слова. 2020. 23 снежня; 30 снежня. * «На жаль, у нас не водзяцца гэтыя звяркі…» Якая армія прынесла ў Беларусь тараканаў? // Наша Гісторыя. 2020. № 5. С. 89-91. * Браніслаў Друцкі-Падбярэскі. Да 130-тых угодкаў з дня нараджэння // Лідскі Летапісец. 2020. № 1. С. 19-20. * Паўстанцы і маёнткі // Маладосць. 2020. № 9. С. 94-100. * Зноў пра святароў і царкву ў Малым Мажэйкаве // Лідскі Летапісец. 2020. № 1. С. 21-31. * Ксёндз Юзаф Бародзіч і яго успаміны, датычныя Ліды // Лідскі Летапісец, 2020. 1. С. 76-80. * Успаміны ўніятаў-пакутнікаў // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 9. Уклад.: Д. Кандакоў, А. Фядута. Мінск. 2020. С. 246—248. * Тадэвуш Іваноўскі, яго сям’я і ягоныя ўспаміны // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 9. Уклад.: Д. Кандакоў, А. Фядута. Мінск. 2020. С. 57-59. * Маршалкі Лідскага павета // Лідскі Летапісец. 2020. № 2. С. 13-19. * Бердаўка // Лідскі Летапісец. 2020. № 2. С. 20-30. * Прыход у Лебядзе // Лідскі Летапісец. 2020. № 2. С. 31-45. * Новае пра лідскі фарны касцёл і замак // Наша Слова. 2020. 3 чэрвеня. * Лідчына ў XIV стагоддзі // Лідскі Летапісец. 2020. № 3. С. 14-32. * Ольжава // Лідскі Летапісец. 2020. № 3. С. 33-43. * Другі Вацлаў Ластоўскі // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 20-21. * Леанард Іваноўскі, тайны дарадца і ганаровы грамадзянін Ліды // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 72-79. * Графіня Сафія Шуазёль-Гуф’е // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 18-19. * Прыходы ў Ганчарах і Дакудаве // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 44-71. * Краязнаўства ў Лідзе // Маладосць. 2020. № 4. С. 76-77. ;2019 * Эміграцыя ў Амерыку // Маладосць. 2019. № 1. С. 17-18. * Адкуль у нас з’явіліся прусакі? // Наша Слова. 2019. 23 студзеня. * Да 135-тых угодкаў нараджэння Антона Луцкевіча // Наша Слова. 2019. 6 лютага. * Тэадор Нарбут у падзеях 1812 года // Наша Слова. 2019. 3 красавіка. * Іван Дрозд — грамадскі дзеяч і навуковец // Лідскі Летапісец. 2019. № 1. С. 23. * Пра Валеек з Галавічполя і газету «Свабода» // Лідскі Летапісец. 2019. № 1. С. 20-22. * «Невядомая вайна» XVII ст. на Лідчыне і вакол яе // Лідскі Летапісец. 2019. № 1. С. 24-37. * Амброзі Кастравіцкі // Наша Слова. 2019. 22 траўня. * Гісторыя з пахаваннем паўстанцаў аддзела Людвіка Нарбута // Наша Слова. 2019. 29 траўня. * Бальтазар Калясінскі, лідскі паўстанец і сябар Тараса Шаўчэнкі // Наша Слова. 2019. 12 чэрвеня; 19 чэрвеня. * Юлія Шышкова з лідскіх Нарбутаў // Маладосць. 2019. № 6. С. 114—122. * Ваколіца Ліды Вісманты // Наша Слова. 2019. 4 ліпеня. * Апошні беларускі базыльянін XIX ст. // Наша Слова. 2019. 10 ліпеня. * Яшчэ раз пра Летаўта // Наша Слова. 2019. 24 ліпеня. * Алена Іваноўская // Маладосць. 2019. № 8. С. 20-33. * Зноў пра апошняга беларускага базыльяніна а. Кірыла Летаўта // Наша Слова. 2019. 28 жніўня. * Грэка-каталіцкі епіскап Галаўня // Наша Слова. 2019. 16 кастрычніка. * Новае з гісторыі ўніяцкай царквы на Лідчыне: царква ў Дзікушках і прыватнаўласніцкія капліцы ў Вялікім Мажэйкаве і Красулях // Лідскі летапісец. 2019. № 2. С. 37-40. * Прыход у Радзівонішках // Лідскі летапісец. 2019. № 2. С. 41-53. * Астраномія ў Лукішскай турме // Наша Слова. 2019. 27 лістапада. * Лідчына да XIV стагоддзя // Лідскі летапісец. 2019. № 3. С. 16-34. * Касцёл на крыві // Лідскі летапісец. 2019. № 3. С. 8. * Пра трываласць беларускай рэлігійнай традыцыі // Слонімскі край. 2019. № 10. С. 14-15; № 11. С. 12-14. * Неаунія ў Дзікушскай царкве Лідскага павета ў 1925 г. // Гадавік Цэнтра Беларускіх Студыяў. Варшава, 2019. № 5. С. 78-90. * Амброзі Кастравіцкі // Лідскі летапісец. 2019. № 3. С. 49-52. * Пра Фелікса Стацкевіча. Да 140-годдзя з дня нараджэння // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 11-15. * Сайту «Павет» — 20 гадоў // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 7. * LIDA einst und jetzt // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 43-61. * Сабакінцы // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 22-42. ;2018 * Генералы БНР // Наша Слова. 2018. 31 студзеня. * Дом Юрыя Іваноўскага ў Галавічполі, пабудаваны па праекце архітэктара Лявона Вітан-Дубейкаўскага // Наша Слова. 2018. 2 траўня. * Трошкі пра Кастуся Езавітава // Наша Слова. 2018. 16 траўня. * Кастусь Езавітаў і Кіпрыян Кандратовіч: крэскі да біяграфій // Лідскі Летапісец. 2018. № 1. С. 13-15. * Лідская адукацыя на пачатку XX стагоддзя // Маладосць. 2018. № 10. С. 117—125. * Дыспуты паміж уніятамі і праваслаўнымі ў школьных тэатрах першай паловы XVII ст. // Наша Слова. 2018. 14 лістапада. * Яшчэ раз пра караля Андоры // Лідскі Летапісец. 2018. № 1. С. 37-50. * Новае пра лідскую чыгунку // Лідскі Летапісец. 2018. № 2. С. 32-38. * Прыход у Турэйску // Лідскі Летапісец. 2018. № 2. С. 20-28. * Гісторык у высылцы: да біяграфіі Міхала Шымялевіча // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 8. Уклад.: А. Фядута. Мінск, 2018. С. 136—139. * Рок плывёт над Лидой (Воспоминания Владимира Крушевского) // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 8. Уклад.: А. Фядута. Мінск, 2018. С. 254—256. * Фелікс Стацкевіч // Наша Слова. 2018. 22 жніўня; 29 жніўня. * Лідская чыгунка. Дакументальная аповесць // Маладосць. 2018. № 7. С. 120—139; № 9. С. 116—122. * Іваноўскія і Валейкі // Наша Слова. 2018. 26 верасня. * Лідскі дэкан — філамат, ксёндз Дзіянісі Хлявінскі // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 7-10. * Філамат Ануфры Петрашкевіч // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 11-16. * Іншыя лідскія філаматы // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 16-17. * Горад Ліда ў лёсе ксяндза Віктара Шутовіча // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 49-51. * Новае пра Лідскія гарадскія могілкі // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 34-41. * Гротэ дэ Буко ва ўспамінах Станіслава Іваноўскага // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 10-12. * Пахаванне паўстанцаў 1863 г. каля былога фальварка Стрэліца на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 14-15. * Прыходы ў Голдаве і Бабрах // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 22-40. * Лідская павятовая 5-ці класная вучэльня ва ўспамінах Яўстаха Шалевіча // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 54-60. * Новая інфармацыя пра крыж на магіле паўстанцаў 1863 г. каля Стрэліцы і іншыя народныя мемарыялы 1863 г. на Лідчыне // Наша Слова. 2018. 5 снежня. ;2017 * Савецкая, 27, 32, 34. Функцыяналізм // Лідская газета. 2017. 5 студзеня * Вуліца Савецкая (Віленская, Сувальская) далей на поўнач // Лідская газета. 2017. 18 студзеня. * Па старонках нашай гісторыі. Вуліца Савецкая каля перакрыжавання з чыгункай // Лідская газета. 2017. 1 сакавіка. * Славойкі // Наша Слова. 2017. 12 красавіка. * Лідская Тарбут-школа // Наша Слова. 2017. 10 траўня. * Калона арханёла Рафаіла ў Жырмунах // Лідскі летапісец. 2017. № 1. С. 38. * Ліда да 1914 г. // Лідскі летапісец. 2017. № 1. С. 46-70. * Лідскі замак у 1891—1939 гг. // Лідская газета. 2017. 11 мая. * Новае з гісторыі лідскай архітэктуры // Наша Слова. 2017. 14 чэрвеня. * Паліцыя ў Лідзе // Лідская газета. 2017. 28 чэрвеня. * 400-годдзе базыльянскай кангрэгацыі ў Нагародавічах // Наша Слова. 2017. 12 ліпеня. * Грэка-каталіцкая парафія ў Нагародавічах // Лідскі Летапісец. 2017. № 2. С. 28-39. * Вузкакалейныя чыгуначныя лініі вакол Ліды // Лідскі Летапісец. 2017. № 2. С. 40-45. * З жыцця вуліцы Школьнай — сучаснай Кірава // Лідская газета. 2017. 19 ліпеня. * Лідская павятовая вучэльня // Маладосць. 2017. № 7. С. 125—132. * Выган — раён горада // Лідская газета. 2017. 6 ліпеня. * Генерал К. А. Кандратовіч ў 1916—1917 гг. // Наша лова. 2017. 3 жніўня. * Ксёндз Віктар Шутовіч і горад Ліда // Наша Слова. 2017. 30 жніўня. * Будынак Лідскай пошты — шэдэўр стылю функцыяналізму // Лідская газета. 2017. 6 верасня. * «Абрусіцелі» і дзяцінства генерала Кіпрыяна Кандратовіча // Наша Слова. 2017. 6 верасня. * Алена Скінадар з Іваноўскіх // Наша Слова. 2017. 20 верасня. * Лідскія кінатэатры // Маладосць. 2017. № 11. С. 95-104. * Генерал Кандратовіч і БНР // Наша Слова. 2017. 11 кастрычніка; 18 кастрычніка. * Грамадскі дзеяч і навуковец Іван Дрозд // Наша Слова. 2017. 25 кастрычніка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч у Парыжы // Наша Слова. 2017. 1 лістапада. * Лідскія друкарні // Лідскі Летапісец. 2017. № 3. С. 14-16. * Школа № 1 // Лідская газета. 2017. 15 лістапада. * Браніслаў Друцкі-Падбярэскі // Наша Слова. 2017. 20 снежня. * Кнігі цэркваў Лідчыны ў XVIII ст. // Лідскі Летапісец. 2017. № 3. С. 17-19. * Прыход ў Зблянах // Лідскі Летапісец. 2017. № 3. С. 30-48. * Славойкі на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2017. № 4. С. 39-40. * Тарбут-школа ў Лідзе // Лідскі Летапісец. 2017. № 4. С. 41-42. * Прыход у Орлі. // Лідскі Летапісец. 2017. № 4. С. 22-38. ;2016 * Загадкі Тарноўскага палаца // Лідская газета. 2016. 13 студзеня. * Кароль Андоры // Лідская газета. 2016. 20 студзеня. * Старыя дамы на карце нашага горада // Лідская газета. 2016. 3 лютага. * Мінская электрастанцыя // Маладосць. 2016. № 1. С. 108—113. * Яшчэ раз пра генерала фон Гротэ дэ Буко // Наша Слова. 2016. 23 сакавіка. * Яўрэі Ліды // Маладосць 2016. № 4. С. 141—154. * Старыя дамы на карце нашага горада. На поўнач ад замка — вучылішча // Лідская газета. 2016. 27 красавіка. * 700-годдзе Літоўска-Наваградскай мітраполіі // Наша Слова. 2016. 4 траўня. * Пошта ў стылі канструктывізму // Звязда. 2016. 7 чэрвеня. * На поўнач ад замка — аўтавакзалы Ліды // Лідская газета. 2016. 15 чэрвеня. * Падарожжа па старых вуліцах // Лідская газета. 2016. 20 ліпеня. * Лідская гарадская электроўня, 1916—1939 // Маладосць. 2016. № 7. С. 131—139. * Кінематограф у Лідзе. Кінатэатр «Эдысан» // Лідская газета. 2016. 3 жніўня. * Дом Віленская, 19 і далей на поўнач // Лідская газета. 2016. 24 жніўня. * Цікавы лёс дома № 16 па вуліцы Савецкай // Лідская газета. 2016. 14 верасня. * Прыход у Дзікушках // Лідскі летапісец. 2016. № 1. С. 15-29. * Насупраць сённяшняй Савецкай, 16 // Лідская газета. 2016. 21 верасня. * Купецкая гімназія. Якой яна была? // Лідская газета. 2016. 5 лістапада. * Міхал Шымялевіч. Крэскі да біяграфіі найлепшага гісторыка горада Ліды // Лідскі летапісец. 2016. № 1. С. 45-58. * Дом па вуліцы Савецкай, 26 і вакол яго // Лідская газета. 2016. 16 лістапада. * Лідскі піярскі калегіум // Маладосць. 2016. № 11. С. 120—130. * Хто і для якіх мэтаў будаваў дом № 23 па вуліцы Савецкай і «дом з калонамі» // Лідская газета. 2016. 30 лістапада. * 13 траўня 1901 г. нарадзіўся Вітольд Пілецкі // Лідскі Летапісец. 2016. № 2. С. 15-19. * Лідскія могілкі // Лідскі Летапісец. 2016. № 2. С. 38-60. * 100 гадоў Лідскай гарадской электрастанцыі // Лідскі Летапісец. 2016. № 4. С. 10-12. * Парафіяне Лідскай, Дзікушкай, Маламажэйкаўскай і Жыжмянскай грэка-каталіцкіх цэркваў у 1829 г. // Лідскі Летапісец. 2016. № 3. С. 26-40. * Ян Карловіч // Лідскі Летапісец. 2016. № 3&nbsp;°C. 11-13. * Лёсы родных Алаізы Пашкевіч // Лідскі Летапісец. 2016. № 3. С. 15-16. * Прыход ў Жыжме // Лідскі Летапісец. 2016. № 3. С. 20-25. * Горад Яго Каралеўскай Мосці Ліда ў другой палове XVII і ў XVIII стагоддзях // Лідскі Летапісец. 2016. № 4. С. 28-51. ;2015 * Лідчына ў 1924—1929 гг. у люстэрку прэсы // Лідскі Летапісец. 2015. № 1. С. 51-67; № 2. С. 26-65. * Прыгоды Сяргея Пясецкага на Лідчыне // Маладосць. 2015. № 2. С. 148—153. * Лідскія могілкі // Наша Слова. 2015. 13 траўня. * Людвік Нарбут // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 6. Уклад.: Л. Лаўрэш, А. Фядута. Мінск, 2015. С. 74-105. * Уніяцкі святар Адам Плаўскі // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 6. Уклад.: Л. Лаўрэш, А. Фядута. Мінск, 2015. С. 125—132. * Пра Міхала Шымялевіча: Крэскі да біяграфіі найлепшага гісторыка горада Ліды // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 6. Уклад.: Л. Лаўрэш, А. Фядута. Мінск, 2015. С. 133—165. * Пра што гавораць помнікі каля Ходараўцаў // Лідская газета. 2015. 24 чэрвеня. * Больш за 130 гадоў таму праз Ліду прайшоў першы цягнік // Лідская газета 2015. 12 жніўня. * Па справе першай беларускай школы… // Звязда. 2015. 25 жніўня. * Пачаткі беларускамоўнай адукацыі на Лідчыне // Наша Слова. 2015. 26 жніўня. * Штодзённае жыццё павятовага горада Ліда ў 1915—1918 гадах. Паводле віленскай беларускай газеты «Гоман» // Маладосць. 2015. № 8. С. 132—140. * 110 гадоў таму, выйшла першая кніга па гісторыі нашага горада // Лідскі летапісец. 2015. № 3. С. 12. * Лідчына ў люстэрку прэсы, 1930—1935 гг. // Лідскі летапісец. 2015. № 3. С. 45-84. * Будынак вясковай школкі будавалі самі сяляне // Лідская газета. 2015. 2 верасня. * Лёсы родных Алаізы Пашкевіч // Наша Слова. 2015. 14 кастрычніка. * Другі Вацлаў Ластоўскі // Наша Слова. 2015. 11 лістапада. * Народная паэзія Багушэвіча // Звязда. 2015. 22 снежня. * 100 гадоў першай беларускай школе на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2015. № 4. С. 7-9. * Распаўсюд вершаў Багушэвіча на Лідчыне пры канцы XIX-га ст. // Лідскі Летапісец. 2015. № 4. С. 20-21. * Рэнерты ў Лідзе // Лідскі Летапісец 2015. № 4. С. 22. * Выбітныя манахі-базіліяне часоў ліквідацыі ўніі // Biuletyn Historii Pogranicza. 2015. № 15. С. 65-89. ;2014 * Ліда на старых выявах. Вуліцы Крывая і Замкавая // Лідская газета. 2014. 25 студзеня. * Генерал Яўген фон Гротэ дэ Буко // Лідскі Летапісец. 2014. № 1. С. 59-64. * Лідчына да 1914 г. у люстэрку прэсы // Лідскі Летапісец. 2014. № 1. С. 30-58. * Датаванне пабудовы царквы ў Малым Мажэйкаве // Białoruskie Zeszyty Historyczne. № 40. Białystok,, 2013. № 40. С. 226—232. * Маламажэйкаўскі святар айцец Леў Савіцкі // Маладосць. 2014. № 1. С. 120—129. * Генерал Кандратовіч: два імгненні вечнасці // Наша Слова. 2014. 19 сакавіка. * Ліда на старых выявах. На Выгане вырасла Вялікая Ліда // Лідская газета. 2014. 12 красавіка. * Стыль функцыяналізму ў Лідзе да 1939 г. // Наша Слова. 2014. 7 траўня; 14 траўня; 21 траўня. * Багушэвіч на Лідчыне пры канцы 19-га ст. // Наша Слова. 2014. 4 чэрвеня. * Першая Сусветная і Ліда // Маладосць. 2014. № 7. С. 92-98. * Ліда перад паўстаннем 1863 года // Запісы таварыства аматараў беларускай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага. Вып. 3. Рыга, 2014. С. 63-85. * Адукацыя ў Лідзе ў першай палове XX стагоддзя // Лідская газета. 2014. 15 ліпеня. * Водгук ваенных падзей у Лідзе // Лідская газета. 2014. 29 ліпеня. * Горад на старых выявах. Установы горада // Лідская газета. 2014. 9 верасня. * Горад на старых выявах. Фарны касцёл // Лідская газета. 2014. 16 верасня. * 20-ці годдзе аднаўлення дзейнасці грэка-каталіцкай царквы ў Лідзе // Наша Слова. 2014. 24 верасня. * Ліда ў 1936—1939 гг. // Лідскі Летапісец. 2014. № 2. С. 25-94. * Прафесар Баброўскі і скасаванне ўніяцкай царквы // Наша Слова. 2014. 9 ліпеня. * Уладзіслаў Абрамовіч // Наша Слова. 2014. 1 кастрычніка. * «Народ, які абуджаецца, не патрабуе нянек» // Звязда. 2014. 4 лістапада. * «Лідская рэвалюцыя» 1936 года // Arche. 2014. № 7-8. С. 318—333. * Кароль Андоры з-пад Ліды // Маладосць. 2014. № 10. С. 114—125. * Ліда ад пачатку Першай сусветнай вайны да нямецкай акупацыі // Лідская газета. 2014. 22 лістапада. * Жыццё дала… чыгунка // Звязда. 2014. 30 снежня. * Лідчына ў люстэрку прэсы, 1913—1923 // Лідскі Летапісец. 2014. № 3. С. 37-81. * 20-ці годдзе аднаўлення дзейнасці грэка-каталіцкай царквы ў Лідзе // Лідскі Летапісец. 2014. № 3. С. 9-10. * Рэдактар — краязнавец. 105 гадоў з дня нараджэння Ўладзіслава Абрамовіча // Лідскі Летапісец. 2014. № 3. С. 22-25. * Тодар Нарбут — папулярызатар найноўшых дасягненняў прыродазнаўства // Лідскі Летапісец. 2014. № 4. С. 12-13. * «Лідская рэвалюцыя» 1936 г. у люстэрку прэсы // Лідскі Летапісец. 2014. № 4. С. 47-62. * Лідскія цэрквы да 1939 г. // Лідскі Летапісец. 2014. № 4. С. 63-79. * Жыццё святара Адама Плаўскага // Актуальныя праблемы гістарычнай навукі і адукацыі: зб. навук. арт. Гродна, 2014. С. 54-64. ;2013 * Паўстанне 1863 года на Лідчыне. Перад паўстаннем // Лідскі Летапісец. 2013. № 1. С. 40-58. * Ліда на старых выявах. Замак у 1915—1918 гг. // Лідская газета. 2013. 5 студзеня; 12 сакавіка. * Аляксандра Нарбут: жанчына-акадэмік у XVIII стагоддзі // Через гендерное равенство — к участию в общественной и политической жизни общества: материалы II Республиканской научн.-практ. конф. 15 июня 2012 г. / Мозырь, 2012. С. 177—179. * Каменныя магілы і камяні-следавікі Лідчыны. // Запісы таварыства аматараў беларускай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага. Вып. 1. Мінск, 2013. С. 34-41. * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. Перад паўстаннем // Наша Слова. 2013. 23 студзеня; 30 студзеня; 6 лютага; 13 лютага; 20 лютага. * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. За нашу і вашу свабоду // Наша Слова. 2013. 13 сакавіка; 20 сакавіка; 27 сакавіка; 3 красавіка; 10 красавіка * Яўген фон Гротэ дэ Буко — першы кіраўнік беларускага руху ў Лідзе // Наша Слова. 2013. 20 сакавіка * Гайцюнішкі // Маладосць 2013. № 2. С. 114—118. * Фарны касцёл у Лідзе: да 690-годдзя заснавання Ліды // Наша вера. 2013. № 4. С. 12-15. * Пасля паўстання // Паўстанне 1863 г. на Беларусі і Кастусь Каліноўскі. Матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі (Менск, 23 сакавіка 2013 г.). Мінск, 2013. С. 5-12. * Горад на старых выявах. Замак у 1920—1930 гадах // Лідская газета. 2013. 18 красавіка * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. Заканчэнне, вынікі і наступствы // Наша Слова. 2013. 12 чэрвеня; 19 чэрвеня. * Ліда на старых выявах. Рыначная плошча // Лідская газета. 2013. 8 чэрвеня; 5 ліпеня. * Вайна 1812 г. на Лідчыне // Мірскі замак у кантэксце падзелаў Рэчы Паспалітай і вайны 1812 г. Матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі (г.п. Мір, 16 чэрвеня 2012 г.). Мінск, 2013. С. 127—141. * Ліда на старых выявах. Вуліца Віленская (зараз — Савецкая) // Лідская газета. 2013 20 ліпеня; 8 жніўня. * Жыццё павятовага горада Ліда ў 1906—1912 гг.: па матэрыялах віленскіх газет «Kurier Litewski» і «Kurier Wilenski» // Другі Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі. Працоўныя матэрыялы. Т. 2. Kaunas, 2013. С. 95-97. * Калантаі і Зельзін // Маладосць. 2013. № 7. С. 124—131. * Віктар Басяцкі // Наша Слова. 2013. 21 жніўня. * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. За нашу і вашу свабоду // Лідскі Летапісец. 2013. № 2. С. 48-73. * Калонія дзяржаўных дамоў у Лідзе (1920-я — 1930-я гг.) // Лідскі Летапісец. 2013. № 2. С. 74-78. * Сябар ТБШ Міхал Шымялевіч // Наша Слова. 2013. 18 верасня. * Ліда на старых выявах. Вуліца Каменская (зараз — Ленінская): якой яна была? // Лідская газета. 2013. 3 кастрычніка; 12 лістапада. * Царква ў Мураванцы // Лідскі Летапісец. 2013. № 3. С. 75-103. * Пра галоўнага лідскага боўдзілу XX ст. // Лідскі Летапісец. 2013. № 4. С. 73-74. * Лідскія касцёлы. Фарны касцёл, касцёл Піяраў, Кармеліцкі касцёл // Лідскі Летапісец. 2013. № 4. С. 36-54. * Род Путкамераў // АСОБА і ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 5. 2013. С. 302—313. ;2012 * Размова са старым шляхціцам // Наша Слова. 2012. 18 студзеня; 25 студзеня; 1 лютага; 8 лютага; 15 лютага. * Праўду ў яміну не закапаеш, або шукайце і знойдзеце // Маладосць. 2012. № 2. С. 96-100. * Касцёл у Начы // Наша Слова. 2012. 4 красавіка. * Гісторыя чыгункі на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2012. № 1. С. 30-39. * Размова са старым шляхціцам // Лідскі Летапісец. 2012. № 2. С. 51-61. * Сляды герояў Шэкспіра ў Беларусі і на Лідчыне // Лідская газета. 2012. 10 красавіка * Гісторыя чыгункі на Лідчыне // Наша Слова. 2012. 10 траўня; 16 траўня. * Вайна 1812 г. у Літве і на Лідчыне // Наша Слова. 2012. 13 чэрвеня; 20 чэрвеня; 27 чэрвеня; 4 ліпеня 2012. * Таямнічыя замкі Лідчыны // Маладосць. 2012. № 6. С. 97-100. * Вітольд Карлавіч Цэраскі // Гістарычны альманах. Т. 17. 2011. С. 101—124. * Пагадненне 1392 г. у Востраве пад Лідай // Лідская газета. 2012. 11 верасня. * След старадаўняга палаца ў Дайнаве // Лідская газета. 2012. 6 кастрычніка. * Гісторыя чыгункі на Лідчыне // Сучасны стан беларускага краязнаўства і валанцёрскі рух. Матэрыялы Рэспубліканская навукова-практычнай канферэнцыі 16 красавіка 2012 г. Мінск, 2012. С. 173—186. * Ліда на старых выявах // Лідская газета. 2012. 1 лістапада. * Аляксандра Нарбут: жанчына-акадэмік // Лідская газета. 2012. 13 лістапада * Вайна 1812 г. у Літве і на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2012. № 3. С. 29-48. * Цэзары Каменскі // Наша Слова. 2012. 14 лістапада; 2012. 21 лістапада. * Ліда на старых выявах. Замак на пачатку XX ст. // Лідская газета. 2012. 15 снежня. * Пачатак будаўніцтва гімназіі імя гетмана Караля Хадкевіча ў Лідзе // Лідскі Летапісец. 2012. № 4. С. 32-36. ;2011 * Антоні Гарэцкі: забыты паэт // Наша Слова. 2011 2 лютага. * Funkcjonalizm w lidzkiej architekturze // Ziemia Lidzka. 2011. № 2. * Паўстанне 1830—1831 гг. // Наша Слова. 2011. 11 траўня; 18 траўня; 25 траўня; 1 чэрвеня; 8 чэрвеня. * Селішчы і гарадзішчы гістарычнай Лідчыны // Наша Слова. 2011. 6 ліпеня. * Архітэктура нацыянальнага рамантызму на Лідчыне // Наша слова. 2011. 14 верасня; 21 верасня. * «Жыў аднойчы рыцар…», або сляды герояў Шэкспіра ў старажытнай Беларусі // Маладосць. 2011. № 9. С. 121—126. * След вялікай каметы 1811 г. у сусветнай культуры // Роднае слова. 2011. № 10. С. 88-92. * Антоні Гарэцкі — забыты паэт // Ад Лідскіх муроў. № 7. 2011. С. 194—200. * Нагародавічы // Наша Слова. 2011. 7 снежня. * Аляксандра Нарбут — акадэмік Берлінскай акадэміі навук // АСОБА і ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 4. 2011. Мінск. С. 6-16. * Крыніцы для вывучэння гісторыі калоніі дзяржаўных дамоў у Лідзе (1920-я — 1930-я гг.) // Гістарычная ўрбаністыка: асновы метадалогіі і крыніцазнаўчая база: зб. навук. арт. Гродна, 2011. С. 362—366. * Дайноўскі і Радуньскі замкі гістарычнай Лідчыны. Нататкі краязнаўцы // Румлёўскія старонкі: Помнікі гісторыі, прыроды і культуры паміж турыстычнай прывабнасцю і навуковай цікавасцю: матэрыялы IV адкрытай рэгіян. навук.-практ. канф. па праблемах рэгіяналістыкі і краязнаўства «Румлёўскія чытанні» (Гродна, 18 лют. 2011 г.). Гродна, 2011. С. 39-45. * Паўстанне 1830—1831 гг. Да 180-х угодкаў // Лідскі летапісец. 2011. № 4. С. 18-28. ;2010 * Лідская Дайнова // Наша Слова. 2010. 2 чэрвеня. * Ксёндз Дзіянісій Хлявінскі, філамат // Навагрудчына ў гістарычна-культурнай спадчыне Еўропы (да 600-годдзя Грунвальдскай бітвы). 2010. С. 172—175. * Радуньскі замак // Наша Слова. 2010. 23 чэрвеня. * Каменныя магілы Лідчыны // Наша Слова. 2010. 15 ліпеня. * Камяні-следавікі Лідчыны // Наша Слова. 2010. 1 верасня; 8 верасня. * Капліца на Лідскім чыгуначным вакзале // Наша Слова. 2010. 13 кастрычніка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч: крэскі да жыцця // Асоба і час. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 2. 2010. С. 81-105. * Літоўскія прыгоды шэксьпіраўскіх пэрсанажаў // ARCHE. 2010. № 10. С. 145—156. * Прамысловасць горада Ліда ў 1920-30-я гг. // Працэсы ўрбанізацыі ў Беларусі ў XIX — пачатку XXI ст.: зб. навук. арт. Гродна, 2010. С. 181—188. ;2009 * Марцін Пачобут-Адляніцкі // Наша Слова. 2009. 4 сакавіка; 11 сакавіка. * Занатоўкі да біяграфіі міністра БНР генерала Кандратовіча // Наша Слова. 2009. 1 красавіка. * Скасаванне уніі на Лідчыне // Царква. 2009. № 1. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч. 150 гадоў з дня нараджэння // Лідскі Летапісец. 2009. № 1-2. С. 24-27. * Ян Снядэцкі // Наша Слова. 2009. 20 траўня; 2009. 27 траўня; 3 чэрвеня. * Вітольд Карлавіч Цэраскі. Да 160-тых угодкаў з дня нараджэння // Наша Слова. 2009. 22 ліпеня; 29 ліпеня; 5 жніўня; 12 жніўня; 19 жніўня. * Ціхаў Гаўрыіл Андрыянавіч // Наша Слова. 2009. 25 лістапада; 2 снежня; 9 снежня; 16 снежня; 23 снежня. * Гараджанін эпохі Асветніцтва (Францішак Нарвойш) // Гістарыяграфія і крыніцы па гісторыі гарадоў і працэсаў урбанізацыі ў Беларусі. Зборнік навуковых артыкулаў. Гродна, 2009. С. 208—214. * Ліквідацыя грэка-каталіцкай царквы на Лідчыне // Хрысціянства у гістарычным лёсе беларускага народа. Ч. 1. Гродна: ГрДУ, 2009. С. 333—339. * Царква ў Дзікушках на Лідчыне // Хрысціянства у гістарычным лёсе беларускага народа. Ч. 2. Гродна : ГрДУ, 2009. С. 311—316. * Ян Снядэцкі (1756—1830) — навуковец і асветнік гістарычнай Літвы // Гістарычны альманах. Т. 15. 2009. С. 75-88. * Аляксандра Нарбут з Ліды — акадэмік Берлінскай акадэміі навук // 3-я Нефёдаўскія чытанні. Беларускае мастацтва: гісторыя і сучаснасць. ВКЛ у гісторыі Беларусі. Т. III. Мінск. 2009. С. 120—124. * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. // Ліда і Лідчына: да 685-годдзе заснавання горада: матэрыялы рэспубліканскай навукова-практычнай канферэнцыі (Ліда, 3 кастрычніка 2008 г.). Ліда, 2009. С. 44-48. ;2008 * Персанажы Шэкспіра — ў Літве. Граф Дэрбі // Наша Слова. 2008. 30 ліпеня; 6 жніўня. * Персанажы Шэкспіра — ў Літве. Генры Персі Хотспур // Наша Слова. 2008. 27 жніўня. * Персанажы Шэкспіра — ў Літве. Джон Бафорт // Наша Слова. 2008. 15 кастрычніка. * У пошуках знакамітага Вострава //Лідская газета. 2008. 11 лістапада. * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. Пачатак // Наша слова. 2007. 2 траўня. * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. Заканчэнне // Наша слова. 2007. 13 чэрвеня. * Крэскі да біяграфіі генерала К. Кандратовіча // Наша слова. 2007. 10 кастрычніка. * Астранамічная абсерваторыя ў Гародні // Наша Слова. 2008. 16 студзеня. * Астраномія ў Віленскім універсітэце // Наша Слова. 2008. 27 лютага. * Аляксандра Нарбутоўна, лідзянка — акадэмік Берлінскай акадэміі // Наша Слова. 2008. 9 красавіка * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. // Гістарычны альманах. 2007. Т. 13. С. 109—118. ;2000—2007 * Miejsce zawarcia ugody ostrowskiej 1392 r. // Ziemia Lidzka. 2007. № 2. * Каталіцкае Свята Божага нараджэння ў Лідзе // Наша слова. 2006. 27 снежня. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч // Лідскі летапісец. 2005. № 4. С. 12-26. * Паданні вёскі Бабры // Наша Слова. 2005. 17 жніўня. * Гісторыя парафіі ў Ішчалне. 490 гадоў Ішчалнянскай парафіі // Наша Слова. 2005. 15 чэрвеня. * Гайцюнішкі // Наша Слова. 2005. 19 кастрычніка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч на службе БНР // Наша Слова. 2004. 17 сакавіка. * Грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква у Лідзе і Лідскім павеце // Наша слова. 2003. 26 лістапада. * Міністр БНР, генерал Кіпрыян (Цыпрыян) Кандратовіч // Наша слова. 2002. 10 сакавіка; 17 сакавіка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч // Спадчына. 2002. № 1. С. 161—166. * Лідзяне XX стагоддзя // Лідскі летапісец. 2002. № 2. С. 9-11. * Lidzianie XX wieku // Ziemia Lidzka. 2001. № 1. * Kościół greko-katolicki w Lidzie i Ziemi Lidzkiej // Ziemia Lidzka. 2001. № 1. * Мажэйкаўскія сядзібна-паркавыя комплексы // Спадчына. 2001. № 1-2. С. 206—212. * Архітэктура Лідчыны. Готыка // Лідскі Летапісец. 2000. № 3. С. 32-34. * Камень-следавік ў в. Бабры // Лідскі Летапісец. 2000. № 1. С. 24. * Сонечны гадзіньнік у в. Ішчална // Спадчына. 2000. № 2. С. 139—141. * Сонечны гадзіньнік у вёсцы Ішчална // Лідскі Летапісец. 1999. № 4. С. 21. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * «Павет» Леаніда Лаўрэша // Лідскі летапісец. — 2001. — № 3. — С. 1. * Лявон Лаўрэш, рэдактар аднаго з найбольш грунтоўных краязнаўчых сайтаў «Pawet» // Наша слова. — 2008. — 27 лютага. * ''Суднік С.'' Лідскія беларускамоўныя сайты // Наша слова. — 2008. — 10 снежня. * Леаніду Лаўрэшу — 50 // Наша слова. — 2013. — 27 лютага. — С. 1 * ''[[Святлана Валянцінаўна Марозава|Марозава С. В.]]'' [http://pawet.net/ns/2013/09/%E2%84%96_09_%281108%29.html#_Toc349758332 Мае адкрыцці Леаніда Лаўрэша] // Наша слова. — 2013. — 27 лютага. — С. 7. * ''Марозава С. В.'' Мае адкрыцці Леаніда Лаўрэша // Лідская газета. — 2013. — 28 лютага. — С. 4. * ''Марозава С. В.'' [https://www.academia.edu/100996534/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2013_1_61_ Сфера навуковых зацікаўленняў лідскага краязнаўца Леаніда Лаўрэша] // Лідскі летапісец. — 2013. — № 1 (61). — С. 23—24. * [https://www.academia.edu/100996534/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2013_1_61_ Спіс важнейшых публікацый Л. Л. Лаўрэша] // Лідскі летапісец. — 2013. — № 1 (61). — С. 24—26. * ''Чэмер М.'' [http://nastgaz.by/?p=3487 Астраномія — навука светапоглядная] // Настаўніцкая газета. — 2013. — 20 мая. * ''Шчарбачэвіч Ніна.'' [http://zviazda.by/wp-content/uploads/2014/09/30ver-15.indd_.pdf Леанід Лаўрэш: «Кожная знаходка — нагода для радасці»] // Звязда № 185 (27795) 30 верасня 2014 г. * [https://www.livelib.ru/review/815259-vandalin-shukevich-belaruski-arheolag-i-krayaznatsa-leanid-laresh Леанід Лаўрэш. «Вандалін Шукевіч: беларускі археолаг і краязнаўца» — рецензия elefant] // livelib.ru — 2017. — 29 мая. * {{Cite web|url=http://tv-lida.by/2018/03/05/on-ne-predstavlyaet-svoej-zhizni-bez-istorii-i-literatury/|title=Он не представляет своей жизни без истории и литературы — Лидское телерадиообъединение|website=web.archive.org|date=2018-06-10|access-date=2024-04-26|archive-date=10 чэрвеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180610031555/http://tv-lida.by/2018/03/05/on-ne-predstavlyaet-svoej-zhizni-bez-istorii-i-literatury/|url-status=bot: unknown}} // Ліда-ТБ * ''Ціхаміраў Андрэй''. [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/006/%D1%80%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83__%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%BB%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88._%D0%BF%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%87%D1%8B_%D0%B4%D1%83%D1%85._1812,_1831,_1863_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5.html Абуджэнне рэгіянальнай гісторыі?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200226145603/http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/006/%D0%A0%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83:_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88._%D0%9F%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%87%D1%8B_%D0%B4%D1%83%D1%85._1812,_1831,_1863_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5.html |date=26 лютага 2020 }}. Рэцэнзія на кнігу «Паўстанчы дух. 1812, 1831, 1863 гады на Лідчыне». — 2018. — 3 красавіка. * ''Сяргей Чыгрын''. [https://czasopis.pl/ljeanid-lauresz-haczu-realizavac-raniej-zadumanaje/ Леанід Лаўрэш: «Хачу рэалізаваць раней задуманае…»] // Czasopis. — 2019. — № 9(327). — С. 16—18. * ''Сяргей Чыгрын''. Гісторыка-краязнаўчы сайт «Павет» працуе 20 гадоў {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230406171039/https://www.racyja.com/kultura/gistoryka-krayaznauchy-sajt-pavet-p/ |date=6 красавіка 2023 }} * Героі Шэксьпіра ў Лідзкім замку. 9 будынкаў аднаго з найстарэйшых гарадоў Беларусі * Краўцэвіч Аляксандр. «Шпацыры па старой Лідзе»: выдатны дапаможнік для турыстаў і даследчыкаў! * ''Комягина Ольга'' Небанальная история Лиды. Как связаны Петр I и тараканы, «непатрэбныя» туалеты и министр {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200526073143/https://news.tut.by/culture/674768.html |date=26 мая 2020 }} // TUT.BY * ''Трефилов Сергей'' [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/0077/%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B2_%D0%9B%D0%B8%D0%B4%D0%B5.html Секреты улицы Советской в Лиде: Своя «Американка», Фарный костел с соломенной крышей и казино] // Комсомольская Правда * [http://zviazda.by/be/news/20200304/1583301603-shpacyry-pa-staroy-lidze Шпацыры па старой Лідзе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200306091737/http://zviazda.by/be/news/20200304/1583301603-shpacyry-pa-staroy-lidze |date=6 сакавіка 2020 }} // Маладосць * Что пишут лидские авторы и где их почитать: Леонид Лавреш // Принёманские вести. — 2022. — 3 марта. — С. 4. * [https://www.livelib.ru/review/2997811-shpatsyry-pa-staroj-lidze-leanid-laresh Леанід Лаўрэш. Шпацыры па старой Лідзе — рецензия Osman_Pasha] // livelib.ru — 2022. — 1 кастрычніка. * ''Марозава С. В.'' [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/5/%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88%D1%83_-_60_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E.html Леаніду Лаўрэшу — 60 гадоў // Наша слова.pdf № 9 (61), 1 сакавіка 2023.] * ''Чыгрын Сяргей''. Плён працы Леаніда Лаўрэша // Краязнаўчая газета. 2023. 3 сакавіка. * ''Марозава С. В.'' [https://www.academia.edu/98903404/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%A1_%D0%92_%D0%9B%D1%8E%D0%B4%D0%B7%D1%96_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2023_64_%D1%81 Людзі культуры Гродзеншчыны: Леанід Лаўрэш.] — Гродна : ЮрСаПрынт, 2023. * ''Чыгрын Сяргей''. Кніга, прысвечаная лідскаму краязнаўцу // Краязнаўчая газета. № 25(942), ліпень 2023. * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|ЛАЎРЭШ Леанід Лявонцьевіч|146—147}} * ''Марозава С. В.'' [https://www.academia.edu/104730167/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_1_101_ Пра Леаніда Лаўрэша. 60 гадоў з дня нараджэння] // Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 27-43. * [https://www.academia.edu/127871351/%D0%9E%D1%82_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B5%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B4%D0%BE_%D0%BC%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%87%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%80%D1%8B%D1%82%D0%B8%D0%B9_%D0%B2_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B3%D0%BE_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D1%82%D1%8C_%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8F_%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B0_%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D0%B5_%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8_2024_17_1304_25_%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8F_%D0%A1_1_4 От солнечных часов до многочисленных открытий в истории нашего города: путь лидского исследователя Леонида Лавреша] // Принемансие вести. — 2024. — 25 апреля. — С. 1; 4. * ''Суднік Станіслаў''. Вынік шматгадовай працы // Наша слова.pdf № 42 (146), 16 кастрычніка 2024. * ''Грынкевіч Яраслаў''. [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/5_3c/%D1%81%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D1%87%D0%B0_%D0%B7_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D1%83_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5.html Сустрэча з пісьменнікам у роднай школе] // Наша слова.pdf № 48 (152), 27 лістапада 2024. * ''Зенюкевіч Тамара''. [https://www.academia.edu/145813034/%D0%97%D0%B5%D0%BD%D1%8E%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0_%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BA%D0%B0%D1%85_%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D1%87%D0%B0_%D0%B7_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_1_210_6_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2026 'Чарговая гісторыя, сабраная па дробках'. Сустрэча з лідскім пісьменнікам] // Наша слова.pdf № 1 (210), 6 студзеня 2026. * ''Штых Ала''. [https://www.academia.edu/146240043/%D0%A8%D1%82%D1%8B%D1%85_%D0%90%D0%BB%D0%B0_%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D1%87%D0%B0_%D0%B7_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D1%83_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D1%80%D0%BD%D1%96_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_3_212_21_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2026 Сустрэча з пісьменнікам у лідскай кавярні 'Моманты'] // Наша слова.pdf № 3 (212), 21 студзеня 2026. * ''Кішык Ю. Н.'' [https://www.academia.edu/162473826/%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%8B%D0%BA_%D0%AE_%D0%9D_%D0%A0%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88%D0%B0_%D0%A8%D0%BF%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%80%D1%8B_%D0%BF%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B9_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_ Рэцэнзія на кнігу Леаніда Лаўрэша "Шпацыры па старой Лідзе"] // Наша слова.pdf № 5 (214), 4 лютага 2026. *[https://www.radiomaria.by/news/2650-shto-pachytats-farny-kastsjol-u-lidze Радыё Марыя. Што пачытаць? "Фарны касцёл у Лідзе"] == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лаўрэш Леанід Лявонцьевіч}} [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] 67antmzypz70j4kkyrzc509i8br9ix7 Шаблон:Trichechus 10 174672 5121202 1684418 2026-04-05T09:32:12Z Observr1 165706 удакладненне 5121202 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Trichechinae|rang=Род|latin=Trichechus|name=Ламанціны}} iq9q16124hegx1flmrcer93acgd186h Юзаф Пілсудскі 0 187997 5121015 5099056 2026-04-05T03:39:37Z Pabojnia 135280 /* Кіраўнік дзяржавы */ афармленне 5121015 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Юзаф Клеменс Пілсудскі | арыгінальнае імя = {{lang-pl|Józef Klemens Piłsudski}} | партрэт = Pilsudski 1910 1920 LOC hec 14263 restored.jpg | шырыня партрэта = 200px | тытул = [[Спіс прэзідэнтаў Польшчы|Кіраўнік дзяржавы Польшчы]] | парадак = 1 | сцяг = Coat of arms of Poland-official.svg | перыядпачатак = [[14 лістапада]] [[1918]] | перыядканец = [[9 снежня]] [[1922]] (Прэзідэнт) | пераемнік = [[Габрыэль Нарутовіч]] | тытул_2 = [[Прэм’ер-міністр Польшчы]] | парадак_2 = 18 | сцяг_2 = Flag of Poland.svg | перыядпачатак_2 = [[2 кастрычніка]] [[1926]] | перыядканец_2 = [[27 чэрвеня]] [[1928]] | папярэднік_2 = [[Казімір Бартэль]] | пераемнік_2 = [[Казімір Бартэль]] | прэзідэнт_2 = [[Ігнацы Масціцкі]] | тытул_3 = [[Прэм’ер-міністр Польшчы]] | парадак_3 = 23 | сцяг_3 = Flag of Poland.svg | перыядпачатак_3 = [[15 жніўня]] [[1930]] | перыядканец_3 = [[4 снежня]] [[1930]] | папярэднік_3 = [[Валеры Славек]] | пераемнік_3 = [[Валеры Славек]] | прэзідэнт_3 = [[Ігнацы Масціцкі]] | тытул_4 = Генерал-інспектар Узброеных Сіл Польшчы | парадак_4 = 1 | сцяг_4 = POL Wojska Lądowe.svg | перыядпачатак_4 = [[27 жніўня]] [[1926]] | перыядканец_4 = [[12 мая]] [[1935]] | пераемнік_4 = [[Эдвард Рыдз-Сміглы]] | прэзідэнт_4 = [[Ігнацы Масціцкі]] | тытул_5 = Міністр па ваенных справах Польшчы | парадак_5 = 7 | сцяг_5 = Flag of Poland.svg | перыядпачатак_5 = [[16 мая]] [[1926]] | перыядканец_5 = [[12 мая]] [[1935]] | папярэднік_5 = Юліуш Тарнава-Мальчэўскі | пераемнік_5 = Тадэвуш Каспржыцкі | прэзідэнт_5 = [[Мацей Ратай]] (в.а.)<br />[[Ігнацы Масціцкі]] | званне = {{Маршал Польшчы}} | камандаваў = [[Узброеныя сілы Польшчы]] | бітвы = [[Першая сусветная вайна]] <br /> [[Польска-савецкая вайна|Савецка-польская вайна, 1919-1921]] | узнагароды = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Ордэн Белага арла (Польшча, 1921—1939)}}{{!!}}{{Ордэн За воінскую доблесць 1 ступені}}{{!!}}{{Ордэн За воінскую доблесць 2 ступені}} {{!}}- {{!}} {{Ордэн За воінскую доблесць 4 ступені}}{{!!}}{{Ордэн За воінскую доблесць 5 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Адраджэння Польшчы 1 ступені}} {{!}}- {{!}} {{Крыж Незалежнасці з мячамі}}{{!!}}{{Крыж адважных (чатыры разы)}}{{!!}}{{Залаты Крыж Заслугі}} {{!}}- {{!}}{{Залаты Крыж Заслугі}}{{!!}}{{Залаты Крыж Заслугі}}{{!!}}{{Залаты Крыж Заслугі}} {{!}}- {{!}}{{Кавалер Вялікага крыжа ордэна Леапольда I}}{{!!}}{{Кавалер Вялікага крыжа Савойскага ваеннага ордэна}}{{!!}}{{Кавалер Вялікага крыжа ордэна Святых Маўрыкія і Лазара}} {{!}}- {{!}} {{Ордэн Белай ружы}}{{!!}}{{Кавалер Вялікага Крыжа ордэна Ганаровага легіёна}}{{!!}}{{Ваенны медаль (Францыя)}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Міхая Адважнага}}{{!!}}{{Ордэн Міхая Адважнага}}{{!!}}{{Ордэн Арлінага крыжа 1 класа}} {{!}}- {{!}} {{Чэхаславацкі Ваенны крыж 1918}}{{!!}}{{Ордэн Узыходзячага сонца 1 класа}}{{!!}}{{Ордэн Жалезнай кароны 3-й ступені}} {{!}}- {{!}}{{Крыж Свабоды 1 класа 1 ступені}}{{!!}}{{Крыж Свабоды 3 класа 1 ступені}} {{!}}} | аўтограф = Józef Piłsudski Signature.svg }} '''Ю́заф Кле́менс Пілсу́дскі''' ({{lang-pl|Józef Klemens Piłsudski}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польскі ваенны і палітычны дзеяч, барацьбіт за незалежнасць, першы кіраўнік [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|незалежнай Польшчы]] ў 1918—1922 гадах і галоўнакамандуючы [[Войска польскае|Войска польскага]] з 11 лістапада 1918 года, першы маршал Польшчы з 1920 года; двойчы [[Прэм’ер-міністр Польшчы|прэм’ер Польшчы]] (1926—1928 і 1930), стваральнік г. зв. [[Санацыя (Польшча)|санацыйных]] урадаў, якія былі ўведзеныя ў 1926 годзе ў выніку [[Майскі пераварот (Польшча)|дзяржаўнага перавароту]], пасля якога Пілсудскі засяродзіў у сваіх руках амаль дыктатарскія паўнамоцтвы. Кавалер вялікай колькасці ордэнаў і ганаровых адзнак, як польскіх, так і замежных<ref>''Wacław Jędrzejewicz''. Kalendarium Życia Józefa Piłsudskiego, 1867—1935 — Instytut Książki. — ISBN 978-83-88736-92-6.</ref>, ганаровы доктар шэрагу ўніверсітэтаў міжваеннай Польшчы. У маладосці, падчас канспіратыўнай работы, вядомы пад псеўданімамі «Віктар» (''Wiktor'') і «Мечыслаў» (''Mieczysław''). Прыхільнікі Пілсудскага, асабліва з часоў службы ў легіёнах, ужывалі такія яго мянушкі як — «Камендант» (''Komendant''), «Дзядуля» (''Dziadek'') і «Маршал» (''Marszałek''). Юзаф Пілсудскі — асоба, заслугі якой перад незалежнаю Польшчаю паўсюдна прызнаныя. Адначасова з яго імем звязана і шмат супярэчнасцей: палітычныя рэпрэсіі, стварэнне [[Бяроза-Картузскі канцэнтрацыйны лагер|Бяроза-Картузскага канцэнтрацыйнага лагера]]<ref name=PK>''Wojciech Śleszyński''. [https://web.archive.org/web/20050325004142/http://kamunikat.net.iig.pl/www/czasopisy/bzh/20/15.htm Aspekty prawne utworzenia obozu odosobnienia w Berezie Kartuskiej i reakcje środowisk politycznych]. Białoruskie Zeszyty Historyczne nr 20.</ref> і турмаў для няўгодных рэжыму Пілсудскага асоб<ref name=Shim>''Шымуковіч С. Ф.'' Гісторыя Беларусі — Мн.: Вышэйшая школа, 2007. — с. 368 {{ISBN|978-985-06-1403-2}}, с. 277—281.</ref>, пытанне [[Майскі пераварот (Польшча)|майскага перавароту]], імкненне да ўсталявання асабістай дыктатуры і пабудаваны [[культ асобы]]. 11 лістапада 1918 года, калі [[Каралеўства Польскае (1916—1918)|Рэгенцкая рада]] перадала Пілсудскаму ўладу над польскім войскам, святкуецца ў сучаснай [[Польшча|Польшчы]] як [[Дзень Незалежнасці Польшчы|Дзень Незалежнасці]]. == Дзяцінства і маладосць == [[Файл:Herb Piłsudski.PNG|thumb|240px|left|Герб Пілсудскіх]] [[Файл:Piludski w szkole.jpg|thumb|240px|Юзаф Пілсудскі — вучань школы]] Нарадзіўся [[5 снежня]] [[1867]] у вёсцы [[Залавас|Зулаў]] (ці ''Зулава'') [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], у патрыятычнай польскай сям’і. Бацька [[Юзаф Вінцэнт Пілсудскі]] ([[1833]]—[[1902]]), быў падчас [[Паўстанне 1863-1864|паўстання 1863—1864]] камісарам Нацыянальнага ўрада ў [[Расіенскі павет|Расіенскім павеце]]<ref name="Ziuk">Ziuk, rodzina, Zułów, 1867—1877; Polska Piłsudskiego, Epoka, czyny i dziedzictwo Marszałka, nr 1, 5 lutego 2009, s.24; Rzeczpospolita</ref>, маці — Марыя Пілсудская (у дзявоцтве — Білевіч) ([[1842]]—[[1884]]) — паходзіла з вядомага шляхецкага рода гербу Магіла. Бацькі ўзялі шлюб непасрэдна перад паўстаннем. Пасля падаўлення паўстання, уцякаючы ад пераследаванняў з боку расійскіх уладаў, Юзаф Вінцэнт Пілсудскі ўцёк з Жмудзі ў Літву, дзе гэтаксама шмат разоў мяняў месца пражывання. Толькі восенню ці ўзімку 1863 маладыя пачалі стала жыць у Зулаве, вялікім, але занядбалым мястэчку. Новы ўладальнік, Юзаф Вінцэнт Пілсудскі зрабіў стаўку на мадэрнізацыю — грунтоўна перабудаваў сваё ўладанне, запрасіў спецыялістаў, у тым ліку з-за мяжы. На ўзбярэжжы Меры пабудаваў вялікі трохпавярховы млын, вялікі вінакур, завод па вырабу дрожжаў, цэглы і шкіпінару. Таксама пабудаваў новы двор<ref name="Ziuk"/>. У Зулаве 5 снежня 1867 нарадзіўся Юзаф Клеменс Пілсудскі. Быў ужо чацвёртым дзіцём — у [[1864]] годзе нарадзілася Хелена, у [[1865]] — Зоф’я, а ў [[1866]] — [[Браніслаў Пілсудскі]]. Пасля Юзафа, якога ў сям’і называлі Зюкам, нарадзіліся яшчэ Адам, Казімеж і Марыя, Ян, Людвіка, Каспер і блізняты Пётр i Тэадора (памёрлі калі ім было па 1,5 гады). Юзаф быў ахрышчаны [[15 снежня]] [[1867]] ў касцёле ў маёнтку Соракполь (тагачасны Свенцянскі дэканат) ксяндзом Тамашам Валінскім. Хроснымі бацькамі былі Юзаф Марцінкоўскі і Канстанцыя Рагальская<ref>Adam Borkiewicz: Źródła do biografii Józefa Piłsudskiego z lat 1867—1892, Niepodległość. T. XIX. Warszawa: 1939.</ref>. Марыя Пілсудская выхоўвала сваіх дзяцей у духу глыбокага патрыятызму, а таксама дбала аб іх адукацыі. Дзяцей вучылі запрошаныя настаўнікі. Так мову выкладалі немка і францужанка<ref name="Ziuk"/>. У ліпені 1875 годзе ў Зулаве адбываецца вялікі пажар, які нішчыць амаль усё. Для Пілсудскіх гэта значыла канец дабрабыту. Спробы ўзняць маёнтак, чарговыя пазыкі і крэдыты не прыносілі эфекту. Сям’я вымушана была пакінуць двор і жыць у дастаткова сціплых умовах у [[Вільня|Вільні]]<ref name="Ziuk"/>. == Навучанне ў Вільні і Харкаве == У 1877 годзе Юзаф, разам з братам Браніславам, пачаў навучанне ў размешчанай у гмаху былога ўніверсітэта [[1-я Віленская мужчынская гімназія|1-й Віленскай гімназіі]], у той час месцы інтэнсіўнай [[русіфікацыя|русіфікацыі]]. Будучы кіраўнік Польшчы ўспамінаў гімназічныя гады як самыя цяжкія ў яго жыцці:{{цытата|''Гімназічны перыяд жыцця быў для мяне сапраўднай катаргай… Нават бычыная скура не ў стане вытрымаць апісання бясконцых зняваг і здзекаў з боку настаўнікаў, насмешак над усім тым, што мы з маленства шанавалі і любілі… Пачуццё прыгнёту, пачуццё раба, якога ў любую хвіліну могуць раздавіць як чарвяка, каменем ляжала на маім сэрцы''<ref>Цыт. пав. Смалянчук А. Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г.-СПб, 2004, С.103.</ref><ref>Konspirator za młodu 1877—1885, Polska Piłsudskiego, Epoka, czyny i dziedzictwo Marszałka, nr 2, 12 lutego 2009 r., Rzeczpospolita</ref>.}} У 1882 годзе абодва браты (разам з іншымі сябрамі) заснавалі гурток самаадукацыі пад назвай ''Spójnia'' ('''Еднасць'''), які займаўся дастаўкай з [[Варшава|Варшавы]] польскай літаратуры.{{efn|У тым ліку перакладаў прац [[Чарльз Дарвін|Дарвіна]], [[Аўгуст Камтэ|Аўгуста Камтэ]], ці публікацый [[сацыялізм|сацыялістаў]] — напрыклад ''Proletariat''.}}. У верасні 1884 годзе памерла цяжка хворая маці. Праз год Юзаф здае выпускныя іспыты (найлепшыя адзнакі па [[гісторыя|гісторыі]] — чацвёрка і [[геаграфія|геаграфіі]] — пяцёрка, найгоршыя — па мовах, акрамя [[французская мова|французскай]]). Восенню пачаў вучобу на медфаку Харкаўскага ўніверсітэта. Там пачаў займацца нелегальнай палітычнай дзейнасцю ў студэнцкіх арганізацыях, трапіў у шырокія колы інтэлігенцыі, звязанай з ''[[Народная Воля|Народнай Воляй]]'' (удзельнічаў у некалькіх сустрэчах). [[2 сакавіка|2]] і [[3 сакавіка]] [[1886]] года браў удзел у студэнцкай дэманстрацыі з нагоды 25-годдзя скасавання прыгону; быў сярод 150 затрыманых царскай паліцыяй. Пасля экзаменаў за І курс, вясной [[1886]] г. спрабаваў перавесціся ва ўніверсітэт у [[Тарту]], аднак там не прынялі дакументаў з-за яго ранейшай палітычнай дзейнасці. == Арышт і ссылка == [[Файл:Pilsudski wanted.jpg|thumb|240px|Памятная ўлётка 1928 г. з фатаздымкам расійскай аб’явы пра росшук Пілсудскага ўзору 1887 г. і польскім перакладам.]] [[22 сакавіка]] [[1887]] г. Юзаф Пілсудскі быў арыштаваны па абвінавачанні ў замаху на жыццё цара [[Аляксандр III (імператар расійскі)|Аляксандра III]] (1845—1894), удзельнікамі якога былі члены ''Тэрарыстычнай фракцыі Народнай Волі''. У склад групы змоўшчыкаў таксама ўваходзіў брат [[Уладзімір Ленін|Леніна]] {{нп5|Аляксандр Ульянаў|Аляксандр Ульянаў|ru|Александр Ульянов}}. Пілсудскі быў правадніком па [[Вільня|Вільні]] аднаго з тэрарыстаў, які спрабаваў здабыць атруту, неабходную для таго, каб забіць цара. Брат, Браніслаў Пілсудскі, выконваў больш важныя функцыі. У рэшце рэшт Юзафа разглядалі як сведку ў працэсе змоўшчыкаў, аднак [[май|1 мая]] [[1887]] г. ён быў асуджаны на пяцігадовую ссылку ўглыб [[Расія|Расіі]]{{efn|Браніслаў атрымаў 15 гадоў, астатнія змоўшчыкі — смяротны прысуд (аднак павесілі пяць з іх).}}. У пачатку кастрычніка [[1887]], разам з іншымі асуджанымі, Пілсудскі дасягнуў [[Іркуцк]]a, дзе павінен быў чакаць перасылкі да месца пасялення — [[Кірэнск]]a. [[1 лістапада]] ў іркуцкай вязніцы ўспыхвае бунт. Пілсудскі не браў у ім непасрэднага ўдзелу, быў моцна збіты салдатамі і страціў два пярэднія зубы. За ўдзел у бунце быў асуджаны яшчэ на паўгода турмы. Да Кірэнска Пілсудскі прыбывае [[23 снежня]] [[1887]] і жыве там да ліпеня [[1890]] г. Там жа сустракае іншых ссыльных палякаў і былых паўстанцаў 1863 г. Спыніўшыся ў доме сацыяліста ''Станіслава Ландэ'' знаёміцца са сваім першым каханнем ''Леанардай Левандоўскай'' (з’яўлялася сястрой жонкі Ландэ). Ужо на пачатку жніўня [[1890]] г. Пілсудскага перасяляюць у невялікую сібірскую вёсачку Тунка. == Польская сацыялістычная партыя == [[Файл:Mlody Pilsudski.jpg|thumb|240px|Малады Пілсудскі пасля вяртання з [[Сібір]]ы]] {{main|Польская сацыялістычная партыя}} У Вільню Пілсудскі вяртаецца [[1 ліпеня]] [[1892]], звязваецца з сацыялістычным рухам, быў віленскім карэспандэнтам падпольнага часопіса ''Przedświt'' (''Досвітак''), дзе пісаў пад псеўданімам ''Rom''. Пачынаючы з лютага [[1893]] г., у рамках [[Польская сацыялістычная партыя|ППС]], удзельнічае ў працы г. зв. Літоўскай секцыі ППС. Падтрымліваў кантакты з членамі Замежнага саюза польскіх сацыялістаў. У [[1894]] абраны прадстаўніком літоўскай секцыі ў Цэнтральным Рабочым Камітэце ППС (ЦКР ППС) i стае галоўным рэдактарам газеты ''Працоўны'' (''Robotnik''). Падчас работы ў гэтым выданні, а таксама беручы ўдзел у пасяджэннях ЦВК ППС, знаёміцца з будучым прэзідэнтам II Рэчы Паспалітай, [[Станіслаў Вайцяхоўскі|Станіславам Вайцяхоўскім]]. З мая па жнівень [[1896]] г. Пілсудскі наведвае [[Лондан]], як прадстаўнік ЦКР ППС на IV з’ездзе ''II Інтэрнацыянала'' (акрамя яго, падзеленую Польшчу прадстаўлялі [[Ігнацы Дашынскі]], [[Ігнацы Масціцкі]], {{нп5|Баляслаў Енжэеўскі|Баляслаў Енжэеўскі|pl|Bolesław Jędrzejowski}} i {{нп5|Аляксандр Дэнбскі|Аляксандр Дэнбскі|pl|Aleksander Dębski}}). Разам з імі Пілсудскі запланаваў галасаванне па прапанове падтрымкі дэлегатамі з’езду барацьбы палякаў за незалежнасць. Рэзалюцыю падтрымалі [[Карл Лібкнехт]] i [[Карл Каўцкі]], супраць была [[Роза Люксембург]]. Тэкст дакументу быў зменены на менш радыкальны. === Выдавецкая дзейнасць === Пасля вяртання на радзіму сканцэнтраваўся на выдавецкай дзейнасці. У [[1898]], між іншага, выдае ўласны пераклад скрадзенай ППС тайнай брашуры, аўтарам якой быў варшаўскі генерал-губернатар Аляксандр Імерэтынскі. Гэта акцыя мела вялікі поспех і стала галоўнай прычынай адклікання губернатара царом — у брашуры ўтрымлівалася апісанне метадаў, якімі карысталіся царскія спецслужбы. === Шлюб === У [[1899]] Пілсудскі ажаніўся з {{нп5|Марыя Юшкевіч|Марыяй Юшкевіч|pl|Maria Piłsudska (żona)}} (у дзявоцтве — Каплеўскай), дзеячом ППС. Юшкевіч належала да евангелісцкай царквы{{efn|Ажанілася, была разведзеная са сваім папярэднім мужам, ад якога мела дачку — Ванду.}}, Каб пабрацца шлюбам з Юшкевіч, Пілсудскі змяняе веравызнанне і пераходзіць у пратэстантызм ([[май|24 мая]] ў [[Ломжа|Ломжы]]). Шлюб адбываецца [[15 ліпеня]] [[1899]] у пратэстанцкім зборы вёскі {{нп5|Папроць Дужа|Папроць Дужа|pl|Paproć Duża}}. === Чарговы арышт і ўцёкі === Сужэнцы пераехалі ў [[Лодзь]], дзе на вуліцы Усходняй, 19 Пілсудскі, які выдаваў сябе за юрыста, кіраваў размешчанай на другім паверсе друкарняй. Хацелі пазбегнуць размяшчэння друкарні на другім паверсе з-за шуму, аднак на першым паверсе быў склад панчох і баваўняных вырабаў. Праблемы дзейнасці тайнай друкарні Пілсудскі апісаў ва ўспамінах ''Bibuła — walka rewolucyjna w zaborze rosyjskim''. У пачатку [[1900]] г. ўзмацніліся арышты і ператрусы ў дамах асоб, якіх падазравалі ў падпольнай дзейнасці. Уначы з [[21 лютага|21]] на [[22 лютага]] [[1900]] г., пасля выкрыцця дзейнасці выдавецтва, Пілсудскі быў зноў арыштаваны. Папярэдняе следства вялося ў Лодзі, але [[17 красавіка]] яго пасадзілі ў камеру нумар 39 X-га павільёну [[Варшава|варшаўскай]] цытадэлі. Там Пілсудскі чакаў канца працэсу, падчас якога быў абвінавачаны не толькі ў распаўсюджванні нелегальнай прэсы і літаратуры, але таксама і ва ўдзеле ў забойстве двух шпікаў. У вязніцы пачаў сімуляваць псіхічнае захворванне. Дыягназ аб псіхічных парушэннях, якія праяўляюцца між іншым у агідзе да асоб, апранутых у мундзіры, паставіў яму кіраўнік варшаўскага шпіталя для звар’яцелых, якога Пілсудскі зачараваў доўгай размовай аб прыгажосці Сібіры (кіраўнік быў [[бураты|буратам]]). У той час яго перавялі для далейшага даследавання ў пецярбургскі шпіталь Мікалая Цудатворца, адкуль дзякуючы польскаму ўрачу (дзеячу ППС) Уладзіславу Мазуркевічу, Пілсудскаму ўдалося ўцячы 14 мая [[1901]] г., арганізатарам уцёкаў быў {{нп5|Аляксандр Сулкевіч|Аляксандр Сулкевіч|pl|Aleksander Sulkiewicz}}. Галоўны ўрач шпіталя, [[Атон Антонавіч Чачот|Атон Чачот]], падаў прашэнне аб адстаўцы, якое задаволілі. Уцёкі забяспечылі Пілсудскаму пашану сяброў ППС. У 1902 г. ён быў абраны ў пашыраны склад ЦКР. == Спробы арганізацыі ўзброеных фарміраванняў == Пасля непрацяглага знаходжання ў Лондане Пілсудскі вярнуўся ў Польшчу і заспеў слабыя партыйныя структуры і апусцелую партыйную касу. У кароткі тэрмін распачаў рашучыя дзеянні, накіраваныя на паляпшэнне сітуацыі і радыкалізацыю дзеянняў арганізацыі. З [[1902]] г. распачалося выданне новага часопіса пад назвай «Барацьба» (''Walka''). === Падарожжа ў Японію === У лютым [[1904]] г., пад уплывам сітуацыі на Далёкім Усходзе, пачаў думаць пра арганізацыю падпольных баявых груп. Падчас [[руска-японская вайна|руска-японскай вайны]] ([[1904]]—[[1905]]), жадаючы выкарыстаць клопаты царскага рэжыму, дзеячы ППС наладзілі неафіцыйныя кантакты з прадстаўнікамі іншых груповак, якія змагаліся за незалежнасць, у тым ліку і з [[Нацыянальна-дэмакратычная партыя Польшчы|Нацыянальнай Дэмакратыяй]]. У размовах з [[Раман Дмоўскі|Раманам Дмоўскім]] пасрэднікамі былі {{нп5|Зыгмунт Баліцкі|Зыгмунт Баліцкі|pl| Zygmunt Balicki}} i {{нп5|Станіслаў Грабскі|Станіслаў Грабскі|pl| Stanisław Grabski}}. Сацыялісты выказаліся за стварэнне польскіх легіёнаў у [[Японія|Японіі]], якія б складаліся з палякаў-дэзертыраў з [[Расійская імперыя|расійскай]] арміі. Да гэтай думкі дзеячы нацыянальна-дэмакратычнага руху аднесліся дастаткова скептычна. ППС спрабавала звязацца з японскімі пасольствамі ў Лондане і [[Парыж]]ы, прапануючы ім перадачу разведвальнай інфармацыі ўзамен на падтрымку палякаў па пытаннях незалежнасці на будучай канферэнцыі пасля падпісання мірнага дагавора. Аднак гэтага не ўдалося зрабіць і ППС вырашыла накіраваць у [[Токіа]] Пілсудскага і {{нп5|Тытус Філіповіч|Тытуса Філіповіча|pl| Tytus Filipowicz}}. Праз Лондан, [[Нью-Ёрк]], [[Сан-Францыска]] i [[Ганалулу]] пасланцы ППС дасягнулі [[Токіа]]. Наведаўшы, між іншым, Генеральны Штаб, дэлегацыя заклікала японскі ўрад субсідаваць баявую арганізацыю ППС, дастаўкі зброі, падтрымаць вылучэнне польскага пытання на міжнароднай арэне і стварэнне польскага легіёна на тэрыторыі Японіі. Японскі ўрад на перамовах прадстаўляў генерал ''Ацушы Мурату'', які адразу адмовіўся ад канцэпцыі стварэння польскіх узброеных аддзелаў. Сярод палякаў, з пункту гледжання японцаў, не было адзінства. У той час у Токіа знаходзіўся Раман Дмоўскі, які ствараў вобраз ППС, як маргінальнай групы, і займаўся толькі становішчам польскіх палонных з царскай арміі, якія ўтрымліваліся ў японскіх лагерах. Дмоўскі і Пілсудскі нават сустрэліся, але змест іх размовы застаўся не вядомы. Пасля лідар [[Нацыянальна-дэмакратычная партыя Польшчы|нацыянальных дэмакратаў]] склаў японскаму міністэрству замежных спраў дакладную запіску, у якой аднаўляў удзел у ваенным супрацоўніцтве з палякамі. Дмоўскі імкнуўся праводзіць палітыку «разумнага згодніцтва». Па гэтай прычыне японцы не пайшлі на пагадненне з ППС. Усё скончылася перадачай апошняй 20 тысяч фунтаў{{efn|Англійскі фунт быў у той час сусветнай валютай.}}. == Утварэнне атрадаў і паўваенных груп == Вярнуўшыся ў краіну, на канферэнцыі ЦКР у [[Кракаў|Кракаве]] Пілсудскі выказаўся за пачатак рашучых палітычных дзеянняў і ўзброеных выступленняў. Вынікам гэтай дзейнасці была дэманстрацыя [[13 лістапада]] [[1904]] года на Грыбоўскай плошчы (Plac Grzybowski) ў Варшаве, якая перайшла ў вулічныя беспарадкі. З пачаткам [[рэвалюцыя 1905 года|рэвалюцыі 1905 года]] Пілсудскі стварыў ''баявую арганізацыю ППС'' для барацьбы з самадзяржаўем. Ён стаў кіраўніком гэтай арганізацыі, якую зрабіў у значнай ступені незалежнай ад уплыву кіраўніцтва партыі, дзе пераважалі незадаволеныя радыкальнымі поглядамі Пілсудскага старыя дзеячы. Хутка колькасць членаў баявой арганізацыі дасягнула 2 тысяч. Яны здзяйснялі замахі на царскіх саноўнікаў, напады на павятовыя касы і цягнікі, якія перавозілі грошы, большая частка насельніцтва лічыла іх звычайнымі бандытамі. На такое стаўленне ўплывала і настроеная супраць ППС частка нацыянальнай дэмакратыі. === ППС-рэвалюцыйная фракцыя === У лістападзе [[1906]] г. у [[Вена|Вене]] адбываецца раскол у ППС. Пілсудскі ўзначаліў ''ППС-рэвалюцыйную фракцыю'', у якую ўвайшла большасць членаў Баявой арганізацыі. Хутка ППС-РФ пачала сутыкацца з фінансавымі праблемамі, выйсцем з якіх былі ўзброеныя напады на банкі і паштовыя цягнікі з мэтай іх рабавання (г. зв. [[экспрапрыяцыя|экспрапрыяцыі]]). [[26 верасня]] [[1908]] г. баявая арганізацыя правяла ўдалую аперацыю пад Бязданамі, напаўшы на паштовы вагон цягніка, які праязджаў праз аддаленую на 25 км ад Вільні станцыю. Баевікі здабылі каля 200 тыс. рублёў. Грошы пайшлі на аплату пазык арганізацыі і падтрымку сем’яў арыштаваных і іх сем’яў. Прыкладна ў той самы час Пілсудскі, які здаўна перажываў глыбокі крызіс у сямейных адносінах, знаёміцца з Аляксандрай Шчарбінскай. У іх нарадзіліся дзве дачкі — Ванда (1918) і Ядвіга (1920). Неафіцыйныя адносіны мелі месца да [[1921]] г., калі памёрла першая жонка Пілсудскага, што дазволіла Пілсудскаму [[25 кастрычніка]] 1921 г. ажаніцца з Шчарбінскай. === Саюз актыўнай барацьбы === [[Файл:Pilsudski 1910 1920 LOC hec 14263.jpg|thumb|240px|Здымак 1915—1918 гг.]] Пад канец чэрвеня [[1908]] г. у [[Львоў|Львове]] па ініцыятыве Пілсудскага з’явіўся падпольны {{нп5|Саюз актыўнай барацьбы (Польшча)|Саюз актыўнай барацьбы|pl|Związek Walki Czynnej}} (''Związek Walki Czynnej''), якім кіраваў {{нп5|Казімеж Саснкоўскі|Казімеж Саснкоўскі|pl|Kazimierz Sosnkowski}}. Саюз быў звязаны з ППС-РФ, але імкнуўся не звяртаць увагі на партыйныя падзелы — далучаліся і іншыя, пераважна невялікія арганізацыі па барацьбе за незалежнасць, таму ў яго шэрагах апынуўся, між іншым, [[Уладзіслаў Сікорскі]]. Статут арганізацыі быў пазбаўлены партыйнай рыторыкі — Саюз, на думку Пілсудскага, павінны быў стаць асновай будучай польскай арміі. У жніўні [[1909]] г. Пілсудскі зноўку ўвайшоў у склад, абранага на з’ездзе ў Вільні ЦРК, стаўшы асобай, уплыў якой на пачынанні ў партыі быў вырашальным. Пілсудскі ў гэты час быў галоўным натхняльнікам антырасійскай пазіцыі палякаў, планаваўшых пры дапамозе [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]] вярнуць незалежнасць Польшчы (свае пастулаты ён змясціў у ''Практычных заданнях рэвалюцыі ў захопленых польскіх землях Расіі''('Zadaniach praktycznych rewolucji w zaborze rosyjskim') у [[1901]]), у адрозненні ад нацыянальных дэмакратаў, якія хацелі спярша аб’яднаць польскія землі пад царскім скіпетрам, а потым ужо імкнуцца да атрымання незалежнасці. Пазней дзейнасць арганізацыі была звязана з легальнымі польскімі структурамі — Саюзам стральцоў ([[Львоў]]), таварыствам «Стралец» ([[Кракаў]]) і Польскімі стралецкімі атрадамі. У [[1912]] г. Пілсудскі абіраецца Галоўным камендантам Саюза стральцоў і атрымлівае псеўданім ''Мечыслаў''. Кіраўніком яго штабу быў абраны Казімеж Саснкоўскі. == Адносіны Пілсудскага да беларусаў і беларускага руху падчас ранняга этапу дзейнасці (1899—1908) == Беларускі даследчык Юрый Кітурка піша пра гэта так: ''У другой палове 90-х г. ХIХ ст. беларускай праблематыцы Юзаф Пілсудскі аддаваў няшмат увагі. У гэты перыяд на землях былога [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] яго найбольш цікавіла толькі барацьба з русіфікацыяй і суперніцтва з Бундам і расійскімі рэвалюцыянерамі за ўплывы сярод мясцовага пралетарыяту. Упершыню пра беларусаў як пра асобную нацыю Пілсудскі грунтоўна выказаўся ў лісце да Леона Васілеўскага ад [[19]] [[лістапад]]а [[1899]] г. Асобна пра беларусаў Пілсудскі пісаў: {{цытата|Пра беларусаў дастаткова сказаць некалькі слоў — адзначыць неакрэсленасць іх нацыянальных пачуццяў і крыху пра ганенні на мову і рэлігію.}} У словах лідара ППС, несумненна, адчуваецца крайні прагматычны падыход да іншых нацый. У гэтым выпадку ён аддаў беларусам роўна столькі ўвагі, колькі яны, па яго меркаваннях, заслугоўвалі сілай нацыянальнага руху і ўзроўнем імкнення да самаарганізацыі. Пілсудскі добра ведаў, што ні адной аформленай беларускай групы на той час не існавала, асэнсаванне беларусамі сваіх нацыянальных інтарэсаў практычна не было адчувальным, таму ў барацьбе з царызмам ён разлічваў на іх значна менш, чым, напрыклад, на [[украінцы|ўкраінцаў]] ці [[літоўцы|літоўцаў]]. У той час Пілсудскі ўсвядоміў для сябе неабходнасць узброенай барацьбы з расійскай уладай. Ён складаў планы паўстання, у якіх Літва, Беларусь і Украіна заўсёды займалі важнае месца. лідар ППС разлічваў, што на гэтых землях па даўняй традыцыі актыўна падтрымаюць выступленне ў Польшчы. Ён разумеў, што калі б удалося ўзгадніць нацыянальна-вызваленчыя акцыі на тэрыторыях усёй былой Рэчы Паспалітай, то шанцы на перамогу ў Каралеўстве значна павялічыліся б. У стаўленні будучага кіраўніка II Рэчы Паспалітай да беларускага, украінскага і літоўскага народаў у гэты перыяд няцяжка прасачыць важную рысу: яны заўсёды разглядаліся Пілсудскім як несумненныя патэнцыяльныя саюзнікі ў барацьбе польскіх сацыялістаў за незалежнасць Польшчы. Ён спадзяваўся, што разбудзіць іх палітычную свядомасць можна з меншымі высілкамі, чым у расіян, бо ў іх ''няма веры ў цара''. Узначаліць барацьбу з царскім рэжымам павінен быў польскі пралетарыят, які, на думку лідара ППС, заваюе вольнасць не толькі для сябе, але і для іншых нацый. Аднак гэта была далёкая перспектыва, таму Пілсудскі і яго паплечнікі значна больш увагі аддавалі актывізацыі ўсіх магчымых сепаратных рухаў у Расійскай Імперыі. Пілсудскі не пісаў пра ўзровень цывілізаванасці і культуры беларускага народа, але ўскосна даў зразумець, што беларусаў з заходніх губерняў ён ставіў вышэй за жыхароў усходу Беларусі. Лідар ППС бачыў розніцу паміж беларусамі-праваслаўнымі і беларусамі -каталікамі. Апошнія, на яго думку, мелі больш высокі ўзровень нацыянальнай самасвядомасці і актыўна працавалі над развіццём беларускай нацыі. Пілсудскі добра ведаў, што амаль усю працу пасля стварэння сваёй першай нацыянальнай партыі (БРП-БРГ-[[Беларуская сацыялістычная грамада|БСГ]]) правялі беларусы-каталікі і разумеў, што менавіта яны, нягледзячы на іх адносную нешматлікасць, з’яўляюцца галоўнай сілай у беларускім руху. Рэвалюцыя 1905 г. істотна не змяніла стаўлення Пілсудскага да беларусаў. Растлумачыць гэта можна тым, што падзеі 1905—1907 г. на Беларусі значна саступалі сваім маштабам і ўздымам рэвалюцыйным акцыям у Расіі і Польшчы, а беларускі нацыянальны рух так і не здолеў стаць масавым і не знайшоў шырокай падтрымкі ў мясцовага насельніцтва''.<ref>Кітурка Юрый Беларускае пытанне ў палітычнай канцэпцыі Юзафа Пілсудскага // Беларускі гістарычны агляд, Том 6, Сшыткі 1-2, Снежань 1999 [http://www.lingvo.minsk.by/~bha/06/bha06idx.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070206082631/http://www.lingvo.minsk.by/~bha/06/bha06idx.htm|date=6 лютага 2007}}</ref>'' == I сусветная вайна == [[Файл:Piłsudski ze sztabem w Kielcach (poczt. M Fuks 1914).jpg|thumb|240px|Юзаф Пілсудскі са сваім штабам у Кельцах]] {{main|Першая сусветная вайна|Гісторыя Польшчы}} У перыяд, які папярэднічаў выбуху [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] Пілсудскі заангажаваўся ў арганізацыю разнастайных паўваенных арганізацый у [[Галіцыя|Галіцыі]]. На з’ездзе прыхільнікаў актыўнай барацьбы [[25 жніўня]] [[1912]] у [[Закапанэ]] ён быў ініцыятарам стварэння ''Польскага вайсковага скарба''. [[1 снежня]] [[1912]], пад час [[Першая балканская вайна|Першай балканскай вайны]] ''Часовая камісія сканфедэраваных аб’яднанняў па барацьбе за незалежнасць'' (''Komisja Tymczasowa Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych'') прызначыла Пілсудскага галоўным камендантам ваенных сіл. У [[1913]] годзе арганізаваў у Строжы, ля [[Ліманава]], курс афіцэрскай школы Стралецкага саюза. Ён быў там адным з выкладчыкаў, апублікаваўшы пазней (пад псеўданімам ''Z. Mieczysławski'') ''Ваенную геаграфію Царства Польскага'', у якой аналізаваў размяшчэнне царскіх войск на польскіх землях у перспектыве магчымых баявых дзеянняў. У пачатку [[1914]] г. Пілсудскі знаходзіўся ў [[Швейцарыя|Швейцарыі]], [[Францыя|Францыі]] i [[Бельгія|Бельгіі]], дзе наведваў арганізаваныя на чужыне стралецкія аддзелы. Таксама чытае там шэраг лекцый на тэму [[паўстанне 1863-1864|паўстання 1863—1864 гг]] (у той самы час выйшла ў [[Познань|Познані]] яго праца пад назвай ''22 студзеня 1863'') i праблем у стварэнні польскіх узброеных сіл.{{efn|Рускі эсэр [[Віктар Чарноў]] у выдадзеных у 1952 г. успамінах напісаў, што Пілсудскі ў сваіх прамовах сцвярджаў, што ''Расія будзе пераможана Аўстрыяй і Германіяй, а тыя, у сваю чаргу, будуць пераможаныя англа-французскімі сіламі (ці англа-амерыкана-французскімі). Усходняя Еўропа будзе пераможана Цэнтральнай, а Цэнтральная, у сваю чаргу, Заходняй.''}}. === Польскія легіёны === [[Файл:Sztab Kompanii Kadrowej Kielce, 1914.jpg|thumb|240px|Штаб 1 пяхотнага палку ў Кельцах. Злева направа: дыпламат Міхал Сакальніцкі, Уладзіслаў Беліна-Пражмоўскі, шафёр, Казімеж Саснкоўскі, Мечыслаў Рыж-Траяноўскі, Юзаф Пілсудскі, Валерый Славек.]] [[Файл:Pilsudski and officers 1915.jpg|thumb|240px|Пілсудскі і яго афіцэры ў 1915 г.]] [[28 ліпеня]] [[1914]] г. распачалася аўстрыйска-сербская вайна. Яна стала пачаткам [[Першая сусветная вайна|І сусветнай вайны]]. Ужо на наступны дзень Пілсудскі выдаў першыя загады пра мабілізацыю. [[31 ліпеня]] Марыян Янушайціс-Жэгота канчаткова перадае пад яго камандаванне Польскія стралецкія атрады (Polskie Drużyny Strzeleckie) ў Львове. Пад апекай Аўстрыі з таварыства «Стралец», Польскага гімнастычнага таварыства «Сокал» i «Барташовых дружын» (''Drużyny Bartoszowe'') паўстала ''Першая кадравая кампанія'', сфарміраваная [[3 жніўня]] ў {{нп5|Кракаўскі парк «Блоня»|Кракаўскім парку «Блоня»|pl|Błonia krakowskie}}. Яна налічвала 144 салдаты, якімі камандаваў {{нп5|Tадэвуш Каспшыцкі||pl|Tadeusz Kasprzycki}}. Пілсудскі разглядаў гэты аддзел як месца падрыхтоўкі кадраў для будучага польскага войска. Кампанія вырушыла [[6 жніўня]] ў бок [[Мехаў (горад)|Мехава]], да {{нп5|Міхалавіцы|Mіхалавіцаў|pl|Michałowice (województwo małopolskie)}}, знішчаючы расійскія памежныя знакі. [[12 жніўня]] [[1914]] г., пасля таго, як легіёны ўвайшлі ў [[Царства польскае]] Пілсудскі выдае зварот, пасля ўваходжання польскіх войск у межы Царства Польскага, у якім абвяшчаўся камендантам польскіх войск, падначаленых створанаму ў [[Варшава|Варшаве]] Нацыянальнаму ўраду. Гэта было дзеянне дыверсійнага характару, якое мела мэтай распаліць паўстанне на польскіх землях [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (у рэальнасці такі ўрад ніколі не існаваў). Войскі Пілсудскага, аднак, не віталі з энтузіязмам — бо ўспрымалі за групу парушальнікаў і ўзурпатараў. У той самы дзень, [[12 жніўня]], расчараваныя аўстрыйскія ўлады пажадалі, каб Пілсудскі на працягу 48 гадзін распусціў стралецкія атрады, альбо каб стральцы ўвайшлі ў звычайныя аўстрыйскія падраздзяленні. Сам камендант сцвярджаў, што ''стрэліць сабе ў лоб'' у выпадку ажыццяўлення гэтага распараджэння. Ёсць меркаванні, што [[13 жніўня]] ў доме {{нп5|Фелікс Пшыпкоўскі|Фелікса Пшыпкоўскага|pl|Feliks Przypkowski}} ў [[Ёнджэеў|Ёнджэеве]] ён спрабаваў скончыць жыццё [[самагубства]]м, пра гэта сведчыла дзірка ад кулі ў шафе яго кабінета. Потым, зрэшты, было ўстаноўлена, што гэта было выпадковае здарэнне падчас чысткі зброі. У [[Кельцы|Кельцах]] людзі ў паніцы замыкалі дзверы і вокны перад атрадамі, якія ўваходзілі ў горад. У такой сітуацыі палітыкі прааўстрыйскай арыентацыі (галіцыйскія нацыянальныя дэмакраты i [[кансерватызм|кансерватары]]) стварылі [[16 жніўня]] [[1914]] г. у [[Кракаў|Кракаве]] ''Галоўны нацыянальны камітэт'' (''Naczelny Komitet Narodowy''), якому з гэтага часу павінны былі падначальвацца польскія атрады. У дадатак, незадаволеным пачынаннямі Пілсудскага засталося аўстрыйскае ваеннае камандаванне{{efn|Насуперак чаканням, стралецкія атрады не змаглі падняць паўстанне.}}. Яму пагражалі адкліканнем і ўключэннем палякаў у шэрагі аўстра-венгерскай арміі. У такой сітуацыі Пілсудскі пачынае перамовы з членамі Галоўнага Нацыянальнага камітэта — было падпісана пагадненне, у якім Пілсудскі адмовіўся ад склікання Нацыянальнага ўрада (Rządu Narodowego) ўзамен за тое, што кіраўніцтва над стралецкімі атрадамі застанецца ў яго руках. Дамовіліся, што кіраваць будучымі польскімі легіёнамі павінен будзе Камітэт, як мясцовае заканадаўчае прадстаўніцтва. Меркавалася, што будуць створаны два легіёны — у Заходняй і Усходняй [[Галіцыя|Галіцыі]], кіраўнікамі павінны стаць палякі, у званні палкоўнікаў і генералаў, дэлегаваныя з аўстра-венгерскай арміі. У адносінах да роспуску Усходняга легіёну, Пілсудскі не падпарадкаваўся пастанаўленням ГНК аб тым, каб не набіраць у Заходні легіён жыхароў Царства Польскага. [[5 верасня]] [[1914]] г. стварыў у [[Кельцы|Кельцах]] ''Польскую нацыянальную арганізацыю'' (''Naczelny Komitet Narodowy''), якую падтрымлівалі [[Германія|нямецкія]] ваенныя ўлады. Аднак з-за таго, што нямецкія войскі не змаглі захапіць [[Варшава|Варшаву]], Пілсудскі вымушаны быў падпарадкаваць ПОН ГНК у лістападзе [[1914]] г. Адначасова ў кастрычніку [[1914]] г. Пілсудскі ініцыяваў стварэнне ''Польскай вайсковай арганізацыі'' (''Polskiej Organizacji Wojskowej''), тайнага таварыства, якое дзейнічала на ўсіх польскіх землях. Ён стаў галоўным камендантам гэтай структуры<ref>Mała encyklopedia wojskowa. T. II. Warszawa: 1970, s. 711.</ref>. Пасля таго, як расійскія войскі разбілі армію аўстрыйскага генерала Віктара Данкля, Пілсудскаму было загадана вярнуцца разам з І Кадравай кампаніяй у Галіцыю. Хутка, аднак, ён вымушана зноў вярнуўся на тэрыторыю Царства Польскага, праводзячы рашучыя наступальныя дзеянні супраць расійскіх войск, пакуль аўстрыйская армія паводзіла сябе даволі пасіўна. Падчас таго, як наступленне царскіх войскаў развівалася, Пілсудскі вырашыў адыходзіць, незалежна ад загадаў аўстрыйскага камандавання, імкнучыся дасягнуць Кракава. Пад Малой Улінай, аддзелы каменданта выканалі рызыкоўны манеўр, вырываючыся з атачэння царскімі войскамі і дасягнуўшы [[11 лістапада]] [[Кракаў|Кракава]]. Праз чатыры дні Пілсудскі атрымаў званне «брыгадзір»(brygadier){{efn|Ужо як кіраўнік І Брыгады Легіёнаў.}}, a [[22 чэрвеня]] [[1915]] г. быў адзначаны аўстра-венгерскім {{нп5|Ордэн Жалезнай Кароны|Ордэнам Жалезнай Кароны|pl|Order Żelaznej Korony}}. У другой палове жніўня [[1915]] г. Пілсудскі з’явіўся ў [[Варшава|Варшаве]], якую ўжо занялі нямецкія войскі. Там, між іншым, робіць агляд аддзелаў Польскай ваеннай арганізацыі (пад кіраўніцтвам {{нп5|Тадэвуш Жулінскі|Тадэвуша Жулінскага|pl|Tadeusz Józef Żuliński}}), дамогшыся, у рэшце рэшт, уключэння варшаўскага батальёна ПАВ у І Брыгаду. Заблакаваў далейшае вербаванне ў Легіёны, дамагаючыся ад нямецкіх і аўстрыйскіх уладаў згоды на фарміраванне незалежнага польскага ўрада і польскай арміі. [[27 лютага]] [[1916]] г. у [[Карасын (Манэвыцкі раён)|Kарасыне]] Пілсудскі вяртаецца да [[Рымска-каталіцкі касцёл|рымска-каталіцкага веравызнання]]. Акт вырачэння пратэстантызму, прыгатаваны капеланам 1 палка кс. Генрыкам Цепіхале, утрымліваўся ў таямніцы. Сведкамі гэтай падзеі былі Казімеж Саснкоўскі і Баляслаў Венява-Длугашоўскі<ref>Włodzimierz Suleja: Józef Piłsudski. Wrocław: 2004, s. 173. ISBN 8304047063.</ref>. [[29 ліпеня]] [[1916]] г. брыгадзір Пілсудскі адмовіўся ад камандавання, жадаючы выказаць свой пратэст супраць грэблівых адносін да легіёнаў i непрызнання іх польскім войскам, якое змагаецца за незалежнасць. Яго накіравалі ў водпуск, адстаўка была прынята толькі [[26 верасня]]. Гэта адстаўка выклікала масавую адмову палякаў ад службы ў войску. У тым ліку і з-за гэтага [[5 лістапада]] [[1916]] г. [[Германская імперыя]] i [[Аўстра-Венгрыя]] складаюць пракламацыю (г.зв. Акта 5 лістапада) упершыню дэкларуючы стварэнне незалежнай польскай дзяржавы на землях [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], акупаваных войскамі [[Цэнтральныя дзяржавы|цэнтральных дзяржаў]]. Галоўным матывам для выдання такой пракламацыі было жаданне атрымаць шматмільённую польскую армію — саюзніка ў барацьбе з [[Расія]]й. Акт 5 лістапада ставіць пытанне аб незалежнасці Польшчы згодна з [[Міжнароднае права|міжнародным правам]] i прымусіў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]] i [[Францыя|Францыю]] націснуць на [[Расійская імперыя|царскую Расію]], якая разглядала «польскае пытанне» як сваю ўнутраную праблему да саступак на карысць польскага пытання. Як вынік — Пілсудскі прапанаваў генерал-губернатару ''Гансу Хатвігу фон Беселеру'' — аўтару пракламацыі — сваю дапамогу ў арганізацыі польскай арміі на баку цэнтральных дзяржаў. === У Варшаве === [[Файл:Jozef Pilsudski 12.12.1916.jpg|thumb|240px|Вітанне Юзафа Пілсудскага — пасярэдзіне ў мундзіры без пояса — на Венскім вакзале ў Варшаве 12 снежня [[1916]] года.]] [[Файл:Józef Piłsudski with Supreme Command of Polish Military Organisation in 1917.PNG|thumb|240px|Пілсудскі з Галоўным камандаваннем Польскай ваеннай арганізацыі ў 1917 годзе]] [[12 снежня]] [[1916]] г. Пілсудскі прыехаў у [[Варшава|Варшаву]], дзе на [[Венскі вакзал у Варшаве|Венскім вакзале]] яго віталі натоўпы людзей. Праз некалькі дзён увайшоў у склад ''Часовай дзяржаўнай рады'' (''Tymczasowa Rada Stanu''), дзе стаў рэферэнтам Ваеннай камісіі (яе статус нямецкія ўлады спецыяльна панізілі, яна не была нават дэпартаментам — у той час адпаведнік міністэрства). З [[16 студзеня]] [[1917]] г. Польская ваенная арганізацыя падпарадкаваная ЧДР. У адпаведнасці са спадзяваннямі Пілсудскага ваенная перавага стала пераходзіць на бок [[Антанта|Антанты]]; у [[Расія|Расіі]] адбылася [[Лютаўская рэвалюцыя]]. У гэтай сітуацыі Пілсудскі [[2 ліпеня]] — выходзіць з ЧРД, заклікае польскіх салдат не прыносіць прысягі на вернасць [[Германія|Германіі]], за што каля 3300 палякаў з былога Царства Польскага было інтэрнавана; прыкладна 3500 салдат з Галіцыі ўключылі ў склад аўстра-венгерскай арміі і выслалі ў [[Італія|Італію]]. Таксама распачаліся масавыя арышты барацьбітоў за незалежнасць — за краты трапілі, у тым ліку, [[Валерый Славек]], {{нп5|Вацлаў Ёнджэевіч||pl|Wacław Jędrzejewicz}} i {{нп5|Адам Скварчынскі||pl|Adam Skwarczyński}}. === Арышт у Магдэбургу === Пілсудскі быў арыштаваны{{efn|Разам з Саснкоўскім.}} [[22 ліпеня]] [[1917]]. Яго перавезлі ў гданьскую турму, адкуль праз астрог у ''Шпандау'' і крэпасці ''Весэль'' трапіў у [[Магдэбург]]. Праз некалькі месяцаў да яго далучыўся {{нп5|Казімеж Саснкоўскі|Казімеж Саснкоўскі|pl|Kazimierz Sosnkowski}}. Падчас арышту ([[7 лютага]] [[1918]]) у Пілсудскага і Аляксандры Шчарбінскай нарадзілася першая дачка — Ванда. Ад моманту яго арышту, і да таго вялікая папулярнасць, — як ахвяры пераследаванняў і сімвала барацьбы з акупантамі — яшчэ болей узрастае. Становішча на фронце, якое стала пагаршалася, прымусіла немцаў разгледзець пытанне аб вызваленні Каменданта. Да яго прыслалі графа Гары Кеслера, якому было патрэбна здабыць ад Пілсудскага афіцыйную заяву, што той не стане чыніць немцам нічога благога. Аднак Пілсудскі катэгарычна адмовіўся падпісаць «дэкларацыю лаяльнасці». Аднак з выбухам у [[Германія|Германіі]] [[Лістападаўская рэвалюцыя|Лістападаўскай рэвалюцыі]], у крэпасці з’явіліся два нямецкія афіцэры, апранутыя ў цывільнае адзенне<ref>Józef Piłsudski: Moje pierwsze boje. Łódź: 1988, s. 22. ISBN 8321802532.</ref>, якія спярша перавезлі Пілсудскага і Саснкоўскага ў [[Берлін]], адкуль спецыяльным цягніком яны былі накіраваны далей у Варшаву. Найбольш імавернай прычынай нечаканага звальнення Пілсудскага была боязь нямецкага Генеральнага Штаба таго, што нямецкая рэвалюцыя можа злучыцца з бальшавіцкай. Прадухіліць гэта магло з’яўленне бар’ера ў выглядзе польскай дзяржавы. Настроі ў [[Германія|Германіі]] хутка змяніліся, бо беспарадкі ў [[Берлін]]е, [[Магдэбург]]у, [[Гамбург]]у і іншых гарадах былі ліквідаваныя, але Польская дзяржава ўжо стала фактам. === Вяртанне === [[10 лістапада]] [[1918]] Пілсудскі прыбывае да [[Варшава|Варшавы]], дзе на вакзале яго прывіталі, між іншымі, член ''Рэгенцкай рады'' (''Rada Regencyjna''), князь {{нп5|Здзіслаў Любамірскі||pl|Zdzisław Lubomirski}} і кіраўнік Галоўнага камандавання Польскай ваеннай арганізацыі, {{нп5|Адам Коц|Адам Коц|pl|Adam Koc}}. Рада прадугледжвала для Пілсудскага функцыі ваеннага міністра ў кабінеце [[Юзаф Свяжынскі|Юзафа Свяжынскага]]. У гэты час ужо з’яўляліся мясцовыя асяродкі польскай улады на тэрыторыях, якія калісьці ўваходзілі ў склад [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]], [[Расійская імперыя|Расіі]] і [[Прусія|Прусіі]]: народны ўрад левай арыентацыі Дашынскага ў [[Люблін]]е, ''Польская ліквідацыйная камісія'' (''Polska Komisja Likwidacyjna'') у Кракаве ([[Вінцэнты Вітас]]), ''Нацыянальная рада'' (''Rada Narodowa''), Пазнаньская ''Галоўная народная рада'' (''Naczelna Rada Ludowa'') ({{нп5|Войцех Карфанты||pl|Wojciech Korfanty}}). Дзякуючы гэтым арганізацыям, утваралася структура польскай дзяржаўнасці. Пілсудскі гарантаваў нямецкім салдатам бяспечнае вяртанне ў ахопленую рэвалюцыяй Германію. Такім чынам, удалося абмінуць першую з небяспек, якія пагражалі будучай незалежнасці. [[11 лістапада]] Рэгенцкая рада перадала Пілсудскаму кантроль над войскам, а [[12 лістапада]] — даручылі місію стварэння нацыянальнага ўрада. Пілсудскі вырашыў запрасіць у Варшаву ўрад Дашынскага ў Любліне, хоць і ведаў, што няма такой партыі, якая б змагла развязаць усе праблемы («Nie ma stronnictwa, czy partii, która by mogła powiedzieć, że własnymi siłami da radę wszystkim trudnościom»). З-за гэтага Пілсудскі вырашыў уключыць у склад ураду прадстаўнікоў і іншых партый. Гэта была нялёгка бо Пілсудскі, у першую чаргу, быў дзеячом левай арыентацыі. [[14 лістапада]] Рэгенцкая рада скончыла сваю дзейнасць, перадаючы ў рукі каменданта свае цывільныя і ваенныя абавязкі. У выніку Пілсудскі фармальна, на некалькі дзён (да [[22 лістапада]] [[1918]]), стаў [[рэгент]]ам Царства Польскага — да таго часу, калі ім было прынята рашэнне аб тым, што новая дзяржава будзе рэспублікай, а не манархіяй, як раней. Пілсудскі стаў таксама галоўнакамандуючым польскай арміі. Ужо [[16 лістапада]] як кіраўнік дзяржавы афіцыйна абвясціў пра з’яўленне на міжнароднай арэне незалежнай Польскай дзяржавы. Такім чынам, ён фактычна стаў дыктатарам, першай задачай якога было ўтварэнне ўрада. На чале кабінета першапачаткова мусіў знаходзіцца Дашынскі, аднак не справіўшыся з гэтым, фарміраванне ўрада было даручана [[Енджэй Марачэўскі|Енджэю Марачэўскаму]]. Склад кабінета які распачаў дзейнасць [[18 лістапада]] быў падобны на склад люблінскага ўрада. Пілсудскі атрымаў у кабінеце пасаду Міністра ваенных спраў. Аднак пасля таго, як ён узяў сабе тытул Кіраўніка дзяржавы (Naczelnika Państwa) (ён паходзіць з часоў [[паўстанне 1794|паўстання Касцюшкі 1794 года]]), адмовіўся ад пасады ў кабінеце Марачэўскага. == Кіраўнік дзяржавы == [[26 лістапада]] Пілсудскі выдае дэкрэт аб правядзенні выбараў ва ''Устаноўчы сход'' (''Konstytuanta''). Крыху раней быў выдадзены дэкрэт, які ўводзіў 8-гадзінны рабочы дзень і 46-гадзінны рабочы тыдзень. Таксама займаецца справамі парыжскага Нацыянальнага польскага камітэта (Komitet Narodowy Polski(КНП) (1917—1919)), у складзе якога знаходзіліся Раман Дмоўскі i Ігнацы Падарэўскі, прызнанага заходнімі дзяржавамі ў якасці польскага ўрада ў выгнанні. Пілсудскі пасля перамоў з прадстаўніком КНП Станіславам Грабскім, надзяліў камітэт правамі прадстаўляць Польшчу ў [[Парыжская мірная канферэнцыя|Версалі]], дзе падводзіліся вынікі I Сусветнай вайны. У склад польскага прадстаўніцтва на мірных перамовах увайшлі таксама палітыкі з Польшчы (між іншымі і Ігнацы Дашынскі), як і дзеячы польскай эміграцыі (polonijni) (напрыклад ''Уладзіслаў Міцкевіч'', сын [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]). У сярэдзіне снежня Пілсудскі накіраваў у Францыю Баляслава Вяняву-Длугашоўскага, каб той пераканаў генерала {{нп5|Юзаф Галер|Юзафа Галера|pl|Józef Haller}} ў мэтазгоднасці перакідвання Польскай арміі з Францыі (г.зв. Сіняй арміі) у Польшчу і яе выкарыстання на «крэсах». Лісты таксама былі накіраваныя Раману Дмоўскаму i французскаму маршалу ''Фердынанду Фошу'' (апошняга запэўніваў, што прагне наладзіць польска-французскае ваеннае супрацоўніцтва). Сам Пілсудскі накіраваўся ў Львоў, дзе ішлі ''польска-ўкраінскія сутыкненні''. Адначасова да кіраўніка дзяржавы даходзіла інфармацыя аб выбуху [[27 снежня]] [[Вялікапольскае паўстанне|вялікапольскага паўстання]]. Пілсудскі не мог дапамагчы паўстанцам у ваенным плане і абмежаваўся накіраваннем на захад генерала [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Юзафа Доўбар-Мусніцкага]]. Урад Марачэўскага задумваўся як часовы, Пілсудскі планаваў, што яго зменіць Ігнацы Падарэўскі. Пасля няўдалай спробы дзяржаўнага перавароту, аўтарамі якога былі праціўнікі Пілсудскага — {{нп5|Марыян Янушайціс-Жэгота|Марыян Янушайціс-Жэгота|pl|Marian Januszajtis-Żegota}}, [[Яўстах Сапега]] i {{нп5|Ежы Здзяхоўскі|Ежы Здзяхоўскі|pl|Jerzy Zdziechowski}}. Хутка пасля гэтых падзей [[18 студзеня]] [[1919]] кіраўнік польскай дзяржавы прызначыў прэм’ерам Падарэўскага. Адным з наступных дэкрэтаў Пілсудскага гэтага часу быў дэкрэт аб гарадскім самакіраванні — [[4 лютага]] [[1919]]. [[26 студзеня]] [[1919]] адыліся выбары ў Сейм. На іх перамог ''Народна-нацыянальны саюз'' (Związek Ludowo-Narodowy), але ён не атрымаў дастатковай колькасці галасоў, не толькі каб скінуць урад Падарэўскагa, але пагатоў і адсунуць з пасады Пілсудскага. [[20 лютага]] [[1919]], на трэцім пасяджэнні, скончыўся перыяд часовага знаходжання на пасадзе кіраўніка дзяржавы — Сейм надаў Пілсудскаму паўнамоцтвы кіраўніка дзяржавы, выдаючы ''Uchwałę Sejmu Ustawodawczego z dnia 20 lutego 1919 w sprawie powierzenia Józefowi Piłsudskiemu dalszego sprawowania urzędu Naczelnika Państwa''. Гэта пастанова атрымала назву «''Малой Канстытуцыі''». == Польска-савецкая вайна == {{main|Польска-савецкая вайна}} Адносна Расіі Пілсудскі заўсёды прытрымліваўся такой думкі: {{цытата|''(калі супраць) Немцаў заўсёды мы маглі знайсці саюзнікаў, якія б дзейнічалі ў сваіх інтарэсах — і ў магчымым сутыкненні з імі мы б не дзейнічалі асобна'', то ''наадварот выглядала справа ў адносінах да Расіі''<ref>Bogusław Miedziński: Polityka wschodnia Piłsudskiego. Paryż: 1975, s. 15.</ref>.}} Пілсудскі імкнуўся да ліквідацыі пагрозы для Польшчы з усходу. Ён планаваў утварэнне на гэтых рубяжах некалькіх нацыянальных дзяржаў, якія пазней увайшлі б у федэрацыю на чале з Польшчай. Яны б мусілі стварыць своеасаблівы заслон перад Расіяй. Рэалізацыя такіх планаў патрабавала вялікага ваеннага патэнцыялу, аднак у той час польскае войска налічвала толькі 200 тыс. чалавек і ўсё яшчэ чакалася прыбыццё арміі Галера. Кіраўнік дзяржавы разумеў, што ні «белыя» ні «чырвоныя» не захочуць адраджэння Польшчы, Пілсудскі прадпрымае рызыкоўны паход на Вільню. Гэта было раўназначна пачатку вайны з бальшавіцкай Расіяй. Першыя баявыя сутыкненні мелі месца ўжо [[17 лютага]] [[1919]]. [[Вільня]] пасля трох днёў баёў была занятая [[21 кастрычніка]]. Аднак спроба [[Міхал Ромер|Міхала Ромера]] стварыць урад адроджанага [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] была беспаспяховай. Пасля захопу Вільні галоўныя баявыя дзеянні распачаліся ва [[Галіцыя|Усходняй Галіцыі]]. Польскае наступленне на паўднёвым усходзе распачалася [[14 мая]]. Былі заняты [[Галіч (Івана-Франкоўская вобласць)|Галіч]] i [[Івана-Франкоўск|Станіславаў]]. У Парыжы было заключана пагадненне паміж Падарэўскім i прадстаўніком украінскага [[атаман]]а [[Сымон Пятлюра|Сымона Пятлюры]], у якім гаварылася аб супольнай барацьбе з [[Бальшавікі|бальшавікамі]]. Аднак пагадненне не было рэалізавана — [[Францыя]] непакоілася, што пагоршацца стасункі з «белым» генералам [[Антон Дзянікін|Антонам Дзянікіным]]. Тым часам Пілсудскі прыбывае на фронт і арганізоўвае новае наступленне (пачалося [[28 чэрвеня]]). Як вынік, польскія войскі захапілі [[Цярнопаль]] і дайшлі да ракі [[Збруч]]. Польскія сілы працягвалі рухацца наперад. Адначасова была спроба дамовіцца з бальшавікамі — Пілсудскі, у тым ліку, накіраваў лісты [[Юліян Мархлеўскі|Юліану Мархлеўскаму]], у якім абяцаў затрымку наступлення ў замен на ўтварэнне [[Чырвоная армія|Чырвонай арміяй]] нейтральнага пояса шырынёй 10 км. [[Уладзімір Ленін|Ленін]] аднак зацягваў час, маючы поспехі ў барацьбе з «белымі». У гэтай сітуацыі Пілсудскі вырашыў інтэнсіфікаваць супрацоўніцтва з украінскімі сіламі Пятлюры. Пасля восеньскіх атак на ўрад у снежні [[1919]] адышоў са сваёй пасады Падарэўскі, што ўскладніла становішча Пілсудскага, бо ён лічыў экс-прэм’ера сувязным звяном паміж Польшчай і Захадам, а яго адыход мог паўплываць на страту польскіх уплываў у [[Вашынгтон]]е. Пілсудскі ў сувязі з атакамі пісаў Падарэўскаму як раз перад яго адстаўкай: {{цытата|''пэўна гэта робіцца па загаду зверху. Бо перад тым атакавалі перадусім мяне, шкадуючы Вас, цяпер, калі тая атака не ўдалася, ідзе атака на Вас з літасцю да маёй асобы. Зваліць абодвух падаецца гэтым панам дужа цяжкім заданнем, дык яны імкнуцца скінуць хоць аднаго, каб на яго месца паставіць кагосьці са сваіх аўтарытэтаў.''<ref>Władysław Pobóg-Malinowski: Najnowsza historia Polski. T. II (1914—1939). Londyn: 1967, s. 400.</ref>.}} Наступным прэм’ерам стаў набліжаны да Народна-нацыянальнага саюза [[Леапольд Скульскі]], хоць «сілавыя» аддзелы і далей былі пад кантролем людзей Пілсудскага. [[28 лютага]] [[1920]] у Пілсудскага нарадзілася другая дачка — Ядвіга. === Паход на Кіеў === Пілсудскі лічыў, што польскі марш на [[Масква|Маскву]] — мерапрыемства, якое будзе мець мала шанцаў на поспех. Замест гэтага належыць бальшавікам: {{цытата|''наступіць на такое балючае месца, каб не маглі ні ўхіліцца ні ўцячы. Масква такім месцам не з'яўляецца, Кіеў, Украіна — гэта іх нерв.''<ref>Władysław Pobóg-Malinowski: op. cit.. S. 6.</ref>.}} Згодна з гэтымі планамі, было падтрымана з’яўленне ў пачатку [[1920]] г. ў Варшаве, пад апекай польскага ўрада, расійскага Нацыянальнага камітэта, які прадстаўляў г. зв. «трэцюю», [[дэмакратыя|дэмакратычную]] Расію, якая б пагадзілася на існаванне незалежных Польшчы і Украіны. Адначасова, пасля перамоў з атаманам Пятлюрай, былі падпісаныя дзве дамовы: палітычная ([[21 красавіка]]) і ваенная ([[24 красавіка]]). Яны гарантавалі дапамогу ў стварэнні Украінскай дзяржавы з боку Польшчы i ваенную дапамогу ў барацьбе з бальшавікамі з боку Украіны. Пілсудскі (з [[19 сакавіка]] [[маршал|першы маршал Польшчы]]) загадаў распачаць [[25 красавіка]] польскае наступленне. Яго мэтай быў захоп [[Кіеў|Кіева]] і вяртанне [[Украінская Народная Рэспубліка|УНР]]. Першапачаткова польскія войскі дзейнічалі паспяхова, захопліваючы шмат палонных і хутка займаючы ўкраінскія тэрыторыі. [[7 мая]] польскія і ўкраінскія часткі ўвайшлі ў Кіеў, у якім не было абаронцаў. Пілсудскі накіраваўся ў захопленую сталіцу Украіны з візітам, дзе заставаўся некалькі гадзін. Пасля вяртання ў Варшаву [[18 мая]], маршалак Сейму {{нп5|Войцех Трампчынскі|Войцех Трампчынскі|pl|Wojciech Trąmpczyński }} (выстаўлены [[Нацыянальная Дэмакратыя|Нацыянальнай Дэмакратыяй]]), вітаючы Пілсудскага, прыраўнаваў яго дзеянні да дзеянняў [[Баляслаў I Храбры|Баляслава Храбрага]]. Адказам бальшавікоў на поспехі войска польскага былі контрнаступы: на поўначы — пад камандаваннем [[Міхаіл Тухачэўскі|Міхаіла Тухачэўскага]], і на поўдні — пад кіраўніцтвам [[Сямён Будзённы|Сямёна Будзённага]], камандуючага ''1-ай Коннай арміяй''. Удар на поўдні прывёў да прарыву фронту. Пілсудскі, аднак, не збіраўся абараняць Кіеў — польскія аддзелы пад кіраўніцтвам [[Эдвард Сміглы-Рыдз|Эдварда Рыдз-Сміглага]] пакінулі горад [[10 чэрвеня]] [[1920]]. Маршал планаваў перамясціць яго армію каб мець магчымасць атакаваць Будзённага, Але Рыдз-Сміглы альбо не зразумеў загаду, альбо загад зусім да яго не трапіў — Конармія прарвала фронт і польскія падраздзяленні былі вымушаныя адысці. На той час у бальшавікоў ужо была значная колькасная перавага. На поўначы Пілсудскі планаваў утрымаць Вільню і затрымацца на лініі старых нямецкіх умацаванняў. Аднак недахоп вытрымкі і капітулянцкія настроі генерала [[Станіслаў Шэптыцкі|Станіслава Шэптыцкага]] падарвалі гэты план. Чырвоная армія рухалася да Варшавы, праходзячы па 20 км у дзень. === Бітва за Варшаву === {{main|Бітва за Варшаву 1920}} [[Файл:Pilsudski and Rydz-Smigly.jpg|thumb|240px|Пілсудскі i Рыдз-Сміглы падчас польска-савецкай вайны ў 1920 г.]] [[Файл:5 Warszawa 083.jpg|thumb|240px|Бельведэр у Варшаве, сядзіба кіраўніка дзяржавы (Naczelnika Państwa), а пазней — Прэзідэнта Польшчы]] [[Файл:Józef Piłsudski and Józef Haller after victory in battle of Warsaw in 1920.png|thumb|240px|Юзаф Пілсудскі і Юзаф Галер падчас агляду войск, якія вяртаюцца пасля пераможнай бітвы пад Варшавай]] Крах пад Кіевам выклікаў хвалю крытыкі Пілсудскага ў Польшчы. {{цытата|''Распачатае супраць яго наступленне з удзелам тагачасных акул пяра, такіх як Станіслаў Стронскі ці Адольф Навачынскі займала бадай столькі ж месца на старонках газет, што і апошнія навіны з тэатру баявых дзеянняў''<ref>Włodzimierz Suleja: op. cit.. S. 265.</ref>.}} [[9 чэрвеня]] сышоў урад Скульскага; яго месца заняў кабінет, створаны [[Уладзіслаў Грабскі|Уладзіславам Грабскім]]. [[1 ліпеня]] Заканадаўчы Сейм стварыў «Раду абароны дзяржавы» (''Rada Obrony Państwa(ROP)''), якая хоць і дзейнічала пад кіраўніцтвам Пілсудскага, аднак у пэўнай ступені абмяжоўвала яго ўладу. Насуперак пазіцыі маршала Рада звярнулася да саюзніцкай ''Найвышэйшай рады'' з просьбай аб пасрэдніцтве ў мірных перамовах. Пастановы Рады былі для Польшчы вельмі нявыгадныя, а на думку Пілсудскага — капітулянцкія (між іншым таму, што Антанта прызнавала «[[Лінія Керзана|лінію Керзана]]» усходняй мяжой Польшчы). Аднак распачаліся мірныя перамовы, на якія накіравалася дэлегацыя новага ўрада, створанага [[Вінцэнты Вітас]]ам [[24 ліпеня]]. Атакі на Пілсудскага, звязаныя з паражэннямі на фронце, працягваліся. [[19 ліпеня]] на пасяджэнні РАД Раман Дмоўскі абвінаваціў яго ў дэзарганізацыі арміі і запатрабаваў грунтоўных змен пры дапамозе афіцэраў, якіх прыслалі з Захаду. Трошкі пазней ксёндз {{нп5|Станіслаў Адамскі|Станіслаў Адамскі|pl| Stanisław Adamski}}, дэлегат ад Вялікапольшчы, наўпрост абвінаваціў Пілсудскага ў здрадзе. У адказ маршал запрапанаваў, каб РАД вынесла яму [[вотум даверу]], які быў атрыманы. Час, які застаўся да чаканага бальшавіцкага штурму Варшавы, Рада абароны дзяржавы прызначыла для дапрацоўкі абарончай стратэгіі. У той час Пілсудскі распрацаваў план контрудару з-пад [[Брэст]]а, які аднак быў захоплены бальшавікамі яшчэ да таго, як удалося перадыслакаваць патрэбную колькасць ваенных сіл. У ноч з 5 на 6 жніўня Пілсудскі ў Бельведэры разважаў над магчымасцю наступу, а ўранні правёў размову з генералам Развадоўскім, што прывяло да распрацоўкі аперацыйнага загаду № 8358/III — сумеснага дасягнення Пілсудскага, {{нп5|Казімеж Саснкоўскі|Казімежа Саснкоўскага|pl|Kazimierz Sosnkowski}}, генерала {{нп5|Тадэвуш Развадоўскі|Тадэвуша Развадоўскага|pl|Tadeusz Rozwadowski}} i {{нп5|Максім Вейганд|Максіма Вейганда|pl|Maxime Weygand}}<ref>Maxime Weygand. La bataille de Varsovie. «Revue des deux Mondes». 6/1957. Ss. 193—215.</ref>. Ён сфармуляваў план канцэнтрацыі і контрнаступу польскай арміі на рацэ [[Вепш]]. Вялікае значэнне для ходу бітвы над Віслай меў чарговы загад № 10 000 ад 10 жніўня 1920 года, распрацаваны па ініцыятыве кіраўніка штаба, генерала Развадоўскага. Згодна з ім, Вярхоўны кіраўнік (Naczelny Wódz) адмовіўся ад далейшага ўзмацнення ўдарнай групы, якая павінна была атакоўваць на Вепшы. Загад даў магчымасць некалькім дадатковым дывізіям узяць удзел у барацьбе падчас найдраматычнейшага здарэння: [[14 жніўня]] [[1920]] г. бальшавікі прарвалі польскую лінію абароны пад [[Радзымін]]ам i 5 армія генерала [[Уладзіслаў Сікорскі|Уладзіслава Сікорскага]] падчас сутыкненняў каля [[Рака Вкра|ракі Вкры]] павінна была адбівацца ад пераўзыходзячых савецкіх сіл. [[12 жніўня]] Юзаф Пілсудскі накіраваўся ў штаб-кватэру ў [[Пулавы|Пулавах]], дзе ў хвіліну слабасці адмовіўся ад пасад Кіраўніка дзяржавы (Naczelnika Państwa) і Вярхоўнага кіраўніка (Naczelnego Wodza) на карысць прэм’ера Вітаса. У лісце да прэм’ера адзначаў, што, на яго думку, калі перамовы з бальшавікамі не прынеслі плёну, Польшча павінна разлічваць на дапамогу краін Антанты, а тыя непасрэдна звязваюць яе з выхадам маршала з пасадаў. Вітас, аднак, адстаўкі не прыняў. Азначаныя падзеі мела месца напярэдадні [[Варшаўская бітва 1920|Варшаўскай бітвы]], якая адбывалася з [[13 жніўня|13]] да [[25 жніўня]] [[1920]] г. На працягу першых чатырох дзён бітвы савецкае наступленне, якое паспяхова развівалася, прывяло да таго, што адзін з бальшавіцкіх флангаў пасунуўся наперад і адкрыўся. Ударная група, якой кіраваў Пілсудскі,16 жніўня выйшла ў тыл [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]] і атакавала адкрыты фланг. Гэта ўдар па бальшавіках, стаў вырашальным эпізодам, які азначаў поўны поспех польскага плана. === Стратэгічны поспех і палітычнае паражэнне === {{main|Бітва на Нёмане|Сярэдняя Літва}} Ваенны поспех канчаткова быў замацаваны ў [[бітва на Нёмане|бітве на Нёмане]], якая распачалася [[20 верасня]] [[1920]] г. [[25 верасня]] польскія атрады вызвалілі [[Гродна]], а ўзятыя ў кляшчы рэшткі арміі Тухачэўскага былі вымушаны адыходзіць далей на Усход. Неўзабаве пасля гэтага меў месца г.зв. бунт генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскага]], які, згодна з даручэннем Пілсудскага, робіць выгляд, што не падначальваецца загадам ваеннага камандавання і [[9 кастрычніка]] займае Віленскую акругу, што прывяло да ўтварэння на гэтай тэрыторыі г. зв. [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. Баявыя дзеянні афіцыйна былі перарваны ў выніку падпісання [[12 кастрычніка]] [[1920]] у [[Рыга|Рызе]] дамовы аб перамір’і ў вайне з бальшавікамі. Канчаткова вайна завяршылася падпісаннем [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора]]. Поспех Польшчы і яе арміі быў поўны, аднак Рыжскі мір і сілавое вырашэнне «літоўскай праблемы» азначалі крах палітычнай канцэпцыі, якая прадугледжвала ўтварэнне з краін былой Рэчы Паспалітай г.зв. «канфедэрацыі [[Міжмор’е|Міжмор’я]]». Парадаксальна, але дзеянні Пілсудскага прывялі да рэалізацыі канцэпцыі яго найвялікшага палітычнага апанента — Рамана Дмоўскага — які выступаў за асіміляцыю нацыянальных меншасцей у польскай нацыянальнай дзяржаве. == 1921—1925 гг == [[Файл:Order Virtuti Militari bestowing to January Uprising participants 1921.png|thumb|240px|Уручэнне ордэнаў Virtuti Militari ветэранам паўстання 1863—1864 гг Кіраўніком дзяржавы Юзафам Пілсудскім ля Варшаўскай цытадэлі [[5 жніўня]] [[1921]] г.]] [[18 сакавіка]] [[1921]] г. быў падпісаны [[Рыжскі мір]] з бальшавіцкай Расіяй. Распачаўся перыяд стабілізацыі і развіцця. [[17 сакавіка]] была прынятая [[Канстытуцыя Польшчы|Канстытуцыя]], у стварэнні якой Пілсудскі не прымаў удзелу. Баючыся, што будучы прэзідэнт будзе імкнуцца да дыктатуры(меркавалася, што ім будзе менавіта Пілсудскі), аўтары тэксту асноўнага закону абмежавалі паўнамоцтвы Кіраўніка дзяржавы. Акрамя ўхвалы асноўнага закону, Заканадаўчы сейм працягнуў тэрмін уласных паўнамоцтваў, і тым самым тэрмін абавязковага дзеяння «Малой Канстытуцыі». У ноч з [[16 жніўня|16]] на [[17 жніўня]] [[1921]] г. у [[Кракаў|Кракаве]] памёрла першая жонка Юзафа Пілсудскага, Марыя. Да канца жыцця яна не згаджалася на развод, нягледзячы на тое, што яе муж здаўна жыў з Аляксандрай Шчарбінскай, з якой Пілсудскі [[25 кастрычніка]] ажаняецца, а потым разам з жонкай пераязджае ў [[Бельведэр (Варшава)|Бельведэрскі палац]]. Тым часам урад Вітаса перажываў крызіс — грамадства было незадаволена адносінамі ўлады да [[Паўстанне ў Верхняй Сілезіі 1921|паўстання ў Верхняй Сілезіі]], якое выбухнула ў маі [[1921]] г. Пілсудскі доўга не прымаў адстаўкі кабінета Вітаса, але ў верасні яго змяніў [[Антоні Панікоўскі]], які стаяў на чале г. зв. «кабінету прафесіяналаў». Маршал увёў у яго склад сваіх прыхільнікаў, сярод іншых там быў і Казімеж Сасноўскі (займаў пасаду кіраўніка ваеннага ведамства). === Замах на Пілсудскага ў Львове === [[25 верасня]] [[1921]] г. Пілсудскі пазбег смерці падчас замаху, які зрабіў на яго [[Украінцы|ўкраінец]] {{нп5|Сцяпан Федак|Сцяпан Федак|uk|Федак-Смок Степан}}, член адной з украінскім арганізацый, якія змагаліся за незалежную Украіну. Няўдалы замах на Пілсудскага меў месца ў Львове — Федак стрэліў тры разы, але параніў толькі ваяводу {{нп5|Казімеж Грабоўскі|Казімежа Грабоўскага|pl|Kazimierz Grabowski}}<ref>Grzegorz Mazur: Zamach na marszałka Józefa Piłsudskiego (польск.).</ref>. Урад Панікоўскага не супрацоўнічаў з Пілсудскім так шчыльна, як кабінет Вітаса. Гэты ўрад складае пагадненне з бальшавіцкай Расіяй, згодна з якім Польшча абавязвалася не даваць болей прытулку Пятлюры, у замен на выплату доўгу Польскай дзяржавы. Такія адносіны да атамана{{efn|Пятлюра праз 5 гадоў быў забіты ў Парыжы агентамі савецкіх спецслужб.}} сустрэліся з вялікім незадавальненнем Кіраўніка дзяржавы. Пілсудскі не згаджаўся з канцэпцыяй знешняй палітыкі, якую праводзіў кіраўнік МЗС [[Канстанцін Скірмунт]]. Пасля заключэння [[Веймарская рэспубліка|Веймарскай рэспублікай]] i бальшавіцкай Расіяй [[Пагадненні ў Рапала|Рапальскага пагаднення]], маршал пачаў ціснуць на ўрад, каб змусіць апошні да адстаўкі. [[6 чэрвеня]] [[1922]] Пілсудскі заявіў, што падчас выбараў кіраваць дзяржавай павінен кабінет, які мае шырокую падтрымку сярод грамадства — каманда Панікоўскага яе не мае, таму павінна пайсці. Праціўнікі Пілсудскага паставілі яму ў віну гэтае сцвярджэнне, сцвярджаючы, што такім чынам ён імкнецца атрымаць дыктатарскую ўладу. === Кабінетавы крызіс у 1922 г. === [[Файл:Narutowicz Piłsudski 1922.jpg|thumb|240px|Юзаф Пілсудскі і Габрыэль Нарутовіч]] Адыход ураду Панікоўскага распачаў моцны «кабінетны» крызіс II Рэчы Паспалітай. [[12 чэрвеня]] Пілсудскі праінфармаваў ''Канвент старэйшынаў Сейму'', што задумваецца над тым, якім чынам інтэрпрэтаваць запіс у «Малой канстытуцыі», які гучаў наступным чынам: ''«Кіраўнік дзяржавы склікае ўрад у поўным складзе на падставе паразумення з Сеймам.»'' Каб вырашыць гэта пытанне, Сейм склікаў г. зв. «Галоўную камісію», якая павінна была дапамагчы маршалу з працэдурай склікання кабінета, той аднак не згадзіўся на кандыдата. На пасаду прэм’ера быў прызначаны [[Артур Слівінскі]], урад якога пратрываў толькі да [[7 ліпеня]], калі падтрымліваць яго адмовіліся кракаўскія [[кансерватызм|кансерватары]]. Сейм, у сувязі з гэтым, кіраўніком урада абраў {{нп5|Войцех Карфанты|Войцеха Карфанты|pl|Wojciech Korfanty}}. Аднак гэту кандыдатуру не прыняў Пілсудскі, хоць Карфанты і дэклараваў згоду да супрацоўніцтва з маршалам. Зрэшты апошні абвясціў пра сваю хуткую саступку. Адмова падпісаць спіс асоб, якія павінны былі стварыць кабінет Карфанты выклікала тое, што [[25 ліпеня]] была вынесеная прапанова аб абвяшчэнні Кіраўніку дзяржавы [[Вотум недаверу|вотуму недаверу]]. Прапанова была падтрымана правымі дэпутатамі, аднак яна не прайшла — «за» было 186 дэпутатаў, «супраць» — 206. У рэшце рэшт, пад канец ліпеня ўрад утварыў кансерватар [[Юліан Новак]]. У яго кабінеце кіраўніком МЗС стаў прыхільнік, [[Габрыэль Нарутовіч]], што для маршала стала поспехам. [[5 лістапада|5]] i [[12 лістапада]] [[1922]] адбыліся парламенцкія выбары. Новы Сейм (як і Сенат) аказаўся раздроблены, бо як правыя, так і левыя, цэнтр і групоўкі нацыянальных меншасцей атрымалі прыкладна аднолькавую колькасць галасоў. Абедзве палаты, згодна з канстытуцыяй, мусілі ўтварыць «Нацыянальны сход» («''Zgromadzenie Narodowe''»), які мусіць ажыццявіць выбары прэзідэнта. Ужо [[20 лістапада]] з Пілсудскім сустрэўся {{нп5|Станіслаў Тхугут|Станіслаў Тхугут|pl| Stanisław Thugutt}}, які заклікаў таго, каб той выставіў сваю кандыдатуру на найвышэйшую пасаду ў дзяржаве. [[4 снежня]] Пілсудскі, аднак, паведаміў, што не стане выстаўляць сваю кандыдатуру на пасаду [[Прэзідэнт|Прэзідэнта Польшчы]]. Прычынай адмовы ён назваў замалую колькасць рэальнай улады, якая належала Прэзідэнту згодна з новай Канстытуцыяй. Пілсудскі звяртаў увагу на той факт, што калі прэзідэнт павінен выконваць збольшага рэпрэзентатыўныя функцыі, то стаць ім мусіць чалавек беспартыйны, з якім бы пагадзіліся прадстаўнікі ўсіх партый. Адначасова ён прапанаваў на гэту пасаду Вітаса, але супраць гэтай кандыдатуры выступіла Польская народная партыя «Вызваленне», (''Polskie Stronnictwo Ludowe «Wyzwolenie»'') пасля чаго маршал высунуў кандыдатуру свайго даўняга таварыша па падпольнай рабоце — [[Станіслаў Вайцяхоўскі|Станіслава Вайцяхоўскага]]. Пасля пятага галасавання перамог, аднак, Габрыэль Нарутовіч. [[14 снежня]] Пілсудскі перадае яму ўладу. === Адыход ад палітычнай дзейнасці === [[Файл:Pilsudski in Bristol.jpg|thumb|240px|У Малінавай зале гатэля «Брысталь», 3 ліпеня 1923]] [[Файл:Milusin villa of marshal Józef Piłdsudski in Sulejówek.JPG|thumb|240px|''Мілюсін'' — дом маршала Юзафа Пілсудскага ў Сулеювеку]] Пасля прэзідэнцкіх выбараў Пілсудскі пайшоў з палітыкі. Ён збіраўся прысвяціць сябе толькі арміі, захоўваючы кіраўніцтва «Малой Ваеннай Радай» («''Ścisłej Radzie Wojennej''»). [[16 снежня]] [[1922]], натхнёны атакамі правых на новага прэзідэнта, тэрарыст {{нп5|Элігіуш Невядоўскі|Элігіуш Невядоўскі|pl|Eligiusz Niewiadomski}} забівае Нарутовіча. Як пішуць шматлікія біёграфы маршала, для Пілсудскага гэта быў вялікі шок, які {{цытата|''палягаў у канчатковай страце веры ў адраджэнне польскай душы, той веры, з якой Пілсудскі вяртаўся з Магдэбурга. Веры ў тое, што польскае грамадства дайшло да суверэннага, незалежнага існавання. Таму, як разумеў маршал, трэба было дэмаралізуючым польскую душу імпульсам, якія ішлі ад палітычных партый, супрацьпаставіць моцны, бясспрэчны аўтарытэт, а калі патрэбна — то, нават, гвалт''<ref>Włodzimierz Suleja: op. cit.. S. 300.</ref>.}} Функцыі прэзідэнта, згодна з канстытуцыяй, пераняў маршалак Сейма [[Мацей Ратай]], які справу ўтварэння ўраду даверыў [[Уладзіслаў Сікорскі|Уладзіславу Сікорскаму]]. Сікорскі яе прыняў, папярэдне знайшоўшы паразуменне з Пілсудскім, з якім дамовіўся, што той застанецца на пасадзе кіраўніка Генеральнага Штаба. [[20 снежня]] новым прэзідэнтам стаў [[Станіслаў Вайцяхоўскі]]. Пасля стварэння ўраду Вітаса, [[28 мая]] [[1923]] Пілсудскі адмовіўся спярша ад кіраўніцтва ў Штабе, а пазней і ад камандавання Малой Ваеннай Радай. Гэта адбылося таму, што новы міністр ваенных спраў [[Станіслаў Шэптыцкі]] накіраваў у Сейм праект закона аб арганізацыі галоўных ваенных улад. Згодна з ім, Міністр павінны быў мець вяршэнства над Кіраўніком генштаба і Генеральным інспектарам узброеных сіл (які павінен быў быць яго намеснікам у Ваенным савеце). Аднак у той жа час [[28 чэрвеня]] Сейм прыняў пастанову, што Маршал Юзаф Пілсудскі як кіраўнік дзяржавы і Галоўнакамандуючы «верна служыў польскаму народу». Адыходзячы ад палітыкі, Маршал выступіў [[3 ліпеня]] са сваёй вядомай прамовай у Малінавай зале варшаўскага гатэлю «Брысталь»: {{цытата|''Запляваны, патворны карлік на крывых ножках, ён выплёўвае сваю брудную душу, аплёўвае мяне з усіх бакоў, не шкадуючы нічога, што варта шкадаваць — сям'ю, стасункі, блізкіх мне людзей, пільнуе за маімі крокамі, робіць малпавыя грымасы, перакручваючы кожную думку — той патворны карлік поўзаў за мной як неадлучны сябра, апрануты ў сцяжкі розных тыпаў і колераў — то чужой, то сваёй дзяржавы, выкрыкваючы фразы, крывячы агідныя губы, выдумваючы нейкія нечуваныя гісторыі, той карлік быў для мяне неадступным сябрам, неадступным таварышам долі і нядолі, шчасця і няшчасця, перамог і параз''<ref>Józef Piłsudski: Pisma zbiorowe: wydanie prac dotychczas drukiem ogłoszonych. T. VI. Warszawa: 1990, s. 31. ISBN 830302860X.</ref>.}} Пасля прамовы маршалак перасяляецца ў маёнтак [[Сулеювек]] пад Варшавай. Там займаецца, у асноўным, пісьменніцкай працай. Аднак калі [[15 снежня]] [[1923]] у адстаўку выходзіць кабінет «''Хейна-Пяста''», {{нп5|Станіслаў Тхугут||pl| Stanisław Thugutt}}, які займаўся фарміраваннем ураду, і [[Уладзіслаў Грабскі|Уладзіславам Грабскім]] прапанавалі Пілсудскаму заняць пасаду Міністра ваенных спраў. Пілсудскі згадзіўся ўзамен на гарантаванне апалітычнасці арміі — праз ліквідацыю пагаднення прапанаванага [[Станіслаў Шэптыцкі|Станіславам Шэптыцкім]]. Аднак Грабскі лічыў, што перадача ў рукі маршала завялікай улады можа выклікаць незадаволенасць партыі Народна-нацыянальнага саюза. У выніку Пілсудскі не ўваходзіць ва ўрад. Пазней Міністрам ваенных спраў становіцца Уладзіслаў Сікорскі, ён спрабуе акрэсліць новую структуру вышэйшых ваенных улад, абапіраючыся на французскія ўзоры, што выклікае рэзкую крытычную рэакцыю Маршала, на думку якога ідэі Сікорскага не адпавядалі польскай рэчаіснасці. == Майскі пераварот == {{main|Майскі пераварот (Польшча)}} [[Файл:Piłsudski on Poniatowski's Bridge.jpg|thumb|240px|Пілсудскі на мосце імя Панятоўскага падчас [[Майскі пераварот (Польшча)|майскага перавароту]]. З правага боку генерал Густаў Орліч-Дрэшэр]] Палітычная сітуацыя ў краіне, якая пагаршалася, правальныя ўрады, боязь таго, што да ўлады зноў прыйдзе скампраметаваны ўрад «Хейна-Пяста», прывялі да таго, што пад канец 1925 г. Пілсудскі вырашае вярнуцца ў палітыку. Паводле гісторыка Анджэя Гарліцкага, ён ужо пачынаючы з 1922 г. разлічваў на захоп улады шляхам дзяржаўнага перавароту<ref>Andrzej Garlicki: Józef Piłsudski 1867—1935. Warszawa: 1990.</ref>. 15 лістапада 1925 г. дом у Сулеювеку, у якім жыў маршал, наведала група афіцэраў. Афіцыйнай падставай візіта было адзначэнне гадавіны вяртання Пілсудскага з Магдэбурга. Падчас гэтай сустрэчы генерал [[Густаў Орліч-Дрэшэр]] гаварыў пра безагаворачную падтрымку будучых дзеянняў маршала. Тым часам чарговы кабінетны крызіс скончыўся 20 лістапада, калі [[Аляксандр Скшыньскі]] стварыў кааліцыйны ўрад, у склад якога ўвайшлі таксама члены левых партый, у тым ліку [[Енджэй Марачэўскі]]. Аднак гэты кабінет гэты ў поўным складзе праіснаваў толькі да красавіка 1926, пасля выйсця з яго членаў партыі ППС, якія не згаджаліся з гаспадарчай палітыкай Міністра [[Ежы Здзяхоўскі|Ежы Здзяхоўскага]]. Пілсудскага ўсё больш і больш раздражнялі чарговыя змяненні ўрадаў, ён вырашае выкарыстаць армію каб націснуць на Прэзідэнта і Сейм. Дзеля дасягнення гэтай мэты пілсудчык генерал Люцыян Жалігоўскі, які займаў пасаду міністра ваенных спраў, даверыў Маршалу непасрэднае камандаванне вайсковымі адзінкамі, якія размяшчаліся ў ваколіцах [[Рэмбертаў|Рэмбертава]], афіцыйна — для адпрацоўкі практыкаванняў. 10 мая 1926 г. вызначыўся са складам новы ўрад, пад кіраўніцтвам Вінцэнты Вітаса. Хутка пасля гэтага Вітас у прэсе заклікаў Пілсудскага ўзяць адказнасць за дзяржаву і вярнуцца ў палітыку. Маршал востра адказваў яму на старонках "Ранішняга кур’ера "«Kurier Poranny», вельмі нізка ацэньваючы дзейнасць Вітаса і яго ўрад. Гэтае інтэрв’ю было сканфіскавана, адначасова 11 мая ў Варшаве з’явіліся данясенні пра рух у кірунку сталіцы вайсковых часцей з [[Памор’е|Памор’я]] і [[Вялікапольшча|Вялікапольшчы]]. У адказ Пілсудскі планаваў з’явіцца ў Варшаве на чале салдатаў, перададзеных пад яго камандаванне [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскім]]. Гэта дэманстрацыя павінна была скарыць урада. Ранкам 12 мая 1926 г. Пілсудскі разам са сваім ад’ютантам накіраваўся ў Варшаву, каб сустрэцца з Прэзідэнтам Вайцяхоўскім і схіліць яго да змены ўрада. Сустрэчы не адбылося, бо прэзідэнт выехаў у [[Спала|Спалу]]. Пасля вяртання ў Рэмбертаў Маршал Пілсудскі даў загад падначаленым яму часткам на марш у бок Варшавы. Дыслакацыя распачалася ў той жа самы дзень у 13.30. А 16-й сілы маршала занялі пазіцыі каля варшаўскіх мастоў [[Мост Панятоўскага|Панятоўскага]] i [[Мост Кербедзя|Кербедзя]]. На мосце Панятоўскага маршала ўжо чакаў прэзідэнт Вайцяхоўскі, якому паведамілі пра здарэнні і які вярнуўся са Спалы. Падчас размовы прэзідэнт пажадаў, каб Пілсудскі вярнуўся да дзеянняў, якія б адпавядалі праву і правёў перамовы. Як сцвярджае Уладзімір Сулея: {{цытата|''У святле даступных сведчанняў з крыніц, за амаль дакладную трэба прызнаць гіпотэзу, што да моманту размовы з Вайцяхоўскім маршал з перспектывай узброенных сутычак не лічыўся. Таму рашэнне — якое магло азначаць пачатак грамадзянскай вайны — не магло да яго прыйсці, і не прышло, лёгка. Планы трыўмфальнага ўваходжання ў сталіцу, на чале войска, плячом да пляча з прэзідэнтам, былі разбураныя. Дарогу трэба было адкрываць з дапамогай сілы…''}} Пасля правалу размовы з прэзідэнтам Пілсудскі загадаў заняць мост Кербедзя, а таксама выслаў [[Казімеж Світальскі|Казімежа Світальскага]], каб той пераканаў прафсаюз чыгуначнікаў аб неабходнасці перашкодзіць войскам, верным ураду, дабрацца да Варшавы. Аўтары, якія падтрымліваюць дзеянні Пілсудскага, гэтаксама сцвярджаюць, што маршал выдаў загад, які забараняў сваім салдатам страляць першымі. Генерал Развадоўскі, які кіраваў абаронай сталіцы, выдаў ультыматум, у якім патрабаваў, каб аддзелы Пілсудскага былі выведзены да 18.30. Аднак урадавыя сілы распачалі наступальныя дзеянні раней. Ля 19.30 Маршал з’явіўся на Замкавай плошчы ў Варшаве, дзе быў прывітаны з авацыямі натоўпам варшавян. Увечары з Пілсудскім спаткаўся Маршалак сейма [[Мацей Ратай]] з мэтай пачатку перамоў. Аднак перамовы не ўдаліся ні ў гэты дзень, ні ў наступны. 14 мая адбыліся вырашальныя баі — атрады Пілсудскага пагражалі ўжо Бельведэру. Пасля кароткіх, але крывавых баёў (379 чалавек загінула), меўшы значную грамадскую падтрымку, аднак насуперак закону, Пілсудскі здзейсніў дзяржаўны пераварот. А 17.30 урад пайшоў у адстаўку, а Вайцяхоўскі склаў з сябе паўнамоцтвы Прэзідэнта. Гэта адбылося нягледзячы на звесткі аб рухаўшыхся ў кірунку Варшавы атрадах, лаяльных ураду. Паўнамоцтвы прэзідэнта былі перададзеныя Маршалку Сейма Ратаю. Ён склікаў урад [[Казімеж Бартэль|Казімежа Бартэля]], у якім Пілсудскі фармальна ўзначаліў міністэрства ваенных спраў і заняў пасаду Генеральнага інспектара ўзброеных сіл — фактычна засяродзіў у сваіх руках усю паўнату ўлады ў дзяржаве. 22 мая выдаў адозву да салдат, у якой заклікаў да еднасці і перамір’і варожыя бакі. {{цытата|''Жаўнеры! Не першы раз чуеце мой голас. Калісьці на палях баёў, калі маладая дзяржава, як хваравітае дзіцё, рабіла першыя крокі, вёў я вас у бітвы, дзе ў перамогах, здабытых пад маёй камандай, на доўгія вякі пакрылі бляскам і славай Вашыя геройскія штанадары. Сёння прамаўляю да вас пасля іншых баёў. Калі браты любяць адзін аднаго, між імі вяжуцца сувязі, мацнейшая за ўсе іншыя людскія сувязі. Калі ж браты сварацца і сувязь ірвецца, спрэчка іх таксама мацнейшая за іншыя. Гэта закон чалавечага жыцця. Мы скарыліся яму некалькі дзён таму, калі змагаліся ў сталіцы. У адну зямлю палілася нашая кроў, зямлю, аднолькава дарагую для адных і другіх, абодвума бакамі аднолькава любімую. Няхай кроў гэта гарачая, найкаштоўнейшая ў Польшчы кроў салдата, пад нашымі стопамі стане новым насеннем братэрства, хай супольную для братоў скажа праўду (…) Няхай літасцівы над грахамі Бог даруе і адвядзе ад нас кару, а мы прыступім да нашай працы, якая зямлю нашу ўзмацніць і адродзіць''<ref>Józef Piłsudski: Pisma zbiorowe. T. IX. Warszawa: 1937, ss. 10-11.</ref>.}} 31 мая Пілсудскі абраны Нацыянальным сходам Прэзідэнтам II-ой Рэчы Паспалітай, аднак не прымае пасады, аргументуючы рашэнне малы́мі паўнамоцтвамі Прэзідэнта, згодна сакавіцкай канстытуцыі 1921 г. У другім туры Нацыянальны Сход абірае пратэжэ Пілсудскага [[Ігнацы Масціцкі|Ігнацыя Масціцкага]]. Гэта стала чарговым трыўмфам Пілсудскага, бо законнае афармленне новай улады рабіла бачнасць легальнасці майскага перавароту. === Першы ўрад Юзафа Пілсудскага === [[Файл:Piłsudski Nieśwież.jpg|thumb|240px| Пілсудскі падчас візіту ў Нясвіжскі замак. На фота ўпрыгожвае ордэнам [[Ордэн Virtuti Militari|Virtuti Militari]] саркафаг свайго ад’ютанта, Станіслава Радзівіла, загінуўшага ў 1920 г]] 2 кастрычніка 1926 Юзаф Пілсудскі стаў прэм’ерам. Многія былі здзіўленыя, калі ў складзе яго кабінета з’явіліся прадстаўнікі кансерватыўнага лагера: [[Аляксандр Мяйштовіч]] (аддзел юстыцыі) і [[Караль Незабытоўскі]] (міністэрства сельскай гаспадаркі). Гэтая дэманстрацыя маршала мела мэтай паказаць левым партыям, што ён не будзе заложнікам ніводнай з партый, нават тых, якія дапамаглі яму падчас перавароту. Больш таго, пад канец кастрычніка ў [[Нясвіжскі замак|Нясвіжскім замку]] Прэм’ер Пілсудскі спаткаўся з прадстаўнікамі польскай арыстакратыі. Гэтыя дзеянні былі элементам барацьбы маршала з палітычнымі партыямі і старымі падзеламі. Сам Пілсудскі не хацеў быць у гэты час, як пісаў: {{цытата|''сябра ні польскім правіцы, ні польскім левіцы. Ніколі не хацеў належаць да адной палітычнай сілы, а таксама ўхваляць панаванне партый над Польшчай.''<ref>Józef Piłsudski: Pisma zbiorowe…. T. IX. Ss. 24-25.</ref>. }} Падчас выканання функцый кіраўніка ўрада, Пілсудскі сканцэнтраваўся перадусім на ваенных справах, бо лічыў армію адзінай сілай, якая здольная абараніць суверэнітэт дзяржавы. Між іншым, каб пазбегнуць ва ўзброеных сілах кумаўства і фаварытызму, кіраўніком аддзела кадраў (Biura Personalnego) ваеннага міністэрства ён прызначыў палкоўніка [[Богдан Хулевіч|Багдана Хулевіча]], які паходзіў з прускай арміі. У 1926 г. у [[Літва|Літве]] адбыўся [[дзяржаўны пераварот]], у выніку якога дыктатарам стаў [[Антанас Смятона]]. Ён распачаў рэпрэсіі супраць польскай меншасці, у адказ на што на Віленшчыне была закрытая настаўніцкая семінарыя. Юзаф Пілсудскі з’явіўся ў [[Жэнева|Жэневе]], на пасяджэнні [[Ліга Нацый|Лігі Нацый]]. Там ён сустрэўся з літоўскім прэм’ерам [[Аўгусцінас Вальдэмарас|Аўгусцінасам Вальдэмарасам]], ад якога дабіўся падпісання Дэкларацыі аб мірным становішчы паміж Польшчай і Літвой. 4 лістапада 1926 г. прэзідэнт Масціцкі выдаў дэкрэт, у якім за расплывістыя злачынствы ў якіх абвінавачвалася прэса, пагражаў вялікі штраф ці турэмнае зняволенне тэрмінам да трох месяцаў. Гэтая пастанова, якая атрымала назву «Дэкрэт пра прэсу» была, тым не менш, адхіленая Сеймам, а яе новая версія, выдадзеная прэзідэнтам у 1927 г., была нашмат больш лагоднай. === Выбары ў 1928 г. i ББВР === [[Файл:Piłsudski otwiera obrady Sejmu 1928.jpg|thumb|240px|Пілсудскі падчас адкрыцця [[Сейм Польскай рэспублікі|Сейму]] ў 1928]][[Файл:Piłsudski pasjans.jpg|thumb|240px|Адной з найбольш улюбёных забаў маршала было раскладанне [[пасьянс]]а]] 19 студзеня 1928 г. з’явілася адозва новай прасанацыйнай групоўкі ''Беспартыйнага блоку супрацоўніцтва з урадам маршала Юзафа Пілсудскага'' (ББВР). Асоб, якія ўвайшлі ў склад ББВР злучала імкненне да ўзмацнення дзяржавы і жаданне дапамагчы Пілсудскаму ў стварэнні кабінета і ў кіраванні. Гэта групоўка павінна была забяспечыць парламенцкую падтрымку падчас змены Канстытуцыі. У парламенцкіх выбарах 4 сакавіка 1928 г. ББВР атрымаў перамогу, набраўшы каля 25 % галасоў, 130 мандатаў у Сейме i 46 у Сенаце (са 111). 13 сакавіка, падчас сустрэчы з групай дэпутатаў Блока, Пілсудскі выкладае сваё бачанне далейшага кіравання, падчас якога кабінет міністраў павінны быў займаць прывілеяваную пазіцыю перад парламентам. Маршал не прыняў канцэпцыі аднапартыйнасці, а новую Канстытуцыю лічыў патрэбнай у далёкай перспектыве. Падчас першага пасяджэння Сейма, у часе чытання прэзідэнцкага выступлення Маршалам, дэпутаты-[[камунізм|камуністы]] выкрыквалі антыўрадавыя лозунгі, за што былі выдаленыя з залы паліцыяй. [[Феліцыян Славой Складкоўскі]] апісваў гэты інцыдэнт такім чынам: {{цытата|''Пан Маршал бярэ з рук паручніка Зацвіліхоўскага скручаны ў трубку акт адкрыцця Сейма і выходзіць у залу сеймавых пасяджэнняў. Накіроўваецца да месца спікера і, у поўнай цішыні, пачынае чытаць Пасланне Прэзідэнта Рэчы Паспалітай (…) Нечакана, на левым баку Сейма, паміж першымі і другімі дзвярыма, якія вядуць на калідор, у заднім шэрагу невялікая група дэпутатаў пачынае крычаць «Далоў фашысцкі ўрад Пілсудскага!!», пазней, праз хвіліну, зноў цішыня. Маршал прыпыняе раскручванне паперы і прамаўляе ў бок камуністаў-крыкуноў: «Панове, будзеце выкінутыя з залы!» Не ведаю, ці маглі яны пачуць словы, сказаныя «пад вусы», але крыкі іх узмацніліся з яшчэ большай моцай. «Выкінуць іх!» -сказаў Пан Маршал, паварочваючыся да мяне і паказваючы рукой на камуністаў. Выбегшы ў галоўны вестыбюль крыкнуў у бок камісара Ярашэвіча, які стаяў ля гардэроба: «Першая група, хутчэй!». (…) Праз хвіліну, якая мне падалася дастаткова доўгай, у вестыбюль уваліўся дзесятак паліцыянтаў, без карабінаў пад камандаваннем Ярашэвіча і камісара паліцыі. (…) Мае паліцыянты хапаюць камуністаў, якія крычалі, каб вывесці іх з залы, але дэпутаты ад сацыялістычных і сялянскіх партый дабеглі ўжо да апошніх шэрагаў фатэляў і ўчапіліся за камуністаў, не даючы іх вывесці. (…) На шчасце Ярашэвіч уводзіць у гэты час другі дзесятак паліцыянтаў. (…) Камуністаў загадваю адвесці ў камісарыят паліцыянтам з карабінамі, а першай групе, з пісталетамі, загадваю, на ўсялякі выпадак, быць напагатове''<ref>Felicjan Sławoj Składkowski: Strzępy meldunków. Warszawa: 1936, ss. 71-72.</ref>. }} Больш за то, Маршалам Сейму стаў не Бартэль, якога падтрымліваў Пілсудскі — а Дашынскі з ППС. Гэта азначала пачатак адкрытай вайны паміж парламентам з аднаго боку, Маршалам і яго прыхільнікамі — з другога. Гэта быў час, калі ў Юзафа Пілсудскага значна пагоршалыся здароўе. У красавіку 1928 г. ён меў лёгкі [[апаплексічны ўдар|апаплексічны]] прыступ і з гэтага часу меў цяжкасці з рухавасцю правай рукі. Хутчэй за ўсё ў той час Маршал быў ужо хворы на [[рак, хвароба|рак]] [[печань|печані]]. З-за дрэннага стану здароўя 27 чэрвеня 1928 г. Пілсудскі дасылае свой урад у адстаўку. Яго месца кіраўніка кабінета заняў ужо ў чацвёрты раз Казімеж Бартэль. 1 ліпеня, ужо пасля адстаўкі, Юзаф Пілсудскі даў інтэрв’ю ''Голасу праўды'' (Głos Prawdy), у якім адкрыта аб’яўляў вайну сейму, ўжываючы рэзкія і, нават, вульгарныя выразы, называючы «сеймам распусніц» ці «сеймам карупцыі». На яго думку, дэпутаты паводзілі сябе так,{{цытата|''як быццам бы сеймавая зала была шынком. Калі адзін гаворыць, пятнаццаць паноў ходзяць па зале, вырашаючы нейкія свае прыватныя інтарэсікі — сорак гучна паміж сабой размаўляюць, паказваючы прамоўцы спіны, — сто паноў расказваюць адзін аднаму анекдоты больш менш прыстойныя, і толькі паны міністры быццам адны мусяць паводзіць сябе ў такім месцы прыстойна''<ref>Józef Piłsudski: Pisma zbiorowe…. T. IX. S. 117.</ref>. }} Чарговая барацьба маршала з Сеймам распачалася з-за г. зв. ''справы Чаховіча''. Дзяржаўны міністр фінансаў [[Габрыэль Чаховіч]] быў абвінавачаны апазіцыяй у тым, што перавысіў дзяржаўны [[бюджэт]] у 1928 г. Сума, якой датычыла справа, паходзіла з прэм’ерскага фонду, аднак была выкарыстана ББВР падчас выбарчай кампаніі. Сейм прагаласаваў за тое, каб Чаховіч быў пастаўлены перад Дзяржаўным Трыбуналам, не адважваючыся, аднак, прыцягнуць да адказнасці самога Пілсудскага. Маршал аднёсся да справы як да правакацыі з боку парламента і адказаў артыкулам на старонках газеты ''Голас праўды'' (''Głos Prawdy''), пад назвай ''Вочы ўнізе ці ўражанні хворага чалавека ад бюджэтнай сесіі ў Сейме''. Гэта быў адзін з найвастрэйшых тэкстаў Пілсудскага, ён персанальна атакаваў у ім двух дэпутатаў: [[Герман Ліберман|Германа Лібермана]] (''галоўны тэнар у той смуродлівай аперэтцы'') i [[Ян Вазніцкі|Яна Вазніцкага]] (''цяжка думае'', ''людажэр''). Больш таго, Маршал выступіў на пасяджэнні Дзяржаўнага Трыбунала, беручы на сябе ўсе парушэнні, і дыскрэдытуючы цалкам сакавіцкую канстытуцыю. Як вынік, Трыбунал накіраваў справу зноў у Сейм. [[14 красавіка]] быў утвораны новы кабінет, на чале якога стаў [[Казімеж Світальскі]]. Гэты кабінет называлі ўрадам палкоўнікаў — былых ваенных, адданых Маршалу, і якія выступалі за сілавы развязак праблем з апазіцыяй. Да гэтага Пілсудскага асабліва падгаворвалі Світальскі, [[Валерый Славек|Славек]] i [[Аляксандр Прыстар|Прыстар]]. Пад канец чэрвеня з маршалам сустрэўся Дашынскі, які прапанаваў утварэнне кааліцыі ББВР, ППС і ПСЛ «Вызваленне». Пілсудскі аднак прапанову не прыняў. У выніку, у сярэдзіне верасня 1929 г. з’явіўся [[Цэнтралеў]] — блок шасці апазіцыйных парламенцкіх груповак супраць санацыі. [[Файл:Jozef Pilsudski1.jpg|thumb|240px|Юзаф Пілсудскі, на Józef Piłsudski, на левай грудзі, каля стужкі Крыжа Адважных (Krzyża Walecznych) бачны знак афіцэрскі г. зв.. «[[Знак афіцэрскі "Парасон"|Парасон]]»]] 30 кастрычніка 1929 павінна было адбыцца інаўгурацыйнае пасяджэнне Сейма. Яго павінны быў адкрываць прэм’ер Світальскі, але ён захварэў, таму замяніць яго мусіў Пілсудскі. У сеймавым калідоры з’явілася, аднак, група афіцэраў, якія чакалі прыбыцця Пілсудскага. Дэпутаты вырашылі, што ён прыслаў іх, каб арыштаваць членаў Сейму, таму маршалак Сейму Дашынскі адмовіўся пачынаць пасяджэнне. Паміж Пілсудскім і Дашынскім адбылася вострая размова: {{цытата|''<br />Маршал Пілсудскі: — Прасіў бы пана прытрымаць язык(стукае ў стол рукой) і пытаюся, ці хочаце адкрыць сесію? <br />Маршалак Дашынскі:- Пад штыхамі, рэвальверамі і шаблямі — не.<br />Пілсудскі: — Гэта апошняе Вашае слова?<br /> Дашынскі: — Так.<br />Пілсудскі: -Гэта Ваша апошняе слова?<br /> Дашынскі: — Так.<br /> Пілсудскі лёгка кланяецца і, не падаючы рукі, пакідае кабінет Дашынскага. Праходзячы праз гасцёўню маршалка Сейма, гучна вымавіў: Дурань''<ref>Józef Piłsudski: Pisma zbiorowe. T. IX. Warszawa: 1937, ss. 193—194.</ref>.}} Сесія не была адкрыта, прэзідэнт Масціцкі адклаў яе на месяц. У рэшце рэшт, Сейм сабраўся толькі [[5 снежня]], а кансалідацыя антысанацыйнай апазіцыі прывяла да таго, што ўраду Казімежа Світальскага быў абвешчаны вотум недаверу. Тое што Казімеж Бартэль пяты раз стаў кіраўніком урада азначала часовае змякчэнне курсу санацыі ў адносінах да парламента. Аднак калі парламент аб’явіў вотум недаверу да міністра працы і сацыяльнай апекі Аляксандра Прыстара, Пілсудскі вярнуўся да адкрытай барацьбы з Сеймам. Новым прэм’ерам стаў Валерый Славек, які не скрываў поглядаў, што з Сеймам патрэбна расправіцца сілай. === Другі ўрад Пілсудскага === 30 чэрвеня 1930 г. у Кракаве адбыўся арганізаваны Цэнтралевам «Кангрэс Абароны Правоў і свабод чалавека». Рэзалюцыя ўдзельнікаў Кангрэса дэкларавала неабходнасць сканчэння дыктатуры Юзафа Пілсудскага і зняцця з пасады Ігнацыя Масціцкага, якога лічылі падстаўной асобай Маршала. Пастулявалася таксама ўтварэнне дэмакратычнага ўрада, які будзе мець шырокую грамадскую падтрымку. 14 верасня Цэнтралеў планаваў правесці больш за 20 антысанацыйных дэманстрацый. Рэакцыяй на гэтыя планы была адстаўка 23 жніўня кабінета Слаўка, месца якога заняў сам Пілсудскі. Маршал працягваў выключна вострую, часам вульгарную крытыку Сейма на старонках ''[[Газета Польская|Газеты Польскай]]'': {{цытата| ''Дэпутат — гэта нікчэмнае явішча ў Польшчы, дазваляе сабе такія дзеянні, якія ганьбяць Сейм, як інстытут, як і саміх сябе, як дэпутатаў — паўтараю, уся праца ў Сейме смярдзіць і паўсюдна заражае паветра''<ref name="Józef Piłsudski 1937">Józef Piłsudski: Pisma zbiorowe. T. IX. Warszawa: 1937, ss. 221.</ref>.}} Гэтым разам Пілсудскі не ўтойваў, што не будзе вагацца перад парушэннем фізічнай недатыкальнасці дэпутатаў: {{цытата|''Канстытуцыя кажа толькі пра судовую недатыкальнасць, да ўсяго іншага, пане дэпутат, можна дакранацца!''<ref name="Józef Piłsudski 1937"/>.}} 29 жніўня 1930 г. прэзідэнт Масціцкі, па прапанове Пілсудскага, выдае распараджэнне пра роспуск Сейму. Гэта азначыла, што пасля ўступлення ў сілу закона дэпутатаў ужо не былі [[дэпутацкая недатыкальнасць|недатыкальныя]]. === «Брэсцкая справа» і выбары 1930 г === [[Файл:Józef Piłsudski homaging at John III Sobieski tomb, commemorating 250 anniversary of battle of Vienna.PNG|thumb|240px|Юзаф Пілсудскі аддае пашану праху караля [[Ян III Сабескі|Яна III Сабескага]] ў 250 гадавіну [[Бітва пад Венай (1683)|венскай перамогі]] ў 1933]] 1 верасня 1930 г. з Пілсудскім сустрэўся Міністр унутраных спраў, [[Феліцыян Славой Складкоўскі]]. Ён прадставіў маршалу спіс палітыкаў, яго асабістых палітычных праціўнікаў. Пілсудскі ўласнаручна пазначыў у гэтым спісе асоб, якіх лічыў асабліва небяспечнымі, іх належала арыштаваць і зняволіць у [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Гэтымі асобамі, у тым ліку, былі: [[Вінцэнты Вітас]], [[Норберт Барліцкі]], [[Уладзіслаў Кернік]], Герман Ліберман, [[Караль Попель]], {{нп5|Войцех Карфанты|Войцех Карфанты|pl|Wojciech Korfanty}}. Іх зняволілі без судовай пастановы згодна з указаннем Складкоўскага. Вязняў білі, мучылі голадам, з іх здзекваліся. Таксама выкарыстоўваліся псіхічныя катаванні — чыніліся паказальныя пакаранні. Да сёння спрэчным застаецца пытанне — ці загадваў так адносіцца да вязняў Пілсудскі, ці ведаў ён наогул пра тое, што адбываецца за мурамі брэсцкай цвярдыні. {{main|Парламенцкія выбары ў Польшчы ў 1930 г.}} 16 i 23 лістапада 1930 г. адбыліся выбары ў парламент, якія атрымалі назву «брэсцкіх». Санацыя атрымала падчас іх падаўляльную перавагу — 56 % у Сейме і 69 % у Сенаце, што было аднак недастаткова, каб змяніць Канстытуцыю (для гэтага было патрэбна 2/3). 4 снежня 1930 г. Пілсудскі пайшоў з пасады кіраўніка ўрада, зноў з-за праблем са здароўем. Яго замяніў Валерый Славек, які адначасова выконваў функцыі кіраўніка ББВР. Сам Маршал накіраваўся ў 3,5-месячны адпачынак у партугальскую [[Мадэйра|Мадэйру]]. Скончыў свой водпуск 29 сакавіка 1931 г. Падчас першай сустрэчы з прадстаўнікамі найвышэйшых дзяржаўных органаў Пілсудскі сказаў, што хоча абмяжаваць сваё ўмяшальніцтва ў дзяржаўныя справы і зноў сканцэнтравацца на самым яму блізкім — арміі, у выпадку пагаршэння міжнароднай сітуацыі загадаў каб на пасадзе кіраўніка МЗС [[Аўгуст Залескі|Аўгуста Залескага]] таго замяніў [[Юзаф Бек]]. Ужо ў тыя часы Пілсудскі прапанаваў правядзенне «''палітыкі раўнавагі''» паміж Германіяй і [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] ([[Пакт аб ненападзе, 1932|польска-савецкі пакт аб ненападзе]] быў падпісаны ў 1932 г). Таксама планавалася супрацоўніцтва з заходнімі саюзнікамі — Францыяй і Вялікабрытаніяй, а таксама з суседзямі — [[Латвія]]й, [[Румынія]]й i [[Венгрыя]]й. Небяспека з боку Германіі пачала нарастаць, калі да ўлады 30 студзеня 1933 г. прыйшоў [[Адольф Гітлер]]. Пілсудскі быў прыхільнікам правядзення разам з Францыяй прэвентыўнага ўдару на Германію, у выпадку, калі тая не спыніць узбройвацца. Французы, аднак, праявілі незацікаўленасць такім планам, таму Пілсудскі быў вымушаны шукаць паразумення з Германіяй. 26 студзеня 1934 г. была падпісана польска-нямецкая дэкларацыя аб ненападзе, тэрмінам на 10 год. 15 чэрвеня 1934 г. міністр унутраных спраў, [[Браніслаў Пярацкі]] быў забіты тэрарыстамі з [[Арганізацыя Украінскіх Нацыяналістаў|Арганізацыі Украінскіх Нацыяналістаў (АУН)]]. Гэтая падзея была адной з галоўных прычын таго, што прэзідэнт Масціцкі 12 ліпеня 1934 г. выдаў распараджэнне аб утварэнні ў [[Бяроза (горад)|Бярозе Картузскай]] [[Канцэнтрацыйны лагер у Бярозе-Картузскай| канцэнтрацыйнага лагера]], у якім утрымліваліся як і галоўныя праціўнікі санацыі, так і асуджаныя за гаспадарчыя злачынствы. === Красавіцкая канстытуцыя === [[Файл:Bundesarchiv Bild 183-B0527-0001-293, Warschau, Empfang Goebbels bei Marschall Pilsudski.jpg|thumb|240px|[[Ганс Адольф фон Мольтке|Ганс фон Мольтке]], Юзаф Пілсудскі, [[Іозеф Гебельс]] i [[Юзаф Бек]], падчас візіту нямецкага міністра ў Польшчу, 14 чэрвеня 1934]] Пачынаючы ўжо ад майскага перавароту 1926 г. прыхільнікі санацыі планавалі змяніць Канстытуцыю такім чынам, каб прэзідэнт атрымаў як мага больш уладных паўнамоцтваў. 26 студзеня 1934 г., выкарыстоўваючы канстытуцыйны прэцэдэнт і дэманстратыўную непрысутнасць дэпутатаў ад апазіцыі ў сеймавай зале, [[Станіслаў Цар]], нягледзячы на адсутнасць кворуму, давёў справу да таго, што канстытуцыйныя тэзісы, прадстаўленыя на абмеркаванне ў Сейм былі ўхваленыя як новая Канстытуцыя. Пілсудскі асудзіў запал рэфарматараў, звяртаючы іхную ўвагу на тое, што не задаволены прапіхваннем новага асноўнага закона з дапамогай фокусаў. Ён пастуляваў далейшую, спакойную працу над Канстытуцыяй у Сенаце. 23 сакавіка 1935 г. Сейм канчаткова ўхваліў новую Канстытуцыю. Калі прэзідэнт Ігнацы Масціцкі 23 красавіка 1935 г. падпісаў новы асноўны закон, Пілсудскаму заставалася жыць толькі каля месяца. Канстытуцыя была створаная пад Маршала, але найвышэйшая ўлада ў дзяржаве стала ўдзелам Масціцкага. {{цытата|''У санацыйнай прапагандзе ўзнімалася пытанне аб тым, што красавіцкая канстытуцыя была апошнім дзяржаўным актам, падпісаным у той час ужо хворым Пілсудскім, што яна была фактычна своеасаблівым завяшчаннем Маршала, выражала яго ідэалогію. Нічога з гэтага не было праўдай. Пілсудскі не толькі не ведаў зместу свайго ўяўнага палітычнага завяшчання, але нават не пазнаёміўся з першымі дзесяццю артыкуламі, у якіх змяшчалася ідэйная квінтэсенцыя Канстытуцыі. Справы, якім у папярэднія часы ён надаваў шмат увагі, проста перасталі яго цікавіць''<ref>Andrzej Garlicki: Od Brześcia do maja. Warszawa: Czytelnik, 1986, s. 279. ISBN 83-07-01603-7.</ref>.}} == Санацыйны лагер і беларуская праблема == Пасля майскага перавароту ў 1926 г. была зроблена спроба перагледзець палітыку дзяржавы ў дачыненні да нацыянальных меншасцей. Некаторыя палітыкі з атачэння Пілсудскага, а менавіта [[Леан Васілеўскі]], [[Тадэвуш Галуўка]], [[Казімеж Млядзяноўскі]] выказвалі думку, што ранейшую палітыку нацыянальнай асіміляцыі трэба змяніць менш балючай палітыкай дзяржаўнай асіміляцыі. Гэта б дазволіла сфарміраваць у грамадзян няпольскай нацыянальнасці перакананне, што Польская Рэспубліка — гэта і іхная радзіма. Вышэй згаданыя дзеячы прапанавалі шэраг праектаў. Аднак Пілсудскі і 'крэсовая' адміністрацыя зрабілі стаўку на польскія школы, армію і паліцыю. Некаторыя саступкі на карысць беларусаў былі зроблены ў 1927 г. Так, беларуская мова стала абавязковай для навучання ў польскіх гімназіях на землях, заселеных беларусамі, быў дадзены дазвол на адкрыццё 26 школ з беларускай мовай навучання і 49 дзвюхмоўных. Тым не менш, ужо ў 1928 г. урад перастаў спрабаваць вырашыць беларускае пытанне, а абяцаныя школы так і не былі адкрыты. У 30-я гг. палітыку ў адносінах да беларусаў вызначалі такія палітыкі санацыйнага лагера, як [[Феліцыян Славой-Складкоўскі]] ці палескі ваявода [[Вацлаў Костэк-Бярнацкі]].<ref>Латышонак А., Мірановіч Я.: Гісторыя Беларусі ад сярэдзіны ХVIII ст. да пачатку [[XXI стагоддзе|XXI ст.]] Вільня-Беласток,2010 °C. 186.</ref>. == Стаўленне Пілсудскага да Беларусі і беларусаў == [[Файл:Karykatura, Piłsudzki.PNG|пксpx|міні|злева|300пкс|Карыкатура на Ю. Пілсудскага ў заходнебеларускім часопісе [[Маланка (1926)|Маланка]]]] [[Файл:Pilsudski old.jpg|thumb|240px|Стары Пілсудскі ў 1935 г.]] Гісторыя Польшы была заўжды звязаная з гістарычным лёсам Беларусі. У постаці Пілсудскага сапраўды выяўляліся пэўныя рысы беларускасці, якія ставілі яго ў лепшае святло ў параўнанні з беларускімі савецкімі дзеячамі. Нарадзіўся ён на Віленшчыне, ведаў беларускую мову, карыстаўся ёю, меў кантакты з дзеячамі беларускага нацыянальнага адраджэння. Аднак гэтыя рысы, уваходзячы ў палітычны арсенал Пілсудскага, аблягчаючы яму дзейнасць на «ўсходніх крэсах» былой Рэчы Паспалітай, тым не менш, не былі сутнаснымі для яе. Галоўнае для Пілсудскага — гэта ідэя моцнай, вялікай польскай дзяржавы. Яго беларуская палітыка была толькі адным з інструментаў будаўніцтва такой дзяржавы <ref name="ReferenceB">Лазько, Р. Р. «Я сын гэтага краю…» (Ю. Пілсудскі і Беларусь 1918—1935 гг.) [Тэкст] // Ю. Пілсудскі ў гісторыі Польшчы і Беларусі. Матэрыялы міжнароднага беларуска-польскага навуковага семінара. — 2002. — С. 85-87.</ref>. У перыяд з 1890 па 1935 гг. можна вылучыць чатыры этапы павышанай цікавасці Пілсудскага да Беларусі і беларусаў. Першы вызначаецца часам, калі ён узначаліў ППС і заканчваецца ў момант набыцця рэальнай улады. У стаўленні Пілсудскага да беларускага народа ў гэты час няцяжка прасачыць важную рысу: ён заўсёды разглядае яго ў якасці патэнцыяльнага саюзніка ў барацьбе за незалежнасць Польшчы. У гэты час Пілсудскі займаўся кантрабандным увозам зборніка вершаў [[Дудка беларуская]] беларускага паэта [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]].<ref>[http://pawet.net/library/history/city_district/education/bagush/%D0%91%D0%B0%D0%B3%D1%83%D1%88%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%8B_19-%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D1%82..html]</ref> Другі этап пачынаецца з восені 1919 г. і завяршаецца падпісаннем Рыжскага дагавора. Стаўленне Пілсудскага да Беларусі на гэтым этапе ўвасобілася ў адозве «Да насельніцтва былога Вялікага Княства Літоўскага», якая была адной з частак федэратыўнага плана Пілсудскага. Аднак падпісанне ў 1921 г. Рыжскага міру амаль перакрэсліла «Усходняю канцэпцыю» Пілсудскага<ref>[[М. М. Мязга|Мязга, М. М.]] Перамовы ў Рызе: Пахаванне палітыкі федэралізму [Тэкст] // Ю. Пілсудскі ў гісторыі Польшчы і Беларусі. Матэрыялы міжнароднага беларуска-польскага навуковага семінара. — 2002. — С. 23-25.</ref>. Трэці этап быў звязаны з дзейнасцю [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|«Грамады]]». У гэты час па ініцыятыве Пілсудскага адбываецца разгром гэтай арганізацыі, узмацняецца ціск на беларускую культуру<ref name="ReferenceB"/>. Чацвёрты этап яго зацікаўленасці да Беларусі быў характэрны нармалізацыяй адносін з СССР у пачатку 30 — х гадоў, што ў значнай меры развязвала рукі польскім уладам для барацьбы з нацыянальнымі меншасцямі. Ужо фактычна з пачатку 1930 — х гадоў Пілсудскі перайшоў на эндэкаўскія пазіцыі асіміляцыі беларусаў у Польшчы<ref name="ReferenceB"/>. Будаўніцтва польскай дзяржавы — справа гонару, вялікая заслуга Пілсудскага — палітыка. Аднак яе будаўніцтва як дзяржавы ўнітарнай, монанацыянальнай — яго вялікая страта, палітычная і асабістая<ref name="ReferenceB"/>. == Смерць == [[Файл:Krypta Pilsudski Wawel.jpg|left|thumb|240px|[[Кракаў]], труна з целам Юзафа Пілсудскага ў крыпце на [[Вавель|Вавелі]]]] [[Файл:Piłsudski po śmierci.jpg|thumb|240px|Цела Юзафа Пілсудскага пасля смерці]] [[Файл:Rossa-MATKA I SERCE SYNA.jpg|thumb|240px|[[Вільня]], «''цвінтар на Росе''», маўзалей «Матка і сэрца сына», 2004]] Інфармацыю пра стан здароўя Пілсудскага афіцыйна аб’явілі пасля ўрачыстасцей [[Нацыянальнае Свята Незалежнасці, Польшчы|Свята Незалежнасці]] 11 лістапада 1934 г. Падчас урачыстасцей Пілсудскі аслабеў, у сувязі з чым афіцыйную частку мерапрыемстваў скарацілі. Кансіліум дактароў вырашыў прывезці ў Польшчу з [[Вена|Вены]] праф.[[Карл Фрэдэрык Венкебах|Карла Венкебаха]]. Ён прыляцеў у Варшаву вясной 1935 і канстатаваў наяўнасць ракавай пухліны. Юзафу Пілсудскаму было спрагназавана некалькі тыдняў жыцця. Пілсудскі памёр з-за [[Пячоначна-клетачны рак|рака печані]] (некаторыя крыніцы гавораць пра [[рак страўніка]] з [[Метастазы|метастазамі]] ў [[печань]]) у [[Бельведэр (Варшава)|Бельведэры]] 12 мая 1935 г. (у 9-ю гадавіну дзяржаўнага перавароту), у 20.45. Яго пахаванне стала вялікай маніфестацыяй нацыянальнага адзінства. Была абвешчана [[нацыянальная жалоба]]. 13 мая 1935 г. з цела былі выняты мозг і сэрца. Мозг даследаваўся вучонымі з Вільні — пасля гэтага абмежаваным тыражом была выдадзена публікацыя, якая завяршала першы этап тых прац пра мозг Юзафа Пілсудскага<ref>Bożena Borysowicz: Dr med. Jerzy Borysowicz: jeden z lekarzy wileńskich. 1904—1980 (польск.).</ref><ref>Album zdjęć mózgu Józefa Piłsudskiego (польск.).</ref>. 17 мая была праведзена жалобная імша, цэлебраваў яе кардынал [[Аляксандр Какоўскі]]. Цела маршала было змешчана ў крыпце святога Леанарда ў [[Вавель|Вавелі]]. Пэўны час ішлі спрэчкі паміж духоўнымі і свецкімі ўладамі наконт месца пахавання Пілсудскага. У 1936 г. сэрца Пілсудскага палажылі ў труну яго маці на могілках Росы ў [[Вільня|Вільні]]. У маўзалеі ''Маці і сэрца сына'' у Вільні на чорнай гранітнай пліце, згодна з воляй памерлага, выкавалі цытаты з ''Вацлава'' (наверсе) i ''[[Бенёўскі|Бенёўскага]] '' (знізу) аўтарства [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]]: <blockquote> наверсе:<br />''Ty wiesz, że dumni nieszczęściem nie mogą<br />Za innych śladem iść tą samą drogą.''<br />знізу:<br />''Kto mogąc wybrać, wybrał zamiast domu<br />Gniazdo na skałach orła, niechaj umie<br />Spać, gdy źrenice czerwone od gromu<br />I słychać jęk szatanów w sosen szumie.<br />Tak żyłem.''<br />паміж імі:<br />''Matka i Serce Syna''<ref>Juliusz Kłos: Wilno. Wilno: 1937, s. 233.</ref>. </blockquote> Падчас жыцця Пілсудскі разважаў, хто зойме пасля яго ролю кіраўніка. Аднак у сваім атачэнні не бачыў годнага пераемніка і баяўся дзеянняў найвышэйшых ваенных камандуючых пасля сваёй смерці. Адпаведна гэтым страхам, пасля яго смерці распачалася барацьба паміж групай ваенных, якія кацэнтраваліся вакол Генеральнага Інспектара Узброеных сіл [[Эдвард Сміглы-Рыдз|Эдварда Рыдза-Сміглага]] і «палацавай партыяй», на чале з прэзідэнтам [[Ігнацы Масціцкі]]м. Аднак ні ў аднаго з іх не было адпаведнай харызмы, каб дамінаваць на палітычнай сцэне ў такой ступені, як гэта рабіў Пілсудскі{{efn|Як адзначае [[Анджэй Хайноўскі]]: ''Пачынаючы ад пэўнага моманту, Пілсудскі быў перакананы, што з’яўляецца адзіным гарантам маральнага парадку ў Польшчы. Ён перастаў верыць сваім супрацоўнікам, увогуле, людзям, пераканаўся ў чалавечай слабасці. Паміраў з пачуццем падвойнай адзіноты: ад таго, што ўходзіць самотным і ад таго, што не выхаваў спадкаёмцу, здольнага асіліць яго справу.''<ref>Bogusław Kubisz, Piotr M. Majewski: Siła i bezradność Piłsudskiego (польск.). [[Mówią Wieki]].)</ref>}}. == Культ Пілсудскага == {{main|Культ Юзафа Пілсудскага}} У міжваенны час, а таксама пасля [[Другая сусветная вайна|Другой Сусветнай вайны]], вакол асобы маршала будаваўся пэўны [[Культ асобы|культ]]. Сутнасць культу была ў тым, што Пілсудскаму прыпісваліся заслугі геніяльнага камандуючага, выбітнага стратэга і палітыка, і, у першую чаргу, — празорцы.{{efn|Параўн. Размова з Мечыславам Скшыпкам, членам Грамадскага камітэта будоўлі помніка маршалу Юзафу Пілсудскаму ў Торуні: ''Пілсудскі разумеў негатыўныя наступствы тагачаснай палітычнай сістэмы. Прадбачыў у завяшчанні, што праз 5 год пасля яго смерці будзе вайна, якую Польшча прайграе і страціць незалёжнасць. Ён быў вялікім прарокам. (Był wielkim wizjonerem). (…) Я быў выхаваны на кульце Маршала.''<ref>Gazeta Miejska: Wizjoner niepodległości (польск.).</ref>}}<ref>''Адораны проста геніяльнай інтуіцыяй і здольнасцю прадбачваць гістарычныя здарэнні, Пілсудскі, прадугледзеў вайну паміж краінамі, якія падзялілі Польшчу, перамогу ў гэтай вайне спачатку Германіі над Расіяй, а потым заходніх саюзнікаў над Германіяй і з’яўленне такім чынам шанцу для Польшчы вяртання самастойнасці. (Не прадбачыў толькі бальшавіцкай рэвалюцыі 1917 г.)'' ({(Piotr M. Kobos: Skazuję was na wielkość. Legenda Józefa Piłsudskiego (pol.).)</ref><ref>Глядзі напр. Józef Szaniawski: Marszałek Piłsudski w obronie Polski i Europy. Warszawa: Exlibris, 2008, ss. passim. ISBN</ref>. Ужо падчас дзейнасці ў ППС і барацьбы ў Легіёнах у атачэнні будучага маршала з’явіліся асобы, якія былі яму фанатычна адданыя. Яны некрытычна ставіліся да яго і да яго загадаў.<ref>Глядзі напр. Felicjan Sławoj Składkowski: Strzępy meldunków. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1988, ss. passim. ISBN 8311076006.</ref>. З гэтага асяродка паходзіла група палітыкаў — кіраўнікоў [[II Рэч Паспалітая|II Рэччу Паспалітай]]{{efn|Між іншых [[Валерый Славек]] — тройчы займаў пасаду прэм’ера, [[Казімеж Світальскі]] — прэм’ер, маршалак Сейма, [[Юзаф Бек]] -міністр замежных спраў, [[Эдвард Сміглы-Рыдз|Эдвард Рыдз-Сміглы]] — Маршал Польшчы, генеральны інспектар узброеных сіл, [[Феліцыян Славой Складкоўскі]] — чалавек, які даўжэй за ўсіх быў Прэм’ерам II-й РП.}}. Пасля ўзнаўлення незалежнасці папулярнасць Пілсудскага ўзрастала, асабліва ў сувязі з выйгрышам у польска-бальшавіцкай вайне і няздатнасцю да кіравання чарговых урадаў. Яго прыхільнікі ў той час лічылі Пілсудскага адзіным чалавекам, які можа вывесці Польшчу з палітычнага і гаспадарчага крызісу. Пасля майскага перавароту 1926 г. і ўвядзення аўтарытарнага праўлення культ Пілсудскага стаў афіцыйнай ідэалогіяй дзяржавы, а распаўсюджанне культу ўзмацнілася пасля яго смерці ў 1935 г. партрэты Пілсудскага віселі ў той час у школах і дзяржаўных установах{{efn|Ізідор Шымялёніс, [[Літоўцы|літовец]], які жыў перад вайной у Вільні, пісаў, між іншым.: ''Страшэнна ненавідзіў партрэты Пілсудскага і прэзідэнта Польшчы І. Масціцкага, дзяржаўны герб (белы арол), што віселі на сценах класа''<ref>Beata Nanevicz: Józef Piłsudski w świadomości współczesnych Polaków i Litwinów (1988—2003) (польск.).</ref>.}}. Маршал з’яўляўся галоўнай тэмай шматлікіх літаратурных твораў, быў бачны на іконах, з’яўляўся ганаровым членам незлічонай лічбы арганізацый, ганаровым грамадзянінам некалькіх дзесяткаў гарадоў (у тым ліку [[Баранавічы|Баранавіч]]), яго імем называлі ўстановы, аб’екты, караблі, самалёты і г. д. Культ асобы Пілсудскага быў важным элементам патрыятычнага выхавання дзяцей і моладзі ў школах<ref name="Асінскі">Збігнеў Асінскі: Wkład Janusza Jędrzejewicza w budowanie mitu polskiego bohatera narodowego — Józefa Piłsudskiego (pol.).</ref>. У 1938 г. Сейм ухваліў нават спецыяльны ''Закон аб ахове імені Маршала Пілсудскага'', які пад пагрозай турэмнага зняволення забараняў паклёпнічаць на імя Юзафа Пілсудскага<ref>''Ustawa o ochronie imienia Józefa Piłsudskiego, Pierwszego Marszałka Polski''</ref>. У гады нямецкай акупацыі і існавання «Народнай Польшчы» супраць гэтага культа змагаліся ўлады, што, тым не менш, прывяло да яго ўзмацнення<ref name="Акулевіч">Пётр Акулевіч: Józef Piłsudski: Między apologią a odrzuceniem (pol.).</ref>. Пасля падзення [[камунізм]]у ў Польшчы ў 1989 г., маршал Пілсудскі лічыцца адной з найважнейшых асоб у гісторыі польскай дзяржавы. У гонар Пілсудскага названыя многія вуліцы, плошчы і школы. Пасля 1989 г. Пілсудскаму паставілі некалькі помнікаў<ref>Kazimierz Ożóg: Rzeczpospolita pomnikowa. W: Irena Borowik, Katarzyna Leszczyńska: Wokół tożsamości: teorie, wymiary, ekspresje. Kraków: 2007. ISBN 9788360490372.</ref>. == Супярэчнасці == Юзаф Пілсудскі гэта асоба, заслугі якой для незалежнасці Польшчы паўсюдна прызнаныя, аднак з якой звязана нямала супярэчнасцей. Найважнейшыя пытанні, якія ўзнімаюцца яго праціўнікамі, гэта: * Справа веравызнання маршала і абвінавачанне ў інструментальных адносінах да рэлігіі. Пілсудскі стаў [[пратэстантызм|пратэстантам]], каб узяць шлюб са сваёй першай жонкай Марыяй Юшкевіч, якая была разведзеная і мела дзіця ад папярэдняга шлюбу. Потым Пілсудскі вярнуўся да [[каталіцызм|каталіцтва]], каб ажаніцца з іншай жанчынай — Аляксандрай Шчарбінскай<ref>Józef Warszawski: Piłsudski a religia. Warszawa: 1999. ISBN 83-87538-97-3.</ref>. * Спрэчка аб тым, хто ж у рэальнасці быў аўтарам удару з-над Вепша падчас Варшаўскай бітвы. Аўтарамі ідэі называюць, акрамя Пілсудскага, перад усім генерала Вейганда і генерала Развадоўскага. Хутка пасля сканчэння вайны генерал Вейганд выказаўся на гэты конт, сцвярджаючы, што план быў прыгатаваны супольна, але выканаў яго выключна Пілсудскі. Развадоўскі — на думку Пілсудскага — меў мноства ідэй, як перамагчы Чырвоную Армію, але ніводная з іх не была прыдатная дзеля рэалізацыі. Большасць даследчыкаў згодныя з тым, што аўтарам плана быў сам Пілсудскі, які прадбачыў, што пінскія балоты на Беларусі прывядуць да падзелу бальшавіцкіх сіл, а дуга, якая ў гэты час з’явіцца, можа быць выкарыстана для контрудара. * Юзафа Пілсудскага абвінавачвалі таксама ў супрацоўніцтве з [[Немцы|немцамі]] і шпіянажы на іх карысць, у часы, калі змагаўся на баку [[Цэнтральныя дзяржавы|Цэнтральных дзяржаў]] супраць [[Расія|Расіі]] і калі адразу пасля вяртання з турмы [[11 лістапада]] пераняў уладу ад [[Рэгенцкая Рада|Рэгенцкай Рады]], утворанай акупантам. Германафільскія схільнасці прыпісвалі Пілсудскаму сябры Народна-нацыянальнага саюза разам з Раманам Дмоўскім, а пазней з [[Енджэй Гертых|Енджэем Гертыхам]]<ref>Jędrzej Giertych: O Piłsudskim. Londyn: 1987.</ref><ref>Włodzimierz Kalicki: Jędrzej Giertych lustrował Piłsudskiego (польск.).</ref> на чале. * Пілсудскага папракалі ў тым, што занядбаў справу заходніх польскіх зямель. Гэта адбылося таму, што не была здзейснена ваенная дапамога вялікапольскім і сілезскім паўстанцам. Ён не цікавіўся тым, якую форму набудуць польскія граніцы на захадзе, сканцэнтраваўшыся толькі на заняцці Вільні, з якой быў цесна звязаны. Частка гісторыкаў сцвярджае, што Пілсудскі проста не меў магчымасці выслаць узброеныя аддзелы ў [[Вялікапольшча|Вялікапольшчу]] і ў [[Сілезія|Сілезію]], бо гэта б азначала паражэнне ў вайне на Усходзе. Між тым, неадкладна пасля заканчэння баявых дзеянняў [[польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] на тэрыторыю [[Горная Сілезія|горнай Сілезіі]] была накіравана элітная група афіцэраў II Аддзела Генштаба Польскай арміі ([[Эдмунд Харашкевіч]], [[Ян Кавалеўскі]], [[Казімеж Стаміроўскі]] іншыя), якая ўдзельнічала ў падрыхтоўцы і рэалізацыі трэцяга сілезскага паўстання (май 1921 г.). * Пытанне майскага перавароту. Пілсудскага абвінавачваюць у імкненні да ўсталявання сваёй дыктатуры<ref>На тэму аўтарытарызму ў Польшчы ў 1926—1939 гг. гл. Waldemar Paruch: Podstawy i uzasadnienie tożsamości politycznej obozu piłsudczykowskiego (1926—1939) (pol.). Annales UMCS, 1997.</ref>. Пытанне ўзброенага перавароту 1926 г., калі загінула некалькі соцень людзей, а вінаватыя ў іх смерці не панеслі ніякага пакарання і зараз з’яўляецца вельмі дыскусійным.<ref>Marcin Pijaczyński: Majowe kontrowersje [http://wiadomosci.polska.pl/specdlapolski/article,Majowe,id,224676.htm]{{Недаступная спасылка}} (дата доступа — 9 верасня 2009 г.)</ref> * Стварэнне канцэнтрацыйных лагераў у [[Канцэнтрацыйны лагер у Бярозе-Картузскай|Бярозе-Картузскай]] і [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]] для палітычных апанентаў<ref>{{cite web | url =http://wyborcza.pl/1,76842,5134208.html | title =Bereza, polski obóz koncentracyjny | аўтар =[[Gazeta Wyborcza]], prof. [[Andrzej Garlicki]] | мова =pl | archive-url =https://archive.today/20120915/http://wyborcza.pl/1,76842,5134208.html | archive-date =15 Верасень 2012 | access-date =31 Сакавік 2010 }}</ref>. Да сённяшняга дня даследчыкі не могуць адназначна адказаць на пытанне, ці ведаў Пілсудскі пра тое, як там адносіліся да яго палітычных ворагаў. * Справа дэпутата [[Ежы Здзяхоўскі|Ежы Здзяхоўскага]]. У ноч з 30 верасня на 1 кастрычніка 1926 г. яго жорстка пабілі ва ўласным доме ў Варшаве. Гэта зрабілі невядомыя ў мундзірах. Здзяхоўскі быў у апазіцыі да санацыі, а таксама адным з ініцыятараў бюджэтных абструкцый. Багата тагачасных публіцыстаў абвінавачвала Пілсудскага ў прыняцці рашэння аб запалохванні Здзяхоўскага. * Знікненне генерала [[Уладзімеж Загурскі, генерал|Уладзімежа Загурскага]], абвінавачанага ў фінансавай аферы з удзелам французскага капіталу. Загінуў пасля вызвалення з ваеннай турмы ў Вільні (дзе сядзеў як і пяцёра іншых генералаў без прад’яўленага абвінавачання) і вяртання ў Варшаву ў 1927 г. У Варшаву ехаў на цягніку, апрануты ў выдадзенае пасля звальнення грамадзянскае адзенне, якое да таго ж генералу не падыходзіла. Яго суправаджаў афіцэр. Пасля прыезду ў Варшаву загінуў. Следства і журналісцкае даследаванне нічога не далі. Паводле ўспамінаў Вінцэнта Вітаса забілі яго фанатычныя прыхільнікі Пілсудскага, да цела прывязалі камяні і ўкінулі ў [[Вісла|Віслу]]. Гэтаксама з’явіліся падазрэнні, што сам Пілсудскі мог загадаць ліквідаваць генерала<ref>{{кніга|аўтар=Zbigniew Cieślikowski |загаловак=Tajemnice Śledztwa KO 1042 |месца=[[Варшава|Warszawa]] |год=1997 |isbn=83-86245-34-4}}</ref>. * Смерць генерала [[Тадэвуш Развадоўскі|Тадэвуша Развадоўскага]], шматгадовага апанента Пілсудскага. Супярэчнасці паміж імі з’явіліся ўжо ў першыя дні незалежнасці, паглыбілі іх няяснасці з аўтарствам плану «[[Цуд над Віслай|цуду над Віслай]]», а дакончыла кіраванне войскамі, вернымі ўраду падчас [[Майскі пераварот (Польшча)|майскага перавароту]]. Быў адным з афіцэраў, якіх пасля мая 1926 г. схапілі і бяспраўна ўтрымлівалі ў турме. Праз год пасля звальнення памёр, мноства ўлік указвалі на атручэнне. Іншыя ахвяры перавароту — генерал [[Ян Хемпель(генерал)|Ян Хемпель]], ген. [[Освальд Франк]], контрадмірал [[Анзэльм Зеркоўскі]], ген. [[Ян Тхуле]], ген. [[Баляслаў Язвінскі]], жандар [[Станіслаў Карызна]]. * Пілсудскі карыстаўся папулярнасцю сярод насельніцтва Заходняй Беларусі. Так 1-ы сакратар ЦК КП(б)Б [[Панцеляймон Панамарэнка]] паведамляў 25 верасня 1939 г. [[Сталін]]у: «Між іншым, трэба сказаць, што сярод польскага насельніцтва і нават сярод яўрэяў Пілсудскі карыстаецца папулярнасцю. Кажуць, што гэта сапраўдны чалавек быў, пры ім было нашмат лепей, чым пасля яго. З задавальненнем успамінаюць, як ён з трыбуны Сейма называў усіх кіраўнікоў моцнымі словамі. Гавораць, што гэта тычылася і цяперашніх кіраўнікоў — Рыдза-Сміглы, Славоя-Складкоўскага, Бека і інш. Таму зразумелы акт [[Адольф Гітлер|Гітлера]] — ускладанне вянка на магілу Пілсудскага»<ref>Ладысеў У. Беларускае пытанне ў Другой Рэчы Паспалітай. Уз’яднанне Заходняй Беларусі і БССР. // Беларускі гістарычны часопіс, 2009, № 9, С. 16</ref>. == Ордэны і адзнакі == [[Файл:Marszałek Józef Piłsudski.JPG|thumb|240px||[[Беласток]], помнік Пілсудскаму]] Маршал быў узнагароджаны значнай колькасцю ордэнаў і адзнакаў. Вось некаторыя з іх: === Польскія === * [[Ордэн Белага Арла]] (1921)<ref>{{кніга | аўтар=Alfred Znamierowski | загаловак= Insygnia, symbole i herby polskie: kompendium | год=2003 | выдавецтва=Świat Książki | месца=Warszawa | isbn=83-7311-601-X | старонкі=188}}</ref><ref> {{кніга | аўтар = Juliusz L. Englert, Grzegorz Nowik | загаловак = Marszałek Józef Piłsudski. Komendant-Naczelnik-Pierwszy Marszałek Polski | выдавецтва = Oficyna Wydawnicza RYTM| месца = Warszawa | старонкі = 125 | isbn =978-83-7399-221-4}}</ref> * [[Ордэн Віртуці Мілітары]] I класа<ref> {{кніга | аўтар = Juliusz L. Englert, Grzegorz Nowik | загаловак = Marszałek Józef Piłsudski. Komendant-Naczelnik-Pierwszy Marszałek Polski | выдавецтва = Oficyna Wydawnicza RYTM| месца = Warszawa | старонкі = 129| isbn =978-83-7399-221-4}}</ref>, II<ref name="ReferenceA">{{кніга | аўтар=Wacław Jędrzejewicz | загаловак=Kalendarium Życia Józefa Piłsudskiego, 1867—1935 (Polish Edition) | выдавецтва=Instytut Książki | isbn=978-83-88736-92-6 | старонкі=216}}</ref>, IV<ref>{{кніга | аўтар=Wacław Jędrzejewicz | загаловак=Kalendarium Życia Józefa Piłsudskiego, 1867—1935 (Polish Edition) | выдавецтва=Instytut Książki | isbn=978-83-88736-92-6 | старонкі=241}}</ref> i V<ref>{{кніга | аўтар=Wacław Jędrzejewicz | загаловак=Kalendarium Życia Józefa Piłsudskiego, 1867—1935 (Polish Edition) | выдавецтва=Instytut Książki | isbn=978-83-88736-92-6 | старонкі=309}}</ref> * [[Крыж і Медаль Незалежнасці|Крыж Незалежнасці з мячамі]] (6 лістапада 1930 г.)<ref>{{кніга | загаловак=Józef Piłsudski 1867—1935 | выдавецтва=Małopolska Oficyna Wydawnicza | месца=Kraków | старонкі=155}}</ref> * [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэн Polonia Restituta]] I i II класа<ref>{{Cite web|url=http://www.komendant.cal.pl/content/view/73/50/|title=Ordery i odznaczenia Józefa Piłsudskiego|autor=Cal.pl|język=pl|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070501102012/http://www.komendant.cal.pl/content/view/73/50/|archive-date=1 Травень 2007|access-date=2 Красавік 2010}}</ref> * [[Крыж за адвагу]] (чатыры разы) * [[Крыж Заслугі|Залаты Крыж Заслугі]] (чатыры разы; м. ін. у 1931<ref>{{кніга | аўтар = Juliusz L. Englert, Grzegorz Nowik | загаловак = Marszałek Józef Piłsudski. Komendant-Naczelnik-Pierwszy Marszałek Polski | выдавецтва = Oficyna Wydawnicza RYTM| месца = Warszawa | старонкі = 232 | isbn =978-83-7399-221-4}}</ref>) * [[Крыж Заслугі Войск Сярэдняй Літвы]] * [[Крыж на Сілезскай Стужцы Змагарнасці і Заслугі]] * [[Афіцэрскі знак "Парасон"]] (1912) * [[Адзнака "За верную службу"]] (1916) * [[Гарцэрскі Крыж]] (1920)<ref>{{кніга | аўтар=Wacław Jędrzejewicz | загаловак=Kalendarium Życia Józefa Piłsudskiego, 1867—1935 (Polish Edition) | выдавецтва=Instytut Książki | isbn=978-83-88736-92-6 | старонкі=455}}</ref> * «Залаты знак саюза» Галоўнага Саюза Пажарнай Варты<ref>{{Кніга | аўтар=Wacław Jędrzejewicz | загаловак=Kalendarium Życia Józefa Piłsudskiego, 1867—1935 (Polish Edition) | выдавецтва=Instytut Książki | isbn=978-83-88736-92-6 | старонкі=111}}</ref> * Канёўскі Крыж (1929)<ref>{{Кніга | аўтар=Wacław Jędrzejewicz | загаловак=Kalendarium Życia Józefa Piłsudskiego, 1867—1935 (Polish Edition) | выдавецтва=Instytut Książki | isbn=978-83-88736-92-6 | старонкі=140}}</ref> * Адзнака «Юзаф Пілсудскі Правадыр Польскіх Легіёнаў» (1916)<ref>{{Кніга | аўтар=Wacław Jędrzejewicz | загаловак=Kalendarium Życia Józefa Piłsudskiego, 1867—1935 (Polish Edition) | выдавецтва=Instytut Książki | isbn=978-83-88736-92-6 | старонкі=500}}</ref> * Памятны знак былых Палітычных Вязняў у 1914—1921 гг.(1928)<ref> {{Кніга | аўтар = Juliusz L. Englert, Grzegorz Nowik | загаловак = Marszałek Józef Piłsudski. Komendant-Naczelnik-Pierwszy Marszałek Polski | выдавецтва = Oficyna Wydawnicza RYTM| месца = Warszawa | старонкі = 214 | isbn =978-83-7399-221-4}}</ref> === Замежныя === * [[Ордэн Сіняга Плашча]] ([[Афганістан]])<ref>{{Кніга | аўтар=Wacław Jędrzejewicz | загаловак=Kalendarium Życia Józefa Piłsudskiego, 1867—1935 (Polish Edition) | выдавецтва=Instytut Książki | isbn=978-83-88736-92-6 | старонкі=87}}</ref> * [[Ордэн Жалезнай Кароны]] III класа ([[Аўстра-Венгрыя]])<ref>{{Кніга | аўтар=Wacław Jędrzejewicz | загаловак=Kalendarium Życia Józefa Piłsudskiego, 1867—1935 (Polish Edition) | выдавецтва=Instytut Książki | isbn=978-83-88736-92-6 | старонкі=419}}</ref> * [[Ордэн Леапольда(Бельгія)|Вялікі Крыж Ордэна Леапольда]] ([[Бельгія]]) * Рэгаліі Вялікай Стужкі Святога Аляксандра з Мячом ([[Балгарыя]])<ref>{{Кніга | аўтар=Wacław Jędrzejewicz | загаловак=Kalendarium Życia Józefa Piłsudskiego, 1867—1935 (Polish Edition) | выдавецтва=Instytut Książki | isbn=978-83-88736-92-6 | старонкі=79}}</ref> * [[Крыж Поўдня, адзначэнне|Крыж Поўдня]] I класа ([[Бразілія]])<ref>{{Кніга | аўтар = Spórna Marcin. | загаловак = Słownik najsłynniejszych wodzów i dowódców polskich | год = 2006 | выдавецтва = Wydawnictwo Zielona Sowa | месца = Kraków | isbn = 83-7435-094-6 | старонкі = 312}}</ref> * [[Ваенны крыж, Чэхаславакія|Ваенны крыж]] ([[Чэхаславакія]]) * Вялікі Крыж Kaitesliid з Зоркай<ref>{{Кніга | аўтар=Wacław Jędrzejewicz | загаловак=Kalendarium Życia Józefa Piłsudskiego, 1867—1935 (Polish Edition) | выдавецтва=Instytut Książki | isbn=978-83-88736-92-6 | старонкі=189}}</ref>, Крыж Змагароў<ref>{{Кніга | аўтар=Wacław Jędrzejewicz | загаловак=Kalendarium Życia Józefa Piłsudskiego, 1867—1935 (Polish Edition) | выдавецтва=Instytut Książki | isbn=978-83-88736-92-6 | старонкі=127}}</ref> і Крыж Свабоды І класа<ref>{{Кніга | аўтар=Wacław Jędrzejewicz | загаловак=Kalendarium Życia Józefa Piłsudskiego, 1867—1935 (Polish Edition) | выдавецтва=Instytut Książki | isbn=978-83-88736-92-6 | старонкі=281}}</ref> ([[Эстонія]]) * [[Ордэн Белай Ружы]] I класа — [[Фінляндыя]]<ref>{{Кніга | аўтар=Wacław Jędrzejewicz | загаловак=Kalendarium Życia Józefa Piłsudskiego, 1867—1935 (Polish Edition) | выдавецтва=Instytut Książki | isbn=978-83-88736-92-6 | старонкі=68}}</ref><ref>{{Кніга | аўтар = Juliusz L. Englert, Grzegorz Nowik | загаловак = Marszałek Józef Piłsudski. Komendant-Naczelnik-Pierwszy Marszałek Polski | выдавецтва = Oficyna Wydawnicza RYTM| месца = Warszawa | старонкі = 204 | isbn =978-83-7399-221-4}}</ref> * [[Ордэн Ганаровага легіёну]] I класа № 25864<ref>{{Cite web|url=http://www.komendant.cal.pl/content/view/73/50/|title=Ordery i odznaczenia Józefa Piłsudskiego|праверана=21 лютага 2009|аўтар=Cal.pl|język=pl|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070501102012/http://www.komendant.cal.pl/content/view/73/50/|archive-date=1 Травень 2007|access-date=2 Красавік 2010}}</ref><ref>{{Кніга | аўтар=Wacław Jędrzejewicz | загаловак=Kalendarium Życia Józefa Piłsudskiego, 1867—1935 (Polish Edition) | выдавецтва=Instytut Książki | isbn=978-83-88736-92-6 | старонкі=19}}</ref> і [[Médaille militaire|Вайсковы медаль]]<ref>{{Кніга | аўтар=Wacław Jędrzejewicz | загаловак=Kalendarium Życia Józefa Piłsudskiego, 1867—1935 (Polish Edition) | выдавецтва=Instytut Książki | isbn=978-83-88736-92-6 | старонкі=55}}</ref><ref> {{Кніга | аўтар = Juliusz L. Englert, Grzegorz Nowik | загаловак = Marszałek Józef Piłsudski. Komendant-Naczelnik-Pierwszy Marszałek Polski | выдавецтва = Oficyna Wydawnicza RYTM| месца = Warszawa | старонкі = 206 | isbn =978-83-7399-221-4}}</ref>([[Францыя]]) * [[Ордэн Вайсковай заслугі]] ([[Іспанія]])<ref>{{Кніга | аўтар=Wacław Jędrzejewicz | загаловак=Kalendarium Życia Józefa Piłsudskiego, 1867—1935 (Polish Edition) | выдавецтва=Instytut Książki | isbn=978-83-88736-92-6 | старонкі=151}}</ref> * [[Ордэн Узыходзячага Сонца]] I класа ([[Японія]])<ref>{{Кніга | аўтар=Wacław Jędrzejewicz | загаловак=Kalendarium Życia Józefa Piłsudskiego, 1867—1935 (Polish Edition) | выдавецтва=Instytut Książki | isbn=978-83-88736-92-6 | старонкі=97}}</ref> * [[Ордэн Зоркі Карагеоргія|Ордэн Зоркі Чорнага Юрыя]] ([[Югаславія]]) * [[Ордэн Забойцы Мядзведзя|Ордэн Забойцы Мядзведзя І класа]] ([[Латвія]], ваенны) * [[Суверэнны Ваенны ордэн імя Св. Яна Іерусалімскага]] IV класа * Рэгаліі [[Ордэн Вежы і Шпагі|Ордэна Вежы і Шпагі]] — [[Партугалія]]<ref name="ReferenceA"/> * [[Ордэн Караля І]] I класа<ref>{{Cite web | url = http://www.bukareszt.polemb.net/index.php?document=252 | title = Pierwsza wizyta Marszałka w Rumunii 14-15.09.1922 r. | праверана = 21 lutego 2009 | аўтар = Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Bukareszcie | język = pl | archive-url = https://archive.today/20120730/http://www.bukareszt.polemb.net/index.php?document=252 | archive-date = 30 Ліпень 2012 | access-date = 6 Красавік 2010 }}</ref><ref>{{Кніга | аўтар=Wacław Jędrzejewicz | загаловак=Kalendarium Życia Józefa Piłsudskiego, 1867—1935 (Polish Edition) | выдавецтва=Instytut Książki | isbn=978-83-88736-92-6 | старонкі=105}}</ref> і [[Ордэн Міхала Адважнага]] I, II i III класа ([[Румынія]]) * [[Вялікі Крыж Заслугі]] ([[Венгрыя]])<ref>{{Кніга | аўтар=Wacław Jędrzejewicz | загаловак=Kalendarium Życia Józefa Piłsudskiego, 1867—1935 (Polish Edition) | выдавецтва=Instytut Książki | isbn=978-83-88736-92-6 | старонкі=116}}</ref> * Рыцарскі Ордэн Святых Маўрыкія і Лазара І класа і [[Ваенны Ордэн Італіі]]<ref name="Jędrzejewicz">{{Кніга | аўтар=Wacław Jędrzejewicz | загаловак=Kalendarium Życia Józefa Piłsudskiego, 1867—1935 (Polish Edition) | выдавецтва=Instytut Książki | isbn=978-83-88736-92-6 | старонкі=7}}</ref> == Ганаровыя ступені ва ўніверсітэтах == Ніжэй названыя некаторыя ўстановы, якія прысвоілі маршалу ступень ганаровага доктара (honoris causa). У скобках пазначаны даты прысваення. * [[Ягелонскі ўніверсітэт]] (28 красавіка 1920 г.) * [[Універсітэт імя А. Міцкевіча]] (11 лістапада 1933 г.) * [[Варшаўскі ўніверсітэт]] (2 мая 1921) * [[Віленскі ўніверсітэт|Універсітэт імя Стэфана Баторыя ў Вільні]] (верасень1921 г.) == Кінаўвасабленні<ref>[http://www.kinopoisk.ru/ Kinopoisk.ru]</ref> == * Ежы Яблонскі («Любоў праз агонь і кроў», Milosc przez ogien i krew, Польшча, 1924) * Мацвей Ляраў («П. К. П.», СССР, 1926) * Антоні Пекарскі («Камендант», Komendant, Польшча, 1928) * Яўген Калужскі («Першая кооная», Первая конная, СССР, 1941) * Ежы Дужынскі («Смерць прэзідэнта», Smierc prezydenta, Польшча, 1977) * Рышард Філіпскі («Дзяржаўны пераварот», Zamach stanu, Польшча, 1981) * Януш Закржэнскі («Адраджэнне Польшчы», Polonia restituta, Польшча, 1981) * Марыуш Баначэўскі і Збігнеў Запасевіч («Маршал Пілсудскі», Marszalek Pilsudski, Польшча, 2001) * Алесь Янчук («Уладыка Андрэй», Владыка Андрей, Украіна, 2008) * [[Даніэль Альбрыхскі]] («1920. Варшаўская бітва», 1920. Bitwa Warszawska, Польшча, 2011). == Генеалогія Пілсудскага == {{familytree/start}} {{familytree | | | | | | | | | | | | | | |KLP|y|RP| KLP=Казімір Людвік Пілсудскі| RP=Разалія з Пузынаў}} {{familytree | | | | | | | | | | | | | | | | | |!|}} {{familytree | | | | | | | | | | | | | | | | |KP8|y|AaB| KP8=Казімір Пілсудскі| AaB=Ганна з Білевічаў}} {{familytree | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!|}} {{familytree | | | | | | | | | | |AB|y|HM| |PPP|y|TUB|AB=Антоній Білевіч|HM=Хелена з Міхалоўскіх|PPP=Пётр Павел Пілсудскі|TUB=Тэадора Уршуля з Бутлераў}} {{familytree | | | | | | | | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | |!| | | | | | | | |}} {{familytree |JN|y|WS| |XX| |ZZ| |MB|y|JWP| |JN=Ян Нарутовіч|WS=Вікторыя з Шчапкоўскіх|XX=|ZZ=Zofia Zubow|MB=Марыя з Білевічаў|JWP=Юзаф Вінцэнт Пілсудскі}} {{familytree | | |,|^|.| | | | |!| | | |,|-|-|-|-|-|^|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| | | | | |}} {{familytree |GN| |SN|y|JB| |BP| |M1|~|JKP|y|AS| |AP| |KP| |JP| |GN=Габрыэль Нарутовіч|SN=Stanisław Narutowicz|JB=Joanna z Billewiczów|JKP='''Юзаф Пілсудскі'''|BP=Браніслаў Пілсудскі|AP=Адам Пілсудскі|KP=Казімір Пілсудскі|JP=Ян Пілсудскі|M1=Марыя з Каплеўскіх|AS=Аляксандра са Шчарбінскіх}} {{familytree | | | | | | | |!| | | | | | | | | | | | | | |,|^|.| |}} {{familytree | | | | | | |KN| | | | | | | | | | | |WP| |J2|KN=Казімір Нарутовіч|WP=Ванда Пілсудская|J2=Ядвіга Пілсудская}} {{familytree/end}} == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == <div class="references-small" style="-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3; font-size:12px;"> * Ладысеў У. Беларускае пытанне ў Другой Рэчы Паспалітай. Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР // Беларускі гістарычны часопіс, 2009, № 9, С. 16. * Нарыс гісторыі Польскай дзяржавы і народа. Х — ХХІ стст. Варшава, 2006. С. 167—205. * Смалянчук А. Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г.-СПб, 2004, С.103. * Ціхаміраў А. Пілсудскі Юзаф // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 Т. Т. 5. -Мн., 1999. С. 493 * Henryk Cepnik: Józef Piłsudski: Portret biograficzny. Warszawa: 1988. * Piotr Cichoracki: Legenda i polityka: kształtowanie się wizerunku Marszałka Józefa Piłsudskiego w świadomości zbiorowej społeczeństwa polskiego w latach 1918—1939. Kraków: 2005. ISBN 83-7188-738-8. * Emil Jerzy Czerniawski: Dmowski wobec Piłsudskiego: Próba wyjaśnienia w świetle faktów historycznych. Sydney: 1969. * Antoni Czubiński: Walka Józefa Piłsudskiego o nowy kształt polityczny Europy Środkowo-Wschodniej w latach 1918—1921. Toruń: 2002. ISBN 83-7174-999-6. * Tadeusz Dybczyński: Józef Piłsudski jako publicysta i historyk: Szkic popularny. Łódź: 1988. * Janusz Faryś: Piłsudski i Piłsudczycy: Z dziejów koncepcji polityczno-ustrojowej (1918—1939). Szczecin: 1991. * Andrzej Friszke: O kształt niepodległej. Warszawa: 1989. ISBN 83-7006-014-5. * Andrzej Garlicki: Pod rządami Marszałka. Warszawa: 1994. ISBN 83-03-03644-0. * Andrzej Garlicki: Przewrót majowy. Warszawa: 1987. ISBN 83-07-01598-7. * Andrzej Garlicki: U źródeł obozu belwederskiego. Warszawa: 1983. ISBN 83-01-03499-8. * Andrzej Garlicki: Z Sulejówka do Belwederu. Warszawa: 1990. ISBN 83-03-02889-8. * Maciej Giertych: Dmowski czy Piłsudski?. Wrocław: 1995. ISBN 83-85829-70-9. * Peter Hetherington: Unvanquished: Joseph Pilsudski, Resurrected Poland, and the Struggle for Eastern Europe. Houston, TX: Pingora Press, 2011. ISBN 978-0-9836563-0-2. * Wacław Jędrzejewicz: Kalendarium życia Józefa Piłsudskiego 1867—1935. Kraków: Instytut Książki, 2006. ISBN 978-83-88736-92-6. * Tytus Komarnicki: Piłsudski a polityka wielkich mocarstw zachodnich. Londyn: 1952. * Eugeniusz Kozłowski, Wincenty Witos (et al.): Józef Piłsudski w opiniach polityków i wojskowych. Warszawa: 1986. ISBN 83-11-07259-0. * Marian Leczyk (oprac.): Piłsudski i sanacja w oczach przeciwników: sądy i świadectwa współczesnych: wybór z pamiętników i publicystyki. Warszawa: 1987. ISBN 83-03-01893-0. * Wacław Lipiński: Wielki Marszałek (1867—1935). Warszawa: 1939. * Zenon Janusz Michalski: Siwy strzelca strój: rzecz o Józefie Piłsudskim. Łódź: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1988. ISBN 83-03-02511-2. * Bogusław Miedziński: Polityka wschodnia Piłsudskiego. Warszawa: 1986. * Jan Molenda: Piłsudczycy a narodowi demokraci 1908—1918. Warszawa: Książka i Wiedza, 1980. * Daria i Tomasz Nałęcz: Józef Piłsudski — legendy i fakty. Warszawa: 1987. ISBN 83-203-1967-6. * Andrzej Nowak: Polska i trzy Rosje: Studium polityki wschodniej Józefa Piłsudskiego (do kwietnia 1920). Kraków: 2001. ISBN 83-86225-44-0. * Irena Pannenkowa (pseud. Jan Lipecki): Legenda Piłsudskiego. Toruń: Oficyna Wydawnicza Kucharski, 2008. * Aleksandra Piłsudska: Wspomnienia. Warszawa: Wydawnictwo LTW, 2004. ISBN 83-88736-50-7. * Antoni Położyński: Marszałek Józef Piłsudski odbrązowiony. Warszawa: 2005. * Mieczysław Pruszyński: Dramat Piłsudskiego: Wojna 1920. Warszawa: Polska Oficyna Wydawnicza «BGW», 1995. ISBN 83-7066-560-8. * Tadeusz Romanowski (red.): Ideologia i polityka Józefa Piłsudskiego. Warszawa: 1988. ISBN 83-209-0601-6. * Tomasz Serwatka: Józef Piłsudski a Niemcy. Wrocław: 1997. ISBN 83-7095-023-X. * Stanisław Sierpowski: Piłsudski w Genewie: dyplomatyczne spory o Wilno w roku 1927. Poznań: 1990. ISBN 83-85003-34-7. * Włodzimierz Suleja: Józef Piłsudski. Wrocław-Warszawa-Kraków: 2005. ISBN 83-04-04706-3. * Tadeusz Smoliński: Rządy Józefa Piłsudskiego w latach 1926—1935: studium prawne. Poznań: 1985. * Piotr Stawecki: Wojsko Marszałka Józefa Piłsudskiego 12 V 1926 — 12 V 1935. Warszawa: 2004. ISBN 83-7399-078-X. * Ryszard Świętek: Lodowa ściana: Sekrety polityki Józefa Piłsudskiego 1904—1918. Kraków: 1998. ISBN 83-85222-58-8. * Bohdan Urbankowski: Filozofia czynu: Światopogląd Józefa Piłsudskiego. Warszawa: 1988. ISBN 83-00-02443-3. * Zbigniew Wójcik: Józef Piłsudski (1867—1935): Biografia. Warszawa: 2006. ISBN 83-7399-165-4. * Zbigniew Wójcik: Rola Józefa Piłsudskiego w odzyskaniu niepodległości Polski. Kraków: 1988. * Zygmunt Zygmuntowicz (oprac.): Józef Piłsudski o sobie: Z pism, rozkazów i przemówień komendanta. Warszawa: 1989. ISBN 83-85028-73-0. * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_belz/1993/%D0%AE%D0%B7%D0%B0%D1%84_%D0%9F%D1%96%D0%BB%D1%81%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96._%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81_%D1%86%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BA.html Хацкевіч А. Ф. Юзаф Пілсудскі. Беларус ці паляк // Чырвоная змена. 28 снежня 1993.] === Бібліяграфія === * Józef Piłsudski: Bibuła. Wrocław: 1989. ISBN 0-907587-12-7. * Józef Piłsudski: 22 stycznia 1863. Poznań: 1914. * Józef Piłsudski: Geografja militarna Królestwa Polskiego: szkic. Warszawa: 1910. * Józef Piłsudski: Historia Organizacji Bojowej PPS. Warszawa: 1985. * Józef Piłsudski: Jak stałem się socjalistą. Jastrzębie Zdrój: 1989. * Józef Piłsudski: Maksymy: idee, uwagi, myśli. Warszawa: 2005. ISBN 83-922371-0-2. * Józef Piłsudski: Moja droga do socjalizmu. Wrocław: 1980. * Józef Piłsudski: Moje pierwsze boje: wspomnienia spisane w twierdzy magdeburskiej. Warszawa: 1994. ISBN 83-900736-3-3. * Józef Piłsudski: Myśli i poglądy. Gdańsk: 1990. * Józef Piłsudski: Myśli, mowy i rozkazy. Warszawa: 1989. ISBN 83-85082-01-8. * Józef Piłsudski: O państwie i armii (T. 1, 2). Warszawa: 1985. ISBN 83-06-01291-7. * Józef Piłsudski: Pisma wybrane. Kraków: 1987. * Józef Piłsudski: Pisma zbiorowe: wydanie prac dotychczas drukiem ogłoszonych (T. 1-10). Warszawa: 1989. * Józef Piłsudski: Rok 1920. Łódź: 1989. ISBN 83-218-0777-1. * Józef Piłsudski: Zadania praktyczne rewolucji. Gliwice-Wrocław: 1981. </div> == Спасылкі == {{wikiquote|Юзаф Пілсудскі}} {{Commons|Category:Józef Piłsudski}} {{Продкі}} {{Прэзідэнты Польшчы}} {{Маршалы Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Добры артыкул|Асоба}} {{DEFAULTSORT:Пілсудскі Юзаф}} [[Катэгорыя:Палітыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Virtuti Militari]] [[Катэгорыя:Удзельнікі польска-ўкраінскай вайны]] [[Катэгорыя:Вязні Варшаўскай Аляксандраўскай цытадэлі]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Беластока]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне гарадоў Польшчы]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Варшавы]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Баранавічаў]] [[Катэгорыя:Юзаф Пілсудскі| ]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Радама]] hybx7ou1df229vmofzc77ln9jyh9bsq Партал:Біялогія/Новыя артыкулы 100 193297 5120799 5120063 2026-04-04T15:51:06Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5120799 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Anomotherium|2026-04-04T12:23:31Z|Observr1}} {{Новы артыкул|Рачны цвыркун|2026-04-03T20:00:15Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Miosiren|2026-04-02T08:50:07Z|Observr1}} {{Новы артыкул|Кулік-чарняк|2026-03-30T17:55:09Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Паднябенне|2026-03-30T11:43:04Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Галасавы апарат|2026-03-30T11:24:47Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Узроўні мовы|2026-03-29T20:24:41Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Сістэма мовы|2026-03-29T19:54:35Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Сінтагматыка|2026-03-29T19:17:16Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Парадыгматыка|2026-03-29T18:54:02Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Potamosiren|2026-03-29T14:07:58Z|Observr1}} {{Новы артыкул|Ribodon|2026-03-29T12:55:04Z|Observr1}} {{Новы артыкул|Афрыканскі ламанцін|2026-03-29T09:59:56Z|Observr1}} {{Новы артыкул|Ламанцінавыя|2026-03-29T08:56:37Z|Observr1}} {{Новы артыкул|Амазонскі ламанцін|2026-03-25T08:46:40Z|Observr1}} {{Новы артыкул|Амерыканскі лускаўнік|2026-03-22T19:03:55Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Пратоптар|2026-03-21T13:57:03Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Яўгенія Піліпаўна Сідарчук|2026-03-21T13:24:43Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Кісцяпёрыя рыбы|2026-03-21T10:58:30Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Ласасёвыя|2026-03-21T09:04:02Z|JerzyKundrat}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> oto44kp62k3pm4zpajztch4o46f1ecn Партал:Архітэктура/Новыя артыкулы 100 193441 5120794 5120060 2026-04-04T15:50:30Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5120794 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Завулак Любанскіх (Мінск)|2026-04-03T20:05:14Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Фларыяна Ждановіча|2026-04-03T18:40:07Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Курсанта Гвішыані (Мінск)|2026-04-03T15:55:03Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|34-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|2026-04-02T10:45:32Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Вуліца Дзяжнёва (Мінск)|2026-04-01T10:45:35Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Мацвей Слушчанскі|2026-03-31T20:50:49Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Амфітэатр (Маладзечна)|2026-03-31T15:01:15Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Краснаярскі драматычны тэатр імя А. С. Пушкіна|2026-03-31T05:16:34Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Нарыльскі Запалярны тэатр драмы|2026-03-30T06:54:12Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Францішак Неміроўскі|2026-03-28T19:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Музей пры Горы-Горацкім земляробчым інстытуце|2026-03-25T14:12:25Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гёхштэт (замак)|2026-03-25T12:17:38Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ёханес Кэбін|2026-03-24T11:42:35Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Капліца Таварыства дабрачыннасці|2026-03-24T06:32:54Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Беларускі аддзел Славянскай бібліятэкі|2026-03-19T22:29:30Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Палац Аўгустовак ў Гародні|2026-03-18T08:47:14Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Бернард Мацяёўскі|2026-03-16T15:20:09Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Свята-Мікола-Сафійская царква (Бабруйск)|2026-03-15T19:58:27Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Фрыдэрык Ягелончык|2026-03-15T14:14:03Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Ілімская вуліца (Мінск)|2026-03-14T11:25:50Z|Андрэй 2403 Б}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 0t1tpdnawkuu4088bw6j7uqc2rjv1tz Мова нанова 0 193460 5121188 5082445 2026-04-05T09:26:50Z 5121188 wikitext text/x-wiki [[Файл:Znak_mova-1.jpg|thumb|«Мова народа ёсць ягоны дух, і дух народа, ёсць ягоная мова» (с).]] '''«Мо́ва нано́ва»''' — бясплатныя курсы [[Беларуская мова|беларускай мовы]], якія адкрыліся ў [[Мінск]]у 13 студзеня 2014 года ў [[Галерэя Ў|галерэі «Ў»]].<ref>[http://budzma.by/news/movananova.html «Мова нанова»: У «Галерэі Ў» стартавалі новыя моўныя курсы.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140409185305/http://budzma.by/news/movananova.html |date=9 красавіка 2014 }} — артыкул на сайце budzma.by</ref> Апроч Мінска, праводзіліся ў [[Баранавічы|Баранавічах]], [[Гродна|Гродне]], [[Бабруйск]]у, [[Брэст|Брэсце]], [[Маладзечна|Маладзечне]], [[Магілёў|Магілёве]], [[Віцебск]]у, [[Астравец|Астраўцы]]<ref>[http://www.ostrovets.by/?p=44586 Прайшоў першы занятак курсаў «Мова нанова» ў Астраўцы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210602214642/http://www.ostrovets.by/?p=44586 |date=2 чэрвеня 2021 }} — артыкул на сайце ostrovets.by</ref>, [[Гомель|Гомелі]], за мяжой адкрыліся ў [[Кракаў|Кракаве]].<ref>[https://www.facebook.com/mowananowakrk Суполка ў фэйсбуку]</ref> На курсы прыходзяць розныя людзі і госці: беларускамоўныя лекары, праграмісты, архітэктары, спевакі, пісьменнікі, акцёры. Курсы лічацца нефармальнымі, гэта неакадэмічнае вывучэнне мовы. Кожныя заняткі маюць тэму (мода, медыцына, сваякі і г. д.) і некалькі ўмоўных рубрык — слоўнік, граматыка, цікавыя факты, прагляд розных фотаздымкаў і іншае. Таксама пры падтрымцы кампаніі «[[А1 (тэлекам-правайдар)|Velcom]]» курсы мелі сваю анлайн-трасляцыю<ref>[http://www.racyja.com/kultura/kursy-mova-nanova-tsyaper-mayuts-anlajn/ Курсы «Мова нанова» цяпер маюць анлайн-трансляцыю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170424102914/http://www.racyja.com/kultura/kursy-mova-nanova-tsyaper-mayuts-anlajn/ |date=24 красавіка 2017 }} — артыкул на сайце racyja.com</ref>. 23 ліпеня 2021 года [[Мінскі райвыканкам]] ліквідаваў сацыяльна-культурную ўстанову развіцця беларускай мовы і культуры «Мова Нанова». Пасля ліквідацыі ў 2021 годзе курсы былі вымушаны пакінуць Беларусь. == Прэміі і ўзнагароды == 25 чэрвеня 2014 года ў Мінску адбыўся пяты фестываль беларускамоўнай рэкламы і камунікацыі {{нп3|AD.NAK||d|Q117284078}}. Курсы Мова Нанова атрымалі Гран-пры фестывалю беларускамоўнай рэкламы і камунікацыі ў намінацыі «Грамадсказначныя праекты».<ref>[http://adnak.by/navini/508-per3#scroll Пераможцы AD.NAK!: беларускаарыентаваны рэкламны і камунікацыйны праект, грамадсказначныя праекты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140726025016/http://adnak.by/navini/508-per3#scroll |date=26 ліпеня 2014 }} — артыкул на сайце http://adnak.by</ref> == Цікавыя факты і праекты курсаў == {{змест справа}} Мова Нанова стварыла службу бясплатных перакладаў «Хуткая моўная дапамога» <ref>[http://gazetanm.eu/content/mova-nanova-stvaryla-sluzhbu-byasplatnyh-perakladau-na-belaruskuyu-movu «Мова Нанова» стварыла службу бясплатных перакладаў на беларускую мову] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141129041421/http://gazetanm.eu/content/mova-nanova-stvaryla-sluzhbu-byasplatnyh-perakladau-na-belaruskuyu-movu |date=29 лістапада 2014 }} — артыкул на сайце gazetanm.eu</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=gbE7GvyB5nI Хуткая моўная дапамога]</ref>. Каманда з прафесійных філолагаў-валанцёраў гатовая аператыўна (за некалькі дзён) выканаць пераклад аб’ёмам да 5000 знакаў. Да перакладу прымаюцца публічныя выпадкі ўжывання мовы: сайты, шыльды, афішы, складнікі на таварах, цэтлікі ў крамах, меню ў рэстаранах, рэклама і г.д. Таксама праводзяцца дабрачынныя спатканні «Мае сэнс»<ref>[http://maesens.by/cause/movananova.by Дабрачынны аўкцыён] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141202120254/http://maesens.by/cause/movananova.by |date=2 снежня 2014 }}</ref>. Адбываюцца экскурсіі ад турыстычнай кампаніі «Віапаль» па беларускіх мясцінах, якія праводзіць арганізатар курсаў [[Глеб Паўлавіч Лабадзенка|Глеб Лабадзенка]]<ref>[http://belarus.tio.by/novosti/Gleb-Labadzenka-Na-a%D1%9Etarsk%D1%96x-ekskurs%D1%96yax-spadzyayuczcza-pachucz-shto-nebudz-admetnae Глеб Лабадзенка: «На аўтарскіх экскурсіях спадзяюцца пачуць што-небудзь адметнае»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304125504/http://belarus.tio.by/novosti/Gleb-Labadzenka-Na-a%D1%9Etarsk%D1%96x-ekskurs%D1%96yax-spadzyayuczcza-pachucz-shto-nebudz-admetnae |date=4 сакавіка 2016 }} — артыкул на сайце belarus.tio.by</ref>. 28 верасня 2014 года адбыўся першы нацыянальны спартыўны фестываль «Мова Cup»<ref>[http://www.svaboda.mobi/a/nova-cup-festival/26610233.html Cпартова-моўны фэстываль «Мова Cup»] — артыкул на сайце svaboda.mobi</ref>, у якім таксама прыняла ўдзел каманда курсаў «Мова Нанова», якая заняла ў агульным заліку пятае месца<ref>[http://www.mst.by/ru/press-centre/actual/padvedzeny-vynk-spartynaga-festyvalju-mova-cup_i_6633.html Падведзены вынікі спартыўнага фестывалю «Мова Cup»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141129021530/http://www.mst.by/ru/press-centre/actual/padvedzeny-vynk-spartynaga-festyvalju-mova-cup_i_6633.html |date=29 лістапада 2014 }} — артыкул на сайце mst.by</ref>. 5 кастрычніка 2014 года<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/26621672.html «Мова нанова» — цяпер і для дзетак] — артыкул на сайце svaboda.org</ref> ў галерэі сучаснага мастацтва «Ў» у Мінску адкрыліся курсы «[[Мова нанова дзеткам]]» для дашкольнікаў, малодшых школьнікаў i iх бацькоў <ref>[http://novychas.info/hramadstva/pjershyja_zaniatki_mova_nanova/ Першыя заняткі «Мова Нанова Дзеткам» сабралі прыблізна 60 дзяцей] — артыкул на сайце novychas.info</ref>. 27 лістапада 2014 года курсы ўнесены ў Адзіны дзяржаўны рэгістр юрыдычных асоб і індывідуальных прадпрымальнікаў.<ref>[http://budzma.by/news/kursy-mova-nanova-atrymali-dzyarzhawnuyu-rehistracyyu.html Курсы «Мова Нанова» атрымалі дзяржаўную рэгістрацыю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141224022732/http://budzma.by/news/kursy-mova-nanova-atrymali-dzyarzhawnuyu-rehistracyyu.html |date=24 снежня 2014 }} — артыкул на сайце budzma.by</ref> 5-6 снежня 2014 года ў Мінску прайшоў V Фестываль нефармальнай адукацыі. У намінацыі «падзея года» было выбрана пяць найболей заўважных падзей на думку журы. Курсы «Мова Нанова» таксама ўвайшлі ў гэты спіс.<ref>[http://adukatar.net/rezul-taty-konkursa-soby-tie-goda/ Вынікі конкурса «Падзея года»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603030304/http://adukatar.net/rezul-taty-konkursa-soby-tie-goda/ |date=3 чэрвеня 2021 }} — артыкул на сайце adukatar.net</ref> 3 студзеня 2015 года на тэлеканале Белсат TV выйшаў першы выпуск тэлеверсіі папулярных бясплатных курсаў беларускай мовы «Мова Нанова». Вядоўцы праграмы — Алеся Літвіноўская і Глеб Лабадзенка — кожную праграму будуць браць новую лексічную і граматычную тэму, а таксама запрашаць цікавага госця.<ref>[http://belsat.eu/be/webprojects/mova-nanova/mova-nanova-medycyna/ Мова Нанова — тэлеверсія папулярных бясплатных курсаў ] — артыкул на сайце belsat.eu</ref> 11 мая 2015 года ў галерэі «Ў» прайшла прэзентацыя новага сайта курсаў www.movananova.by <ref>[http://budzma.by/news/mova-nanova-zapuscila-novy-supyersayt.html «Мова Нанова» запусціла новы суперсайт ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304134927/http://budzma.by/news/mova-nanova-zapuscila-novy-supyersayt.html |date=4 сакавіка 2016 }} — артыкул на сайце budzma.by</ref> == Мінск == {{main|Мова Нанова Мінск. Першы сезон}} Першы сезон курсаў адкрыўся 13 студзеня 2014 года ў галерэі «Ў». У Мінску «Мову нанова» вядуць філолаг Алеся Літвіноўская і журналіст Глеб Лабадзенка. У першым навучальным годзе курсаў адбыліся 21 заняткі. Першы сезон скончыўся 9 чэрвеня 2014 года выпускным, на які прыйшлі ў госці гурт Handmade, Лявон Вольскі і Павел Аракелян.<ref>[http://budzma.by/news/vypuskny-na-zanyatkakh-mova-nanova-fotarepartazh.html Выпускны на занятках «Мова Нанова» (фотарэпартаж)] — артыкул на сайце budzma.by</ref> Тэмамі заняткаў былі: «Віншаванні і зычэнні»<ref>[http://generation.by/doc14-761.html «Мова нанова»: фотарэпартаж з першага занятку] — артыкул на сайце generation.by</ref> , «Рыцары і бітвы»<ref>[http://budzma.by/news/na-druhoy-movye-nanova-uladzimir-arlow-nyechakana-dastaw-shablyu-fota.html На другой «Мове нанова» Уладзімір Арлоў нечакана дастаў шаблю] — артыкул на сайце budzma.by</ref>, «Паганства»<ref>{{Cite web |url=http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-eksperta-svyatlana-sigaevaj-27-01-2014.html |title=ВІДЭА Выступ эксперта Святланы Сігаевай |access-date=6 верасня 2015 |archive-date=4 лютага 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140204021024/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-eksperta-svyatlana-sigaevaj-27-01-2014.html |url-status=dead }}</ref>, «Медыцына»<ref>[http://budzma.by/news/mova-nanova-4-myedycyna.html Мова нанова № 4 — Медыцына]{{Недаступная спасылка}} — артыкул на сайце budzma.by</ref>, «Лаянка»<ref>[http://budzma.by/news/fotarepartazh-z-chacvyortaha-zanyatka-kursaw-mova-nanova.html Фотарэпартаж з пятых заняткаў курсаў «Мова Нанова»] — артыкул на сайце budzma.by</ref>, «Сваякі», «Птушкі»<ref>[http://www.websmi.by/2014/02/spevy-baradulina-ptushki-dy-karaoke-chargovaya-mova-nanova-prajshla-24-lyutaga/ "Спевы Барадуліна, птушкі ды караоке — чарговая «Мова нанова» прайшла 24 лютага] — артыкул на сайце websmi.by</ref>, «Зоркі»<ref>[http://budzma.by/news/mova-nanova-9-zorki-fota.html Мова нанова № 9 — Зоркі (фота)] — артыкул на сайце budzma.by</ref>, «Кіно», «Мода»<ref>[http://budzma.by/budzma/mova-nanova-11-moda.html Мова нанова № 11 — Мода] — артыкул на сайце budzma.by</ref>, «Жарты», «Горад»<ref>[http://budzma.by/news/zanyatki-kursaw-mova-nanova-byli-prysvyechanyya-horadu.html Заняткі курсаў «Мова нанова» былі прысвечаныя гораду] — артыкул на сайце budzma.by</ref>, «Адукацыя»<ref>[http://budzma.by/news/mova-nanova-14-adukacyya.html Мова Нанова № 14 — Адукацыя] — артыкул на сайце budzma.by</ref>, «Вялікдзень»<ref>[http://budzma.by/news/mova-nanova-35-vyalikdzyen.html Мова Нанова № 15 — Вялікдзень] — артыкул на сайце budzma.by</ref>, «Тэатр», «Кампутары», «Чалавек і закон», «Раслінны свет», «Інваліднасць»<ref>[http://disright.org/be/news/mova-nanova-pra-lyudzey-z-invalidnascyu-galounae-ne-slova-panyacce «Мова нанова» пра людзей з інваліднасцю: галоўнае не слова, а паняцце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304221136/http://www.disright.org/be/news/mova-nanova-pra-lyudzey-z-invalidnascyu-galounae-ne-slova-panyacce |date=4 сакавіка 2016 }} артыкул на сайце http://disright.org</ref>, «Казкі»<ref>[http://belsat.eu/be/nasze_programy/episode/m,5442,biasplatnyia-kursy-mova-nanova-zbiraiuts-adnachasova-kalia-500-chalaviek.html Апошнія сур’ёзныя заняткі ў гэтым сезоне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140828212154/http://belsat.eu/be/nasze_programy/episode/m,5442,biasplatnyia-kursy-mova-nanova-zbiraiuts-adnachasova-kalia-500-chalaviek.html |date=28 жніўня 2014 }}</ref>. У госці на заняткі прыходзілі шмат знакамітасцяў і музыкаў: гурт [[HandMade|HandmadE]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-vystup-gurta-handmade-na-vypusknym-mova-nanova.html Поўны выступ гурта HandmadE] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110231/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-vystup-gurta-handmade-na-vypusknym-mova-nanova.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, сябры клуба «Гівойт» Юрась Усціновіч і Уладзімір Лічко, [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-uladzimira-arlova-na-move-nanove-20-01-2014.html Выступ Уладзіміра Арлова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304112705/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-uladzimira-arlova-na-move-nanove-20-01-2014.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Віталь Гуркоў]], [[Алег Хаменка|Алега Хаменка]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-alega-xamenki-palac-27-01-2014.html Выступ Алега Хаменкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110357/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-alega-xamenki-palac-27-01-2014.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, гурт [[Sumarok]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-igara-palynskaga-gurt-sumarok.html Выступ Ігара Палынскага (гурт Sumarok)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111524/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-igara-palynskaga-gurt-sumarok.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, гурт [[Rahis]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-rahis-grupavoe-karaoke.html Выступ гурта Rahis + групавое караоке] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304112736/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-rahis-grupavoe-karaoke.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, Аляксандр Вінчэўскі, гурт «[[Босае сонца]]»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-bosaesonca.html Выступ гурта BosaeSonca] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161024102313/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-bosaesonca.html |date=24 кастрычніка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Алесь Камоцкі]], [[Віктар Антонавіч Шалкевіч|Віктар Шалкевіч]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-viktara-shalkevicha-na-move-nanove-10-03-2014.html Выступ Віктара Шалкевіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110403/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-viktara-shalkevicha-na-move-nanove-10-03-2014.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Ганна Сяргееўна Хітрык|Ганна Хітрык]], гурт «[[Vuraj|Вурай]]»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-gurt-vuraj-i-narodny-xor-mova-nanova.html Гурт Вурай і народны хор «Мова нанова»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110835/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-gurt-vuraj-i-narodny-xor-mova-nanova.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Аляксандр Леанідавіч Варламаў|Саша Варламаў]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-sashy-varlamava-na-move-nanove-24-03-2014.html Выступ Сашы Варламава] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110126/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-sashy-varlamava-na-move-nanove-24-03-2014.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Андрэй Хадановіч]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-andreya-xadanovicha-don-zhuan-31-03-2014.html Выступ Андрэя Хадановіча + «Дон Жуан»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304113208/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-andreya-xadanovicha-don-zhuan-31-03-2014.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Лявон Вольскі]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-lyavona-volskaga-na-move-nanove-7-04-2014-9-pesen.html Выступ Лявона Вольскага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304113129/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-lyavona-volskaga-na-move-nanove-7-04-2014-9-pesen.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, гурт Shuma<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-shuma-na-move-nanove-21-04-2014.html Выступ гурта Shuma з хорам «Мова Нанова» ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170417140501/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-shuma-na-move-nanove-21-04-2014.html |date=17 красавіка 2017 }} movananova.by</ref>, [[Вячаслаў Антонавіч Ракіцкі|Вячаслаў Ракіцкі]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-vyachaslava-rakickaga.html Выступ Вячаслава Ракіцкага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170613062137/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-vyachaslava-rakickaga.html |date=13 чэрвеня 2017 }} movananova.by</ref>, [[Мікалай Мікалаевіч Пінігін|Мікалай Пінігін]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-mikalaya-pinigina.html Выступ Мікалая Пінігіна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304113420/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-mikalaya-pinigina.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Зміцер Вайцюшкевіч]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-zmitra-vajcyushkevicha-5-05-2014.html Выступ Змітра Вайцюшкевіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150729094437/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-zmitra-vajcyushkevicha-5-05-2014.html |date=29 ліпеня 2015 }} movananova.by</ref>, [[Кася Камоцкая]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-kasi-kamockaj-na-move-nanove-19-05-2014.html Выступ Касі Камоцкай] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304112642/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-kasi-kamockaj-na-move-nanove-19-05-2014.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>. {{main|Мова Нанова Мінск. Другі сезон}} Другі сезон курсаў распачаўся 8 верасня 2014 года <ref name="budzma.by">[http://budzma.by/budzma/mova-nanova-500-hoddzye-bitvy-pad-vorshay.html Мова нанова: 500-годдзе Бітвы пад Воршай!] артыкул на сайце budzma.by</ref> ў галерэі «[[Галерэя Ў|Ў]]». У другім навучальным сезоне адбыліся 35 заняткаў. Апошнія заняткі прайшлі 1 чэрвеня 2015 года.<ref>{{Cite web |url=http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-vypuskny.html |title=ВІДЭА Поўны запіс заняткаў Мова Нанова — ВЫПУСКНЫ |access-date=6 верасня 2015 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110144/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-vypuskny.html |url-status=dead }}</ref> Тэмамі заняткаў былі: «Войска»<ref name="budzma.by"/>, «Гатэль»<ref>{{Cite web |url=http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-15-09-2014-u-mensku.html |title=Поўны запіс заняткаў 15.09.2014 у Менску |access-date=6 верасня 2015 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111108/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-15-09-2014-u-mensku.html |url-status=dead }}</ref>, «Мастацтва»<ref>{{Cite web |url=http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-22-09-2014-u-galerei-u-u-mensku.html |title=ВІДЭА Поўны запіс заняткаў 22.09.2014 у Галерэі Ў у Менску |access-date=6 верасня 2015 |archive-date=8 лістапада 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161108053919/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-22-09-2014-u-galerei-u-u-mensku.html |url-status=dead }}</ref>, «Эканоміка»<ref>[http://budzma.by/news/mova-nanova-ehkanomika-fota.html Мова Нанова: Эканоміка (фота)] артыкул на сайце budzma.by</ref>, [[Рэклама|«Рэклама»]]<ref>{{Cite web |url=http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-reklama.html |title=ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Рэклама» |access-date=6 верасня 2015 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110956/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-reklama.html |url-status=dead }}</ref>, «Жывёльны свет»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-zhyvyolny-svet-kancert-akute.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Жывёльны свет» (+ канцэрт AKUTE)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111200/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-zhyvyolny-svet-kancert-akute.html |date=4 сакавіка 2016 }} артыкул на сайце budzma.by</ref>, «Народны строй»<ref>[http://budzma.by/news/mova-nanova-narodny-stroy-fota.html фота] артыкул на сайце budzma.by</ref>, «Мова»<ref>{{Cite web |url=http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova.html |title=ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Мова» |access-date=6 верасня 2015 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113251/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova.html |url-status=dead }}</ref>, «Музей»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-muzej.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Музей»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304113500/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-muzej.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Якуб Колас|«Якуб Колас»]]<ref>[http://www.movananova.by/naviny/videa-pouny-zapis-zanyatkau-prysvechanyx-yakubu-kolasu.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў, прысвечаных Якубу Коласу] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141202145015/http://www.movananova.by/naviny/videa-pouny-zapis-zanyatkau-prysvechanyx-yakubu-kolasu.html |date=2 снежня 2014 }} movananova.by</ref>, «У краме»<ref>[http://www.movananova.by/naviny/videa-pouny-zapis-zanyatkau-u-krame.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «У краме»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141202144912/http://www.movananova.by/naviny/videa-pouny-zapis-zanyatkau-u-krame.html |date=2 снежня 2014 }} movananova.by</ref>, «Экалогія»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-ecalogiya.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Экалогія»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304112243/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-ecalogiya.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, «Дзеткі»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-dzeci-kancert-mutnae-voka.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Дзеці» (+ канцэрт Мутнае Вока)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111249/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-dzeci-kancert-mutnae-voka.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Паэзія|«Паэзія»]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-8-12-2014-u-mensku.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў 8.12.2014 у Менску] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110212/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-8-12-2014-u-mensku.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref> , «Здаровае Харчаванне»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-zdarovae-xarchavanne-vystup-syargeya-dougushava.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Здаровае харчаванне» (+ выступ Сяргея Доўгушава)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110433/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-zdarovae-xarchavanne-vystup-syargeya-dougushava.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, «Каляды»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-kalyady.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Каляды»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304112815/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-kalyady.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, «Зіма»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-zima.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Зіма»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170612141004/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-zima.html |date=12 чэрвеня 2017 }} movananova.by</ref>, «Бізнес»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-biznes.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Бізнес»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110213/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-biznes.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, «Трасянка»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-trasyanka.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Трасянка»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160827134153/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-trasyanka.html |date=27 жніўня 2016 }} movananova.by</ref>, «Кавярня»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-kavyarnya.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Кавярня»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110209/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-kavyarnya.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Адам Міцкевіч|«Адам Міцкевіч»]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-adam-mickevich.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Адам Міцкевіч»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170111194626/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-adam-mickevich.html |date=11 студзеня 2017 }} movananova.by</ref>, «Масленіца»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-maslenica.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Масленіца»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170226023730/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-maslenica.html |date=26 лютага 2017 }} movananova.by</ref>, «[[Рыгор Іванавіч Барадулін|Рыгору Барадуліну]] — 80»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-80-god-rygoru-baradulinu.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «80 год Рыгору Барадуліну»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160526051905/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-80-god-rygoru-baradulinu.html |date=26 мая 2016 }} movananova.by</ref>., «Журналістыка»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-maslenica.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў «Журналістыка»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170226023730/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-maslenica.html |date=26 лютага 2017 }} movananova.by</ref>, «Жаночая драбяза»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-zhanochaya-drabyaza.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў Мова Нанова — Жаночая драбяза] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110804/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-zhanochaya-drabyaza.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, «Грошы»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-groshy.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў Мова Нанова — Грошы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111213/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-groshy.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, «Вясна»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-vyasna.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў Мова Нанова — Вясна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170309100948/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-vyasna.html |date=9 сакавіка 2017 }} movananova.by</ref>, «Археалогія»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-arxealogiya.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў Мова Нанова — Археалогія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304113455/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-arxealogiya.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, «Спадчына»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-spadchyna.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў Мова Нанова — Спадчына] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110159/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-spadchyna.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, «Цырульня»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-cyrulnya.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў Мова Нанова — Цырульня] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110917/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-cyrulnya.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref> , [[Васіль Уладзіміравіч Быкаў|«Васіль Быкаў»]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-vasil-bykau.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў Мова Нанова — Васіль Быкаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110626/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-vasil-bykau.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, «Тэлебачанне»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-telebachanne.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў Мова Нанова — Тэлебачанне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170612175831/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-telebachanne.html |date=12 чэрвеня 2017 }} movananova.by</ref>, «Матацыклы»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapisa-zanyatkau-mova-nanova-matacykly.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў Мова Нанова — Матацыклы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170612142004/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapisa-zanyatkau-mova-nanova-matacykly.html |date=12 чэрвеня 2017 }} movananova.by</ref>, «Гендар».<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-gendar.html ВІДЭА Поўны запіс заняткаў Мова Нанова — Гендар] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111135/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-gendar.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref> У госці на заняткі прыходзілі шмат знакамітасцяў і музыкаў: [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]]<ref>[http://www.svaboda.org/media/video/26573932.html МОВА НАНОВА: Нашчадкі пераможцаў зьбіраюцца тут!] артыкул на сайце svaboda.org</ref>, [[Стары Ольса|«Стары Ольса»]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/cikavinki-stary-olsa-bitva-pad-vorshaj-audyyo.html ЦІКАВІНКІ Стары Ольса: Бітва пад Воршай (аўдыё)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110023/http://www.movananova.by/zaniatki/cikavinki-stary-olsa-bitva-pad-vorshaj-audyyo.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, Алег Рудакоў<ref>[http://www.charter97.org/be/news/2014/9/11/115167/ Алег Рудакоў: Мова і нацыянальны строй — галоўныя чыньнікі ідэнтыфікацыі беларусаў] артыкул на сайце charter97.org</ref>, Пятро Клюеў<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/gosc-pyatro-klyueu-videa.html ГОСЦЬ Пятро Клюеў + ВІДЭА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304112005/http://www.movananova.by/zaniatki/gosc-pyatro-klyueu-videa.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Сяргей Васілевіч Харэўскі|Сяргей Харэўскі]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/gosci-syargej-xareuski-rygor-sitnica-zmicer-monich-videa.html Сяргей Харэўскі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150702073449/http://www.movananova.by/zaniatki/gosci-syargej-xareuski-rygor-sitnica-zmicer-monich-videa.html |date=2 ліпеня 2015 }} movananova.by</ref>, гурт «[[Рэха, гурт|Рэха]]»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-recha.html ВІДЭА Выступ гурта RECHA] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111518/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-recha.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, Аляксандр Куль<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/gosc-alyaksandr-kul-videa.html Аляксандр Куль + ВІДЭА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110615/http://www.movananova.by/zaniatki/gosc-alyaksandr-kul-videa.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, гурт У нескладовае<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-u-neskladovae-na-mova-nanova.html ВІДЭА Выступ гурта У нескладовае на Мова Нанова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110922/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-u-neskladovae-na-mova-nanova.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Сяржук Доўгушаў]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-speuny-sxod-na-move-nanove.html ВІДЭА Спеўны сход на «Мове Нанове»!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111537/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-speuny-sxod-na-move-nanove.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, гурт [[Akute]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-akute-na-move-nanove-13-10-2014.html ВІДЭА Выступ гурта Akute на Мове Нанове 13.10.2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304113245/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-akute-na-move-nanove-13-10-2014.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, ТрыА Алеся Лася<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-trya-alesya-lasya-na-mova-nanova.html ВІДЭА Выступ ТрыА Алеся Лася на Мова Нанова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170403041039/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-trya-alesya-lasya-na-mova-nanova.html |date=3 красавіка 2017 }} movananova.by</ref>, гурт [[KRIWI]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-gurt-kriwi-na-mova-nanova.html ВІДЭА Гурт KRIWI на Мова Нанова!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170612191702/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-gurt-kriwi-na-mova-nanova.html |date=12 чэрвеня 2017 }} movananova.by</ref>, гурт [[ZnaROCK]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-gurt-znarock-na-move-nanova.html ВІДЭА Гурт ZnaROCK на Мове Нанова!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304112425/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-gurt-znarock-na-move-nanova.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Паліна Рэспубліка]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-palina-respublika-na-move-nanova-10-11-2014.html ВІДЭА Паліна Рэспубліка на Мове Нанова 10.11.2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111455/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-palina-respublika-na-move-nanova-10-11-2014.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, «[[Людзі на балоце (гурт)|Людзі на балоце]]»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-lyudzi-na-baloce.html ВІДЭА Выступ гурта Людзі на балоце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170612190922/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-lyudzi-na-baloce.html |date=12 чэрвеня 2017 }} movananova.by</ref>, гурт [[Navi]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pojny-zapis-vystupu-gurta-navi.html ВІДЭА Запіс выступу гурта NAVI] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304113217/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pojny-zapis-vystupu-gurta-navi.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, гурт «[[Мутнаевока]]»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-gurt-mutnae-voka-na-mova-nanova.html ВІДЭА Гурт Мутнаевока на Мова Нанова!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170612132937/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-gurt-mutnae-voka-na-mova-nanova.html |date=12 чэрвеня 2017 }} movananova.by</ref>, Сяргей Башлыкевіч (Leibonik)<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-syargeya-bashlykevicha-na-mova-nanova.html Выступ Сяргея Башлыкевіча(Гурт Liebonik)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304113320/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-syargeya-bashlykevicha-na-mova-nanova.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, гурт «[[Мутнаевока]]»<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-syargeya-bashlykevicha-na-mova-nanova.html ВІДЭА Выступ Сяргея Башлыкевіча(Гурт Liebonik) на Мова Нанова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304113320/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-syargeya-bashlykevicha-na-mova-nanova.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Зміцер Вайцюшкевіч]]<ref>[http://www.movananova.by/naviny/videa-zmicer-vajcyushkevich-na-kalyadnaj-move-nanova.html ВІДЭА Зміцер Вайцюшкевіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111207/http://www.movananova.by/naviny/videa-zmicer-vajcyushkevich-na-kalyadnaj-move-nanova.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Віктар Шалкевіч]] <ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-viktara-shalkevicha-na-mova-nanova.html Выступ Віктара Шалкевіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110104/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-viktara-shalkevicha-na-mova-nanova.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, гурт [[Trubetskoy]]<ref>[http://budzma.by/news/trubetskoy-prezyentavaw-novuyu-pyesnyu-na-vyersh-maksima-bahdanovicha.html Trubetskoy прэзентаваў новую песню на верш Максіма Багдановіча] budzma.by</ref>, [[Алег Анатолевіч Трусаў|Алег Трусаў]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/gosc-aleg-trusau.html ВІДЭА Алег Трусаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170612115944/http://www.movananova.by/zaniatki/gosc-aleg-trusau.html |date=12 чэрвеня 2017 }} movananova.by</ref>, гурт [[J:морс|J:МОРС]]<ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=143621 J:морс праспяваў «Асфальт» па-беларуску] артыкул на сайце nashaniva.by</ref>, гурт Haina<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-haina.html Выступ гурта HAINA] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304112257/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-haina.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, гурт [[Guda|GUDA]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-guda.html Выступ гурта GUDA] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170226023734/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-guda.html |date=26 лютага 2017 }} movananova.by</ref>, гурт [[НагУаль (гурт)|Нагуаль]], гурт [[BN|:B:N:]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-bn-na-mova-nanova.html Выступ гурта :B:N:] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111435/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-bn-na-mova-nanova.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Руся]] і Shuma voices<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-shuma-voices.html Выступ гурта Shuma voices] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110320/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-vystup-gurta-shuma-voices.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, гурт [[Крама (гурт)|«Крама»]], [[Юрый Уладзіміравіч Жыгамонт|Юрый Жыгамонт]]<ref>[http://www.movananova.by/zaniatki/cikavinki-yury-zhygamont-padarozhzhy-dyletanta.html Падарожжы дылетанта Юрыя Жыгамонта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304113703/http://www.movananova.by/zaniatki/cikavinki-yury-zhygamont-padarozhzhy-dyletanta.html |date=4 сакавіка 2016 }} movananova.by</ref>, [[Лявон Вольскі]], гурт [[Троіца (гурт)|Троіца]]<ref>{{Cite web |url=http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-vypuskny.html |title=ВЫПУСКНЫ |access-date=6 верасня 2015 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110144/http://www.movananova.by/zaniatki/videa-pouny-zapis-zanyatkau-mova-nanova-vypuskny.html |url-status=dead }}</ref> == Бабруйск == [[Выява:1981980_220306458163185_457494468_n.jpg|thumb|left| Мова нанова Бабруйск, 21 сакавіка 2014.]] '''21 лютага''' '''2014 года''' <ref>[http://euroradio.fm/ru/v-bobruyske-otkrylis-kursy-mova-nanova-foto В Бобруйске открылись курсы «Мова нанова»] — артыкул на сайце euroradio.fm</ref>, у Дзень беларускай мовы, Алеся Літвіноўская і Глеб Лабадзенка перадалі эстафету моўных курсаў аднадумцам у Бабруйску: філолагу Вользе Рудай і журналістцы Алесе Лацінскай. Заняткі адбываліся па пятніцах а 18.00. Першыя заняткі правялі арганізатары мінскай «Мовы нановы» Алеся Літвіноўская і Глеб Лабадзенка. Студэнтаў прыйшло 20 чалавек. Размаўлялі пра беларускія вітанні і звароты, спрадвечныя формы беларуских імёнаў, прадставілі слоўнік «Сваякі», пачыталі артыкулы з «[[Наша ніва (1906)|Нашай Нівы]]» пачатку ХХ стагоддзя. Студэнты выканалі творчае заданне: прыдумаць свой працяг да вядомых прыказак і прымавак. Мерапрыемства адбылося пры падтрымцы кампаніі «[[Будзьма беларусамі!|Будзьма беларусамі]]». Прысутныя атрымалі памятныя прызы ад «Будзьмы», а таксама кнігі ад [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. Адкрыццё другога сезона курсаў адбылося '''19 верасня 2014 года'''.<ref>[http://babruysk.by/19-verasnya-ў-babrujsku-startavaў-novy-sezon-mova-nanova/ 19 верасня ў Бабруйску стартаваў новы сезон «Мова нанова»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170602030711/http://babruysk.by/19-verasnya-%D1%9E-babrujsku-startava%D1%9E-novy-sezon-mova-nanova/ |date=2 чэрвеня 2017 }} — артыкул на сайце babruysk.by</ref> У першым занятку, прысвечаным спорту, прыняў удзел госць з Мінска — журналіст «Еўрарадыё», удзельнік рок-гурта «[[HandMade|HandMadE]]», спартсмен [[Яўген Юр’евіч Валошын|Яўген Валошын]]. '''18 верасня 2015 года''' пачаўся трэці сезон курсаў.<ref>[http://babruysk.by/mova-nanova-novyj-sezon/ Бабруйск — новы сезон] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170602030829/http://babruysk.by/mova-nanova-novyj-sezon/ |date=2 чэрвеня 2017 }} — артыкул на сайце babruysk.by</ref> Госцем першых заняткаў стаў Сяргей Доўгушаў, лідар гурта «[[Vuraj]]». == Гродна == [[Выява:1795512_766750476677455_859411593_n.jpg|thumb|Мова нанова Гродна, 14 сакавіка 2014.]] Больш за сто чалавек прыйшло '''14 сакавіка''' '''2014 года'''<ref>[http://news.tut.by/society/390861.html На першы занятак «Мова нанова» ў Гродне прыйшло больш за 100 чалавек] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140318101510/http://news.tut.by/society/390861.html |date=18 сакавіка 2014 }} — артыкул на сайце tut.by</ref> на прэзентацыю курса Мова Нанова, арганізаваную сябрамі ГА «Цэнтр „Трэці сектар“». Ужо за 15 хвілін да пачатку прэзентацыі стала ясна, што офіс арганізацыі, у якім планавалася правесці сустрэчу, проста не змесціць усіх ахвотных. Давялося тэрмінова шукаць большае памяшканне і пераносіць пачатак сустрэчы на паўгадзіны пазней. У залі былі людзі самых розных узростаў: слухачы «Універсітэта Залатога Веку», студэнты, людзі сярэдняга ўзросту. Большасць з іх ніколі раней не была заўважана на якіх-небудзь грамадскіх мерапрыемствах. Прэзентацыю вялі заснавальнікі Мовы Нанова — Глеб Лабадзенка і Алеся Літвіноўская. Госці з Мінска расказалі пра канцэпцыю курса, прадэманстравалі прыклады асобных заняткаў. Потым было практыкаванне, у час якога ўдзельнікі прэзентацыі ў групах павінны былі дапісваць варыянты працягу беларускіх прымавак (падобных да «Дзеду міла…», «Любы дурань ведае…»). У канцы сустрэчы яе ўдзельнікам былі прадстаўлены гарадзенскія вядучыя курсаў Мова Нанова Вольга Астроўская і Ігар Кузьмініч. '''29 верасня 2014 года''' распачаўся другі сезон курсаў.<ref>[http://grodno.in/news/5937/ Новы сезон курсаў беларускай мовы «Мова нанова» пачынаецца ў Гродна ]{{Недаступная спасылка}} — артыкул на сайце grodno.in</ref> '''14 верасня 2015 года''' распачаўся трэці сезон курсаў.<ref>[http://www.t-styl.info/by/119/culture/14963/ Новы сезон курсаў беларускай мовы «Мова нанова» пачынаецца ў Гродна ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190120061746/http://www.t-styl.info/by/119/culture/14963/ |date=20 студзеня 2019 }} — артыкул на сайце t-styl.info</ref> Таксама ў той дзень адкрыліся асобныя заняткі для дзетак. == Баранавічы == [[Выява:MovaNanova.jpg|thumb|left| Мова нанова Баранавічы, 15 сакавіка 2014.]]<br /> У суботу, '''15 сакавіка''' '''2014 года'''<ref>[http://www.intex-press.by/ru/news/culture/15677/ У Баранавічах стартавалі бясплатныя інтэрактыўныя курсы беларускай мовы «Мова нанова»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140319221846/http://www.intex-press.by/ru/news/culture/15677/ |date=19 сакавіка 2014 }} — артыкул на сайце intex-press.by</ref>, Мова Нанова стартавала ў Баранавічах. Заняткі будуць праходзіць у памяшканні грамадскай экалагічнай арганізацыі «Неруш» (Паўлава, 12). Баранавіцкія курсы ініцыявала Юлія Траццяк, яна ж і будзе праводзіць заняткі. Першыя заняткі правялі выкладчыкі мінскіх курсаў Алеся Літвіноўская і Глеб Лабадзенка. Слухачоў сабралася 30 чалавек. Заняткі прайшлі пры падтрымцы грамадскай культурніцкай кампаніі «Будзьма беларусамі!» '''10 верасня 2014 года''' <ref>[http://барановичи.net/news/mova_na_nova_drugi_sezon_w_tvaim_goradze/2014-09-03-1017 Мова нанова. Другi сезон ў тваім горадзе!]{{Недаступная спасылка}} — артыкул на сайце барановичи.net/news</ref> адбыліся першыя заняткі другога сезону курсаў. Курсы наведалі 18 чалавек. Гасцямі былі Ігар Ліштван і Вадзім Урублеўскі. На занятках была складзена агульная схема радаводу, зробленаі тэатральная пастаноўка на імправізаванай сцэне казкі «Рэпка», былі вывучаны непажаданыя суфіксы дзеясловаў. '''9 верасня 2015 года''' адбыліся першыя заняткі трэцяга сезону курсаў <ref>[http://www.intex-press.by/ru/news/culture/19590/ Мова нанова. Трэці сезон ў тваім горадзе!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305072451/http://www.intex-press.by/ru/news/culture/19590/ |date=5 сакавіка 2016 }} — артыкул на сайце intex-press.by</ref> == Нясвіж == [[Выява:+IMG_8761.jpg|thumb|Мова нанова Нясвіж, 22 сакавіка 2014.]] Заняткі «Мова нанова» прайшлі ў Нясвіжы '''22 сакавіка 2014 года''' <ref>[http://www.movananova.by/naviny/mova-nanova-prajshla-u-nyasvizhy-fota-videa.html «Мова нанова» прайшла ў Нясвіжы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304111152/http://www.movananova.by/naviny/mova-nanova-prajshla-u-nyasvizhy-fota-videa.html |date=4 сакавіка 2016 }} — артыкул на сайце movananova.by</ref>. Іх правялі выкладчыкі мінскіх курсаў Алеся Літвіноўская і Глеб Лабадзенка. Арганізавала сустрэчу мастачка Наталля Бордак. Акрамя першых заняткаў курсы ў горадзе Нясвіжу больш не адбываліся. == Брэст == [[Выява:Мова нанова Брэст.jpg|thumb|left| Мова нанова Брэст, 27 красавіка 2014.]] '''27 красавіка 2014 года''' ў Брэсце <ref>[http://www.racyja.com/index.php?id=105&zoom=23946#.U3UcxSjrncu Жыве мова!] — артыкул на сайце racyja.com</ref> адбыліся першыя заняткі, якія сабралі больш за 90 чалавек. Заняткі правялі выкладчыкі мінскіх курсаў Алеся Літвіноўская і Глеб Лабадзенка. Слухачы вывучылі беларускія адпаведнікі сваіх імёнаў, выканалі творчае заданне, патрэніраваліся на хуткамоўках, паслухалі галасы выбітных беларускіх паэтаў. «Мова Нанова» стане традыцыйнай у Брэсце: кожную сераду можна будзе бясплатна і з задавальненнем адчуць і пачуць беларускае слова. Эстафету выкладання курсаў у Брэсце падхапілі Інга Воран і Яўген Скрабец. Арганізатары і выкладчыкі курсаў абяцаюць нясумныя заняткі. '''6 верасня 2014 года''' стартаваў другі сезон курсаў.<ref>[http://virtual.brest.by/news28281.php На берасцейскіх курсах «МОВА НАНОВА» адпачывала 50 чалавек ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141129043003/http://virtual.brest.by/news28281.php |date=29 лістапада 2014 }} — артыкул на сайце virtual.brest.by</ref> '''5 кастрычніка 2015 года''' распачаўся трэці сезон курсаў.<ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=157640 Новы сезон «Мовы нанова» ў Брэсце] — артыкул на сайце nashaniva.by</ref> Госцем праграмы першых заняткаў стаў вядомы акцёр і вядоўца перадачы «Падарожжы дылетанта» Юрый Жыгамонт. У 2015 годзе стартаваў дзіцячы праект (выкладчыца Аляксандра Грынь). == Маладзечна == [[Выява:Маладзечна мова нанова.jpg|thumb|Мова нанова Маладзечна, 7 мая 2014.]] Першыя заняткі «Мова Нанова» ў Маладзечне '''7 мая 2014 года'''<ref>[http://www.rh.by/by/278/10/8865/ Першыя заняткі «Мовы Нанова» ў Маладзечне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140511214158/http://www.rh.by/by/278/10/8865 |date=11 мая 2014 }} — артыкул на сайце rh.by</ref> сабралі пад 60 чалавек. Правялі іх выкладчыкі мінскіх курсаў Алеся Літвіноўская і Глеб Лабадзенка. Сустрэча доўжылася больш за дзве гадзіны. Слухачы даведаліся пра спрадвечна беларускія формы імёнаў, навучыліся вышукваць ілжэсяброў перакладчыка, папрактыкаваліся ў прыгожым маўленні і пачулі галасы Якуба Коласа і Янкі Купалы. Далей выкладаць на курсах будуць маладзечанская журналістка [[Настасся Роўда]] і культурніцкі дзеяч з Мінска [[Алесь Мазанік]]. '''15 верасня 2014 года'''<ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=134832 «Мова Нанова» вяртаецца і ў Маладзечна] — артыкул на сайце nashaniva.by</ref> распачаліся першыя заняткі другога сезона курсаў.<ref>[https://www.facebook.com/media/set/?set=a.637158849735479.1073741830.563024050482293&type=1 Першы занятак другога сезона. «Адукацыя»] — фота на сайце facebook.com</ref> '''15 верасня 2015 года'''<ref>[https://kraj.by/belarus/news/kultura/-u-maladzechne-startavau-novi-sezon-byasplatnih-kursau-belaruskay-movi-mova-nanova-fota-2015-09-17 новы сезон бясплатных курсаў беларускай мовы «Мова нанова» ] — артыкул на сайце kraj.by</ref> Галоўнай тэмай стала лета, якое скончылася. Курсанты расказвалі аб сваім адпачынку, дзяліліся ўражаннямі: хто пабываў за мяжой, хто на лецішчы ці ў вёсцы. == Магілёў == [[Выява:Мова нанова магілёў.jpg|thumb|left| Мова нанова Магілёў, 11 мая 2014.]] '''11 мая 2014 года''' Магілёў <ref>[http://www.svaboda.org/content/article/25381357.html?fb_action_ids=699086586817809&fb_action_types=og.recommends 11 мая Магілёў стаў дзявятым горадам, дзе распачаліся моўныя заняткі.] — артыкул на сайце svaboda.org</ref> стаў дзявятым горадам, дзе распачаліся заняткі «Мова нанова», якія па традыцыі правялі заснавальнікі курсаў Алеся Літвіноўская і Глеб Лабадзенка. На ўрок у грамадскі цэнтр «Кола» прыйшло пад 50 чалавек — аўдыторыя для падобнага роду імпрэзаў не малая для Магілёва. На заняткі нават прыехалі са сваёй выкладчыцай дзеткі з Оршы. Глеб Лабадзенка ды Алеся Літвіноўская расказалі магілёўскай грамадзе пра беларускі імяннік, традыцыйныя назвы сваякоў, згадалі беларускія хуткамоўкі, прыказкі ды прымаўкі. Усе веды былі замацаваныя на практыцы. У далейшым курсы планавалі праводзіць у горадзе штосераду, а іх вядоўцам меў стаць мясцовы выкладчык Юрась Каласоўскі. '''9 верасня 2014 года''' адбыліся першыя заняткі другога сезона курсаў. '''8 верасня 2015 года''' адбыліся першыя заняткі трэцяга сезона курсаў. == Віцебск == [[Выява:Віцебск.jpg|thumb|Мова нанова Віцебск, 25 мая 2014.]] Прэзентацыя бясплатных публічных курсаў беларускай мовы адбылася ў нядзелю, '''25 мая 2014 года<ref>[http://news.tut.by/culture/400516.html Як у Віцебску прайшоў першы занятак «Мовы Нанова».] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140609213746/http://news.tut.by/culture/400516.html |date=9 чэрвеня 2014 }} — артыкул на сайце tut.by</ref>''', у выставачнай зале культурна-гістарычнага комплексу Залатое кола горада Віцебска «Дзвіна». Віцебск стаў дзясятым горадам, дзе адкрыліся курсы. На першыя заняткі курсаў сабралі больш за 50 чалавек. Уводны занятак правялі стваральнікі мінскіх курсаў — журналіст Глеб Лабадзенка і філолаг Алеся Літвіноўская. На першай сустрэчы слухачы даведаліся пра спрадвечна беларускую форму свайго імя. Слухачы навучыліся лепш карыстацца сінонімамі. Выкладчыкі расказалі, як правільна называць сваякоў. Папрактыкаваліся студэнты і ў прыгожым маўленні хуткагаворак, паспаборнічалі ў моўных вынаходствах. Заняткі будуць весці мясцовыя выкладчыкі. Адным з іх стане філолаг Сяргей Маркаў. Другі сезон курсаў пачаўся '''7 верасня 2015 года'''<ref>[http://news.vitebsk.cc/2014/09/07/u-vitsebsku-adkryivaetstsa-drugi-sezon-kursaw-mova-nanova/ У Віцебску адкрываецца другі сезон курсаў «Мова нанова»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304003033/http://news.vitebsk.cc/2014/09/07/u-vitsebsku-adkryivaetstsa-drugi-sezon-kursaw-mova-nanova/ |date=4 сакавіка 2016 }} — артыкул на сайце hnews.vitebsk.cc</ref>. Трэці сезон курсаў пачаўся '''23 верасня 2016 года'''<ref>[http://news.tut.by/culture/465644.htmlНа адкрыццё новага сезона «Мова нанова» ў Віцебску прыедзе Юрый Жыгамонт]{{Недаступная спасылка}} — артыкул на сайце tut.by</ref>. Чацвёрты сезон курсаў пачаўся 27 верасня 2017 года ў арт-пабе «Торвальд» (вул. Тастога, 1). Беларускай мове, культуры, літаратуры і гісторыі віцяблян чацвёрты год навучаюць тэлевядучы Сяргей Маркаў і філолаг Таццяна Дубоўская. == Астравец == [[Выява:Астравец.jpg|thumb|left| Мова Нанова Астравец, 4 лютага 2015.]] Першыя заняткі прайшлі '''4 лютага 2015 года<ref>[http://www.movananova.by/naviny/mova-nanova-startavala-u-astraucy-fota-videa.html Мова Нанова стартавала ў Астраўцы (ФОТА, ВІДЭА)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150718054103/http://www.movananova.by/naviny/mova-nanova-startavala-u-astraucy-fota-videa.html |date=18 ліпеня 2015 }} — артыкул на сайце movananova.by</ref>''', іх правялі вядоўцы менскіх курсаў Алеся Літвіноўская і Глеб Лабадзенка. У далейшым весці курсы будуць настаўніца Вольга Лябецкая і журналістка Алёна Гануліч. Гімназія, дзе будуць праходзіць курсы, зусім новая — яна адкрылася 12 студзеня. Кабінеты і памяшканні абсталяваныя тэхнікай. На першых занятках прысутнічалі жыхары Астраўца і навакольных вёсак. Гасцей прывітала дырэктар гімназіі Алена Чаславаўна Севасцьян. На занятках слухачы даведаліся пра беларускія формы сваіх імёнаў, абмеркавалі безэквівалентную беларускую лексіку, патрэніраваліся ў чытанні хуткамовак, успомнілі беларускія назвы сваякоў. У канцы ўсіх чакаў музычны госць — выступ саліста Беларускай дзяржаўнай філармоніі Сержука Доўгушава. Другі сезон распачаўся '''14 кастрычніка 2015 года'''.<ref>[http://www.movananova.by/garady-belarusi/videa-znayomstva.html Мова Нанова стартавала ў Астраўцы (ФОТА, ВІДЭА)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110427/http://www.movananova.by/garady-belarusi/videa-znayomstva.html |date=4 сакавіка 2016 }} — артыкул на сайце movananova.by</ref> == Гомель == [[Выява:Гомель.jpg|thumb|Мова Нанова Гомель, 15 лютага 2015.]] '''15 лютага 2015 года<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/26851718.html У Гомель прыйшла «Мова Нанова»] — артыкул на сайце svaboda.org</ref>''' Гомель стаў 10-м горадам, дзе запрацавалі курсы. Першыя заняткі правялі выкладчыкі мінскіх курсаў Алеся Літвіноўская і Глеб Лабадзенка. На курсы ў філіял Веткаўскага музея ў гарадскім парку сабралася каля 60 чалавек. Наведнікі даведаліся пра лексіку па тэме «Крама», а таксама пра безэквівалентную лексіку ў беларускай мове. Перад грамадой выступіў саліст Белдзяржфілармоніі, лідар гурта Vuraj Сяржук Доўгушаў. '''6 верасня 2015 года''' распачаўся другі сезон. == Мова нанова ў замежжы == Пасля ліквідацыі ў 2021 годзе курсы вымушаны пакінуць Беларусь і з’ехаць у эміграцыю, дзе цяпер працягваюць працу. Заняткі адбываюцца ў [[Беласток]]у<ref>[https://www.instagram.com/movananovabelastok/ Курсы беларускай мовы «Мова Нанова» ў Беластоку]</ref>, [[Быдгашч]]ы, [[Варшава|Варшаве]]<ref>[https://www.instagram.com/movananovavava/ МОВА Нанова з Варшавы]</ref>, [[Вільнюс]]е<ref>[https://www.instagram.com/movananovavilnia/ Мова Нанова Вільня]</ref>, [[Рыга|Рызе]]<ref>[https://www.instagram.com/movananova_ryha/ Курсы беларускай мовы «Мова Нанова» ў Рызе]</ref>, [[Тбілісі]], [[Торунь|Торуні]], [[Труймяста|Труймясце]]<ref>[https://www.instagram.com/mova.nanova3graddzie/ Мова нанова Трохграддзе]</ref>, [[Уроцлаў|Уроцлаве]]<ref>[https://www.instagram.com/movananovauro/ Мова Нанова Уроцлаў]</ref><ref>[https://www.instagram.com/mova_nanova.abroad/?igshid=YmMyMTA2M2Y%3D Мова нанова ў замежжы]</ref>. === Варшава === [[File:Мовананова з Варшавы.jpg|thumb|Сустрэча бясплатных курсаў беларускай мовы «Мова нанова з Варшавы»]] 26 верасня 2021 года ў Варшаве ў Цэнтры беларускай салідарнасці пачаліся бясплатныя заняткі беларускай мовы «Мова нанова з Варшавы». У праграме былі гульні, інтэрактыў. Музычным госцем быў лідар гурта «Dzieciuku» Алесь Дзянісаў<ref>{{Cite web |url=https://www.racyja.com/sumezhzha/mova-nanova-z-varshavy/ |title=«Мова нанова з Варшавы» 26.09.2021 |access-date=8 красавіка 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230408143138/https://www.racyja.com/sumezhzha/mova-nanova-z-varshavy/ |archivedate=8 красавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. У лістападзе каманда «Мовы нанова з Варшавы» пераехала на пляцоўку Беларускага моладзевага хабу. 25 лістапада 2021 года пачаліся заняткі «Мовы нанова Дзеткам». Першым госцем заняткаў быў Сяржук Кедышка. Агулам за першы сезон «Мовы нанова» было праведзена каля 30 заняткаў для дарослых і больш за 80 заняткаў для дзяцей. Каманда «Мовы нанова з Варшавы» прыняла ўдзел у конкурсе беларускага кіно «Бульбамуві 2021» у намінацыі MŁODE KINO BIAŁORUSKIE 2021<ref>[https://bulbamovie.wordpress.com/2021/11/09/mova-rez-alana-ivory/ Mova reż. Alana Ivory 9 лістапада 2021]</ref>. Вялікая колькасць удзельнікаў завітала на заняткі «Мовы нанова з Варшавы», якія былі прысвечаныя Міжнароднаму дню роднай мовы. Госцем сустрэчы быў аўтар канала «Жыццё Маліна» — [[Мікіта Мелказёраў]]. У ліпені 2022 года каманда далучылася да акцыі «Тыдзень беларускай культуры» і правяла заняткі для дзяцей і дарослых. А таксама прыняла ўдзел у фестывалі «Тутака-2022», дзе правялі вечар паэтаў, заняткі беларускай мовы для дарослых, а таксама паказалі казку для маленькіх «Сябры лесу». На красавік 2023 года заняткі «Мовы нанова з Варшавы» існуюць у фармаце размоўнага клуба «Гутарок», а таксама перыядычна праводзяць розныя моўныя мастэрні, гуляюць у настолкі. {{зноскі}} == Спасылкі == === «Мова нанова» ў Сеціве === * [http://www.movananova.by інтэрнэт-версія курсаў «Мова нанова»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140116001313/http://www.movananova.by/ |date=16 студзеня 2014 }} — На сайце можна паглядзець усе матэрыялы з заняткаў, а таксама фота- і відэасправаздачы. * [https://www.facebook.com/movananova Старонка «Мова нанова» Мінск у фэйсбуку] * [https://www.facebook.com/mnbabrujsk Старонка «Мова нанова» Бабруйск у фэйсбуку] * [https://www.facebook.com/movananovaharodnia Старонка «Мова нанова» Гродна ў фэйсбуку] * [https://www.facebook.com/movananova.baranavichy Старонка «Мова нанова» Баранавічы у фэйсбуку] * [https://www.facebook.com/mova.mala93ecna?ref=ts&fref=ts Старонка «Мова нанова» Маладзечна ў фэйсбуку] * [https://www.facebook.com/movavit?ref=br_rs Старонка «Мова нанова» Віцебск у фэйсбуку] * [https://www.facebook.com/mova1019 Старонка «Мова нанова» Брэст у фэйсбуку] * [http://labadzenka.by/?tag=mova-nanova Мова нанова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220525134112/https://labadzenka.by/?tag=mova-nanova |date=25 мая 2022 }} — блог Глеба Лабадзенкі === Пра «Мова нанова» у СМІ === * [http://media-polesye.by/news/kava-nanova-15353 Кава нанова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140319221314/http://media-polesye.by/news/kava-nanova-15353 |date=19 сакавіка 2014 }} — media-polesye.by 18.01.2014 * ''Елена Данейко.'' [http://www.dw.de/%D0%B2-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8-%D0%B2%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%82-%D0%B2-%D0%BC%D0%BE%D0%B4%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA/a-17379669 В Беларуси входит в моду белорусский язык] — www.dw.de 23.01.2014 * [http://interviewsculture.wordpress.com/2014/01/22/les-bielorusses-apprennent-le-bielorusse/ Les Biélorusses apprennent le biélorusse] — interviewsculture.wordpress.com 22.01.2014 * ''Ян Лялевіч''. [http://www.t-styl.info/by/116/city/12489/ «Мова нанова» ў Гродне: другі занятак ізноў сабраў каля 100 чалавек (шмат фота)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140409222909/http://www.t-styl.info/by/116/city/12489/ |date=9 красавіка 2014 }} — t-styl.info 25.03.2014 * ''Якуб Сушчынскі''. [http://www.racyja.com/index.php?id=103&zoom=23448#.U07jMVfrnct/ «Мова нанова» прысвяціла занятак птушкам (фота)] — racyja.com 08.04.2014 * ''Paula Borowska''. [http://ww.neweasterneurope.eu/interviews/1211-linguistic-initiatives-conquer-belarus/ Linguistic Initiatives Conquer Belarus] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140502003855/http://ww.neweasterneurope.eu/interviews/1211-linguistic-initiatives-conquer-belarus/ |date=2 мая 2014 }} — neweasterneurope.eu 29.04.2014 {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Вывучэнне беларускай мовы]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2014 годзе]] [[Катэгорыя:2014 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі, ліквідаваныя рэжымам Лукашэнкі (2021)]] 55wuk7vhna1qzjby9u2uv43qctzds80 ФК Спартак Масква 0 212541 5121004 4906450 2026-04-04T23:26:42Z Steel771 119110 5121004 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спартак (значэнні)}} {{Футбольны клуб |Назва = Спартак Масква |Лагатып = FC Spartak Moscow logo.png |ПоўнаяНазва = ОАО «Футбольный клуб „Спартак-Москва“» |Мянушкі = чырвона-белыя, «мяса» |Заснаваны = [[18 красавіка]] [[1922]] |Горад = [[Масква]], [[Расія]] |Стадыён = [[Адкрыццё Арэна]] |Умяшчальнасць = 45 000 |Прэзідэнт = Яўген Мялежыкаў |Трэнер = |Чэмпіянат = [[Расійская Прэм’ер-ліга|Прэм’ер-ліга]] |Сезон = [[Расійская Прэм’ер-ліга 2022/2023|2022/23]] |Месца = 3 месца |Сайт = http://www.spartak.com/ | pattern_la1 = _spartak2324h | pattern_b1 = _spartak2324h | pattern_ra1 = _spartak2324h | pattern_sh1 = _alahly1617h | pattern_so1 = _spartak2324h | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _spartak2324a | pattern_b2 = _spartak2324a | pattern_ra2 = _spartak2324a | pattern_sh2 = _audax18h | pattern_so2 = _spartak2324a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FF0000 | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = | pattern_b3 = _spartak2324t | pattern_ra3 = | pattern_sh3 = _alger17h | pattern_so3 = _spartak2324t | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''«Спартак»''' ({{lang-ru|Спартак Москва}}) — расійскі футбольны клуб з горада [[Масква]]. Заснаваны ў [[1922]] годзе. 12-разовы [[Чэмпіянат СССР па футболе|чэмпіён СССР]], 10-разовы [[Чэмпіянат Расіі па футболе|чэмпіён Расіі]], 10-разовы ўладальнік [[Кубак СССР па футболе|Кубка СССР]], чатырохразовы ўладальнік [[Кубак Расіі па футболе|Кубка Расіі]], уладальнік [[Суперкубак Расіі па футболе|Суперкубка Расіі]]. == Гісторыя == === 1922—1935 === [[Выява:MKS-futbolteam.JPG|thumb|250px|злева|«МГС» у 1922 годзе]] [[Выява:Spartak created.jpg|thumb|250px|справа|Пастанова аб стварэнні таварыства «Спартак»]] Папярэднік «Спартака» МГС быў заснаваны [[18 красавіка]] [[1922]] года спартсменамі з маскоўскага раёна [[Чырвоная Прэсня]], паводле прапановы Івана Арцем’ева<ref>Нисенбойм Э., Расинский В. Спартак Москва. Официальная история 1922—2002. — Москва: МС Медиа, 2002. — С. 10-14. — 870 с. — ISBN 5-902215-01-3</ref>. Група энтузіястаў, з Арцем’евым на чале, атрымала дазвол на злом некалькіх закінутых дамоў у раёне Прэсненскай заставы для наступнага будаўніцтва стадыёну. У 1922 годзе ўжо былі гатовыя трыбуны, агароджы, распранальні і само поле. Паралельна адбылася рэарганізацыя двух фізкультурных калектываў: «Рускага гімнастычнага таварыства» і «Таварыства фізічнага выхавання» Прэсненскага футбола, то бок, іх пераўтварылі ў «Маскоўскі гурток спорту» (МГС). Тады ж у каманду прыйшлі браты Старасціны (Мікалай, Аляксандр, Андрэй і Пётр), з якімі звязана вялізная частка гісторыі «Спартака». Назва будучай каманды выклікала бурныя спрэчкі, і ў рэшце рэшт спыніліся на кампрамісным варыянце — «Маскоўскі гурток спорту Чырвонапрэсненскага раёна» («МГС»), але ўжо праз год клуб быў перайменаваны ў «Чырвоную Прэсню», як і прапаноўвалася першапачаткова Арцем’евым. Да 1935 года каманда выступала пад назвамі «Чырвоная Прэсня», «Харчавік» і «Промкааперацыя». Папярэднікі «Спартака» выступалі ў [[чэмпіянат Масквы па футболе|чэмпіянаце Масквы]] — першы год у класе «Б», але заняўшы першае месца як у вясновым, гэтак і восеньскім турнірах, каманда патрапіла ў клас «А», спаборніцтва ў якім адразу ж выйграла. Усяго ў 1923—1935 гадах каманда чатыры разы перамагала ў першынстве Масквы, і пяць разоў станавілася першай у «клубным заліку» — комплексным паказчыку, які ўлічваў акрамя вынікаў гульняў яшчэ і выступленні малодшых каманд, статыстычныя паказчыкі, гульнявую дысцыпліну і агульную працу спартыўнай секцыі. 19 красавіка 1935 года [[Камітэт па фізічнай культуры i спорце пры Савеце Міністраў СССР]] зацвердзіў Статут новага таварыства «Спартак». == Візітоўка == === Эмблема клуба === Эмблемай таварыства «Спартак» з моманту яго стварэння ў 1935 годзе быў прыдуманы Н. П. Старасціным чырвоны ромб з белай акантоўкай і літарай «С» ў цэнтры, праз якую праходзіць белая паласа. === Форма === Традыцыйныя колеры «Спартака» — чырвоны і белы, класічная размалёўка формы ўяўляе сабой чырвоныя футболкі з белай папярочнай паласой на грудзях, белыя трусы, чырвоныя гетры з белай паласой. Адсюль ідзе мянушка каманды — «чырвона-белыя». Упершыню каманда выйшла на поле ў чырвоных майках з белай папярочнай паласой вясной 1934 года. ==== Хатняя форма ==== {| width="100%" style="font-size:85%" |- | {{Футбольная форма| |pattern_la = |pattern_b = |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FFFFFF |socks = FF0000 |title = 1922-1925 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = |pattern_b = |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm = 87ceeb |body = 87ceeb |rightarm = 87ceeb |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1926 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = _red_stripes |pattern_b = _redstripes2 |pattern_ra = _red_stripes |pattern_sh = |pattern_so = _redtop |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1927 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = |pattern_b = _redhorizontal |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1928-1930 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = _white_hoops |pattern_b = _whitehorizontal |pattern_ra = _white_hoops |pattern_sh = |pattern_so = _whitetop |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FFFFFF |socks = FF0000 |title = 1934 }} | {{Футбольная форма| |align=left bg color1=#ffffff| |pattern_la = |pattern_b = _whitehorizontal |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1935 }} | {{Футбольная форма| |align=left |pattern_la = |pattern_b = _whitehorizontal |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _red_midband_color_2 |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1936-1938 }} | {{Футбольная форма| |align1 = left bg color=#ffffff| |pattern_la = |pattern_b = _whitehorizontal |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _redband_whitestripe |leftarm = EE0000 |body = EE0000 |rightarm = EE0000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 1939-1952 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = |pattern_b = _whitehorizontal |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 53-57, 71-72, 77-78 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = |pattern_b = _whitehorizontal |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FFFFFF |socks = FF0000 |title = 1958-70, 1973-75 }} | |} {| width="100%" style="font-size:85%" |- | {{Футбольная форма| |pattern_la = _whitelines |pattern_b = _whitehorizontal |pattern_ra = _whitelines |pattern_sh =_red_stripes |pattern_so = _whitetop |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FFFFFF |socks = FF0000 |title = 1976, 79, 82, 90 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = _whitelines |pattern_b = _whitehorizontal |pattern_ra = _whitelines |pattern_sh = _white_stripes |pattern_so = _whitetop |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FFFFFF |socks = FF0000 |title = 80-81, 83-84, 87-88 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = _whitelines |pattern_b = |pattern_ra = _whitelines |pattern_sh = |pattern_so = _whitetop |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FFFFFF |socks = FF0000 |title = 1985 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = |pattern_b = _whitehorizontal |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _whitetop |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FFFFFF |socks = FF0000 |title = 1986 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = |pattern_b = _whitehorizontal |pattern_ra = |pattern_sh = _red_stripes |pattern_so = _whitetop |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FFFFFF |socks = FF0000 |title = 1989 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = _whitelines |pattern_b = |pattern_ra = _whitelines |pattern_sh = _red_stripes |pattern_so = _whitetop |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FFFFFF |socks = FF0000 |title = 1991 }} | |{{Футбольная форма| |pattern_la = _thinredborder |pattern_b = _three_red_left_shoulder_stripes |pattern_ra = _thinredborder |pattern_sh = _three_white_right_stripes |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF− |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = 1992 }} | |{{Футбольная форма| |pattern_la = _thinredborder |pattern_b = _three_red_left_shoulder_stripes |pattern_ra = _thinredborder |pattern_sh = _white_stripes |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = 1993 }} | |{{Футбольная форма| |pattern_la = _thinwhiteborder |pattern_b = _three_white_left_shoulder_stripes |pattern_ra = _thinwhiteborder |pattern_sh = _three red right shoulder stripes on red |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1994 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = _thinwhiteborder |pattern_b = _three_white_left_shoulder_stripes |pattern_ra = _thinwhiteborder |pattern_sh = _three_white_right_stripes |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FFFFFF |title = 1996 }} | |} {| width="100%" style="font-size:85%" |- | |{{Футбольная форма| |pattern_la = _whitelines |pattern_b = _whitehorizontal |pattern_ra = _whitelines |pattern_sh =_red_stripes |pattern_so = _whitetop |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FFFFFF |socks = FF0000 |title = 1995, 1997 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = _thinwhiteborder |pattern_b = _thinwhitesides |pattern_ra = _thinwhiteborder |pattern_sh = _white_stripes |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = 1998 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = _redlower |pattern_b = _redhorizontal |pattern_ra = _redlower |pattern_sh = _white_stripes |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FF0000 |socks = FFFFFF |title = 1999 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = _whitelower |pattern_b = _whitehorizontal |pattern_ra = _whitelower |pattern_sh = _red_stripes |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FFFFFF |socks = FF0000 |title = 2000 }} | |{{Футбольная форма| |pattern_la = |pattern_b = _collar |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = 2001 }} | {{Футбольная форма |align=left bg color=#ffffff| |pattern_la = _am0506h |pattern_b = _spartak0506h |pattern_ra = _am0506h |pattern_sh = |pattern_so = _thinwhitesides |leftarm = FF0000 |body = FFFFFF |rightarm = FF0000 |shorts = FFFFFF |socks = FF0000 |title = 2006 }} | {{Футбольная форма |align=left bg color=#ffffff| |pattern_la = _thinwhiteborder |pattern_b = _spartak07h |pattern_ra = _thinwhiteborder |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FFFFFF |rightarm = FF0000 |shorts = FFFFFF |socks = FF0000 |title = 2007 }} | {{Футбольная форма |align=left bg color=#ffffff| | pattern_la = _thinwhiteborder | pattern_b = _spartak0910h | pattern_ra = _thinwhiteborder | pattern_sh = _red_stripes | pattern_so = | leftarm = FF0000 | body = FFFFFF | rightarm = FF0000 | shorts = FFFFFF | socks = FF0000 |title = 2008 }} | {{Футбольная форма |align=left bg color=#ffffff| | pattern_la = | pattern_b = _spartak09h | pattern_ra = | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = FF0000 | body = FFFFFF | rightarm = FF0000 | shorts = FFFFFF | socks = FF0000 |title = 2009 }} | {{Футбольная форма |align=left bg color=#ffffff| | pattern_la = | pattern_b = _spartak10h | pattern_ra = | pattern_sh = | pattern_so = _redtop | leftarm = FF0000 | body = FFFFFF | rightarm = FF0000 | shorts = FFFFFF | socks = FF0000 |title = 2010 }} | |} {| width="100%" style="font-size:85%" |- | {{Футбольная форма |align=left bg color=#ffffff| | pattern_la = _spartak11h | pattern_b = _spartak11h | pattern_ra = _spartak11h | pattern_sh = _usa10h | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FF0000 |title = 2011/12 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = |pattern_b = _spartakmoscow2012h |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _fcsm12h |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FFFFFF |socks = FF0000 |title = 2012/13 }} | |{{Футбольная форма |pattern_la = _spartakmoscow1314h |pattern_b = _spartakmoscow1314h |pattern_ra = _spartakmoscow1314h |pattern_sh = |pattern_so = _spartakmoscow1314h |leftarm = F40000 |body = F40000 |rightarm = F40000 |shorts = FFFFFF |socks = F40000 |title = 2013/14 }} | {{Футбольная форма |pattern_la = _spartakmoscow1415h |pattern_b = _spartakmoscow1415h |pattern_ra = _spartakmoscow1415h |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm = F40000 |body = F40000 |rightarm = F40000 |shorts = FFFFFF |socks = F40000 |title = 2014/15 }} | {{Футбольная форма | pattern_la = _melbcity1718A | pattern_b = _spartak1516h | pattern_ra = _melbcity1718A | pattern_sh = _red_stripes | pattern_so = _whitetop | leftarm = FF0000 | body = FF0000 | rightarm = FF0000 | shorts = FFFFFF | socks = FF0000 | title = 2015/16 }} |} ==== Гасцявая форма ==== {| width="100%" style="font-size:85%" |- | {{Футбольная форма| |pattern_la = |pattern_b = |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _blacktop |leftarm = 87ceeb |body = 87ceeb |rightarm = 87ceeb |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 1938-1941 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = |pattern_b = |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _blacktop |leftarm = 000080 |body = 000080 |rightarm = 000080 |shorts = 000000 |socks = 000080 |title = 1941-1946 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = |pattern_b = |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _blacktop |leftarm = 008000 |body = 008000 |rightarm = 008000 |shorts = 000000 |socks = 008000 |title = 1947-1948 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = |pattern_b = |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _blacktop |leftarm = 87ceeb |body = 87ceeb |rightarm = 87ceeb |shorts = 000000 |socks = 87ceeb |title = 1949-1951 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = |pattern_b = |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1955, 1957-77 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = |pattern_b = |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm = 87ceeb |body = 87ceeb |rightarm = 87ceeb |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1956 }} | |{{Футбольная форма| |pattern_la = _redlines |pattern_b = |pattern_ra = _redlines |pattern_sh = _red_stripes |pattern_so = _redtop |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1978-83, 1985 }} | |{{Футбольная форма| |pattern_la = _redlines |pattern_b = _redhorizontal |pattern_ra = _redlines |pattern_sh = |pattern_so = _redtop |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1984 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = _navylines |pattern_b = _navyshoulders |pattern_ra = _navylines |pattern_sh = |pattern_so = _whitetop |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 000080 |socks = 000080 |title = 1984 (запасная) }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = |pattern_b = _redhorizontal |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _redtop |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1986 }} | |} {| width="100%" style="font-size:85%" |- | {{Футбольная форма| |pattern_la = _redlines |pattern_b = _redhorizontal |pattern_ra = _redlines |pattern_sh = _red_stripes |pattern_so = _redtop |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1987-1990 }} | |{{Футбольная форма| |pattern_la = _redlines |pattern_b = _redhorizontal |pattern_ra = _redlines |pattern_sh = |pattern_so = _redtop |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1988 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = _redsquares |pattern_b = _blacksquares |pattern_ra = _redsquares |pattern_sh = _red_stripes |pattern_so = |leftarm = 000000 |body = FF0000 |rightarm = 000000 |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1988 (запасная) }} | |{{Футбольная форма| |pattern_la = |pattern_b = _redhorizontal |pattern_ra = |pattern_sh = _red_stripes |pattern_so = _redtop |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1989 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = _redlines |pattern_b = |pattern_ra = _redlines |pattern_sh = _red_stripes |pattern_so = _redtop |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1991 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = _thinwhiteborder |pattern_b = _three_white_left_shoulder_stripes |pattern_ra = _thinwhiteborder |pattern_sh = _three red right shoulder stripes on red |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000− |rightarm = FF0000 |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1992 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = _thinwhiteborder |pattern_b = _three_white_left_shoulder_stripes |pattern_ra = _thinwhiteborder |pattern_sh = _red_stripes |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1993 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = _thinredborder |pattern_b = _three_red_left_shoulder_stripes |pattern_ra = _thinredborder |pattern_sh = _three red right shoulder stripes on red |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1994 }} | |{{Футбольная форма| |pattern_la = _redlines |pattern_b = _redhorizontal |pattern_ra = _redlines |pattern_sh =_red_stripes |pattern_so = _redtop |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1995 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = _thinredborder |pattern_b = _three_red_left_shoulder_stripes |pattern_ra = _thinredborder |pattern_sh = _three red right shoulder stripes on red |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1996 }} | |} {| width="100%" style="font-size:85%" |- | {{Футбольная форма| |pattern_la = _redlines |pattern_b = _redhorizontal |pattern_ra = _redlines |pattern_sh =_red_stripes |pattern_so = _redtop |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1997 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = _thinredborder |pattern_b = _thinredsides |pattern_ra = _thinredborder |pattern_sh = _red_stripes |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1998 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = _black_stripes |pattern_b = _blackstripes_thin4 |pattern_ra = _black_stripes |pattern_sh = _red_stripes |pattern_so = _color_3_stripes_white |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = 000000 |socks = FF0000 |title = 1998 (запасная) }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = _whitelower |pattern_b = _whitehorizontal |pattern_ra = _whitelower |pattern_sh = _red_stripes |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FFFFFF |socks = FF0000 |title = 1999 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = _redlower |pattern_b = _redhorizontal |pattern_ra = _redlower |pattern_sh = _white_stripes |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FF0000 |socks = FFFFFF |title = 2000 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = _whiteshoulders |pattern_b = _whiteshoulders |pattern_ra = _whiteshoulders |pattern_sh = _white_stripes |pattern_so = |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 2000 (запасная) }} | |{{Футбольная форма| |pattern_la = |pattern_b = _collar |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2001 }} | {{Футбольная форма| |pattern_la = _whiteshoulders |pattern_b = _whiteshoulders |pattern_ra = _whiteshoulders |pattern_sh = _white_stripes |pattern_so = |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 2001 (запасная) }} | {{Футбольная форма |align=left bg color=#ffffff| |pattern_la = _spartak0506a |pattern_b = _spartak0506a |pattern_ra = _spartak0506a |pattern_sh = |pattern_so = _thinsidesonwhite |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title =2006 }} | {{Футбольная форма |align=left bg color=#ffffff| |pattern_la = _thinredborder |pattern_b = _spartak07a |pattern_ra = _thinredborder |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FF0000 |socks = FFFFFF |title =2007 }} | |} {| width="100%" style="font-size:85%" |- | {{Футбольная форма |align=left bg color=#ffffff| |pattern_la = _thinredborder |pattern_b = _spartak0910a |pattern_ra = _thinredborder |pattern_sh = _white_stripes |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FF0000 |socks = FFFFFF |title =2008 }} | {{Футбольная форма |align=left bg color=#ffffff| | pattern_la = | pattern_b = _spartak09a | pattern_ra = | pattern_sh = | pattern_so = _redtop | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FF0000 | socks = FFFFFF |title = 2009-2010 }} | {{Футбольная форма |align=left bg color=#ffffff| | pattern_la = _spartak11a | pattern_b = _spartak11a | pattern_ra = _spartak11a | pattern_sh = _ser10H | pattern_so = _redtop | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF |title = 2011/12 }} | {{Футбольная форма |align=left bg color=#ffffff| | pattern_la = _vafc1011t | pattern_b = _vafc1011t | pattern_ra = _vafc1011t | pattern_sh = _manutd1011a | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = 000000 |title = 2011/12 (запасная) }} | {{Футбольная форма| |pattern_b = _spartakmoscow2012a |pattern_ra = |pattern_la = |pattern_sh = |pattern_so = _fcsm12a |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title= 2012/13 }} | {{Футбольная форма| |pattern_b = _spartakmoscow2012t |pattern_ra = |pattern_la = |pattern_sh = |pattern_so = _fcsm12t |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title= 2012/13 (запасная) }} | {{Футбольная форма |pattern_la = _spartakmoscow1314a |pattern_b = _spartakmoscow1314a |pattern_ra = _spartakmoscow1314a |pattern_so = _spartakmoscow1314a |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 2013/14 }} | |{{Футбольная форма |pattern_la = _spartakmoscow1415a |pattern_b = _spartakmoscow1415a |pattern_ra = _spartakmoscow1415a |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2014/15 }} | {{Футбольная форма |pattern_la = |pattern_b = _spartakmoscow1516a |pattern_ra = |pattern_sh = _usa10h |pattern_so = _redtop |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2015/16 }} |} == Склад == ''Станам на люты 2024 года.'' {{Склад}} {{Ігрок|2|{{Сцяг|Малдова}}|Аб|[[Алег Рабчук]]||1998}} {{Ігрок|4|{{Сцяг|Парагвай}}|Аб|[[Алексіс Дуартэ]]||2000}} {{Ігрок|5|{{Сцяг|Расія}}|Аб|[[Леон Класен]]||2000}} {{Ігрок|6|{{Сцяг|Сербія}}|Аб|[[Срджан Бабіч]]||1996}} {{Ігрок|7|{{Сцяг|Расія}}|Нап|[[Аляксандр Сяргеевіч Собалеў|Аляксандр Собалеў]]||1997}} {{Ігрок|8|{{Сцяг|Нігерыя}}|ПА|[[Віктар Мозес]]||1990}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Коста-Рыка}}|Нап|[[Манфрэд Угальдэ]]||2002}} <!--{{Ігрок|9|{{Сцяг|Сенегал}}|Нап|[[Кейта Бальдэ]]||1990}}--> {{Ігрок|10|{{Сцяг|Нідэрланды}}|Нап|[[Квінсі Прамес]]||1992}} <!--{{Ігрок|11|{{Сцяг|Ямайка}}|Нап|[[Шамар Нікалсан]]||1997}}--> <!--{{Ігрок|13|{{Сцяг|Расія}}|ПА|[[Максім Лайкін]]||2003}}--> {{Ігрок|14|{{Сцяг|Расія}}|Аб|[[Георгій Джыкія]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1993}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Расія}}|ПА|[[Антон Зінькоўскі]]||1996}} {{Ігрок|18|{{Сцяг|Расія}}|ПА|[[Наіль Умяраў]]||2000}} {{Ігрок|19|{{Сцяг|Парагвай}}|Нап|[[Хесус Медына]]||1997}} {{Ігрок|20|{{Сцяг|Партугалія}}|Аб|[[Томаш Таварыш]]||2001}} {{Ігрок|22|{{Сцяг|Расія}}|ПА|[[Міхаіл Ігнатаў]]||2000}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|23|{{Сцяг|Расія}}|Аб|[[Мікіта Чарноў]]||1996}} {{Ігрок|25|{{Сцяг|Расія}}|ПА|[[Даніл Пруцаў]]||2000}} <!--{{Ігрок|33|{{Сцяг|Чэхія}}|ПА|[[Алекс Крал]]||1998}}--> {{Ігрок|35|{{Сцяг|Люксембург}}|ПА|[[Крыстафер Мартынш]]||1997}} {{Ігрок|39|{{Сцяг|Расія}}|Аб|[[Павел Маслаў]]||2000}} {{Ігрок|47|{{Сцяг|Расія}}|ПА|[[Раман Зобнін]]||1994}} {{Ігрок|57|{{Сцяг|Расія}}|Бр|[[Аляксандр Селіхаў]]||1994}} {{Ігрок|68|{{Сцяг|Расія}}|Аб|[[Руслан Літвінаў]]||2001}} <!--{{Ігрок|70|{{Сцяг|Расія}}|Нап|[[Павел Мялёшын]]||2004}}--> <!--{{Ігрок|76|{{Сцяг|Расія}}|Нап|[[Віталь Шытаў]]||2003}}--> {{Ігрок|77|{{Сцяг|ДР Конга}}|ПА|[[Тэа Бангонда]]||1995}} {{Ігрок|82|{{Сцяг|Расія}}|ПА|[[Данііл Хлусевіч]]||2001}} {{Ігрок|87|{{Сцяг|Расія}}|ПА|[[Данііл Зорын]]||2004}} {{Ігрок|88|{{Сцяг|Расія}}|Бр|[[Ілья Свіноў]]||2000}} <!--{{Ігрок|90|{{Сцяг|Расія}}|ПА|[[Канстанцін Шыльцоў]]||2002}}--> {{Ігрок|97|{{Сцяг|Расія}}|ПА|[[Данііл Дзянісаў]]||2002}} {{Ігрок|98|{{Сцяг|Расія}}|Бр|[[Аляксандр Максіменка]]||1998}} {{Канец складу}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.spartak.com/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110202150314/http://www.spartak.com/ |date=2 лютага 2011 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад ФК Спартак Масква}} {{Чэмпіянат Расіі па футболе}} {{Чэмпіёны СССР па футболе}} {{Уладальнікі Кубка СССР па футболе}} {{Уладальнікі Кубка Расіі па футболе}} {{Уладальнікі Суперкубка Расіі па футболе}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Расіі|Спартак Масква]] [[Катэгорыя:ФК Спартак Масква| ]] [[Катэгорыя:1922 год у Маскве]] jm2z2o7eofxnkcyl94woncs6eisarpk Касцёл Святога Тадэвуша (Лучай) 0 221300 5120898 4833741 2026-04-04T19:30:24Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5120898 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Святога Тадэвуша |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = Касцёл Святога Тадэвуша |Шырыня выявы = |Сучасны статус = {{ГККРБ 4|212Г000597}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Лучай]], [[Пастаўскі раён]], [[Віцебская вобласць]] |lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 05 |lat_sec = 21.6 |lon_dir = E |lon_deg = 27 |lon_min = 07 |lon_sec = 22.3 |region = BY |CoordScale = |На карце = Беларусь Віцебская вобласць |Канфесія = [[Каталіцтва|Каталіцызм]] |Епархія = [[Віцебская дыяцэзія]] |Добрапрыстойнасць = [[Пастаўскі дэканат]] |Тып будынка = прыхадскі храм |Архітэктурны стыль = позняе [[барока]], [[класіцызм]] |Аўтар праекта = Магчыма, [[Карла Спампані]] |Будаўнік = |Заснавальнік = [[Эльжбета Магдалена Пузына]] (Агінская), [[Тадэвуш Францішак Агінскі]] |Першае згадванне = |Заснаванне = 1766 |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1766 |Заканчэнне будаўніцтва = 1776 |Рэліквіі = |Сучасны стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = Category:Church of St. Jude the Apostle in Lučaj }} '''Касцёл Святога Тадэвуша''' — каталіцкі храм, помнік архітэктуры позняга [[барока]] і пераходнага перыяду да [[класіцызм]]у. Пабудаваны ў [[1766]]—[[1776]] гадах у вёсцы [[Лучай]] ([[Пастаўскі раён]]) па фундацыі [[Эльжбета Магдалена Пузына|Эльжбеты Пузыны]] і [[Тадэвуш Францішак Агінскі|Тадэвуша Агінскага]]. Адзін з самых выбітных помнікаў ілюзорнага манументальнага жывапісу ([[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]]) на тэрыторыі Беларусі. == Гісторыя == Касцёл быў зафундаваны ў 1766 годзе [[Эльжбета Магдалена Пузына|Эльжбетай Пузынай]] (у дзявоцтве Агінскай) для мясцовай місіі [[езуіты|езуітаў]], аднак дабудаваны ў 1776 годзе ўжо на сродкі яе брата, [[Тадэвуш Францішак Агінскі|Тадэвуша Агінскага]], уладальніка Лучая. Падчас будовы (у 1773 годзе) ордэн езуітаў быў скасаваны [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]], таму лучайскі касцёл лічыцца адным з апошніх помнікаў езуіцкай архітэктуры ў Беларусі. У 1777 годзе будынак быў асвечаны ў гонар патрона заснавальніка — апостала [[Фадзей|Юды Тадэвуша]], і стаў парафіяльным. Асвяціў касцёл беларускі суфраган біскуп Фелікс Тавянскі. Першапачаткова касцёл быў пабудаваны ў стылі позняга барока, у першай палове ХІХ стагоддзя яго фасад быў крыху перабудаваны ў модным тады класіцыстычным стылі. Застаецца адкрытым пытанне асобы архітэктара. Паводле мастацтвазнаўца Мар’яна Марэлёўскага, найбольшае стылістычнае падабенства лучайскага касцёла назіраецца з «Белай залай» [[астранамічная абсерваторыя Віленскага ўніверсітэта|Віленскай абсерваторыі]], якую спраектаваў [[Тамаш Жаброўскі]] (выкладчык матэматыкі ў [[Віленская акадэмія|Віленскай акадэміі]]), а даводзіў да ладу італьянец [[Карла Спампані]] (выкладчык архітэктуры ў той жа акадэміі). Менавіта італьянскі архітэктар і разглядаецца як найбольш верагодная кандыдатура стваральніка касцёла Святога Тадэвуша<ref>Morelowski Marian. Zarysy sztuki wileńskiej. ― Wilno, 1939. S. 293.</ref>. Да 1972 года ў касцёле захоўваліся партрэты фундатараў Антонія Пузыны і Эльжбеты Пузыны, якія потым перадалі ў Полацкі краязнаўчы музей. Зараз партрэт Эльжбеты Пузыны экспануецца ў Мастацкай галерэі Нацыянальнага Полацкага гісторыка-культурнага музея-запаведніка<ref>{{Cite web |url=http://polotsk.museum.by/be/node/42811 |title=Архіўная копія |access-date=5 студзеня 2022 |archive-date=5 студзеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105180257/http://polotsk.museum.by/be/node/42811 |url-status=dead }}</ref>. Яшчэ два партрэты (Эльжбеты і Антонія Пузыны) з Полацка перадалі ў Віцебск, зараз яны знаходзяцца ў Віцебскім абласным краязнаўчым музеі. 19 снежня 1821 года на дзень Святога Валерыя ў касцёле браў шлюб з Валерыяй Ваньковіч знакаміты вучоны і мецэнат [[Канстанцін Ігнатавіч Тызенгаўз|Канстанцін Тызенгаўз]]. У 1911 годзе група жывапісцаў — выпускнікоў Варшаўскай школы прыгожых мастацтваў на чале з яе дырэктарам, вядомым мастаком [[Казімір Стаброўскі|Казімірам Стаброўскім]] — адрамантавала і часткова адрэстаўравала ўнікальныя ілюзіяністычныя насценныя роспісы касцёла. Храм моцна пацярпеў падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. У 1946 годзе касцёл быў зачынены савецкімі ўладамі і ператвораны ў склад, а ў 1971 годзе — у майстроўню (паводле іншых звестак, служыў гаражом для трактароў). Нягледзячы на варварскае выкарыстанне, значная частка фрэсак ацалела. У 1985 годзе па ініцыятыве дырэктара калгаса імя Суворава [[Алег Валадзько|Алега Валодзькі]] распачалося аднаўленне святыні. 16 мая 1990 года храм вярнулі каталіцкай супольнасці. 15 чэрвеня 2008 года біскуп [[Уладзіслаў Блін]] адкрыў і благаславіў перад касцёлам помнік Папы [[Бенедыкт XVI|Бенедыкта XVI]]. Ён быў створаны па ініцыятыве пробашча парафіі кс. Мікалая Ліпскага скульптарам [[Леў Рыгоравіч Аганаў|Львом Аганавым]]. У 2016 годзе ўрачыста адзначалася 250-годдзе з дня заснавання касцёла. == Архітэктура == [[Файл:Łuczajkościół.jpg|thumb|План касцёла]] [[Файл:Лучай. Касцёл св. Тадеуша. Бакавы фасад (Пастаўскі р-н).JPG|міні|злева|Бакавы фасад касцёла]] Мураваная трохнефная двухвежавая [[купал]]ьная [[базіліка]] з паўцыркульнай [[апсіда]]й і [[трансепт]]ам. Галоўны фасад фланкіруюць трох’ярусныя вежы, раскрапаваныя кутнімі [[пілястра]]мі і [[ніша]]мі, прарэзаныя прамавугольнымі аконнымі праёмамі (часткова замураваныя). Пры перабудове ў XIX стагоддзі вежы былі завершаны цыліндрычнымі аб’ёмамі з [[купал]]амі. Галоўны фасад, [[апсіда|апсіду]] і [[трансепт]] увенчваюць трохвугольныя, лучковыя і фігурныя [[Шчыт (архітэктура)|шчыты]]. Сцены касцёла раскрапаваныя [[пілястра]]мі. Па ўсім перыметры будынка праходзіць [[карніз]]ны пояс [[дарычны ордар|дарычнага ордара]]. == Інтэр'ер і манументальны жывапіс == Інтэр’ер касцёла Святога Тадэвуша вырашаны ў надзвычай насычанай мастацкай і архітэктурнай пластыцы. У цэнтральным нефе скляпенні цыліндрычныя з распалубкамі, у бакавых — крыжовыя, над [[сяродкрыжжа]]м узвышаецца сферычны купал. Галоўнай каштоўнасцю інтэр'ера з'яўляюцца яго манументальныя насценныя роспісы, выкананыя ў тэхніцы [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]] і [[грызайль|грызайлі]] ў канцы XVIII стагоддзя. Лучайскі касцёл — адзін з нешматлікіх храмаў Беларусі, дзе ў такім аб'ёме захаваўся ілюзіяністычны жывапіс езуіцкай школы. Стварэнне гэтых роспісаў звязваюць з дзейнасцю таленавітага мастака-манументаліста [[Казімір Анташэўскі|Казіміра Анташэўскага]], які працаваў тут у 1783—1795 гадах пасля заканчэння прац у Будславе{{sfn|Klajumienė|2006|с=248}}. <gallery mode="packed" perrow="3" heights="180px"> Файл:Касьцёл Сьвятога Тадэвуша - inside, в.Лучай, foto 3 by futureal.jpg|Ілюзорны жывапіс у купале лучайскага касцёла. Роспіс візуальна працягвае рэальную архітэктуру ў нябёсы. Łučaj, Jezuicki. Лучай, Езуіцкі (1911) (4).jpg|Роспісы бакавога нефа на фотаздымку 1911 года Касьцёл Сьвятога Тадэвуша - inside, в.Лучай, foto by futureal.jpg|Роспісы скляпенняў цэнтральнага нефа Касьцёл Сьвятога Тадэвуша - inside, в.Лучай, foto 5 by futureal.jpg|Роспісы прэсбітэрыя </gallery> Мастак шмат у чым абапіраўся на знакаміты трактат італьянскага езуіта [[Андрэа Поца]] «Перспектыва жывапісцаў і архітэктараў» (1693—1700), выкарыстоўваючы яго схемы для пабудовы ілюзорнай прасторы. Аснова і ветразі купала, тарцовыя сцены трансептаў і [[конха]] апсіды запоўненыя складанымі ілюзорна-перспектыўнымі кампазіцыямі, якія імітуюць архітэктурны працяг будынка ўгару, утвараючы «адкрытае неба» з выявамі евангелістаў, святых і анёлаў. У распалубках цэнтральнага нефа размешчаны чатыры размаляваныя васьмігранныя [[плафон]]чыкі. Асаблівасцю дэкору Лучая з'яўляецца актыўнае выкарыстанне тэхнікі [[трамплёй]] у ніжніх ярусах: сцены бакавых нефаў і нішы ўпрыгожаны выявамі каланад, якія візуальна «праломліваюць» сцяну і ствараюць эфект глыбокай галерэі, імітуючы класічны архітэктурны рэльеф{{sfn|Klajumienė|2006|с=88—89, 96}}. Першапачаткова ў касцёле існавалі і аптычныя (ілюзорныя) алтары, намаляваныя непасрэдна на сценах. Згодна з візітацыйнымі актамі пачатку XIX стагоддзя, у храме было тры такія алтары, аднак да нашага часу яны не захаваліся або былі заменены ў працэсе пазнейшых рамонтаў{{sfn|Klajumienė|2006|с=217}}. Размяшчэнне і характар роспісаў сведчаць аб тым, што лучайскі касцёл задумваўся як [[theatrum sacrum]] («свяшчэнны тэатр»), дзе жывапіс, архітэктура і літургія аб'ядноўваліся для дасягнення максімальнага эмацыйнага ўздзеяння на вернікаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|}} * ''[[Тамара Віктараўна Габрусь|Габрусь Т. В.]]'' Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. — Мн.: [[Ураджай (выдавецтва)|Ураджай]], 2001.— 287 с.: іл. — ISBN 985-04-0499-X, с. 168—170. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Луча́йскі касцёл езуітаў|439}} * Michalczyk, Zbigniew. Kazimierz Antoszewski i grupa barokowo-klasycystycznych malowideł ściennych na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego, „Biuletyn Historii Sztuki”, 73: 2011, nr 3-4, s. 479-530. * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Church of St. Jude the Apostle in Lučaj}} * {{radzima|5030}} * {{ГБ|http://globustut.by/luchaj/index.htm#kostel}} {{Пастаўскі дэканат}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Касцёл Святога Тадэвуша Лучай}} [[Катэгорыя:Касцёлы Віцебскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Пастаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Лучай]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1776 годзе]] [[Катэгорыя:1776 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Помнікі архітэктуры барока Беларусі]] [[Катэгорыя:Езуіцкія касцёлы Беларусі]] 87q5pradobxy6a9803y7xxa37hoywmy Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў) 0 222005 5120877 4489492 2026-04-04T18:45:38Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5120877 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў |Арыгінальная назва = |Выява =Мсціслаў. Касцёл Узнясення Дзевы Марыі.jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = {{ГККРБ 4|511Г000504}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = |lat_dir = N|lat_deg = 54.02391|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 31.72688|lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |На карце =Беларусь Мсціслаў |Канфесія = [[Каталіцтва|Каталіцызм]] |Епархія = [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія]] |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = [[Кармеліты|кармеліты]] |Тып кляштара = мужчынскі |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[барока]], [[ракако]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1614 |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі|касцёл|брама|кляштарны корпус|||}} |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = |Commons = }} {{Значэнні|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі}} '''Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў''' — сакральны комплекс у г. [[Мсціслаў|Мсціславе]]. Помнік архітэктуры [[барока]] і [[ракако]] рэспубліканскага значэння. Вядомы сваімі ўнікальнымі фрэскавымі роспісамі XVIII стагоддзя. == Гісторыя == [[Файл:Amścisłaŭ, Karmelicki. Амсьціслаў, Кармэліцкі (1912).jpg|міні|злева|Касцёл у пач. XX ст.]] Першым у Мсціславе прывілеем караля [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта III Вазы]] ў [[1614]] годзе быў заснаваны фарны касцёл ля падножжа [[Замкавая гара (Мсціслаў)|Замкавай гары]], пры якім ў [[1637]] годзе быў заснаваны кляштар [[Кармеліты|кармелітаў]]<ref name="kom">{{крыніцы/Мураваныя харалы беларускага барока|}}</ref>. Касцёл пры манастыры першапачаткова быў драўляным і непрыкметным. [[Файл:Фундатарскі надпіс на фасадзе касьцёла.jpg|міні|злева|Фундатарскі надпіс на фасадзе касцёла]] Аб даце будаўніцтва Успенскага кляштара і мураванага касцёла кармелітаў у Мсціславе можна меркаваць толькі па ўскосных даных, а дакладней, толькі па спасылках на ўжо не існуючыя дакументы [[XVII стагоддзе|XVII]] і [[XVIII стагоддзе|XVIII]] стагоддзяў. Закладзены касцёл у 1-й палове [[XVII ст.]] на месцы старога драўлянага храма, узводзіўся Караля Якуба Мадалінскага. З [[1648]] года Мсціслаў быў ахоплены казацкімі хваляваннямі, у [[1654]] годзе пасля [[Узяцце Мсціслава, 1654|ўзяцця Мсціслава]] маскоўскімі войскамі (т. зв. «[[Трубяцкая разня]]») манахі-кармеліты былі перабіты, гэтай падзеі прысвечаны дзве цэнтральныя фрэскі храма. Дабудоўваўся касцёл значна пазней, праз некалькі дзесяцігоддзяў, у другой палове XVII стагоддзя<ref name="kom"/>. Касцёл фундаментальна перабудаваны ў [[1746]]—[[1750]] гадах архітэктарам [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|І. К. Глаўбіцам]] (перайначаныя форма даху, дэкор галоўнага фасада і [[інтэр'ер]]а, завяршэнні трох'ярусных вежаў) і часткова ў [[1887]] годзе. == Архітэктура == === Касцёл === [[Файл:Кармяліцкі касьцёл 2.jpg|міні|злева|Від на касцёл з Замкавай гары]] Касцёл — мураваная трохнефная шасцістаўповая [[базіліка]] з дзвюхвежавым фасадам і пяціграннай [[алтар]]най [[апсіда]]й, да якой з поўдня прылягае кляштар — двухпавярховы прамавугольны ў плане мураваны будынак, накрыты [[вальмавы дах|вальмавым дахам]] (у [[інтэр'ер]]ы збераглася размалёўка [[XIX ст.]]). Сцены касцёла [[тынкоўка|атынкаваныя]] і аздобленыя [[пілястра]]мі. Драўляныя скляпенні ўнутры больш познія. === Брама === [[Файл:03 alefirenko.JPG|міні|злева|Брама касцёла]] Каля касцёла пабудаваная цагляная [[брама]], якая вырашаная ў выглядзе рознавялікіх паўцыркульных арак. Па баках [[брама|брамы]] ўзвышаюцца невялікія [[пінакль|пінаклі]]. Над шырокай цэнтральнай аркай размешчаны ступеньчаты [[атык]]. == Манументальны жывапіс == [[Файл:Укрыжаваньне з кармяліцкага касьцёла ў раённым музэі.jpg|міні|праваруч|Укрыжаванне з касцёла ў раённым музеі]] Інтэр'ер касцёла багата аздоблены лепкай і ўнікальнымі [[фрэска]]мі, якія створаны каля 1765—1767 гадоў на паўднёвай, паўночнай і алтарнай сценах галоўнага нефа і на скляпеннях. Гэты манументальны ансамбль з'яўляецца адным з найбольш значных прыкладаў насценнага жывапісу позняга барока і [[ракако]] на тэрыторыі сучаснай Беларусі і былога [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. Аўтарам гэтых роспісаў даследчыкі лічаць манаха-марыяніна, жывапісца [[Францішак Неміроўскі|Францішка Неміроўскага]]<ref name="Klajumiene_89">{{Крыніцы/Klajumiene|старонкі=89}}</ref>. Яго аўтарства пацвярджаецца параўнальным пластычным аналізам з іншымі вядомымі працамі мастака. Жывапіс выкананы з шырокім выкарыстаннем тэхнікі [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]] (ілюзорнай архітэктурнай перспектывы), якая візуальна пашырае ўнутраную прастору храма{{sfn|Klajumienė|2006|с=250—254}}. === Іканаграфічная праграма === Іканаграфічная праграма фрэсак вельмі насычаная і шматпланавая. Яна не абмяжоўваецца толькі традыцыйнымі рэлігійнымі сюжэтамі, але таксама ўключае адлюстраванне гісторыі самога кляштара і [[Кармеліцкі ордэн|кармеліцкага ордэна]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=74}}. Найбольшую гістарычную каштоўнасць маюць дзве маштабныя кампазіцыі ў цэнтральным нефе, прысвечаныя трагічным падзеям [[1654]] года: «[[Трубяцкая разня|Забойства ксяндзоў]]» і «Узяцце Мсціслава маскалямі». Апошняя фрэска мае ўнікальную гістарычную каштоўнасць яшчэ і таму, што на ёй намалявана панарама камяніц тагачаснага Мсціслава і [[Мсціслаўскі замак|Мсціслаўскага замка]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=11}}. Апроч гэтага, цэнтральны неф упрыгожаны шэрагам іншых важных кампазіцый. Сярод іх вылучаюцца сцэны, прысвечаныя святым і выбітным дзеячам [[Ордэн дамініканцаў|ордэна дамініканцаў]], якія часта шанаваліся і кармелітамі, напрыклад, фрэска са святым [[Людовік Бертран|Людовікам Бертранам]] і святым [[Раймунд дэ Пеньяфорт|Раймундам дэ Пеньяфортам]]. Таксама прысутнічае выява святога [[Тамаш Аквінскі|Тамаша Аквінскага]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=130—138}}. Каляровая гама размалёвак на рэлігійныя тэмы мяккая, пабудаваная пераважна на жоўта-карычневых і шэра-блакітных колерах. Сцэны на гістарычныя сюжэты маюць больш насычаную і разнастайную каляровую гаму. У кампазіцыях выразна адчуваецца перспектыўна-прасторавы план і аб'ём, характэрны для ілюзорнага жывапісу таго часу{{sfn|Klajumienė|2006|с=120}}. У [[Прэзбітэрый|прэсбітэрыі]] таксама размешчаны манументальныя партрэты [[Фундатар|фундатараў]] і дабрачынцаў кляштара, якія набываюць рысы гістарычнага дакумента эпохі{{sfn|Klajumienė|2006|с=120}}. <center><gallery mode=packed caption="Інтэр'ер " heights= "200px" widths= "180px" > Выява:Amścisłaŭ, Trubiackaja raźnia. Амсьціслаў, Трубяцкая разьня (1654, 1912).jpg|Забойства ксяндзоў Выява:Amścisłaŭski zamak. Амсьціслаўскі замак (1654, 1912).jpg|Узяцце Мсціслава маскалямі ў 1654 г. Выява:Amścisłaŭ, Karmelicki. Амсьціслаў, Кармэліцкі (1913) (2).jpg|Галоўны алтар у 1913 годзе Выява:Галоўны алтар касьцёла.jpg|Галоўны алтар у наш час Выява:Інтэр'ер касьцёла, выгляд з хораў.jpg|Інтэр'ер у наш час, выгляд з хораў </gallery></center> == Святары<ref name="Рэп">{{крыніцы/Рэпрэсаваныя каталіцкія духоўныя, кансэкраваныя і свецкія асобы Беларусі. 1917-1964|с=567}}</ref> == * Спірыдон Стаюр; * 1887—1896 — [[Пётр Язэпавіч Аўгло]]; * 1903—1916? — [[Антоні Вікенцевіч Матусевіч]]; * 1916? — [[Уладзіслаў Гжэбала]]; * 1917—1928? — [[Віктар Янавіч Валентыновіч]]; * 1936—1937 — [[Міхал Ігнатавіч Варнас]]. == Крыніцы == {{Зноскі}} == Літаратура == [[Выява:1995. Stamp of Belarus 0111.jpg|180пкс|right|thumb|Касцёл кармелітаў на паштовай марцы Беларусі]] * {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|}} * {{крыніцы/ЗП|}} * {{крыніцы/Мураваныя харалы беларускага барока|}} * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} == Спасылкі == {{ГККРБ|511Г000504}} * {{Commons|Category:Church of the Assumption of the Blessed Virgin Mary in Mscislaŭ}} * {{radzima|2742}} * {{ГБ|http://globustut.by/mstislavl/index.htm#karmel_main}} * {{catholic.by|http://catholic.by/2/belarus/dioceses/minsk-mohilev/100357.html}} {{Магілёўскі дэканат}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі Мсціслаў}} [[Катэгорыя:Касцёлы Мсціслава]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі ракако]] [[Катэгорыя:Збудаванні Мсціслава ў стылі барока]] [[Катэгорыя:Кармеліцкія кляштары Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Іагана Глаўбіца]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Аб’екты на марках]] hy4xydnrj1qp3fjf1wxbgwxygnqc6nm 5120878 5120877 2026-04-04T18:50:11Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5120878 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў |Арыгінальная назва = |Выява =Мсціслаў. Касцёл Узнясення Дзевы Марыі.jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = {{ГККРБ 4|511Г000504}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = |lat_dir = N|lat_deg = 54.02391|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 31.72688|lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |На карце =Беларусь Мсціслаў |Канфесія = [[Каталіцтва|Каталіцызм]] |Епархія = [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія]] |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = [[Кармеліты|кармеліты]] |Тып кляштара = мужчынскі |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[барока]], [[ракако]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1614 |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі|касцёл|брама|кляштарны корпус|||}} |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = |Commons = }} {{Значэнні|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі}} '''Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў''' — сакральны комплекс у г. [[Мсціслаў|Мсціславе]]. Помнік архітэктуры [[барока]] і [[ракако]] рэспубліканскага значэння. Вядомы сваімі ўнікальнымі фрэскавымі роспісамі XVIII стагоддзя. == Гісторыя == [[Файл:Amścisłaŭ, Karmelicki. Амсьціслаў, Кармэліцкі (1912).jpg|міні|злева|Касцёл у пач. XX ст.]] Першым у Мсціславе прывілеем караля [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта III Вазы]] ў [[1614]] годзе быў заснаваны фарны касцёл ля падножжа [[Замкавая гара (Мсціслаў)|Замкавай гары]], пры якім ў [[1637]] годзе быў заснаваны кляштар [[Кармеліты|кармелітаў]]<ref name="kom">{{крыніцы/Мураваныя харалы беларускага барока|}}</ref>. Касцёл пры манастыры першапачаткова быў драўляным і непрыкметным. [[Файл:Фундатарскі надпіс на фасадзе касьцёла.jpg|міні|злева|Фундатарскі надпіс на фасадзе касцёла]] Аб даце будаўніцтва Успенскага кляштара і мураванага касцёла кармелітаў у Мсціславе можна меркаваць толькі па ўскосных даных, а дакладней, толькі па спасылках на ўжо не існуючыя дакументы [[XVII стагоддзе|XVII]] і [[XVIII стагоддзе|XVIII]] стагоддзяў. Закладзены касцёл у 1-й палове [[XVII ст.]] на месцы старога драўлянага храма, узводзіўся Караля Якуба Мадалінскага. З [[1648]] года Мсціслаў быў ахоплены казацкімі хваляваннямі, у [[1654]] годзе пасля [[Узяцце Мсціслава, 1654|ўзяцця Мсціслава]] маскоўскімі войскамі (т. зв. «[[Трубяцкая разня]]») манахі-кармеліты былі перабіты, гэтай падзеі прысвечаны дзве цэнтральныя фрэскі храма. Дабудоўваўся касцёл значна пазней, праз некалькі дзесяцігоддзяў, у другой палове XVII стагоддзя<ref name="kom"/>. Касцёл фундаментальна перабудаваны ў [[1746]]—[[1750]] гадах архітэктарам [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|І. К. Глаўбіцам]] (перайначаныя форма даху, дэкор галоўнага фасада і [[інтэр'ер]]а, завяршэнні трох'ярусных вежаў) і часткова ў [[1887]] годзе. == Архітэктура == === Касцёл === [[Файл:Кармяліцкі касьцёл 2.jpg|міні|злева|Від на касцёл з Замкавай гары]] Касцёл — мураваная трохнефная шасцістаўповая [[базіліка]] з дзвюхвежавым фасадам і пяціграннай [[алтар]]най [[апсіда]]й, да якой з поўдня прылягае кляштар — двухпавярховы прамавугольны ў плане мураваны будынак, накрыты [[вальмавы дах|вальмавым дахам]] (у [[інтэр'ер]]ы збераглася размалёўка [[XIX ст.]]). Сцены касцёла [[тынкоўка|атынкаваныя]] і аздобленыя [[пілястра]]мі. Драўляныя скляпенні ўнутры больш познія. === Брама === [[Файл:03 alefirenko.JPG|міні|злева|Брама касцёла]] Каля касцёла пабудаваная цагляная [[брама]], якая вырашаная ў выглядзе рознавялікіх паўцыркульных арак. Па баках [[брама|брамы]] ўзвышаюцца невялікія [[пінакль|пінаклі]]. Над шырокай цэнтральнай аркай размешчаны ступеньчаты [[атык]]. == Манументальны жывапіс == [[Файл:Укрыжаваньне з кармяліцкага касьцёла ў раённым музэі.jpg|міні|праваруч|Укрыжаванне з касцёла ў раённым музеі]] Інтэр'ер касцёла багата аздоблены лепкай і ўнікальнымі [[фрэска]]мі, якія створаны каля 1765—1767 гадоў на паўднёвай, паўночнай і алтарнай сценах галоўнага нефа і на скляпеннях. Гэты манументальны ансамбль з'яўляецца адным з найбольш значных прыкладаў насценнага жывапісу позняга барока і [[ракако]] на тэрыторыі сучаснай Беларусі і былога [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. Аўтарам гэтых роспісаў даследчыкі лічаць манаха-марыяніна, жывапісца [[Францішак Неміроўскі|Францішка Неміроўскага]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=89}}. Яго аўтарства пацвярджаецца параўнальным пластычным аналізам з іншымі вядомымі працамі мастака. Жывапіс выкананы з шырокім выкарыстаннем тэхнікі [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]] (ілюзорнай архітэктурнай перспектывы), якая візуальна пашырае ўнутраную прастору храма{{sfn|Klajumienė|2006|с=250—254}}. === Іканаграфічная праграма === Іканаграфічная праграма фрэсак вельмі насычаная і шматпланавая. Яна не абмяжоўваецца толькі традыцыйнымі рэлігійнымі сюжэтамі, але таксама ўключае адлюстраванне гісторыі самога кляштара і [[Кармеліцкі ордэн|кармеліцкага ордэна]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=74}}. Найбольшую гістарычную каштоўнасць маюць дзве маштабныя кампазіцыі ў цэнтральным нефе, прысвечаныя трагічным падзеям [[1654]] года: «[[Трубяцкая разня|Забойства ксяндзоў]]» і «Узяцце Мсціслава маскалямі». Апошняя фрэска мае ўнікальную гістарычную каштоўнасць яшчэ і таму, што на ёй намалявана панарама камяніц тагачаснага Мсціслава і [[Мсціслаўскі замак|Мсціслаўскага замка]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=11}}. Апроч гэтага, цэнтральны неф упрыгожаны шэрагам іншых важных кампазіцый. Сярод іх вылучаюцца сцэны, прысвечаныя святым і выбітным дзеячам [[Ордэн дамініканцаў|ордэна дамініканцаў]], якія часта шанаваліся і кармелітамі, напрыклад, фрэска са святым [[Людовік Бертран|Людовікам Бертранам]] і святым [[Раймунд дэ Пеньяфорт|Раймундам дэ Пеньяфортам]]. Таксама прысутнічае выява святога [[Тамаш Аквінскі|Тамаша Аквінскага]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=130—138}}. Каляровая гама размалёвак на рэлігійныя тэмы мяккая, пабудаваная пераважна на жоўта-карычневых і шэра-блакітных колерах. Сцэны на гістарычныя сюжэты маюць больш насычаную і разнастайную каляровую гаму. У кампазіцыях выразна адчуваецца перспектыўна-прасторавы план і аб'ём, характэрны для ілюзорнага жывапісу таго часу{{sfn|Klajumienė|2006|с=120}}. У [[Прэзбітэрый|прэсбітэрыі]] таксама размешчаны манументальныя партрэты [[Фундатар|фундатараў]] і дабрачынцаў кляштара, якія набываюць рысы гістарычнага дакумента эпохі{{sfn|Klajumienė|2006|с=120}}. <center><gallery mode=packed caption="Інтэр'ер " heights= "200px" widths= "180px" > Выява:Amścisłaŭ, Trubiackaja raźnia. Амсьціслаў, Трубяцкая разьня (1654, 1912).jpg|Забойства ксяндзоў Выява:Amścisłaŭski zamak. Амсьціслаўскі замак (1654, 1912).jpg|Узяцце Мсціслава маскалямі ў 1654 г. Выява:Amścisłaŭ, Karmelicki. Амсьціслаў, Кармэліцкі (1913) (2).jpg|Галоўны алтар у 1913 годзе Выява:Галоўны алтар касьцёла.jpg|Галоўны алтар у наш час Выява:Інтэр'ер касьцёла, выгляд з хораў.jpg|Інтэр'ер у наш час, выгляд з хораў </gallery></center> == Святары<ref name="Рэп">{{крыніцы/Рэпрэсаваныя каталіцкія духоўныя, кансэкраваныя і свецкія асобы Беларусі. 1917-1964|с=567}}</ref> == * Спірыдон Стаюр; * 1887—1896 — [[Пётр Язэпавіч Аўгло]]; * 1903—1916? — [[Антоні Вікенцевіч Матусевіч]]; * 1916? — [[Уладзіслаў Гжэбала]]; * 1917—1928? — [[Віктар Янавіч Валентыновіч]]; * 1936—1937 — [[Міхал Ігнатавіч Варнас]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == [[Выява:1995. Stamp of Belarus 0111.jpg|180пкс|right|thumb|Касцёл кармелітаў на паштовай марцы Беларусі]] * {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|}} * {{крыніцы/ЗП|}} * {{крыніцы/Мураваныя харалы беларускага барока|}} * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} == Спасылкі == {{ГККРБ|511Г000504}} * {{Commons|Category:Church of the Assumption of the Blessed Virgin Mary in Mscislaŭ}} * {{radzima|2742}} * {{ГБ|http://globustut.by/mstislavl/index.htm#karmel_main}} * {{catholic.by|http://catholic.by/2/belarus/dioceses/minsk-mohilev/100357.html}} {{Магілёўскі дэканат}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі Мсціслаў}} [[Катэгорыя:Касцёлы Мсціслава]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі ракако]] [[Катэгорыя:Збудаванні Мсціслава ў стылі барока]] [[Катэгорыя:Кармеліцкія кляштары Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Іагана Глаўбіца]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Аб’екты на марках]] j5j2ncu905v0onvqg8sfjqv8o8q4gv8 5120883 5120878 2026-04-04T19:05:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Іканаграфічная праграма */ 5120883 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў |Арыгінальная назва = |Выява =Мсціслаў. Касцёл Узнясення Дзевы Марыі.jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = {{ГККРБ 4|511Г000504}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = |lat_dir = N|lat_deg = 54.02391|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 31.72688|lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |На карце =Беларусь Мсціслаў |Канфесія = [[Каталіцтва|Каталіцызм]] |Епархія = [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія]] |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = [[Кармеліты|кармеліты]] |Тып кляштара = мужчынскі |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[барока]], [[ракако]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1614 |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі|касцёл|брама|кляштарны корпус|||}} |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = |Commons = }} {{Значэнні|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі}} '''Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў''' — сакральны комплекс у г. [[Мсціслаў|Мсціславе]]. Помнік архітэктуры [[барока]] і [[ракако]] рэспубліканскага значэння. Вядомы сваімі ўнікальнымі фрэскавымі роспісамі XVIII стагоддзя. == Гісторыя == [[Файл:Amścisłaŭ, Karmelicki. Амсьціслаў, Кармэліцкі (1912).jpg|міні|злева|Касцёл у пач. XX ст.]] Першым у Мсціславе прывілеем караля [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта III Вазы]] ў [[1614]] годзе быў заснаваны фарны касцёл ля падножжа [[Замкавая гара (Мсціслаў)|Замкавай гары]], пры якім ў [[1637]] годзе быў заснаваны кляштар [[Кармеліты|кармелітаў]]<ref name="kom">{{крыніцы/Мураваныя харалы беларускага барока|}}</ref>. Касцёл пры манастыры першапачаткова быў драўляным і непрыкметным. [[Файл:Фундатарскі надпіс на фасадзе касьцёла.jpg|міні|злева|Фундатарскі надпіс на фасадзе касцёла]] Аб даце будаўніцтва Успенскага кляштара і мураванага касцёла кармелітаў у Мсціславе можна меркаваць толькі па ўскосных даных, а дакладней, толькі па спасылках на ўжо не існуючыя дакументы [[XVII стагоддзе|XVII]] і [[XVIII стагоддзе|XVIII]] стагоддзяў. Закладзены касцёл у 1-й палове [[XVII ст.]] на месцы старога драўлянага храма, узводзіўся Караля Якуба Мадалінскага. З [[1648]] года Мсціслаў быў ахоплены казацкімі хваляваннямі, у [[1654]] годзе пасля [[Узяцце Мсціслава, 1654|ўзяцця Мсціслава]] маскоўскімі войскамі (т. зв. «[[Трубяцкая разня]]») манахі-кармеліты былі перабіты, гэтай падзеі прысвечаны дзве цэнтральныя фрэскі храма. Дабудоўваўся касцёл значна пазней, праз некалькі дзесяцігоддзяў, у другой палове XVII стагоддзя<ref name="kom"/>. Касцёл фундаментальна перабудаваны ў [[1746]]—[[1750]] гадах архітэктарам [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|І. К. Глаўбіцам]] (перайначаныя форма даху, дэкор галоўнага фасада і [[інтэр'ер]]а, завяршэнні трох'ярусных вежаў) і часткова ў [[1887]] годзе. == Архітэктура == === Касцёл === [[Файл:Кармяліцкі касьцёл 2.jpg|міні|злева|Від на касцёл з Замкавай гары]] Касцёл — мураваная трохнефная шасцістаўповая [[базіліка]] з дзвюхвежавым фасадам і пяціграннай [[алтар]]най [[апсіда]]й, да якой з поўдня прылягае кляштар — двухпавярховы прамавугольны ў плане мураваны будынак, накрыты [[вальмавы дах|вальмавым дахам]] (у [[інтэр'ер]]ы збераглася размалёўка [[XIX ст.]]). Сцены касцёла [[тынкоўка|атынкаваныя]] і аздобленыя [[пілястра]]мі. Драўляныя скляпенні ўнутры больш познія. === Брама === [[Файл:03 alefirenko.JPG|міні|злева|Брама касцёла]] Каля касцёла пабудаваная цагляная [[брама]], якая вырашаная ў выглядзе рознавялікіх паўцыркульных арак. Па баках [[брама|брамы]] ўзвышаюцца невялікія [[пінакль|пінаклі]]. Над шырокай цэнтральнай аркай размешчаны ступеньчаты [[атык]]. == Манументальны жывапіс == [[Файл:Укрыжаваньне з кармяліцкага касьцёла ў раённым музэі.jpg|міні|праваруч|Укрыжаванне з касцёла ў раённым музеі]] Інтэр'ер касцёла багата аздоблены лепкай і ўнікальнымі [[фрэска]]мі, якія створаны каля 1765—1767 гадоў на паўднёвай, паўночнай і алтарнай сценах галоўнага нефа і на скляпеннях. Гэты манументальны ансамбль з'яўляецца адным з найбольш значных прыкладаў насценнага жывапісу позняга барока і [[ракако]] на тэрыторыі сучаснай Беларусі і былога [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. Аўтарам гэтых роспісаў даследчыкі лічаць манаха-марыяніна, жывапісца [[Францішак Неміроўскі|Францішка Неміроўскага]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=89}}. Яго аўтарства пацвярджаецца параўнальным пластычным аналізам з іншымі вядомымі працамі мастака. Жывапіс выкананы з шырокім выкарыстаннем тэхнікі [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]] (ілюзорнай архітэктурнай перспектывы), якая візуальна пашырае ўнутраную прастору храма{{sfn|Klajumienė|2006|с=250—254}}. === Іканаграфічная праграма === Іканаграфічная праграма фрэсак вельмі насычаная і шматпланавая. Яна не абмяжоўваецца толькі традыцыйнымі рэлігійнымі сюжэтамі, але таксама ўключае адлюстраванне гісторыі самога кляштара і [[Кармеліцкі ордэн|кармеліцкага ордэна]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=74}}. Найбольшую гістарычную каштоўнасць маюць дзве маштабныя кампазіцыі ў цэнтральным нефе, прысвечаныя трагічным падзеям [[1654]] года: «[[Трубяцкая разня|Забойства ксяндзоў]]» і «Узяцце Мсціслава маскалямі». Апошняя фрэска мае ўнікальную гістарычную каштоўнасць яшчэ і таму, што на ёй намалявана панарама камяніц тагачаснага Мсціслава і [[Мсціслаўскі замак|Мсціслаўскага замка]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=11}}. Апроч гэтага, цэнтральны неф упрыгожаны шэрагам іншых важных кампазіцый. Сярод іх вылучаюцца сцэны, прысвечаныя святым і выбітным дзеячам [[Ордэн дамініканцаў|ордэна дамініканцаў]], якія часта шанаваліся і кармелітамі, напрыклад, фрэска са святым [[Людовік Бертран|Людовікам Бертранам]] і святым [[Раймунд дэ Пеньяфорт|Раймундам дэ Пеньяфортам]]. Таксама прысутнічае выява святога [[Тамаш Аквінскі|Тамаша Аквінскага]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=130—138}}. Каляровая гама размалёвак на рэлігійныя тэмы мяккая, пабудаваная пераважна на жоўта-карычневых і шэра-блакітных колерах. Сцэны на гістарычныя сюжэты маюць больш насычаную і разнастайную каляровую гаму. У кампазіцыях выразна адчуваецца перспектыўна-прасторавы план і аб'ём, характэрны для ілюзорнага жывапісу таго часу{{sfn|Klajumienė|2006|с=120}}. У [[Прэзбітэрый|прэсбітэрыі]] таксама размешчаны манументальныя партрэты [[Фундатар|фундатараў]] і дабрачынцаў кляштара, якія набываюць рысы гістарычнага дакумента эпохі{{sfn|Klajumienė|2006|с=120}}. <center><gallery mode=packed caption="Інтэр'ер " heights= "200px" widths= "180px" > Выява:Amścisłaŭ, Trubiackaja raźnia. Амсьціслаў, Трубяцкая разьня (1654, 1912).jpg|Забойства ксяндзоў Выява:Amścisłaŭski zamak. Амсьціслаўскі замак (1654, 1912).jpg|Узяцце Мсціслава маскалямі ў 1654 г. Выява:Amścisłaŭ, Karmelicki. Амсьціслаў, Кармэліцкі (1913) (2).jpg|Галоўны алтар у 1913 годзе Выява:Галоўны алтар касьцёла.jpg|Галоўны алтар у наш час Выява:Інтэр'ер касьцёла, выгляд з хораў.jpg|Інтэр'ер у наш час, выгляд з хораў Фрэскі - 9 (Партрэт фундатара).jpg|Партрэт фундатара Фрэскі - 11 (Партрэт фундатара).jpg|Партрэт фундатара Фрэскі - 7.jpg|Роспісы скляпенняў бакавога нефа Фрэскі - 6.jpg|Роспісы сцен з імітацыяй архітэктурных форм Фрэскі - 10.jpg|Роспісы сцен з імітацыяй архітэктурных форм </gallery></center> == Святары<ref name="Рэп">{{крыніцы/Рэпрэсаваныя каталіцкія духоўныя, кансэкраваныя і свецкія асобы Беларусі. 1917-1964|с=567}}</ref> == * Спірыдон Стаюр; * 1887—1896 — [[Пётр Язэпавіч Аўгло]]; * 1903—1916? — [[Антоні Вікенцевіч Матусевіч]]; * 1916? — [[Уладзіслаў Гжэбала]]; * 1917—1928? — [[Віктар Янавіч Валентыновіч]]; * 1936—1937 — [[Міхал Ігнатавіч Варнас]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == [[Выява:1995. Stamp of Belarus 0111.jpg|180пкс|right|thumb|Касцёл кармелітаў на паштовай марцы Беларусі]] * {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|}} * {{крыніцы/ЗП|}} * {{крыніцы/Мураваныя харалы беларускага барока|}} * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} == Спасылкі == {{ГККРБ|511Г000504}} * {{Commons|Category:Church of the Assumption of the Blessed Virgin Mary in Mscislaŭ}} * {{radzima|2742}} * {{ГБ|http://globustut.by/mstislavl/index.htm#karmel_main}} * {{catholic.by|http://catholic.by/2/belarus/dioceses/minsk-mohilev/100357.html}} {{Магілёўскі дэканат}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі Мсціслаў}} [[Катэгорыя:Касцёлы Мсціслава]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі ракако]] [[Катэгорыя:Збудаванні Мсціслава ў стылі барока]] [[Катэгорыя:Кармеліцкія кляштары Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Іагана Глаўбіца]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Аб’екты на марках]] e39c0y1f3thpp9bxix3mijbds181zgv 5120885 5120883 2026-04-04T19:06:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Іканаграфічная праграма */ 5120885 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў |Арыгінальная назва = |Выява =Мсціслаў. Касцёл Узнясення Дзевы Марыі.jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = {{ГККРБ 4|511Г000504}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = |lat_dir = N|lat_deg = 54.02391|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 31.72688|lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |На карце =Беларусь Мсціслаў |Канфесія = [[Каталіцтва|Каталіцызм]] |Епархія = [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія]] |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = [[Кармеліты|кармеліты]] |Тып кляштара = мужчынскі |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[барока]], [[ракако]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1614 |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі|касцёл|брама|кляштарны корпус|||}} |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = |Commons = }} {{Значэнні|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі}} '''Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў''' — сакральны комплекс у г. [[Мсціслаў|Мсціславе]]. Помнік архітэктуры [[барока]] і [[ракако]] рэспубліканскага значэння. Вядомы сваімі ўнікальнымі фрэскавымі роспісамі XVIII стагоддзя. == Гісторыя == [[Файл:Amścisłaŭ, Karmelicki. Амсьціслаў, Кармэліцкі (1912).jpg|міні|злева|Касцёл у пач. XX ст.]] Першым у Мсціславе прывілеем караля [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта III Вазы]] ў [[1614]] годзе быў заснаваны фарны касцёл ля падножжа [[Замкавая гара (Мсціслаў)|Замкавай гары]], пры якім ў [[1637]] годзе быў заснаваны кляштар [[Кармеліты|кармелітаў]]<ref name="kom">{{крыніцы/Мураваныя харалы беларускага барока|}}</ref>. Касцёл пры манастыры першапачаткова быў драўляным і непрыкметным. [[Файл:Фундатарскі надпіс на фасадзе касьцёла.jpg|міні|злева|Фундатарскі надпіс на фасадзе касцёла]] Аб даце будаўніцтва Успенскага кляштара і мураванага касцёла кармелітаў у Мсціславе можна меркаваць толькі па ўскосных даных, а дакладней, толькі па спасылках на ўжо не існуючыя дакументы [[XVII стагоддзе|XVII]] і [[XVIII стагоддзе|XVIII]] стагоддзяў. Закладзены касцёл у 1-й палове [[XVII ст.]] на месцы старога драўлянага храма, узводзіўся Караля Якуба Мадалінскага. З [[1648]] года Мсціслаў быў ахоплены казацкімі хваляваннямі, у [[1654]] годзе пасля [[Узяцце Мсціслава, 1654|ўзяцця Мсціслава]] маскоўскімі войскамі (т. зв. «[[Трубяцкая разня]]») манахі-кармеліты былі перабіты, гэтай падзеі прысвечаны дзве цэнтральныя фрэскі храма. Дабудоўваўся касцёл значна пазней, праз некалькі дзесяцігоддзяў, у другой палове XVII стагоддзя<ref name="kom"/>. Касцёл фундаментальна перабудаваны ў [[1746]]—[[1750]] гадах архітэктарам [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|І. К. Глаўбіцам]] (перайначаныя форма даху, дэкор галоўнага фасада і [[інтэр'ер]]а, завяршэнні трох'ярусных вежаў) і часткова ў [[1887]] годзе. == Архітэктура == === Касцёл === [[Файл:Кармяліцкі касьцёл 2.jpg|міні|злева|Від на касцёл з Замкавай гары]] Касцёл — мураваная трохнефная шасцістаўповая [[базіліка]] з дзвюхвежавым фасадам і пяціграннай [[алтар]]най [[апсіда]]й, да якой з поўдня прылягае кляштар — двухпавярховы прамавугольны ў плане мураваны будынак, накрыты [[вальмавы дах|вальмавым дахам]] (у [[інтэр'ер]]ы збераглася размалёўка [[XIX ст.]]). Сцены касцёла [[тынкоўка|атынкаваныя]] і аздобленыя [[пілястра]]мі. Драўляныя скляпенні ўнутры больш познія. === Брама === [[Файл:03 alefirenko.JPG|міні|злева|Брама касцёла]] Каля касцёла пабудаваная цагляная [[брама]], якая вырашаная ў выглядзе рознавялікіх паўцыркульных арак. Па баках [[брама|брамы]] ўзвышаюцца невялікія [[пінакль|пінаклі]]. Над шырокай цэнтральнай аркай размешчаны ступеньчаты [[атык]]. == Манументальны жывапіс == [[Файл:Укрыжаваньне з кармяліцкага касьцёла ў раённым музэі.jpg|міні|праваруч|Укрыжаванне з касцёла ў раённым музеі]] Інтэр'ер касцёла багата аздоблены лепкай і ўнікальнымі [[фрэска]]мі, якія створаны каля 1765—1767 гадоў на паўднёвай, паўночнай і алтарнай сценах галоўнага нефа і на скляпеннях. Гэты манументальны ансамбль з'яўляецца адным з найбольш значных прыкладаў насценнага жывапісу позняга барока і [[ракако]] на тэрыторыі сучаснай Беларусі і былога [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. Аўтарам гэтых роспісаў даследчыкі лічаць манаха-марыяніна, жывапісца [[Францішак Неміроўскі|Францішка Неміроўскага]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=89}}. Яго аўтарства пацвярджаецца параўнальным пластычным аналізам з іншымі вядомымі працамі мастака. Жывапіс выкананы з шырокім выкарыстаннем тэхнікі [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]] (ілюзорнай архітэктурнай перспектывы), якая візуальна пашырае ўнутраную прастору храма{{sfn|Klajumienė|2006|с=250—254}}. === Іканаграфічная праграма === Іканаграфічная праграма фрэсак вельмі насычаная і шматпланавая. Яна не абмяжоўваецца толькі традыцыйнымі рэлігійнымі сюжэтамі, але таксама ўключае адлюстраванне гісторыі самога кляштара і [[Кармеліцкі ордэн|кармеліцкага ордэна]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=74}}. Найбольшую гістарычную каштоўнасць маюць дзве маштабныя кампазіцыі ў цэнтральным нефе, прысвечаныя трагічным падзеям [[1654]] года: «[[Трубяцкая разня|Забойства ксяндзоў]]» і «Узяцце Мсціслава маскалямі». Апошняя фрэска мае ўнікальную гістарычную каштоўнасць яшчэ і таму, што на ёй намалявана панарама камяніц тагачаснага Мсціслава і [[Мсціслаўскі замак|Мсціслаўскага замка]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=11}}. Апроч гэтага, цэнтральны неф упрыгожаны шэрагам іншых важных кампазіцый. Сярод іх вылучаюцца сцэны, прысвечаныя святым і выбітным дзеячам [[Ордэн дамініканцаў|ордэна дамініканцаў]], якія часта шанаваліся і кармелітамі, напрыклад, фрэска са святым [[Людовік Бертран|Людовікам Бертранам]] і святым [[Раймунд дэ Пеньяфорт|Раймундам дэ Пеньяфортам]]. Таксама прысутнічае выява святога [[Тамаш Аквінскі|Тамаша Аквінскага]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=130—138}}. Каляровая гама размалёвак на рэлігійныя тэмы мяккая, пабудаваная пераважна на жоўта-карычневых і шэра-блакітных колерах. Сцэны на гістарычныя сюжэты маюць больш насычаную і разнастайную каляровую гаму. У кампазіцыях выразна адчуваецца перспектыўна-прасторавы план і аб'ём, характэрны для ілюзорнага жывапісу таго часу{{sfn|Klajumienė|2006|с=120}}. У [[Прэзбітэрый|прэсбітэрыі]] таксама размешчаны манументальныя партрэты [[Фундатар|фундатараў]] і дабрачынцаў кляштара, якія набываюць рысы гістарычнага дакумента эпохі{{sfn|Klajumienė|2006|с=120}}. <center><gallery mode=packed caption="Інтэр'ер " heights= "200px" widths= "180px" > Выява:Amścisłaŭ, Trubiackaja raźnia. Амсьціслаў, Трубяцкая разьня (1654, 1912).jpg|Забойства ксяндзоў Выява:Amścisłaŭski zamak. Амсьціслаўскі замак (1654, 1912).jpg|Узяцце Мсціслава маскалямі ў 1654 г. Выява:Amścisłaŭ, Karmelicki. Амсьціслаў, Кармэліцкі (1913) (2).jpg|Галоўны алтар у 1913 годзе Выява:Галоўны алтар касьцёла.jpg|Галоўны алтар у наш час Выява:Інтэр'ер касьцёла, выгляд з хораў.jpg|Інтэр'ер у наш час, выгляд з хораў Фрэскі - 9 (Партрэт фундатара).jpg|Партрэт фундатара Фрэскі - 11 (Партрэт фундатара).jpg|Партрэт фундатара Фрэскі - 7.jpg|Роспісы скляпенняў бакавога нефа Фрэскі - 6.jpg|Роспісы сцен з імітацыяй архітэктурных форм Фрэскі - 10.jpg|Роспісы сцен з імітацыяй архітэктурных форм Фрэскі - 1.jpg|Роспісы сцен </gallery></center> == Святары<ref name="Рэп">{{крыніцы/Рэпрэсаваныя каталіцкія духоўныя, кансэкраваныя і свецкія асобы Беларусі. 1917-1964|с=567}}</ref> == * Спірыдон Стаюр; * 1887—1896 — [[Пётр Язэпавіч Аўгло]]; * 1903—1916? — [[Антоні Вікенцевіч Матусевіч]]; * 1916? — [[Уладзіслаў Гжэбала]]; * 1917—1928? — [[Віктар Янавіч Валентыновіч]]; * 1936—1937 — [[Міхал Ігнатавіч Варнас]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == [[Выява:1995. Stamp of Belarus 0111.jpg|180пкс|right|thumb|Касцёл кармелітаў на паштовай марцы Беларусі]] * {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|}} * {{крыніцы/ЗП|}} * {{крыніцы/Мураваныя харалы беларускага барока|}} * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} == Спасылкі == {{ГККРБ|511Г000504}} * {{Commons|Category:Church of the Assumption of the Blessed Virgin Mary in Mscislaŭ}} * {{radzima|2742}} * {{ГБ|http://globustut.by/mstislavl/index.htm#karmel_main}} * {{catholic.by|http://catholic.by/2/belarus/dioceses/minsk-mohilev/100357.html}} {{Магілёўскі дэканат}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі Мсціслаў}} [[Катэгорыя:Касцёлы Мсціслава]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі ракако]] [[Катэгорыя:Збудаванні Мсціслава ў стылі барока]] [[Катэгорыя:Кармеліцкія кляштары Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Іагана Глаўбіца]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Аб’екты на марках]] ia78v43q4vy9xv8hovtoz1ik9of8xfw Zankyou no Terror 0 277651 5121261 5103050 2026-04-05T11:44:41Z Plaga med 116903 5121261 wikitext text/x-wiki {{Картка аніманга/Загаловак | name = Zankyou no Terror | ja_kanji = 残響のテロル | ja_romaji = дзанкё: но тэрору | alternate_titles = ''Terror in Resonance''<br />''Terror in Tokyo''<br />''Terror of Resonance'' | genre = Трылер, драма, псіхалогія, дэтэктыў }} {{Картка аніманга/Відэа | type = tv series }} {{Картка аніманга/Канец}} '''Zankyou no Terror''' ([[Японская мова|яп.]] 残 響 の テ ロ ル дзанкё: но тэрору, [[Англійская мова|англ.]] Terror in Resonance, аф. [[Японская мова|яп.]] Terror in Tokyo) — [[анімэ]]-серыял, створаны студыяй [[MAPPA]]. Над серыялам працавалі [[рэжысёр]] Сін'іціро Ватанабэ, дызайнер персанажаў Кадзуто Накадзава і [[кампазітар]] Ёко Канно. Прэм'ера адбылася 10 ліпеня 2014 года на канале [[Fuji TV]]<ref>{{cite web|title=''Cowboy Bebop'' Director Watanabe, Composer Kanno Make ''Zankyō no Terror'' Anime|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2014-03-21/cowboy-bebop-director-watanabe-composer-kanno-make-zankyo-no-terror-anime|publisher=[[Anime News Network]]|accessdate=March 21, 2014}}</ref>. == Сюжэт == Дзеянне адбываецца ў альтэрнатыўным цяперашнім часе ў [[Токіа]]. У звычайны летні дзень адбываецца тэракт, а адзінай зачэпкай да гэтай справы з'яўляецца відэа з інтэрнэту, у якім два падлеткі распавядаюць пра «апусканне Токіо ў цемру». Паліцыя імгненна пачынае расследаванне па гэтай справе, аднак вылічыць адрас аўтара відэа не ўдалося: злачынцы выкарыстоўвалі ананімную сетку для загрузкі відэа. Пошукі двух геніяў-тэрарыстаў паліцыяй пакуль не маюць поспеху, і яны працягваюць выкладваць ролікі ў інтэрнэт, у якіх яны зашыфравалі падказкі аб месцазнаходжанні або абясшкоджанні наступнай бомбы ў «загадках» або візуальных рухах. Супрацоўнік дэпартамента такійскай паліцыі, былы дэтэктыў Сібадзакі, які адказны за тэрарыстычныя акты, стараецца разгадаць іх загадкі і даведацца сапраўдны матыў, каб спыніць серыю тэрактаў. Двое таямнічых падлеткаў, якія называюць сябе «Сфінкс» ([[Японская мова|яп.]] ス ピ ン ク ス супінкусу) (у гонар міфічнай істоты, якая любіць задаваць загадкі), збянтэжылі не толькі паліцыю, але і жыхароў Токіа, а іх асобы па-ранейшаму застаюцца таямніцай. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Official website|http://terror-in-tokyo.com}} * {{IMDb title|id=3613454|title=Terror in Resonance}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Драматычныя тэлесерыялы]] [[Катэгорыя:Анімэ-серыялы]] [[Катэгорыя:Анімэ 2014 года]] exxtbb37dpnavm61cll6wx8j4i2pal2 Івянецкая кераміка 0 303344 5120823 5096325 2026-04-04T16:35:21Z JerzyKundrat 174 5120823 wikitext text/x-wiki [[Файл:2024.11.03 Ceramics of Ivianiec Valožyn District Minsk Region Household Utensils 1970s Clay Ceramic Glaze Painting.jpg|thumb|Бытавыя рэчы. 1970-я годы. Гліна, паліва, роспіс.]] У Івянцы працуюць прадпрыемствы [[Харчовая прамысловасць|харчовай]], [[дрэваапрацоўчая прамысловасць|дрэваапрацоўчай]], [[хімічная прамысловасць|хімічнай]] прамысловасці, у тым ліку фабрыка мастацкай керамікі і гафту, племянны птушказавод, дрэваапрацоўчы камбінат, дзяржаўнае прадпрыемства «Крыніца», кандытарская фабрыка «[[Іўкон]]». Гасцініца «Івянец». Івянец — адзін з ганчарных цэнтраў [[Беларусь|Беларусі]]<ref name="TEB"/> (гл. [[івянецкая кераміка]]). У даўнія часы мясцовая прадукцыя вывозілася не толькі ў навакольныя сёлы і мястэчкі, але і на рынкі [[Вільня|Вільні]] і [[Мінск]]у. Ганчарнае рамяство існуе тут і ў наш час. '''Івяне́цкая кера́міка''' — традыцыйныя вырабы гаспадарчага і дэкаратыўнага прызначэння [[ганчарства|ганчароў]] з мястэчка [[Івянец]] [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]]. Промысел вядомы з [[XVI ст.]] Выраблялі кухонны і сталовы [[посуд]] ([[тэракота]]вы, [[чорназадымленая кераміка|чорназадымлены]] і [[Паліваная кераміка|паліваны]]): [[гаршчок|гаршчкі]], [[міска|міскі]], [[гляк]]і, [[слоік]]і, [[талерка|талеркі]]; тэракотавую і паліваную [[кафля|кафлю]] з [[Рэльеф (скульптура)|рэльефнымі]] расліннымі і зааморфнымі, [[геральдыка|геральдычнымі]] выявамі. Посуд аздаблялі штампаваным, гравіраваным або ляпным геаметрычным [[арнамент]]ам, паліваныя вырабы — [[ангобная размалёўка|ангобнай размалёўкай]] (вадкім растворам тонка змолатай [[гліна|гліны]] іншага колеру) у выглядзе кропак, завіткоў і галінак. Найбольшага развіцця івянецкая кераміка дасягнула ў канцы [[XIX]] — пачатку [[XX]] стст. Працавалі майстэрні па вытворчасці посуду і кафлі, значна пашырыўся асартымент вырабаў ([[чайнік]]і, [[маслёнкі]], [[ваза|вазы]], [[падсвечнік]]і ды інш.). Выраблялі пераважна паліваны посуд з [[ангоб]]най размалёўкай [[Карычневы колер|карычневага]] ці [[Белы колер|белага колеру]] ў выглядзе прамых ці хвалістых паяскоў, [[хвоя|хваёвых]] лапак, іншых геаметрычных ці раслінных матываў. Была пашыраная вытворчасць паліванай манахромнай ([[Жоўты колер|жоўтай]], [[Карычневы колер|карычневай]], [[Белы колер|белай]], [[Зялёны колер|зялёнай]]) кафлі з рэльефнымі выявамі [[кветка|кветак]], [[расліна]]ў, адвольных кампазіцый у стылі «[[мадэрн]]». Выраблялі таксама [[карніз]]ы для [[печ]]ак і [[Цацка|цацкі]]. У [[1960]] г. на базе ганчарнай арцелі створана фабрыка мастацкай керамікі і вышыўкі, якая ў [[1979]] г. увайшла ў аб’яднанне «[[Беларуская мастацкая кераміка]]». Сучасныя вырабы вызначаюцца акруглымі мяккімі абрысамі, геаметрычным узорам — гарызантальнымі гладкімі і расчасанымі палосамі, які пакрывае выраб накшталт тканіны. Такая тэхніка называецца [[фляндроўка]] — яна лічыцца характэрнай прыкметай мясцовых керамічных вырабаў: на сырыя (неабпаленыя) гліняныя вырабы наносяцца зялёны, белы і чорны пігменты, а затым іх «расчэсваюць» адмысловымі грабеньчыкамі<ref>Ольга Бебенина. [https://www.sb.by/articles/ne-bogi-gorshki-obzhigayut-ivenec.html Органные трубы, хозяйственная утварь и декоративная керамика: визитная карточкой Ивенца — гончарный промысел] // Беларусь Сегодня, 10.02.2024</ref>. Калекцыі Івянецкай керамікі зберагаюцца ў многіх [[музеі Беларусі|музеях Беларусі]], а таксама — у [[Дзяржаўны музей этнаграфіі народаў СССР|Дзяржаўным музеі этнаграфіі]] ў [[Санкт-Пецярбург]]у. <gallery widths=170 heights=120 caption="Івянецкая кераміка 1960—70-х гг. у экспазіцыі [[Музей беларускага народнага мастацтва|Музея беларускага народнага мастацтва]]. Гліна, паліва, роспіс, фляндроўка." perrow=""> Выява:2024.11.03 Pottery from Ivenets Ivianeč Minsk Region 1960s Museum of Belarusian Folk Art.jpg|Бытавыя рэчы ([[гляк]], бачонак, [[збан]]), 1960-я гг. Выява:2024.11.03 Pottery from Ivianeč Ivenets Minsk Region in Museum of Belarusian Folk Art.jpg|Бытавыя рэчы (вазы, [[спарыш]], падсвечнік) Выява:2024.11.03 Pottery from Ivianieč Ivenets Minsk Region Wysocki in Museum of Belarusian Folk Art.jpg|Бытавыя рэчы (трайнік, кубак, гарлач) Выява:2024.11.03 Ceramic Wisents from Ivianiec Valožyn District Minsk Region 1970s Museum Belarusian Folk Art.jpg|Керамічныя зубры для напояў, 1970-я гады. Гліна, глазура. Выява:2024.11.03 Ceramics of Ivianiec Valožyn District Minsk Region Wisents Potters 1970s Museum of Belarusian Folk Art.jpg|Серыя «Зубры» і «Ганчары», 1970-я гг. </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Івянецкая кераміка. {{крыніцы/БЭ|7}} * Гісторыя беларускага мастацтва. Т, б, Мн., 1994; * ''[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута, Я.]]'' Беларуская народная кераміка. Мн., 1987; * ''Сахута, Я.'' Народнае мастацтва Беларусі. Мн., 1997. {{Беларуская кераміка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Івянец]] [[Катэгорыя:Культура Валожынскага раёна]] lvr2h4cib6d9gy7tt9z6tctielkb00f 5120825 5120823 2026-04-04T16:36:50Z JerzyKundrat 174 спам 5120825 wikitext text/x-wiki [[Файл:2024.11.03 Ceramics of Ivianiec Valožyn District Minsk Region Household Utensils 1970s Clay Ceramic Glaze Painting.jpg|thumb|Бытавыя рэчы. 1970-я годы. Гліна, паліва, роспіс.]] '''Івяне́цкая кера́міка''' — традыцыйныя вырабы гаспадарчага і дэкаратыўнага прызначэння [[ганчарства|ганчароў]] з мястэчка [[Івянец]] [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]]. Промысел вядомы з [[XVI ст.]] Выраблялі кухонны і сталовы [[посуд]] ([[тэракота]]вы, [[чорназадымленая кераміка|чорназадымлены]] і [[Паліваная кераміка|паліваны]]): [[гаршчок|гаршчкі]], [[міска|міскі]], [[гляк]]і, [[слоік]]і, [[талерка|талеркі]]; тэракотавую і паліваную [[кафля|кафлю]] з [[Рэльеф (скульптура)|рэльефнымі]] расліннымі і зааморфнымі, [[геральдыка|геральдычнымі]] выявамі. Посуд аздаблялі штампаваным, гравіраваным або ляпным геаметрычным [[арнамент]]ам, паліваныя вырабы — [[ангобная размалёўка|ангобнай размалёўкай]] (вадкім растворам тонка змолатай [[гліна|гліны]] іншага колеру) у выглядзе кропак, завіткоў і галінак. Найбольшага развіцця івянецкая кераміка дасягнула ў канцы [[XIX]] — пачатку [[XX]] стст. Працавалі майстэрні па вытворчасці посуду і кафлі, значна пашырыўся асартымент вырабаў ([[чайнік]]і, [[маслёнкі]], [[ваза|вазы]], [[падсвечнік]]і ды інш.). Выраблялі пераважна паліваны посуд з [[ангоб]]най размалёўкай [[Карычневы колер|карычневага]] ці [[Белы колер|белага колеру]] ў выглядзе прамых ці хвалістых паяскоў, [[хвоя|хваёвых]] лапак, іншых геаметрычных ці раслінных матываў. Была пашыраная вытворчасць паліванай манахромнай ([[Жоўты колер|жоўтай]], [[Карычневы колер|карычневай]], [[Белы колер|белай]], [[Зялёны колер|зялёнай]]) кафлі з рэльефнымі выявамі [[кветка|кветак]], [[расліна]]ў, адвольных кампазіцый у стылі «[[мадэрн]]». Выраблялі таксама [[карніз]]ы для [[печ]]ак і [[Цацка|цацкі]]. У [[1960]] г. на базе ганчарнай арцелі створана фабрыка мастацкай керамікі і вышыўкі, якая ў [[1979]] г. увайшла ў аб’яднанне «[[Беларуская мастацкая кераміка]]». Сучасныя вырабы вызначаюцца акруглымі мяккімі абрысамі, геаметрычным узорам — гарызантальнымі гладкімі і расчасанымі палосамі, які пакрывае выраб накшталт тканіны. Такая тэхніка называецца [[фляндроўка]] — яна лічыцца характэрнай прыкметай мясцовых керамічных вырабаў: на сырыя (неабпаленыя) гліняныя вырабы наносяцца зялёны, белы і чорны пігменты, а затым іх «расчэсваюць» адмысловымі грабеньчыкамі<ref>Ольга Бебенина. [https://www.sb.by/articles/ne-bogi-gorshki-obzhigayut-ivenec.html Органные трубы, хозяйственная утварь и декоративная керамика: визитная карточкой Ивенца — гончарный промысел] // Беларусь Сегодня, 10.02.2024</ref>. Калекцыі Івянецкай керамікі зберагаюцца ў многіх [[музеі Беларусі|музеях Беларусі]], а таксама — у [[Дзяржаўны музей этнаграфіі народаў СССР|Дзяржаўным музеі этнаграфіі]] ў [[Санкт-Пецярбург]]у. <gallery widths=170 heights=120 caption="Івянецкая кераміка 1960—70-х гг. у экспазіцыі [[Музей беларускага народнага мастацтва|Музея беларускага народнага мастацтва]]. Гліна, паліва, роспіс, фляндроўка." perrow=""> Выява:2024.11.03 Pottery from Ivenets Ivianeč Minsk Region 1960s Museum of Belarusian Folk Art.jpg|Бытавыя рэчы ([[гляк]], бачонак, [[збан]]), 1960-я гг. Выява:2024.11.03 Pottery from Ivianeč Ivenets Minsk Region in Museum of Belarusian Folk Art.jpg|Бытавыя рэчы (вазы, [[спарыш]], падсвечнік) Выява:2024.11.03 Pottery from Ivianieč Ivenets Minsk Region Wysocki in Museum of Belarusian Folk Art.jpg|Бытавыя рэчы (трайнік, кубак, гарлач) Выява:2024.11.03 Ceramic Wisents from Ivianiec Valožyn District Minsk Region 1970s Museum Belarusian Folk Art.jpg|Керамічныя зубры для напояў, 1970-я гады. Гліна, глазура. Выява:2024.11.03 Ceramics of Ivianiec Valožyn District Minsk Region Wisents Potters 1970s Museum of Belarusian Folk Art.jpg|Серыя «Зубры» і «Ганчары», 1970-я гг. </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Івянецкая кераміка. {{крыніцы/БЭ|7}} * Гісторыя беларускага мастацтва. Т, б, Мн., 1994; * ''[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута, Я.]]'' Беларуская народная кераміка. Мн., 1987; * ''Сахута, Я.'' Народнае мастацтва Беларусі. Мн., 1997. {{Беларуская кераміка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Івянец]] [[Катэгорыя:Культура Валожынскага раёна]] qpe3qpvnu3ajo1ewigu95wqi04bxhpv Вікіпедыя:Пясочніца 4 336791 5121093 5120608 2026-04-05T08:28:17Z ~2026-20765-58 166237 /* 5 April 2026, Sydney */ 5121093 wikitext text/x-wiki {{Index box}} А вы ведалі, што можна падлучыць планшэт да тэлефона? Падыдзе Як пражыць без акаўнта Як вывучыць беларускую мову зрабіўшы самалёт з каўбасы Вікіпедыя, Пясочніца - можаце пісаць столькі і як захочаце! Не бойцеся нічога паламаць! Гэтая старонка створана для доследаў! Кропка Я ўмею пісаць па беларуску На закладку гэта Пясочніца а наадварот будзе Ацінчосяп Я беларус, і ўмею беларусіць == 5 April 2026, Sydney == https://www.imagebam.com/view/ME1BU543 https://www.imagebam.com/view/ME1BU544 https://www.imagebam.com/view/ME1BU545 l6byvqm0kybby5p5eh0fhds89rf0mpm 5121132 5121093 2026-04-05T08:47:57Z ~2026-20946-43 166238 /* 5 April 2026, Sydney */ 5121132 wikitext text/x-wiki {{Index box}} А вы ведалі, што можна падлучыць планшэт да тэлефона? Падыдзе Як пражыць без акаўнта Як вывучыць беларускую мову зрабіўшы самалёт з каўбасы Вікіпедыя, Пясочніца - можаце пісаць столькі і як захочаце! Не бойцеся нічога паламаць! Гэтая старонка створана для доследаў! Кропка Я ўмею пісаць па беларуску На закладку гэта Пясочніца а наадварот будзе Ацінчосяп Я беларус, і ўмею беларусіць == 5 April 2026, Sydney == https://www.imagebam.com/view/ME1BU543 https://www.imagebam.com/view/ME1BU544 https://www.imagebam.com/view/ME1BU545 https://www.imagebam.com/view/ME1BU5CP 9kyj5v55rydueml2uo63xoeen60sfqt Гісторыя Інданезіі 0 352314 5120894 5027039 2026-04-04T19:24:37Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:Anti_PKI_Literature.jpg|Anti_PKI_Literature.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Anti PKI Literature.jpg|]]. 5120894 wikitext text/x-wiki {{Гісторыя Інданезіі}} '''Гісто́рыя Індане́зіі''' — гісторыя [[Інданезія|Рэспублікі Інданезіі]], а таксама [[Дзяржава|дзяржаўных утварэнняў]], [[каланіялізм|каланіяльных уладанняў]] і іншых чалавечых супольнасцяў, што існавалі раней на тэрыторыі гэтай цяперашняй дзяржавы. У [[Першабытнае грамадства|дагістарычны час]] на тэрыторыі Інданезіі знаходзіліся адны з найранейшых [[арэал]]аў старажытных людзей. Яе засяленне [[Чалавек разумны|чалавекам разумным]] пачалося каля 45 000 гадоў назад, пасля было некалькі буйных [[Міграцыя насельніцтва|міграцыйных хваль]] з [[кантынент]]альнай часткі [[Азія|Азіі]]. Фарміраванне дзяржаўных утварэнняў пачалося ў [[I стагоддзе|I]]—[[III стагоддзе|III стагоддзях]] [[Наша эра|н.э.]] Найбуйнейшымі сярэднявечнымі дзяржавамі былі [[Шрывіджая]] ([[VII стагоддзе|VII]]—[[XIII стагоддзе|XIII стагоддзі]]) і [[Маджапахіт]] (XIII—[[XVI стагоддзе|XVI стагоддзі]]), якія шырылі свой кантроль на значную частку [[Малайскі архіпелаг|Малайскага архіпелага]]. У першай палове XVI стагоддзя пачалося пранікненне [[Еўропа|еўрапейскіх]] [[Каланіялізм|каланізатараў]]. Перамогу ў барацьбе за засваенне гэтай часткі [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй Азіі]] здабылі [[Нідэрланды]], якія да пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] аб’ядналі пад сваёй уладай практычна ўсю тэрыторыю сучаснай Інданезіі ў складзе валодання [[Галандская Ост-Індыя|Галандскай Ост-Індыі]]. Незалежнасць краіны была абвешчана [[17 жніўня]] [[1945]] года пасля яе трохгадовай [[Акупацыя|акупацыі]] {{нп3|Імператарская армія Японіі|ўзброенымі сіламі Японіі|ru|Императорская армия Японии}} падчас II Сусветнай вайны. Станаўленне [[Суверэнная дзяржава|суверэннай дзяржавы]] суправаджалася [[Вайна за незалежнасць Інданезіі|працяглай узброенай барацьбой з Нідэрландамі]], якія спрабавалі аднавіць свой кантроль над былой калоніяй. Найважнейшымі этапнымі пунктамі сучаснай гісторыі былі палітычны крызіс [[1965]] года, які завяршыўся ўсталяваннем у краіне ваеннага рэжыму, і маштабныя ліберальна-дэмакратычныя ператварэнні канца [[1990-я|1990-х]] — пачатку [[2000-я|2000-х гадоў]]. == Дагістарычны перыяд == {{main|Дагістарычная Інданезія}} [[Файл:Pithecanthropus-erectus.jpg|thumb|left|180px|Графічная выява касцявых рэшткаў [[пітэкантрап]]а, выяўленых Эжэнам Дзюбуа ў [[1891]] годзе.]] На тэрыторыі Інданезіі знаходзяцца адны з найболей ранніх арэалаў рассялення старажытных людзей. У прыватнасці тут, у цэнтральнай частцы вострава [[Ява]], было зроблена адно з самых значных [[Палеанталогія|палеа]]-[[Антрапалогія|антрапалагічных]] адкрыццяў — выяўленне выкапнёвых рэшткаў [[пітэкантрап]]а, таксама вядомага як ''яванскі малпачалавек'', які прадстаўляе адзін з падвідаў {{нп3|Чалавек прамаходны|чалавека прамаходнага|ru|Человек прямоходящий}}. Знаходкі, зробленыя ў пачатку [[1890-я|1890-х гадоў]] [[Нідэрланды|нідэрландскім]] даследчыкам [[Эжэн Дзюбуа|Эжэнам Дзюбуа]], адносяцца да перыяду {{нп3|Ранні палеаліт|ранняга палеаліту|ru|Ранний палеолит}}, іх прыблізнае датаванне — ад 700 тысяч да 1 мільёна гадоў назад<ref name="JM" />{{sfn|Whitten and others|1996|p=309}}<ref name="Hominids" />. Пазней на Яве і іншых астравах былі выяўлены рэшткі прадстаўнікоў іншых падвідаў чалавека прамаходнага<ref name="Hominids" />{{sfn|Всемирная история|1955|loc=Т. I}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=3}}. Асаблівае месца сярод прадстаўнікоў старажытных [[Гамініды|гамінідаў]], якія жылі на інданезійскай тэрыторыі, займае {{нп3|чалавек флорэскі|чалавек флорэскі|ru|Человек флоресский}}, рэшткі якога, выяўленыя ў [[2003]] годзе міжнароднай навуковай экспедыцыяй на востраве [[Востраў Флорэс|Флорэс]], датуюцца перыядам ад 95 да 60 тыс. гадоў назад. Пытанне пра класіфікацыю гэтага віду застаецца адкрытым. Некаторымі навукоўцамі ён разглядаецца як ранні падвід [[Чалавек разумны|чалавека разумнага]]<ref name="HF-BBC"/><ref name="HF-NezGaz"/><ref name="HF-National"/>, аднак пасля шэрага пазнейшых знаходак на тым жа Флорэсе пераважным стаў пункт погляду, які кваліфікуе яго як здрабнелы падвід чалавека прамаходнага<ref>[http://www.nature.com/nature/journal/v534/n7606/full/nature17999.html Homo floresiensis-like fossils from the early Middle Pleistocene of Flores]</ref><ref>[http://antropogenez.ru/single-news/article/575/ Предки «хоббитов»: люди из Мата Менге]</ref>. Засяленне тэрыторыі Інданезіі [[Чалавек разумны|чалавекам разумным]] пачалося каля 45 тысяч гадоў назад<ref name="Заселение" />. У рамках гэтага працэсу вылучаецца некалькі буйных [[Міграцыя насельніцтва|міграцыйных]] хваль, падчас якіх на астравы [[Малайскі архіпелаг|Малайскага архіпелага]] з кантынентальнай часткі [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй Азіі]] адбывалася перамяшчэнне прадстаўнікоў розных антрапалагічных груп. Найболей раннія перасяленцы былі [[Негроідная раса|негроіднай расы]]. Пазней яны склалі аснову [[этнагенез]]у такіх народаў Інданезіі, як {{нп3|Кубу|кубу|ru|Кубу}} і [[папуасы]]. У другім тысячагоддзі да н.э. пачалося пранікненне [[Мангалоідная раса|мангалоідных]] народнасцей, што прынеслі з сабой высокую [[Неаліт|неалітычную культуру]]. Першую буйную хвалю мангалоідаў сфармавалі так званыя {{нп3|протамалайцы|протамалайцы|en|Proto-Malay}}, якія сталі продкамі такіх народаў, як {{нп3|гая|гая|ru|Гайо}}, [[ніасцы]], [[сасакі]], [[тараджы]]. У выніку другой, маштабнейшай хвалі, што адносіцца да сярэдзіны першага тысячагоддзя да н.э., адбылося рассяленне так званых дэйтэрамалайцаў. Яны прынеслі з сабой высокаразвітую [[Бронзавы век|культуры бронзы]] і шырока распаўсюдзілі на значнай частцы тэрыторыі архіпелага [[земляробства]], а таксама сталі продкамі большай часткі сучасных інданезійцаў, у тым ліку такіх шматлікіх народаў як [[яванцы]], [[сунды]], [[мадурцы]]<ref name="Дейтеро"/>{{sfn|Taylor|2003|p=3}}<ref name="Индонезийцы"/>. Пераход да бронзавага веку на асноўнай тэрыторыі краіны завяршыўся да пачатку нашай эры, прыкладна ў гэты ж час ва ўзбярэжных раёнах пачаўся пераход да [[Жалезны век|культуры жалеза]]{{sfn|БСЭ|1972|с=241—245|name="БСЭ"}}. == Дакаланіяльны перыяд (I—XVI стагоддзі) == {{also|Дзяржава Тарума|Шрывіджая|Матарам|Маджапахіт|Султанат Матарам|Султанат Бантам|Султанат Дэмак}} === Утварэнне дзяржаў (I—VI стагоддзі) === [[Файл:Prasasti tugu.jpg|thumb|left|160px|Прасасты c фрагментам летапісу дзяржавы Тарума.]] Час паўстання дзяржаўнасці быў вельмі розным для розных рэгіёнаў Інданезіі (у некаторых мясцінах, у прыватнасці, у глыбінных раёнах [[Новая Гвінея|Новай Гвінеі]], гэтага ўсё яшчэ не адбылося). Першыя сведчанні працэсу, выяўленыя ў заходняй частцы архіпелага, прыпадаюць на пачатак нашай эры: з [[I стагоддзе|I]] па [[III стагоддзе|III стагоддзі]] н.э. на [[Востраў Суматра|Суматры]], Яве, [[Востраў Калімантан|Калімантане]] існавала некалькі — або нават некалькі дзясяткаў — дзяржаўных утварэнняў. Іх матэрыяльная спадчына захавалася ў мінімальным аб’ёме і з вялікімі намаганнямі паддаецца навуковай інтэрпрэтацыі, адпаведныя звесткі ў [[Гісторыя Індыі|індыйскіх]], [[Гісторыя Кітая|кітайскіх]], [[Старажытны Рым|рымскіх]] і іншых экстэрытарыяльных крыніцах урыўкавыя і бедныя{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=15}}. Найболей старажытныя з іх, напэўна, знаходзіліся на паўднёвым і ўсходнім узбярэжжах Суматры, трохі пазнейшыя — у заходняй частцы Явы, аднак нявызначанымі застаюцца не толькі іх саманазвы, а й нават геаграфічнае становішча{{sfn|Всемирная история|1956|loc=Т. II}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=23—24}}. Існаванне першых дзяржаўных утварэнняў, назвы і месцазнаходжанне якіх навуцы дакладна вядомыя, адносіцца да трохі пазнейшага перыяду — сярэдзіне [[IV стагоддзе|IV стагоддзя]]: гэта {{нп3|Дзяржава Кутай|Кутай|en|Kutai}}, які размяшчаўся на ўсходнім Калімантане ў нізоўях ракі {{нп3|Рака Махакам|Махакам|ru|Махакам}}, і {{нп3|Дзяржава Тарума|Тарума|ru|Тарума (государство)}}, утвораная на заходнім ускрайку Явы<ref name="БСЭ" /><ref name="Кутай"/>. Калі гісторыя Кутая вывучана вельмі слаба і нават прыкладныя тэрміны яго існавання застаюцца невядомымі, тое развіццё Тарумы прасочваецца досыць грунтоўна аж да яе гібелі ў канцы [[VII стагоддзе|VII стагоддзя]]. Тарума, мусібыць, адрознівалася складанейшай адміністрацыйнай сістэмай і развітымі грамадскімі адносінамі, больш размаітай матэрыяльнай культурай і была ў большай ступені залучана ў знешнегандлёвыя і культурныя памены. Пры гэтым агульным і для Тарумы, і для Кутая з’яўляецца істотны індыйскі культурны ўплыў, што выказваўся, у прыватнасці, у шыранні [[індуізм]]у і фармаванні [[Саслоўе|саслоўнай іерархіі]], падобнай з сістэмай [[Варны|варнаў]] у [[Гісторыя Індыі|Старажытнай Індыі]]. Уплыў кітайскай цывілізацыі, што таксама прасочваецца ў іх развіцці, быў заўважна менш значным{{sfn|Всемирная история|1956|loc=Т. II}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=20—28}}. Першыя пісьмовыя помнікі Кутая і Тарумы адносяцца да [[V стагоддзе|V]] — [[VI стагоддзе|VI стагоддзяў]]. Найважнейшымі крыніцамі інфармацыі па іх гісторыі, як і ў выпадку з пазнейшымі інданезійскімі дзяржавамі, з’яўляюцца ''прасасці'' ({{lang-id|prasasti}}) — каменныя [[стэла|стэлы]] і табліцы з надпісамі на [[санскрыт|санскрыце]], які служыў у абедзвюх дзяржавах мовай [[набажэнства]]ў і [[летапіс]]аў{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=24, 29}}. === Узбуйненне дзяржаўных утварэнняў (VII—XVI стагоддзі) === [[Файл:Borobudur scenery 1.jpg|thumb|right|240px|Барабудур — найбуйнейшае будысцкае свяцілішча Інданезіі, пабудаванае на цэнтральнай Яве ў перыяд Шрывіджаі ў пачатку IX стагоддзя.]] [[Файл:Prambanan LaraJonggrang.JPG|thumb|right|240px|Прамбанан — найбуйнейшы індуісцкі храмавы комплекс Інданезіі, пабудаваны на цэнтральнай Яве ў перыяд Матарама ў IX—X стагоддзях.]] Першай старажытна-інданезійскай дзяржавай, тэрыторыя якой пашырылася на некалькі астравоў, стала [[Шрывіджая]], першыя верагодныя звесткі пра якую даводзяцца на канец VII стагоддзя, прытым, што ўзнікненне меркавана ставіцца да ранейшага перыяду — IV—V стагоддзяў{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=40}}. Заснаваная на паўднёвай [[востраў Суматра|Суматры]] ў даліне ракі {{iw|рака Мусі, Інданезія|Мусі|en|Musi River (Indonesia)}}, Шрывіджая на этапе сваёй максімальнай магутнасці (канец [[VIII стагоддзе|VIII стагоддзя]]) кантралявала ўсю тэрыторыю Суматры, большую частку Явы і [[Паўвостраў Малака|Малакскага паўвострава]]. Яна валодала вельмі разгалінаванымі знешнегандлёвымі сувязямі і распачынала маштабныя вайсковыя экспедыцыі ў сумежныя раёны. Праіснавала Шрывіджая да канца XIV стагоддзя. Шматлікія згадванні пра яе захаваліся ў кітайскіх, індыйскіх, [[Блізкі Усход|блізкаўсходніх]] гістарычных крыніцах. Дамінуючай рэлігіяй быў [[Ваджраяна|тантрычны будызм]] — менавіта ўладамі Шрывіджаі быў пабудаваны найбуйнейшы будысцкі храм Інданезіі [[Барабудур]], аднак у розныя перыяды прасочваецца і істотны ўплыў індуізму{{sfn|Всемирная история|1957|loc=Т. III}}{{sfn|Taylor|2003|pp=9—11}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=41—47}}. У іншай буйнай сярэдневяковай інданезійскай дзяржаве — [[Матарам]]е, якая размяшчалася ў [[VIII стагоддзе|VIII]]—[[XI стагоддзе|XI стагоддзях]] на цэнтральнай і ўсходняй Яве і вяла бязлітаснае змаганне са Шрывіджаяй за ўплыў у рэгіёне, будызм і індуізм таксама суіснавалі і некалькі разоў чаргаваліся ў якасці дзяржаўных рэлігій, пры гэтым апошні пакінуў значна істотнейшую матэрыяльную спадчыну — у прыватнасці, найбуйнейшы індуісцкі храмавы комплекс [[Прамбанан]]<ref name="БСЭ" />{{sfn|Taylor|2003|pp=13, 18—20, 22—23}}{{sfn|Vickers|2005|pp=18—20, 60}}. Пры тым, што і ў Шрывіджаі, і ў Матараме санскрыт захоўваўся ў якасці мовы набажэнстваў і духоўнай літаратуры, менавіта да перыяду гэтых дзяржаў ставіцца з’яўленне пісьмовых помнікаў на першабытніцкай мове — {{нп3|Стараяванская мова|стараяванскай|en|Old Javanese}}. Найболей старажытным з выяўленых да цяперашняга часу з’яўляецца тэкст, высечаны на каменнай пліце, выяўленай пад горадам {{нп3|Горад Сукабумі|Сукабумі|ru|Сукабуми}}, які датуецца [[804]] годам{{sfn|Zoetmulder|1974|с=3}}{{sfn|Yumarma|1996|с=29}}. Да ліку найболей значных дзяржаў, што таксама існавалі на інданезійскай тэрыторыі адначасна са Шрывіджаяй, адносяцца {{нп3|Дзяржава Сунда|Сунда|en|Sunda Kingdom}} (заходняя Ява, VII—[[XVI стагоддзе|XVI стагоддзі]], паўсталая пасля расколу Тарумы), [[Кедыры]] (цэнтральная і ўсходняя Ява, [[XI стагоддзе|XI]]—[[XIII стагоддзе|XIII стагоддзі]], якая паўстала пасля расколу Матарама), [[Сінгасары]] (цэнтральная і ўсходняя Ява, XIII стагоддзе, якая паўстала пасля вайсковай паражэння Кедыры){{sfn|Всемирная история|1957|loc=Т. III}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=86—96}}. Асновай эканомікі ўсіх памянёных дзяржаўных утварэнняў — як і тых, якія існавалі на гэтых тэрыторыях пазней, з’яўлялася земляробства, галоўнай сельскагаспадарчай культурай — [[рыс]], які апрацоўваўся галоўным чынам на [[Заліўное поле|заліўных палях]]. Значнае развіццё атрымала сістэма [[Ірыгацыя|ірыгацыі]]. Касцяк насельніцтва складалі свабодныя земляробы, з’яднаныя ў {{нп3|Абшчына, традыцыйная|абшчыны|ru|Община (традиционная)}}. Пры гэтым вызначыць механізмы грамадска-эканамічных адносін, што ў тым ліку тых, што адносіліся да зямельнай уласнасці, для перыяду V—VII стагоддзяў не ўяўляецца магчымым у сілу малалікасці і беднасці адпаведных крыніц{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=36—37}}. У VIII — [[IX стагоддзе|IX стагоддзях]] прынамсі ў заходняй і цэнтральнай частках Явы, што сталі да гэтага моманту найболей развітымі ў сацыяльна-эканамічным плане раёнамі, прасочваецца поліцэнтрычная, пераважна двухузроўневая ўласнасць на зямлю: сельскагаспадарчыя ўгоддзі прыналежалі як мясцовым князям, якія насілі тытул ''ра́ка'', так і стаяламу над імі манарху з тэндэнцыяй паступовага пашырэння ўладных і маёмасных паўнамоцтваў апошняга. Да канца IX стагоддзя, мусібыць, завяршыўся пераход да монацэнтрычнай сістэмы зямельнай уласнасці — уся зямля перайшла ў дырэктыву манарха, тады як рака сфарміравалі пласт спадчыннай [[Арыстакратыя|арыстакратыі]] вотчыннага тыпу{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=38-39}}. На ўсходняй Яве, дзе дзяржаўныя інстытуты ў канцы IX стагоддзя толькі пачалі фармавацца пасля далучэння гэтай тэрыторыі да ўладанняў Матарама, саслоўе рака, мяркуючы па ўсім, не склалася зусім, і сістэма зямельнай уласнасці там спрадвечна была монацэнтрычнай: матарамскі [[махараджа]] адразу выбудаваў непасрэдныя адносіны з верхавінамі мясцовых абшчын, атрымліваючы ад іх [[Зямельная рэнта|зямельную рэнту]] прама. Характэрна, што менавіта гэта частка Явы пазней, у [[X стагоддзе|X]] — [[XI стагоддзе|XI стагоддзях]], стала цэнтрам гаспадарчай актыўнасці Матарама і ў цэлым перадавым у эканамічным дачыненні раёнам{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=39-40}}. [[Файл:Srivijaya Empire.svg|thumb|left|260px|Шрывіджая ў перыяд максімальнай магутнасці (VIII стагоддзе). Стрэлачкамі пазначаны кірункі асноўных ваенных экспедыцый.]] Да канца XIII стагоддзя ставіцца фармаванне самай буйнай, магутнай і развітой у сацыяльна-эканамічным дачыненні дзяржавы дакаланіяльнага перыяду — [[Імперыя|імперыі]] [[Маджапахіт]]. Яе ўтварэнне адбылося ва ўмове ўнутранай дэстабілізацыі і паслаблення Сінгасары, што пагаршаліся знешнім ціскам з боку [[Мангольская імперыя|Мангольскай імперыі]]. {{нп3|Мангольскае ўварванне на Яву|Мангольскае ўварванне на Яву|ru|Монгольское вторжение на Яву}}, якое адбылося ў [[1292]] годзе, справакавала мяцеж аднаго з удзельных сінгасарскіх кіраўнікоў супраць вярхоўнага ўладара {{нп3|Кертанегара|Кертанегары|en|Kertanegara of Singhasari}}, які завяршыўся гібеллю апошняга і распадам гэтай дзяржавы. Наяўнасць манголаў на Яве аказалася недоўгачасовай: зяць Кертанегары {{нп3|Радэн Віджая|Радэн Віджая|en|Raden Wijaya}}, які спачатку склаў з захопнікамі саюз, ужо ў [[1293]] годзе нанёс іх войскам адчувальны ўдар і прымусіў іх да эвакуацыі. Фактычна адразу пасля выгнання манголаў Радэнам Віджаем было абвешчана стварэнне дзяржавы Маджапахіт з аднайменнай сталіцай на ўсходняй Яве ў раёне сучаснай [[Сурабая|Сурабаі]]{{sfn|Всемирная история|1957|loc=Т. III}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=117—136}}{{sfn|Mulyana|1976|pp=5—24}}{{sfn|Шауб|1992|с=4—9}}. Ужо цягам першых дзесяцігоддзяў свайго існавання Маджапахіт кантраляваў усю тэрыторыю былога Сінгасары, а пазней разгарнуў актыўную экспансію практычна ва ўсе часткі Малайскага архіпелага. Пік магутнасці гэтай [[Таласакратыя|таласакратыі]] давёўся на другую палову XIV стагоддзя — перыяд уладарання кіраўніка {{нп3|Хаям Вурук|Хаяма Вурука|en|Hayam Wuruk}} і паспяховых заваявальных паходаў яго вярхоўнага міністра і палкаводца {{нп3|Гаджа Мада|Гаджа Мады|en|Gajah Mada}}. Да канца кіравання Хаяма Вурука ў [[1389]] годзе ўласная тэрыторыя і [[Васалітэт|васальныя ўладанні]] Маджапахіта складаліся з большай часткі тэрыторыі цяперашняй Інданезіі. Так, асноўная крыніца інфармацыі пра гэты этап развіцця Маджапахіта, гістарычная паэма {{нп3|Нагаракертагама|Нагаракертагама|en|Nagarakertagama}}, сведчыць пра 98 розных дзяржаўных і племянных утварэнняў ад Суматры да Новай Гвінеі, якія прызнавалі суверэнітэт Хаяма Вурука. Разам з тым, ступень кантролю цэнтральных улад над перыферыяй была, мусібыць, не заўсёды высокай, а залежнасць многіх з васальных уладанняў насіла досыць сімвалічны характар{{sfn|Mulyana|1976|pp=121—130}}{{sfn|Шауб|1992|с=12—15}}. Для перыяду развітога Маджапахіта характэрна істотная змена і ўскладненне сістэмы сацыяльна-эканамічных адносін. З асяроддзя свабодных супольнікаў вылучылася досыць буйная {{нп3|Страта, сацыялогія|страта|ru|Страта (социология)}} служылага насельніцтва, верхавіна якога з часам сфармавала праслойку новай арыстакратыі, якой манархам надаваліся як палітычныя, так і эканамічныя паўнамоцтвамі, у прыватнасці, права збору рэнты-падатку{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=39-40}}. Важнай асаблівасцю духоўнага жыцця імперыі была [[свабода веравызнання]]: у дзяржаве свабодна вызнаваліся будызм, [[шываізм]] і асаблівы адменнік мясцовага [[Паганства|паганскага культу]], пры гэтым той жа Хаям Вурук афіцыйна з’яўляўся апекуном усіх гэтых рэлігій{{sfn|Mulyana|1976|pp=121—139}}{{sfn|Шауб|1992|с=15}}. Уласцівы Маджапахіту невысокі ровень дзяржаўнай [[Цэнтралізацыя|цэнтралізацыі]], які палягчаў тэрытарыяльную экспансію, у канчатковым рахунку аказаўся для яго пагібельным. Развіццё і аўтанамізацыя шэрага яванскіх і суматранскіх абласцей прывялі ў [[XV стагоддзе|XV стагоддзі]] да паэтапнага распаду імперыі: васальныя ўладанні абвяшчалі незалежнасць або фактычна пераходзілі да поўнага самакіравання — часам гэты працэс праходзіў мірна, часам суправаджаўся вайсковымі дзеяннямі. У [[1527]] годзе сталіца Маджапахіта была захоплена саюзнымі войскамі некалькіх яванскіх наватворных дзяржаў, і імперыя перастала існаваць{{sfn|Всемирная история|1958a|loc=Т. IV}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=155—157}}{{sfn|Шауб|1992|с=24, 38}}. У XIII стагоддзі на тэрыторыі Інданезіі пачалося актыўнае {{нп3|Пашырэнне ісламу ў Інданезіі|пашырэнне ісламу|en|Spread of Islam in Indonesia}}, які прыходзіў галоўным чынам з Малакскага паўвострава і з усходняга ўзбярэжжа Індыі. Першай [[Іслам|мусульманскай]] дзяржавай у XIV стагоддзі стала княства {{нп3|Султанат Пасай|Пасай|ru|Пасай}}, якое знаходзілася на паўночным ускрайку Суматры{{sfn|Ricklefs|2002|pp=3—8}}. Трохі пазней іслам пашырыўся ў значнай частцы Маджапахіта, яго ў якасці дзяржаўнай рэлігіі прынялі дзяржаўныя ўтварэнні, што сфармаваліся ў XV—XVI стагоддзях на тэрыторыі Маджапахіта: [[Султанат Матарам|другі Матарам]], {{нп3|Султанат Бантам|Бантам|ru|Бантам (султанат)}}, {{нп3|Султанат Дэмак|Дэмак|ru|Демак (султанат)}} і інш. (вядома, што менавіта прыхільнасць новай веры была ў немалой ступені аб’яднальным пачаткам у іх барацьбе з маджапахіцкімі кіраўнікамі)<ref name="БСЭ" />{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=166}}. Кіраўнікі гэтых дзяржаў насілі, зазвычай, тытул [[султан]]а; самі дзяржавы, адпаведна, зваліся {{нп3|султанат|султанатамі|ru|Султанат}}. Да канца XVI стагоддзя {{нп3|Іслам у Інданезіі|іслам|ru|Ислам в Индонезии}} стаў дамінуючай рэлігіяй на большай частцы тэрыторыі Інданезіі, хоць у многіх рэгіёнах захоўваліся агмені будызму і індуізму, а таксама [[Паганства|традыцыйных мясцовых вераванняў]], носьбіты якіх, зазвычай, цалкам бесканфліктна суіснавалі з мусульманамі{{sfn|Всемирная история|1958a|loc=Т. IV}}{{sfn|Ricklefs|2002|pp=9—13}}. == Каланіяльны перыяд (XVI стагоддзе — 1942) == === Пранікненне еўрапейцаў (1512—1602) === Пранікненне [[Еўропа|еўрапейскіх]] [[Каланіялізм|каланізатараў]] на тэрыторыю Інданезіі, распачатае ў першай палове XVI стагоддзя, было выклікана высокім попытам на спецыі і вострыя заправы, якія ў багацці раслі ва ўсходняй частцы Малайскага архіпелага — на [[Востраў Сулавесі|Сулавесі]], [[Малукскія астравы|Малукскіх]] і Малых Зондскіх астравах — менавіта гэты рэгіён уяўляў асноўную цікавасць для еўрапейцаў. Першымі да яго засваення прыступілі [[Партугалія|партугальцы]]: у [[1512]] годзе сюды была скіравана экспедыцыя пад камандаваннем {{нп3|Антоніу дзі Абрэу|Антоніу дзі Абрэу|ru|Абреу, Антониу ди}}, частка якой на чале з {{нп3|Франсішку Серан|Франсішку Серанам|ru|Серран, Франсишку}} асталявалася на востраве {{нп3|Востраў Цернаце|Цернаце|ru|Тернате (остров)}} і наладзіла пастаўкі мясцовых вострых запраў у Партугалію{{sfn|Всемирная история|1958a|loc=Т. IV}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=163}}{{sfn|Ricklefs|2002|pp=27—28}}. На Малуках партугальцам давялося ўступіць у саперніцтва з іспанцамі, якія замацаваліся ў [[1526]] годзе на востраве {{нп3|Востраў Тыдорэ|Тыдорэ|ru|Тидоре}}, аднак іх супрацьстаянне было нядоўгім: у [[1529]] годзе паміж [[Мадрыд]]ам і [[Лісабон]]ам быў складзены {{нп3|Сарагоскі дагавор|Сарагоскі дагавор|ru|Сарагосский договор}} пра размежаванне сфер уплыву ў Ціхім акіяне, па якім усе тэрыторыі Малайскага архіпелага адводзіліся Партугаліі{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=164}}. [[Файл:Fleet of Cornelis de Houtman.jpg|thumb|left|280px|Экспедыцыя Карнеліса дэ Хаўтмана. Гравюра працы невядомага майстра XVII стагоддзя.]] Асноўныя каланізатарскія высілкі партугальцаў былі засяроджаны на багатых вострымі заправамі астравах — Тыдорэ, Цернаце, [[Востраў Амбон|Амбоне]] і [[Востраў Тымор|Тыморы]]. Разам з тым, імкнучыся забяспечыць перавалачныя пункты для марскіх зносін з новаздабытымі калоніямі, яны прыступілі да засваення ўзбярэжных пляцовак і ў заходняй частцы архіпелага, у прыватнасці, на Яве. У гэтых мэтах было складзена пагадненне з {{нп3|Дзяржава Сунда|каралеўствам Сунда|en|Sunda Kingdom}}, паводле якога апошняе падавала партугальцам у карыстанне некалькі партоў на [[Яванскае мора|Яванскім моры]]. З’яўленне партугальцаў у гэтым раёне наткнулася на супраціўленне шэрага мусульманскіх кіраўнікоў Явы і Суматры, што вылілася ў серыю ўзброеных канфліктаў. У прыватнасці, у [[1527]] годзе [[Султанат Бантам|бантамскаму]] палкаводцу Фатахілаху ўдалося выгнаць партугальскі флот з гавані {{нп3|Сунда-Келапа|Сунда-Келапа|en|Sunda Kelapa}}, змешчанай на тэрыторыі цяперашняй сталіцы Інданезіі [[Джакарта|Джакарты]]{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=166}}{{sfn|Ricklefs|2002|pp=28—29}}. У апошняй чвэрці XVI стагоддзя да засваення архіпелага прыступілі іншыя еўрапейскія дзяржавы — [[Вялікабрытанія]] і [[Нідэрланды]]. Першым з брытанцаў тут аказаўся [[Фрэнсіс Дрэйк]], які пабыў на Малуках у [[1579]] годзе падчас свайго {{нп3|Кругасветнае вандраванне|кругасветнага плавання|ru|Кругосветное путешествие}} і даставіў адтуль у [[Лондан]] партыю вострых запраў. Да канца XVI стагоддзя сюды скіроўвалася некалькі брытанскіх вайскова-марскіх экспедыцый, што не толькі вывозілі вострыя заправы, але і займаліся ў водах архіпелага [[Капёры|капёрствам]]{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=169}}{{sfn|Ricklefs|2002|pp=30—31}}. Галандцы аказаліся на тэрыторыі Інданезіі крыху пазней (экспедыцыя {{нп3|Карнеліс дэ Хаўтман|Карнеліса дэ Хаўтмана|ru|Хаутман, Корнелис де}}, [[1596]]—[[1597]] гады), аднак прыступілі да яе засваення значна інтэнсіўней, па колькасці і складзе экспедыцый ужо ў першыя гады перасягнуўшы брытанцаў{{sfn|Всемирная история|1958a|loc=Т. IV}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=169—170}}. На мяжы XVI—XVII стагоддзяў Партугалія, што аказалася да таго часу ва [[Іберыйская унія|уніі з Іспаніяй]], Нідэрланды і Вялікабрытанія ўступілі ў адкрытае супрацьстаянне за кантроль над астравамі, складаючы эканамічныя пагадненні і вайсковыя саюзы з рознымі мясцовымі ўладарамі. У розных раёнах архіпелага адбываліся баявыя сутыкненні еўрапейскіх экспедыцый і [[гарнізон]]аў — галоўным чынам невялікія па маштабе. Для кансалідацыі высілкаў па засваенні калоній прадпрымальнікамі залучаных краін ствараліся адмысловыя гандлёва-эканамічныя аб’яднанні, якія заручаліся дзяржаўнай падтрымкай: у [[1600]] годзе была заснавана [[Брытанская Ост-Індская кампанія]], у {{nobr|[[1602]] годзе}} — [[Галандская Ост-Індская кампанія|Нідэрландская Ост-Індская кампанія]]{{sfn|Всемирная история|1958a|loc=Т. IV}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=169—172}}{{sfn|Ricklefs|2002|p=33}}. === Нідэрландская Ост-Індская кампанія (1602—1798) === [[Файл:Jan Pietersz Coen (1587-1629).jpg|thumb|right|240px|{{нп3|Ян Пітэрсан Кун|Ян Пітэрсан Кун|ru|Кун, Ян Питерсзоон}}, чацвёрты генерал-губернатар Нідэрландскай Ост-Індыі, які значна ўмацаваў пазіцыі НОІК. Заснавальнік Батавіі — будучай сталіцы Інданезіі [[Джакарта|Джакарты]]. Партрэт XVII стагоддзя.]] Нідэрландская Ост-Індская кампанія (НОІК), значна перасягаючы па фінансава-эканамічным патэнцыяле сваіх брытанскіх і партугальскіх канкурэнтаў, ужо ў першым дзесяцігоддзі XVII стагоддзя прыступіла да стварэння сеткі апорных пунктаў як ва ўсходняй, так і ў заходняй частцы архіпелага. Пры гэтым ёю не толькі ствараліся адпаведныя {{нп3|Канцэсія|канцэсіі|ru|Концессия}} і вайскова-абарончыя збудаванні: на астравах знаходзіліся калоніі галандскіх пасяленцаў. У [[1610]] годзе НОІК была створана адміністрацыйная структура, закліканая на месцы ажыццяўляць кіраванне калоніямі, што атрымалі абагульняючую назву «[[Галандская Ост-Індыя|Нідэрландская Ост-Індыя]]». Першым яе кіраўніком — {{нп3|Спіс генерал-губернатараў Галандскай Ост-Індыі|генерал-губернатарам|ru|Список генерал-губернаторов Голландской Ост-Индии}} — стаў {{нп3|Пітэр Бот|Пітэр Бот|ru|Бот, Питер}}. Апроч адпаведнага чыноўніцкага апарата, у дырэктыву генерал-губернатара адводзіліся вялікія ўзброеныя сілы. Першапачаткова адміністрацыйны цэнтр Нідэрландскай Ост-Індыі размяшчаўся на Малуках, аднак у [[1619]] годзе ён перасунуўся ў [[Джакарта|Батавію]] ({{lang-nl|Batavia}}) — крэпасць, закладзеную галандцамі на месцы [[Сунды|сунданскага]] селішча Джаякерта ({{lang-id|Jayakerta}}), якое, у сваю чаргу, было раней створана на месцы Сунда-Келапы{{sfn|Всемирная история|1958a|loc=Т. IV}}{{sfn|Всемирная история|1958b|loc=Т. V}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=178}}{{sfn|Ricklefs|2002|p=36—44}}. Да пачатку [[1720-я|1720-х гадоў]] НОІК удалося выцесніць з архіпелага партугальцаў — адзіным валоданнем, якое атрымалася ўтрымаць Лісабону, была ўсходняя частка вострава [[Тымор]]. У [[1727]] годзе, пасля серыі ваенных сутыкненняў з галандцамі, апошніх уладанняў тут пазбавіліся брытанцы (засваенне імі паўночнай часткі Калімантана і [[Сінгапур]]а пачалося значна познае, у [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзі]]){{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=180}}. Дамогшыся фактычнай манаполіі на каланізацыю тэрыторыі Інданезіі, галандцы паступова пашыралі свае ўладанні. Першачарговаму засваенню падвергнуліся Малукі і Ява. Пры гэтым у непасрэдную ўласнасць НОІК анексаваліся адносна невялікія пляцоўкі ўзбярэжных тэрыторый. Асноўным метадам кантролю было ўскоснае кіраванне: Кампанія падначальвала фармальна незалежныя дзяржаўныя ўтварэнні архіпелага, складаючы з імі ў той ці іншай форме нераўнапраўныя пагадненні. Да тубыльскіх кіраўнікоў, зазвычай, прыкамандзіроўваліся каланіяльныя кіраўнікі — так званыя {{нп3|Рэзідэнт, Нідэрландская Ост-Індыя|рэзідэнты|nl|Resident (bestuurder)}}, што мелі паўнамоцтвы кантраляваць іх знешнія зносіны, а таксама асноўную гаспадарчую дзейнасць на адпаведных тэрыторыях<ref name="БСЭ" />. Асноўнымі метадамі эксплуатацыі асады ў гэты перыяд сталі ўвядзенне дадатковых форм падаткаабкладання і прымусовая вытворчасць сельскагаспадарчай прадукцыі. З тае прычыны, што яшчэ да канца XVII стагоддзя попыт на спецыі і вострыя заправы ў Еўропе значна панізіўся, галандцам давялося істотна дыверсіфікаваць адпаведную аграрную наменклатуру. На Яве, Суматры, Сулавесі і Малуках была створана вялікая колькасць {{нп3|Плантацыя|плантацый|ru|Плантация}} [[кава|кавы]], [[Цукровы трыснёг|цукровага трыснягу]], [[тытунь|тытуню]], {{нп3|Індыгафера фарбавальная|індыга|ru|Индигофера красильная}}, {{нп3|Цік, дрэва|цікавага дрэва|ru|Тик (дерево)}}<ref name="БСЭ" />. Праявы супраціўлення з боку мясцовых кіраўнікоў і народныя хваляванні душыліся сілавым шляхам. Тэхнічная і арганізацыйная перавага галандцаў забяспечвала ім, зазвычай, хуткую перамогу над праціўнікам пры адносна нязначных стратах. Найболей маштабнымі канфліктамі, што запатрабавалі ад НОІК ужывання значных ваенных сіл і сур’ёзных фінансавых выдаткаў, сталі паўстанні пад кіраўніцтвам Трунаджоя і Сурапаці, што адбыліся на Яве, адпаведна, у [[1674]]—[[1679]] і [[1684]]—[[1706]] гадах<ref name="БСЭ" />. Сістэматычна практыкавалася тактыка ўмяшання ў войны ці ўнутраныя смуты мясцовых дзяржаў дзеля іх паслаблення і наступнага падначалення. Найболей маштабныя аперацыі падобнага роду былі праведзены ў сярэдзіне [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] ў дачыненні найбуйнейшай з гэтых дзяржаў — яванскага султаната Матарам. Умяшаўшыся ў зваду прадстаўнікоў мясцовай кіруючай дынастыі, Кампанія ў [[1755]] годзе дамаглася рассячэння султанату. Паводле ўмоў {{нп3|Гіянцкае пагадненне|Гіянцкага пагаднення|ru|Гиянтское соглашение}} значная частка Матарама далучалася да ўладанняў НОІК, а на астатняй яго тэрыторыі ўтвараліся два новыя, залежныя ад НОІК султанат: {{нп3|Султанат Джак'якарта|Джак'якарта|ru|Джокьякарта (султанат)}} і {{нп3|Султанат Суракарта|Суракарта|en|Surakarta Sultanate}}. Пры гэтым, імкнучыся забяспечыць лаяльнасць мясцовай [[Феадалізм|феадальнай]] [[Шляхта|шляхты]], галандцы досыць рэдка паддавалі рэпрэсіям нават тых яе прадстаўнікоў, якія выступалі супраць іх са зброяй у руках, аддаючы перавагу, па магчымасці, прымушаць праціўніка да капітуляцыі на ганаровых умовах. Так, {{нп3|Радэн Маз Саід|Радэн Маз Саід|en|Mangkunegara I}}, які не прызнаў умовы Гіянцкага пагаднення пасля свайго вайсковага паражэння, атрымаў у спадчыннае кіраванне княства {{нп3|Мангкунегаран|Мангкунегаран|en|Mangkunegaran Palace}}, тэрыторыя якога была адрынута ад Суракарты<ref name="БСЭ" /><ref name="VOC end"/>. Нягледзячы на поспехі каланізатарскай дзейнасці НОІК, апошняя чвэрць XVIII стагоддзя стала перыядам рэзкага пагаршэння яе фінансава-эканамічнага становішча. Пад уплывам наступстваў няўдалай для Нідэрландаў {{нп3|Чацвёртая англа-галандская вайна|англа-галандскай вайны 1780—1784 гадоў|ru|Четвёртая англо-голландская война}} і змен міжнароднай эканамічнай кан’юнктуры Кампанія аказалася ў глыбокім крызісе, які стаў для яе пагібельным: у [[1796]] годзе кіраванне НОІК, якая збанкрутавала, было перададзена нідэрландскаму ўрадаваму камітэту па ост-індскім справам. У [[1798]] годзе [[Батаўская рэспубліка]] прыняла на сябе ўсе пагадненні, даўгі і абавязкі Кампаніі, а ў [[1800]] годзе яна была канчаткова {{нп3|Ліквідацыя юрыдычнай асобы|ліквідавана|en|Liquidation}}<ref name="БСЭ" /><ref name="VOC end"/>. === Прамая залежнасць ад Нідэрландаў (1798—1942) === ==== Перыяд напалеонаўскіх войнаў і брытанскай акупацыі (1798—1824) ==== [[Файл:George Francis Joseph - Sir Thomas Stamford Bingley Raffles.jpg|thumb|left|240px|Томас Стэмфард Рафлз. Партрэт працы Дж. Ф. Джозефа [[1817]] года.]] Залежнасць ад НОІК змянілася аналагічнымі адносінамі калоніі непасрэдна з Нідэрландамі, прытым падобная трансфармацыя не мела на ўвазе істотных змен сістэмы каланіяльнага кіравання — адміністрацыяй Ост-Індыі па-ранейшаму кіраваў генерал-губернатар, які прадстаўляў ужо не НОІК, а непасрэдна нідэрландскі ўрад. У той жа час, з улікам падначалення ў гэты перыяд Нідэрландаў [[Першая французская імперыя|напалеонаўскай Францыяй]], чарговы генерал-губернатар, {{нп3|Херман Вілем Дандэлс|Херман Вілем Дандэлс|ru|Данделс, Херман Виллем}}, які прыбыў на Яву ў [[1808]] годзе, атрымаў гэта прызначэнне ад [[Людовік I Банапарт|Людовіка I Банапарта]] і, адпаведна, праводзіў курс на забеспячэнне менавіта французскіх інтарэсаў, што складаліся, перад усім, у абароне тэрыторыі Нідэрландскай Ост-Індыі ад брытанцаў. Апошнія, знаходзячыся ў стане вайны як з французамі, так і з іх [[Сатэліт (палітыка)|сатэлітамі]] — галандцамі, ужо распачалі да гэтага часу шэраг уварванняў у перыферыйныя раёны калоніі, захапіўшы, у прыватнасці, астравы {{нп3|Архіпелаг Банда|Банда|ru|Банда (архипелаг)}} і Цернаце. Засяродзіўшы высілкі на абароне Явы як галоўнага вострава нідэрландскіх уладанняў, Дандэлс не толькі праводзіў маштабныя мабілізацыйныя працы і прыступіў да паскоранага развіцця ваеннай інфраструктуры, але і павёў курс на цэнтралізацыю сістэмы грамадзянскай адміністрацыі і рэзкае абмежаванне ўлады тубыльскіх кіраўнікоў. Усё гэта адбывалася ў цяжкіх сацыяльна-эканамічных умовах: якая ажыццяўлялася [[Каралеўскі ваенна-марскі флот Вялікабрытаніі|брытанскім флотам]] {{нп3|марская блакада|марская блакада|ru|Морская блокада}} калоніі звяла да мінімуму яе знешнегандлёвыя сувязі<ref name="VOC end"/>{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=223—226}}{{sfn|Ricklefs|2002|p=148}}. У жніўні [[1811]] года брытанскія войскі высадзіліся на Яве. Наступнік Дандэлса на пасту генерал-губернатара {{нп3|Ян Вілем Янсенс|Ян Вілем Янсенс|ru|Янсенс, Ян Виллем}}, які захаваў вернасць Людовіку Банапарту, цягам некалькіх тыдняў аказваў супраціўленне пры апоры на галандскія, французскія і тубыльскія падраздзяленні, аднак пасля серыі паражэнняў быў запалонены англічанамі і капітуляваў. На Яве была заснавана брытанская адміністрацыя на чале з віцэ-губернатарам ост-індскіх уладанняў Вялікабрытаніі {{нп3|Стэмфард Рафлз|Томасам Стэмфардам Рафлзам|ru|Раффлз, Стэмфорд}}. Яе фактычны кантроль практычна не шырыўся за межы вострава, аднак кіраўнікі многіх дзяржаўных утварэнняў Суматры, [[Балі (востраў)|Балі]], [[Востраў Мадура|Мадуры]], паўднёвага Калімантана прызналі суверэнітэт брытанцаў, склаўшы з іх адміністрацыяй адпаведныя дагаворы{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=227—229}}{{sfn|Ricklefs|2002|p=149}}<ref name="Raffles" />. Пад кіраўніцтвам Рафлза ў кароткія тэрміны быў праведзены шэраг істотных адміністрацыйных і эканамічных пераўтварэнняў, прытым новыя метады кіравання і гаспадарання, зазвычай, значна перасягалі па эфектыўнасці нідэрландскія. Апроч таго, у перыяд брытанскай акупацыі адміністрацыйны цэнтр калоніі быў перанесены з Батавіі ў {{нп3|Горад Багор|Бейтэнзорг|ru|Богор}} (раней, з [[1746]] года, там знаходзілася толькі летняя рэзідэнцыя галандскага генерал-губернатара)<ref name="theyo"/>{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=229—232}}{{sfn|Ricklefs|2002|pp=149—150}}. У жніўні 1816 года Ост-Індыя была вернута Вялікабрытаніяй вызваленым ад Напалеона Нідэрландам па ўмовах {{нп3|Англа-галандская канвенцыя, 1814|англа-галандскай канвенцыі|ru|Англо-голландская конвенция (1814)}}, падпісанай у Лондане [[13 жніўня]] [[1814]] года<ref name="БСЭ" />. На працягу некалькіх гадоў адміністрацыя Брытанскай Ост-Індскай кампаніі спрабавала ўтрымаць за сабой асобныя раёны Суматры і Калімантана, аднак новае міждзяржаўнае пагадненне, падпісанае [[17 сакавіка]] [[1824]] года ў Лондане, зафіксавала адмову англічан ад якіх-небудзь тэрытарыяльных прэтэнзій да галандцаў{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=234—235}}. ==== Аднаўленне нідэрландскай адміністрацыі, пашырэнне яе ўладанняў (1824 — пачатак XX стагоддзя) ==== Пасля аднаўлення нідэрландскай каланіяльнай адміністрацыі ажыццёўленыя брытанцамі адміністрацыйныя і гаспадарчыя ператварэнні падпалі пад істотны перагляд. Пры гэтым галандцы паспрабавалі ў цэлым працягнуць лінію на паскораную мадэрнізацыю сістэмы кіравання і эканамічнай эксплуатацыі калоніі. Гэтых мэт меркавалася дасягнуць, у прыватнасці, за кошт убудавання мясцовай феадальнай верхавіны ў адміністрацыйную структуру, стымуляванні самаразвівальнай таварнай вытворчасці на грунце сістэмы зямельнай рэнты-падатку, пашырэння практыкі таварна-грашовых адносін. Аднак праект рэформаў быў рэалізаваны толькі ў нязначнай ступені, і ў выніку галандская каланізацыйная мадэль не зведала прынцыповых змен. Так, тубыльскія кіраўнікі засталіся практычна не інтэграванымі ў кіраўніцкую вертыкаль: узаемадзеянне з імі па-ранейшаму ажыццяўлялася праз прыкамандзіраваных галандскіх чыноўнікаў-рэзідэнтаў, якія фармальна знаходзіліся ў статусе саветнікаў, але ў рэальнасці ва ўсё большай ступені засяроджвалі ў сваіх руках кіраванне адпаведнымі дзяржаўнымі ўтварэннямі{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=233—239}}. [[Файл:Raden Saleh - Diponegoro arrest.jpg|thumb|right|300px|Паланенне Дыпанегора. Карціна {{нп3|Радэн Салех|Радэна Салеха|ru|Раден Салех}} [[1857]] года.]] Высілкі галандцаў па ўмацаванні сваёй улады наткнуліся на сур’ёзны супраціў з боку мясцовага насельніцтва, у тым ліку, часткі шляхты: [[1820-я]] — [[1830-я]] гады былі адзначаны чарадой магутных антыкаланіяльных выступаў. Самым буйным канфліктам падобнага роду за ўсю гісторыю галандскага ўладарства ў Інданезіі стала {{нп3|Вялікая Яванская вайна|Яванская вайна 1825—1830 гадоў|ru|Яванская война}} — паўстанне пад кіраўніцтвам {{нп3|Дыпанегора|Дыпанегора|ru|Дипонегоро}}, пабочнага сына кіраўніка Джак’якарты. Цягам кароткага часу Дыпанегора, які выступіў пад лозунгамі стварэння незалежнай {{нп3|Ісламская дзяржава, канцэпцыя|ісламскай дзяржавы|en|Islamic state}}, удалося мабілізаваць добра арганізаванае апалчэнне, што налічвае дзясяткі тысяч чалавек, і нанесці некалькі адчувальных удараў галандцам. У [[1826]]—[[1828]] гадах паўсталыя кантралявалі значную частку цэнтральнай Явы, і толькі пасля істотнага павелічэння колькасці нідэрландскіх войск і ўзвядзення каланізатарамі ў канфліктных раёнах развітой сістэмы [[Фартыфікацыя|фартыфікацыйных збудаванняў]] яны былі змушаны перайсці да абарончай тактыкі. У сакавіку [[1830]] года пасля серыі паражэнняў рэшткі арміі Дыпанегора былі блакіраваны ў раёне горада {{нп3|Горад Магеланг|Магеланг|ru|Магеланг}}, пасля чаго сам ён быў захоплены ў палон<ref name="PD-3"/>. За падаўленнем паўстання Дыпанегора адбылося ўзмацненне жорсткасці кантролю над яванскімі дзяржавамі: у верасні 1830 года прадстаўнікамі Джак’якарты, Суракарты і галандскай адміністрацыі было падпісана пагадненне, што канчаткова аформіла залежнасць абодвух султанатаў ад [[Гаага|Гаагі]] ў якасці [[пратэктарат]]аў і ўпісала іх у адміністрацыйную сістэму Нідэрландскай Ост-Індыі. [[Манархія|Манархічная]] форма кіравання ў абодвух выпадках захоўвалася, аднак паўнамоцтвы султанаў набывалі галоўным чынам цырыманіяльны характар, тым часам як рэальная ўлада пераходзіла ў рукі рэзідэнтаў{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=251}}. Іншымі маштабнымі выступамі ў гэты перыяд сталі паўстанне [[1817]] года пад кіраўніцтвам {{нп3|Пацімура|Пацімуры|ru|Паттимура}} на паўднёвых Малуках і {{нп3|вайна Падры|вайна Падры|en|Padri War}} [[1821]]—[[1837]] гадоў на заходняй Суматры. Для іх падаўлення галандцам таксама запатрабавалася перакіданне ў праблемныя рэгіёны буйных вайсковых падраздзяленняў і стварэння там узмоцненай ваеннай інфраструктуры. Гэтак жа, як і на Яве, за паражэннем паўстанцаў адбылося рэзкае ўзмацненне жорсткасці каланіяльнага кантролю на месцах{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=239—243}}. [[Файл:Evolution of the Dutch East Indies (ru).png|thumb|left|360px|Пашырэнне меж нідэрландскіх уладанняў на тэрыторыі Інданезіі (канец XVIII — пачатак XX стагоддзя).]] Памянёныя паўстанні не перашкодзілі галандцам планамерна пашыраць геаграфічныя рамкі свайго ўплыву на архіпелагу і максімальна абмяжоўваць аўтаномію фармальна незалежных мясцовых дзяржаў. Калі ў пачатку 1830-х гадоў да іх непасрэдных уладанняў ставіліся тэрыторыі Явы, Мадуры, паўднёвых Малук, паўднёвага ўскрайку Суматры і паўночна-ўсходняга ўскрайку Сулавесі, тое да пачатку [[1860-я|1860-х гадоў]] пад поўны кантроль былі ўзяты цэнтральная Суматра, паўночныя Малукі і шырокія тэрыторыі на поўдні Калімантана, суверэнітэт Нідэрландаў прызналі князі Балі. Па-за гэтымі тэрыторыямі была створана сетка канцэсій і апорных пунктаў. У [[1890-я|1890-х]] — [[1900-я|1900-х гадах]] да галандскіх уладанняў былі далучаны Ламбок і іншыя астравы з ліку Малых Зондскіх, якія да таго захоўвалі незалежнасць, было пачата засваенне заходняй часткі вострава [[Новая Гвінея]], права на якую Гаага раней набыла паводле вынікаў серыі пагадненняў з Лонданам. У [[1903]] годзе ў склад Нідэрландскай Ост-Індыі быў улучаны {{нп3|султанат Ачэх|султанат Ачэх|ru|Ачех (султанат)}}, хоць {{нп3|Ачэхская вайна|арганізаванае ўзброенае супраціўленне прыхільнікаў яго незалежнасці|ru|Ачехская война}} працягвалася да [[1913]] года. Такім чынам, у [[1910-я|1910-х]] гады пад уладай Нідэрландаў завяршылася аб’яднанне ўсёй тэрыторыі сучаснай Інданезіі, насельніцтва якой у гэты перыяд складала каля 40 мільёнаў чалавек<ref name="БСЭ" />{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=274—276}}. З кіраўнікамі падначаленых мясцовых дзяржаўных фармаванняў, зазвычай, падпісваўся кароткі тыпавы дагавор, што абумоўлівала прызнанне адпаведнай тэрыторыі часткай Нідэрландскай Ост-Індыі і суверэнітэту нідэрландскага манарха, абавязкі па падпарадкаванні генерал-губернатару і адмова ад уступу ў якія-небудзь зносіны з трэцімі краінамі. За першыя два дзесяцігоддзі XX стагоддзя былі падпісана больш 250 падобных пагадненняў{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=275—276}}. Метады эканамічнай эксплуатацыі калоніі змяняліся па меры эканамічнага развіцця саміх Нідэрландаў: на змену сістэме прымусовых культур у другой палове XIX стагоддзя прыйшло [[Плантацыя|плантацыйная гаспадарка]], на Суматры, Калімантане і, у меншай ступені, на Яве і Малуках атрымала развіццё {{нп3|горная прамысловасць|горная прамысловасць|uk|Гірнича промисловість}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=265}}. Усё большае значэнне набывала рэалізацыя на мясцовым рынку галандскіх тавараў. З пачатку XX стагоддзя да актыўнага ўдзелу ў засваенні Нідэрландскай Ост-Індыі [[Гаага]]й былі дапушчаны [[Манаполія|манаполіі]] іншых еўрапейскіх краін і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]<ref name="БСЭ" />{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=7-8}}. На мяжы XIX і XX стагоддзяў нідэрландскі ўрад пачаў планамернае карэкціраванне метадаў засваення Інданезіі ўбок вызначанай лібералізацыі, абвясціўшы так званы {{нп3|Этычны курс, палітыка Нідэрландаў|«Этычны курс»|en|Dutch Ethical Policy}} ({{lang-nl|Ethische Politiek}}), які агадваў скасаванне часткі павіннасцей мясцовага насельніцтва, некаторае пашырэнне яго эканамічных праў і доступу да [[Адукацыя|адукацыі]] і [[Ахова здароўя|аховы здароўя]]{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 1|с=227-283}}. ==== Станаўленне нацыянальна-вызваленчага руху, уступ у Другую сусветную вайну (пачатак ХХ стагоддзя — 1942) ==== Найважнейшым момантам развіцця Нідэрландскай Ост-Індыі ў пачатку XX стагоддзя стала станаўленне інстытуцыялізаванага нацыянальна-вызваленчага руху. Стварэнню адпаведных грамадска-палітычных структур папярэднічаў досыць працяглы працэс фармавання нацыянальнай інданезійскай інтэлігенцыі і яе ідэалагічнай фрагментацыі. Першымі арганізацыямі, што абвясцілі сваёй канчатковай мэтай дасягненне дзяржаўнай незалежнасці, былі створаная ў [[1908]] годзе «{{нп3|Будзі ўтома|Будзі ўтома|en|Budi Utomo}}» і заснаваны ў [[1911]] годзе «{{нп3|Сарэкат Іслам|Сарэкат Іслам|ru|Сарекат Ислам}}» — першая выступала пад свецкімі, другая — пад мусульманскімі лозунгамі. Неўзабаве пад уплывам працэсаў, што адбываліся ў Расіі і Еўропе, сфармавалася вельмі актыўнае левае крыло руху: у [[1914]] годзе была створана першая [[Сацыял-дэмакратыя|сацыял-дэмакратычная]] ячэйка, у [[1920]] годзе аформілася [[Камуністычная партыя Інданезіі]]. У 1927 годзе была заснавана [[Нацыянальная партыя Інданезіі]] на чале з [[Сукарна]] — будучыняй {{нп3|Спіс прэзідэнтаў Інданезіі|прэзідэнтам краіны|ru|Список президентов Индонезии}}, якая хутка стала адной з ключавых палітычных сіл калоніі. У пачатку [[1930-я|1930-х гадоў]] Сукарна былі сфармуляваны прынцыпы ''мархаэнізму'' — дактрыны, якая прадугледжвала незалежнае развіццё Інданезіі па сацыялістычным шляху з нацыянальнай спецыфікай, што стала ідэалогіяй найболей магутнай плыні ў рамках нацыянальна-вызваленчага руху<ref name="БСЭ" />{{sfn|Всемирная история|1960|loc=Т. VII}}{{sfn|Всемирная история|1961|loc=Т. VIII}}. Імкнучыся збіць хвалю вызваленчага руху, галандцы шукалі шляхі ўзаемадзеяння з часткай нацыянальнай інданезійскай грамадска-палітычнай эліты. Так, у [[1918]] годзе быў сфармаваны першы ў гісторыі Ост-Індыі паважны орган — {{нп3|Савет народных прадстаўнікоў, Інданезія|Народны савет|ru|Совет народных представителей (Индонезия)}} ({{lang-nl|Volksraad}}), у склад якога ўваходзілі засядацелі, якія прадстаўлялі як нідэрландскую каланіяльную адміністрацыю, так і карэннае насельніцтва Ост-Індыі, а таксама шматлікую і ўплывовую {{нп3|Кітайцы ў Інданезіі|кітайскую|en|Chinese Indonesians}} абшчыну. Першапачаткова савет надзяляўся выключна дарадчымі функцыямі: у прыватнасці, генерал-губернатару загадвалася «кансультавацца» з ім па фінансавых пытаннях. У [[1925]] годзе савет атрымаў права заканадаўчай ініцыятывы, аднак усе яго рашэнні падлягалі зацвярджэнню генерал-губернатарам<ref name="SitusDPR-Sejarah"/>. У першай чвэрці XX стагоддзя дзякуючы досыць умеранаму настрою асноўных нацыянальна-вызваленчых сіл і вызначанаму лібералізму галандскай адміністрацыі сацыяльна-палітычнае становішча ў калоніі заставалася адносна стабільнай. Аднак з сярэдзіны [[1920-я|1920-х гадоў]] мясцовая кампартыя і шэраг саюзных ёй арганізацый узялі курс на гвалтоўнае скіданне ўлады Нідэрландаў, што прывяло да двух буйных узброеных паўстанняў на Яве і Суматры — адпаведна, у лістапада-снежні [[1926]] года і ў студзені [[1927]] года. За падаўленнем гэтых выступаў адбылася серыя рэпрэсій у дачыненні лідараў левага руху, аднак доўгатэрміновага ўзмацнення жорсткасці каланіяльнай палітыкі галандцаў не адбылося — у канцы 1920-х — 1930-х гадах курс на паэтапную лібералізацыю быў працягнуты{{sfn|Всемирная история|1962|loc=Т. IX}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=25-27}}. Да канца 1920-х гадоў ставіцца ўваходжанне ў актыўны грамадскі ўжытак самой назвы «''Інданезія''», уведзенай у навуковы лексікон у другой палове XIX стагоддзя шэрагам заходніх спецыялістаў. Рубежнай падзеяй у гэтым плане лічыцца правядзенне ў Джакарце [[27 кастрычніка|27]]—[[28 кастрычніка]] [[1928]] года кангрэса моладзевых арганізацый нацыянальна-вызваленчага толку, падчас якога быў упершыню публічна выкананы [[Гімн Інданезіі|гімн «Вялікая Інданезія»]] ({{lang-id|Indonesia Raya}}) і абвешчана так званая «Клятва моладзі» ({{lang-id|Sumpah Pemuda}}) — прысяга на вернасць адзінай радзіме — Інданезіі, адзінай нацыі — інданезійскай, адзінай мове — інданезійскай{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=28-29}}. {{цытата| Першае: Мы, сыны і дачкі Інданезіі, прызнаём адну Радзіму — інданезійскую зямлю. Другое: Мы, сыны і дачкі Інданезіі, прызнаём прыналежнасць да адной нацыі — інданезійскай нацыі. Трэцяе: Мы, сыны і дачкі Інданезіі, з'яўляемся прыхільнікамі мовы, якая нас аб'ядноўвае — інданезійскай мовы. '''Клятва моладзі, 28 кастрычніка 1928 года'''}} У пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў сілу нейтралітэту Нідэрландаў Інданезія не была залучана ў вайсковыя дзеянні ці падрыхтоўкі. Аднак пасля {{нп3|Галандская аперацыя, 1940|акупацыі Нідэрландаў|en|Battle of the Netherlands}} у маі [[1940]] года [[Трэці рэйх|гітлераўскай Германіяй]] нідэрландскі ўрад, што перабраўся ў Лондан, абвясціў пра ўдзел сваіх узброеных сіл, што заставаліся ў калоніях, у вайне на баку [[Антыгітлераўская кааліцыя|антыгітлераўскай кааліцыі]]{{sfn|Всемирная история|1965|loc=т. X|name=ВИ10}}. У маі ж у Інданезіі было ўведзена [[ваеннае становішча]], адміністрацыя калоніі разгарнула маштабныя мабілізацыйныя працы, на Яве, Суматры і некаторых іншых астравах былі размешчаны падраздзяленні ўзброеных сіл саюзнікаў — брытанцаў і [[Аўстралія|аўстралійцаў]]. [[7 снежня]] [[1941]] года, адразу пасля нападу [[Японія|Японіі]] на [[Пёрл-Харбар]], генерал-губернатар {{нп3|Ц'ярда ван Стакенборг Стахаўвер|Ц'ярда ван Стакенборг Стахаўвер|en|Tjarda van Starkenborgh Stachouwer}} абвясціў пра тое, што Нідэрландская Ост-Індыя знаходзіцца ў стане вайны з ёй. У студзені сілы {{нп3|Каралеўская галандская ост-індская армія|Каралеўскай нідэрландскай ост-індскай арміі|ru|Королевская голландская ост-индская армия}} былі падначалены аб’яднанаму {{нп3|ABDA|камандаванню амерыкана-брытана-галандска-аўстралійскіх сіл|en|American-British-Dutch-Australian Command}}, сфармаванаму для супрацьстаяння японцам у [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй Азіі]]{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=38-41}}. === Перыяд японскай акупацыі (1942—1945) === {{main|Японская акупацыя Інданезіі}} [[Файл:JapaneseOccupiedIndonesia (ru).png|thumb|left|360px|Падзел тэрыторыі Інданезіі на зоны адказнасці розных злучэнняў узброеных сіл Японіі ў перыяд акупацыі.]] {{нп3|Аперацыя ў Галандскай Ост-Індыі|Баявыя дзеянні на тэрыторыі Інданезіі|ru|Операция в Голландской Ост-Индии}} пачаліся ў студзені [[1942]] года пасля ўварвання японцаў на востраў {{нп3|Востраў Таракан|Таракан|ru|Таракан (остров)}}. Супраціўленне саюзнікаў было нядоўгачасовым: пасля серыі прайграных марскіх бітваў у акваторыі Яванскага мора і невялікіх па маштабе сухапутных баявых сутыкненняў на Калімантане, Суматры і Яве ў лютым — сакавіку 1942 года іх асноўныя сілы былі запалонены ці эвакуіраваны (толькі ва ўсходняй частцы архіпелага вайсковыя дзеянні працягваліся да пачатку [[1943]] года). [[9 сакавіка]] Ц. ван Стакенборг Стахаўвер падпісаў пагадненне пра безумоўную [[Капітуляцыя|капітуляцыю]]{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=41-42}}<ref name="Occupation" />. З улікам памераў тэрыторыі Інданезіі яе акупацыйнае кіраванне было дэцэнтралізавана і ажыццяўлялася праз адпаведныя структуры розных злучэнняў японскіх узброеных сіл: Ява і [[Мадура]] адводзіліся ў зону акупацыі 16-ай арміі, Суматра і шэраг прылеглых астравоў — у зону акупацыі 25-ай арміі, большая частка астатняй тэрыторыі — у зону акупацыі 2-га флоту. Архіпелагі [[Астравы Рыау|Рыау]], [[Астравы Натуна|Бунгуран]] і яшчэ некалькі невялікіх астраўных тэрыторый, прылеглых да Малакскага паўвострава, былі адведзены ў зону адказнасці войск, што акупавалі брытанскія калоніі — Сінгапур, [[Брытанская Малая|Малаю]] і [[Саравак]]<ref name="Occupation" /><ref name="ВИ10" />. Як і на іншых заваяваных тэрыторыях Паўднёва-усходняй Азіі, японская акупацыйная адміністрацыя, імкнучыся заручыцца максімальнай падтрымкай мясцовага насельніцтва, праводзіла ў Інданезіі курс на стымуляванне нацыяналістычных, антыеўрапейскіх настрояў, падкрэсліваючы этнічную і культурную блізкасць паміж інданезійцамі і японцамі. Вызваленыя з турмаў асуджаныя да вайны галандцамі лідары нацыянальна-вызваленчага руху (у тым ліку Сукарна) прыцягваліся да супрацоўніцтва: пад кантролем японскіх улад ім дазвалялася стварэнне грамадска-палітычных структур нацыяналістычнага толку. Так, пад кіраўніцтвам Сукарна ў 1942 годзе была заснавана арганізацыя ПУТЭРА ({{lang-id|PUTERA, Pusat Tenaga Rakyat}} — «Цэнтр народнай сілы»), ператвораная ў {{nobr|[[1943]] годзе}} ў «Саюз вернасці народа Явы». Апроч таго, у супрацоўніцтва з побач мясцовых дзеячаў японцамі было сфармавана інданезійскае вайсковае апалчэнне {{iw|ПЕТА|ПЕТА|en|PETA (Indonesia)}} ({{lang-id|PETA, Pembela Tanah Air}} — «Абаронцы радзімы»), у шэрагі якога да [[1945]] годзе былі мабілізаваны больш 37 тысяч мясцовых жыхароў{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=43-44}}<ref name="ПЕТА"/>. Гэтая палітыка мела поспех: да супрацоўніцтва з японцамі ў пачатковы перыяд акупацыі схілілася большая частка нацыянальнай эліты краіны і досыць шырокія грамадскія пласты. Аднак падтрымка японскай адміністрацыі сярод інданезійцаў значна саслабла пасля праведзенай акупантамі маштабнай мабілізацыі мясцовага насельніцтва на прымусовыя сельскагаспадарчыя і вайскова-інжынерныя працы і сістэматычнага гвалтоўнага вынятку харчу. У 1943—1945 гадах у розных раёнах Інданезіі адбываліся антыяпонскія выступы, у тым ліку з удзелам фармаванняў ПЕТА, якія, зазвычай, жорстка душыліся{{sfn|Всемирная история|1965|loc=Т. X}}<ref name="Occupation" />{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=44-45}}. У 1945 годзе, спрабуючы захаваць падтрымку сярод інданезійскіх нацыяналістаў, японская адміністрацыя абвясціла пра пачатак практычнай падрыхтоўкі да падавання Інданезіі дзяржаўнай незалежнасці. З гэтай мэтай у сакавіку 1945 года быў сфармаваны Даследчыцкі камітэт па падрыхтоўцы інданезійскай незалежнасці ({{lang-id|Badan Penyelidik Usaha Persiapan Kemerdekaan Indonesia, BPUPKI}}) ў складзе некалькіх дзясяткаў актывістаў мясцовага нацыянальна-вызваленчага руху (у іх ліку — Сукарна і будучы {{нп3|Спіс віцэ-прэзідэнтаў Інданезіі|віцэ-прэзідэнт краіны|ru|Список вице-президентов Индонезии}} {{нп3|Махамад Хата|Махамад Хата|ru|Хатта, Мохаммад}}). Даследчыцкім камітэтам быў падрыхтаваны праект інданезійскай канстытуцыі; на адным з яго пасяджэнняў [[1 чэрвеня]] 1945 года Сукарна абвясціў прынцыпы {{нп3|Панча Сіла|Панча Сіла|en|Pancasila (politics)}}, якія сталі пазней асновай дзяржаўнай ідэалогіі Інданезіі. [[7 жніўня]] 1945 года для разгляду напрацовак Даследчыцкага камітэта была сфармавана Камісія па падрыхтоўцы незалежнасці Інданезіі, КПНІ ({{lang-id|Panitia Persiapan Kemerdekaan Indonesia, PPKI}}), старшынёй якой быў абраны Сукарна{{sfn|Ricklefs|2002|pp=197}}. [[8 жніўня]] падчас сустрэчы з камандуючым {{нп3|Паўднёвая група армій|Паўднёвай групы армій|en|Southern Expeditionary Army Group}} Японіі [[фельдмаршал]]ам {{нп3|Хісаіці Тэрауці|Хісаіці Тэрауці|ru|Тэраути, Хисаити}} ў [[В’етнам]]е Сукарна і Хата атрымалі згоду японскага боку на аб’яву незалежнасці пры выкананні шэрага ўмоў [[Токіа]]. Аднак ва ўмовах надыходзячага вайсковага паражэння японцаў працэс узгаднення з імі пытання незалежнасці быў перапынены{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=47-48}}<ref name="Occupation" /><ref name="War of Ind" />. Фармальна японская акупацыя Інданезіі завяршылася [[15 жніўня]] 1945 года пасля афіцыйнага [[Акт аб капітуляцыі Японіі|аб’явы японскім урадам пра капітуляцыю]]. Аднак японскія войскі працягвалі заставацца на інданезійскай тэрыторыі яшчэ цягам некалькіх тыдняў да іх раззбраення і вывазу сіламі [[Антыгітлераўская кааліцыя|саюзнікаў]]{{sfn|Всемирная история|1965|loc=Т. X}}<ref name="War of Ind" />. == Перыяд незалежнага развіцця (1945 — цяперашні час) == === Перыяд барацьбы за незалежнасць (1945—1950) === {{гл. таксама|Дэкларацыя незалежнасці Інданезіі|Вайна за незалежнасць Інданезіі}} [[Файл:Presiden Sukarno (retouched).jpg|thumb|right|240px|[[Сукарна]] — першы прэзідэнт Інданезіі. Фатаграфія 1949 года.]] {{нп3|Дэкларацыя незалежнасці Інданезіі|Незалежнасць краіны была абвешчана|ru|Декларация независимости Индонезии}} ў Джакарце Сукарна і Хатам [[17 жніўня]] 1945 года. [[18 жніўня]] ў якасці часовага паважнага органа дзяржавы на базе Камісіі па падрыхтоўцы незалежнасці быў сфармаваны Цэнтральны Нацыянальны Камітэт Інданезіі ({{lang-id|Komite Nasional Indonesia Pusat, KNIP}}), які ў той жа дзень зацвердзіў канстытуцыю, якая прадугледжвала пабудову [[Унітарная дзяржава|ўнітарнай]] [[Прэзідэнцкая рэспубліка|прэзідэнцкай рэспублікі]] і абраў Сукарна і Хату, адпаведна, прэзідэнтам і віцэ-прэзідэнтам краіны{{sfn|Taylor|2003|p=3}}<ref name="War of Ind" />{{sfn|Ricklefs|2002|pp=198}}. Ва ўмовах бяздзейнасці японскіх войск і адсутнасці сіл саюзнікаў у жніўні — верасні 1945 года ўраду Сукарна ўдалося сфармаваць асноўныя інстытуты дзяржаўнай улады. Аднак у кастрычніку ўзброеныя фармаванні Рэспублікі ўступілі ў канфрантацыю з войскамі Вялікабрытаніі, што высадзіліся на Яве і Суматры для вывазу адтуль японцаў і [[ваеннапалонныя|ваеннапалонных]] саюзнікаў, якія змяшчаліся ў шматлікіх [[Канцэнтрацыйны лагер|канцэнтрацыйных лагерах]] (на Калімантане, [[Востраў Сулавесі|Сулавесі]], [[Малукскія астравы|Малукскіх]] і [[Малыя Зондскія астравы|Малых Зондскіх астравах]] з гэтымі ж мэтамі высадзіліся аўстралійскія часткі, на {{нп3|Заходняя Новая Гвінея|Заходні Ірыян|ru|Западная Новая Гвинея}} і прылеглыя да яго астравы — амерыканскія). У кастрычніку брытанцы фактычна ўзялі пад кантроль Джакарту, апагея ж канфлікт дасягнуў у лістападзе, калі падчас шматдзённага штурму [[Сурабая|Сурабаі]] англічанамі загінулі не менш 20 тысяч інданезійцаў. Адначасна ў некаторых рэгіёнах адбыліся сутыкненні з японскімі часткамі, што не жадалі здаваць зброю інданезійцам{{sfn|Всемирная история|1977|loc=Т. XI}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=61-62}}<ref name="War of Ind" />. Паралельна працягвалася фармаванне палітычных структур Рэспублікі. Адмовіўшыся пад ціскам сваіх апанентаў ад пабудовы прэзідэнцкай рэспублікі з аднапартыйнай сістэмай, Сукарна пайшоў на істотную лібералізацыю дзяржаўнай мадэлі. Да пачатку [[1946]] года былі створаны 10 палітычных партый, заснаваны пост {{нп3|Спіс прэм'ер-міністраў Інданезіі|прэм'ер-міністра|ru|Список премьер-министров Индонезии}} (першым яго заняў сацыяліст {{нп3|Сутан Шарыр|Сутан Шарыр|ru|Шарир, Сутан}}), якому быў падначалены ўрад, за кошт чаго прэзідэнцкія паўнамоцтвы аказаліся істотна падрэзаны{{sfn|Всемирная история|1977|loc=Т. XI}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=65-66}}. У студзені [[1946]] года пачаліся сутыкненні з галандцамі, якія вярнуліся ў былую калонію — Гаага адмовілася прызнаваць незалежнасць краіны і павяла курс на аднаўленне свайго суверэнітэту над ёй. У студзені ж сталіца Рэспублікі была часова перанесена ў Джак’якарту, бо кантроль над Джакартай перайшоў ад брытанцаў, якія прыступілі да эвакуацыі, да нідэрландскай адміністрацыі{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=63}}{{sfn|Poerwokoeoemo|1984|с=84-86}}. На Яве і Суматры вайсковыя дзеянні завярнуліся з вялікай інтэнсіўнасцю, тым часам як іншыя астравы Інданезіі, дзе ўлада Рэспублікі фактычна не была ўсталявана, галандцам удалося заняць з мінімальнымі цяжкасцямі{{sfn|Всемирная история|1977|loc=Т. XI}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=69}}<ref name="War of Ind" />. Пасля дзесяцімесячных баявых дзеянняў, што выматалі абодва бакі, пры брытанскім пасрэдніцтве [[12 лістапада]] 1946 года было падпісана {{нп3|Лінгаджацкае пагадненне|Лінгаджацкае пагадненне|ru|Лингаджатское соглашение}}, паводле якога Нідэрланды [[дэ-факта]] прызнавалі суверэнітэт Рэспублікі Інданезіі ў межах Явы, Суматры і Мадуры. На астатняй тэрыторыі былой калоніі прадугледжвалася стварэнне пры падтрымцы [[Гаага|Гаагі]] шэрага квазі-незалежных дзяржаў, якія разам з Рэспублікай Інданезіяй сфармавалі б {{нп3|Злучаныя Штаты Інданезіі|Злучаныя Штаты Інданезіі|ru|Соединённые Штаты Индонезии}}, ЗШІ ({{lang-id|Republik Indonesia Serikat, RIS}}) — [[Федэрацыя|федэратыўнае]] ўтварэнне, якая, валодаючы дзяржаўным суверэнітэтам, знаходзілася б у нейкай {{нп3|Унія|уніі|ru|Уния}} з Нідэрландамі{{sfn|Всемирная история|1977|loc=Т. XI}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=69-70}}. Аднак у ліпені [[1947]] года галандскія войскі зноў уварваліся на Яву і Суматру пад падставай парушэння інданезійцамі ўмоў перамір’я. Цягам некалькіх тыдняў ім удалося акупаваць практычна ўсю тэрыторыю Рэспублікі, і вайна з боку інданезійцаў набыла галоўным чынам партызанскі характар. Актыўная палітычная падтрымка Інданезіі [[СССР|Савецкім Саюзам]] і шэрагам іншых дзяржаў прывяла да ўмяшання ў канфлікт [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]], пры пасрэдніцтве якой [[17 студзеня]] [[1948]] года было падпісана {{нп3|Рэнвільскае пагадненне|Рэнвільскае пагадненне|ru|Ренвильское соглашение}}, якое аднавіла асноўныя палажэнні Лінгаджацкай дамоўленасці і пры гэтым падрэзала тэрыторыю Рэспублікі Інданезіі: да яе адыходзіла толькі прыкладна палова Явы (два не злучаныя паміж сабой [[анклаў|анклавы]] на захадзе і ўсходзе вострава) і большая частка Суматры{{sfn|Всемирная история|1977|loc=Т. XI}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=76}}<ref name="War of Ind" />. Унутраная сітуацыя ў Рэспубліцы была вельмі нестабільнай у сілу як цяжкага сацыяльнага становішча, так і вострага супрацьстаяння розных палітычных сіл. У 1947—48 гадах некалькі разоў змяняўся або істотна перафармоўваўся ўрад. У верасні — лістападзе КПІ і шэраг саюзных ёй арганізацый паднялі {{нп3|Мадыўнскі мяцеж|ўзброены мяцеж у Мадыўне|ru|Мадиунский мятеж}}, падаўлены ўрадавымі войскамі{{sfn|Всемирная история|1977|loc=Т. XI}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=77-82}}. У снежні 1948 года Рэнвільскае пагадненне было сарвана: галандцы аднавілі баявыя дзеянні, захапіўшы Джак’якарту і ўзяўшы ў палон Сукарна і Хату (сталіца Рэспублікі была перанесена ў [[Букіцінгі]]){{sfn|Poerwokoeoemo|1984|с=87}}. Паралельна на падкантрольных Нідэрландам тэрыторыях ствараліся новыя дзяржавы, улады якіх былі цалкам лаяльныя былой метраполіі{{sfn|Всемирная история|1977|loc=Т. XI}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=78}}<ref name="War of Ind" />. Пасля новага ўмяшання ААН бакі вярнуліся да перамоў. У маі было дасягнута перамір’е, паводле ўмоў якога галандскія войскі пакінулі Джак’якарту, якая пасля вяртання туды вызваленых Сукарна і Хаты зноў знайшла сталічны статус. Паводле вынікаў мінулай у жніўні — лістападзе [[1949]] года [[Гаагская канферэнцыя круглага стала|Канферэнцыі круглага стала]] было абвешчана стварэнне Злучаных Штатаў Інданезіі са сталіцай у Джакарце ў складзе 16 дзяржаў, у тым ліку Рэспублікі Інданезіі, у межах, вызначаных Рэнвільскім пагадненнем. Гаага пры гэтым захоўвала свой кантроль над Заходнім Ірыянам. У снежні Сукарна быў абраны прэзідэнтам, Хата — віцэ-прэзідэнтам ЗШІ, абавязкі ж прэзідэнта Рэспублікі Інданезіі, сталіца якой заставалася ў Джак’якарце, былі перададзены {{нп3|Асаат|Асаату|en|Assaat}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=88-90}}<ref name="War of Ind" />. Існаванне ЗШІ аказалася нядоўгачасовым. У лютым [[1950]] года пасля няўдалай спробы захопу Джакарты ўзброеным фармаваннем {{нп3|Армія справядлівага цара|Армія справядлівага цара|en|Legion of Ratu Adil}} з тэрыторыі заходнеяванскага штата {{нп3|Пасундан|Пасундан|en|Pasundan}} апошні быў далучаны да Рэспублікі Інданезіі. Цягам наступных месяцаў практычна ўсе штаты самахоць або пасля нядоўгачасовых вайсковых сутыкненняў увайшлі ў склад Рэспублікі. 17 жніўня 1950 года ў Джакарце Рэспубліка Інданезія была зноў абвешчана ў якасці ўнітарнай дзяржавы, што ўключала ў сваю тэрыторыю асноўную частку былой Нідэрландскай Ост-Індыі (далучэнне {{нп3|Рэспубліка Паўднёва-Малукскіх астравоў|паўднёвай часткі Малукскіх астравоў|ru|Республика Южно-Молуккских островов}} да Рэспублікі было завершана ў кастрычніку, пад кантролем галандцаў заставалася заходняя частка вострава Новая Гвінея). Прэзідэнтам дзяржавы быў абраны Сукарна{{sfn|Всемирная история|1977|loc=Т. XI}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=91-96}}<ref name="War of Ind" /><ref name="Papua Choice" />. === Перыяд «Ліберальнай дэмакратыі» (1950—1957) === [[Файл:Soekarno at Gedung Merdeka Bandung.JPG|thumb|right|300px|Выступ Сукарна на адкрыцці Канферэнцыі краін Азіі і Афрыкі ў Бандунгу [[18 красавіка]] 1955 года. Рэканструкцыя з выкарыстаннем васковых фігур у бандунгскім музеі Канферэнцыі.]] Узноўленая Рэспубліка Інданезія атрымала ў спадчыну палітычную сітуацыю, якая сфармавалася ў гады барацьбы за незалежнасць, што характарызавалася перад усім ярка выяўленай шматпартыйнасцю і ўзрастаючай актыўнасцю заканадаўчых органаў улады. Прынятая пад ціскам найбуйнейшых партый у жніўні 1950 года часовая канстытуцыя, што замяніла асноўны закон 1945 года, прадугледжвала ператварэнне Інданезіі з прэзідэнцкай у [[Парламенцкая рэспубліка|парламенцкую рэспубліку]]. Паўнамоцтвы кіраўніка дзяржавы кардынальна звужаліся, істотна ўзрастала роля прэм’ер-міністра і парламента — [[Савет народных прадстаўнікоў, Інданезія|Савета народных прадстаўнікоў]] (СНП). З улікам падобных палітычных пераўтварэнняў наступны перыяд развіцця Інданезіі (да лютага [[1957]] года) атрымаў назву «{{нп3|Ліберальна-дэмакратычны перыяд у Інданезіі|Ліберальнай дэмакратыі|en|Liberal democracy period in Indonesia}}» ({{lang-id|Demokrasi Liberal}}){{sfn|Всемирная история|1979|loc=Т. XII}}<ref name="Sejarah DPR"/>. Для гэтага перыяду быў характэрны невысокі ўзровень палітычнай стабільнасці, абумоўлены як вастрынёй сацыяльна-эканамічных праблем, так і досыць канфліктнымі адносінамі паміж рознымі палітычнымі сіламі. Урады аказваліся вельмі разнастайнымі па складзе і, зазвычай, недаўгавечнымі, а актыўная і незалежная дзейнасць СНП нярэдка ўступала ў супярэчнасць з зацікаўленасцямі выканаўчай улады. Найболей сур’ёзная калізія адбылася восенню [[1952]] года, калі інданезійскае вайсковае кіраўніцтва адмовілася выконваць рашэнне парламента пра скарачэнне {{нп3|Нацыянальная армія Інданезіі|нацыянальных узброеных сіл|ru|Национальная армия Индонезии}}. Вымогі СНП пра адстаўку вышэйшага генералітэту і рэарганізацыі Міністэрства абароны прывялі да так званага «інцыдэнту [[17 кастрычніка]] 1952 года» — масавых антыпарламенцкіх выступленнях, у якіх узялі ўдзел не толькі вайсковыя, але і значная колькасць грамадзянскага насельніцтва, якое спачувала ім. Канфлікт удалося ўрэгуляваць толькі дзякуючы асабістаму ўмяшанню Сукарна, які заклікаў вайсковых да парадку і дамогся ад парламентарыяў істотнага карэкціравання праграмы скарачэння арміі{{sfn|Всемирная история|1979|loc=Т. XII}}{{sfn|Ricklefs|2002|pp=299}}{{sfn|Panduan Parlemen|2001|с=299}}. З сярэдзіны [[1950-я|1950-х гадоў]] прэзідэнт Сукарна ва ўсё большай ступені схіляўся да ўкаранення [[Сацыялізм|сацыялістычных]] метадаў кіравання эканомікай і паступоваму палітычнаму збліжэнню з [[СССР|Савецкім Саюзам]], што, у сваю чаргу, выклікала рэзкае непрыманне правых і мусульманскіх партый. Адначасна праводзіўся знешнепалітычны курс, скіраваны на ўмацаванне лідарства Інданезіі сярод краін у стадыі развіцця. Важным крокам у гэтым кірунку стала правядзенне ў красавіку [[1955]] года ў [[Бандунг]]у {{нп3|Бандунгская канферэнцыя|Канферэнцыі краін Азіі і Афрыкі|ru|Бандунгская конференция}}, якая ў немалой ступені спрыяла ўзросту міжнароднага аўтарытэта Джакарты{{sfn|Всемирная история|1979|loc=Т. XII}}<ref name="МИД"/>. У верасні 1955 года ў краіне прайшлі першыя ўсеагульныя парламенцкія выбары, паводле вынікаў якіх у склад СНП увайшлі прадстаўнікі 28 партый (раней ён быў укамплектаваны прадстаўнікамі ЦНКІ, які прызначаўся прэзідэнтам, і дэлегатамі штатаў скасаваных ЗШІ). Найбуйнейшыя фракцыі былі сфармаваны мусульманскімі {{нп3|Машумі|Машумі|ru|Машуми}} і {{нп3|Нахдатул Улама|Нахдатул Улама|ru|Нахдатул Улама}}, сукарнаўскай Нацыянальнай партыяй Інданезіі і Кампартыяй. Абноўлены парламент аказаўся яшчэ ў большай ступені пахілены да правядзення самастойнай лініі ў дзяржаўных справах і, адпаведна, да пікіровак з прэзідэнтам<ref name="Museum-DPR59"/>. У снежні 1955 года адбыліся выбары ва Устаноўчы сход ({{lang-id|Dewan Konstituante}}) — орган, якому належала распрацаваць і прыняць новую, пастаянную канстытуцыю краіны, якія завяршыліся фармаваннем гэтай структуры з партыйным раскладам, аналагічным СНП{{sfn|Всемирная история|1979|loc=Т. XII}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=109}}{{sfn|Ricklefs|2002|p=301}}. Унутрыпалітычная нестабільнасць пагаршалася актывізацыяй дзейнасці ўзброеных антыўрадавых груповак — перадусім, [[Ісламізм|ісламісцкіх]] фармаванняў {{нп3|Даруль Іслам|Даруль Іслам|en|Darul Islam (Indonesia)}}, што дзейнічалі на Яве, Суматры і Сулавесі, а таксама нарастаннем [[Сепаратызм|сепаратысцкіх]] рухаў у розных рэгіёнах{{sfn|Всемирная история|1979|loc=Т. XII}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=112-115}}{{sfn|Ricklefs|2002|pp=306}}. У лютым [[1957]] года ва ўмовах вострага палітычнага крызісу, выкліканага супрацьстаяннем паміж прэзідэнтам і СНП, Сукарна, заручыўшыся падтрымкай вайскоўцаў, абнародаваў дактрыну «{{нп3|Насакам|Насакам|ru|Насаком}}», якая прадугледжвала, у прыватнасці, фактычную адмову ад {{нп3|парламентарызм|парламентарызму|ru|Парламентаризм}}, і абвясціў пра пераход краіны да так званай «{{нп3|Перыяд накіроўваемай дэмакратыі ў Інданезіі|накіроўваемай дэмакратыі|en|Guided democracy in Indonesia}}» ({{lang-id|Demokrasi Terpimpin}}){{sfn|Всемирная история|1979|loc=Т. XII}}{{sfn|Ricklefs|2002|pp=311—313}}{{sfn|Panduan Parlemen|2001|с=301}}<ref name="Sejarah DPR"/>. === Перыяд «накіроўваемай дэмакратыі» (1957—1965) === Пераход да «накіроўваемай дэмакратыі» выказаўся перад усім у пашырэнні прэзідэнцкіх паўнамоцтваў пры істотным абмежаванні ролі органаў заканадаўчай улады. СНП не быў распушчаны фармальна, аднак яго дзейнасць аказалася практычна прыпыненай ва ўмовах абвешчанага ў сакавіку 1957 года [[Ваеннае становішча|ваеннага становішча]]. Сукарна матываваў гэты крок патрэбай не толькі пераадолення палітычнага крызісу, але і падаўлення антыўрадавых і сепаратысцкіх рухаў, якія да гэтага часу кантралявалі больш 15 % тэрыторыі краіны. У пачатку 1957 года з-пад улады цэнтра практычна цалкам выйшлі Сулавесі і Суматра. На першым з гэтых астравоў дзеяла арганізацыя «{{нп3|Перместа|Перместа|en|Permesta}}», якая патрабавала падавання шырокай рэгіянальнай аўтаноміі, на другім — {{нп3|Рэвалюцыйны ўрад Рэспублікі Інданезіі|Рэвалюцыйны ўрад Рэспублікі Інданезіі|ru|Революционное правительство Республики Индонезии}} (РУРІ), які зусім абвясціў пра сябе як пра законную ўладу ўсёй Рэспублікі. На бок «Перместы» і РУРІ перайшлі нямала аўтарытэтных ваенных і палітычных дзеячаў, сукупная колькасць іх узброеных фармаванняў складала не менш 130 тысяч чалавек. Абедзве структуры карысталіся падтрымкай — у тым ліку ваеннай дапамогай — з боку ЗША і шэрага краін Захаду, а таксама ўсталявалі кантакты з ісламістамі «Даруль Іслам», якія таксама нарасцілі ў гэты перыяд сваю актыўнасць{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=121}}{{sfn|Conboy and Morrison|1999|pp=40—62}}{{sfn|Ricklefs|2002|pp=315}}. Правядучы серыю маштабных ваенных аперацый, цэнтральны ўрад змагло да канца 1957 года цалкам разграміць сілы РУРІ і аднавіць кантроль над Суматрай. Да сярэдзіны [[1958]] года былі разгромлены асноўныя сілы «Перместы» і ліквідаваны многія агмені супраціўлення «Даруль Ісламу». Характэрна, што ў выпадку з РУРІ і «Перастой» улады не абмяжоўваліся сілавымі метадамі барацьбы — многія вымогі мяцежнікаў былі выкананы, значная частка іх лідараў і актывістаў была вызвалена ад адказнасці{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=122}}{{sfn|Conboy and Morrison|1999|pp=67—75, 108—120}}. У гэтых умовах Сукарна пры падтрымцы вайскоўцаў павёў курс на аднаўленне канстытуцыі 1945 года, што прадугледжвала будаванне прэзідэнцкай рэспублікі. Пасля няўдалых спроб правесці гэты рашэнне праз Устаноўчы сход у ліпені [[1959]] года апошні быў распушчаны і старая канстытуцыя была адноўлена прэзідэнцкім дэкрэтам. Адпаведна, урад вяртаўся ў прэзідэнцкае падначаленне, пост прэм’ер-міністра ліквідаваўся. У жніўні Сукарна быў абвешчаны так званы «Палітычны маніфест», які дэклараваў будаванне самабытнага інданезійскага сацыялізму, «накіроўваемай дэмакратыі», «накіроўваемай эканомікі» і цэнтралізацыі адміністрацыйна-тэрытарыяльнай сістэмы краіны. У сакавіку [[1960]] года пасля спробы накласці вета на прэзідэнцкі праект дзяржбюджэту быў распушчаны парламент, а дзве найбуйнейшыя партыі — Машумі і {{нп3|Сацыялістычная партыя Інданезіі, PSI|Сацыялістычная партыя|ru|Социалистическая партия Индонезии (PSI)}}, якія адмовіліся прызнаць палажэнні «Палітычнага маніфеста» — забаронены{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=125—126}}{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=125—126}}{{sfn|Panduan Parlemen|2001|pp=302—303}}<ref name="Sejarah DPR"/>{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=125—126}}. У жніўні 1960 года Савет народных прадстаўнікоў быў узноўлены, аднак у яго склад увайшлі толькі прадстаўнікі лаяльных прэзідэнту партый і новаствораныя фракцыі вайскоўцаў і прадстаўнікоў так званых «функцыянальных груп» (розных грамадскіх і прафсаюзных арганізацый), якія дэлегаваліся, адпаведна, камандаваннем узброеных сіл і прэзідэнтам. Яшчэ шырэйшае прадстаўніцтва ўзброеныя сілы і прапрэзідэнцкія «функцыянальныя групы» атрымалі ў сфармаваным неўзабаве {{нп3|Народны кансультатыўны кангрэс|Народным кансультатыўным кангрэсе|ru|Народный консультативный конгресс}} — вышэйшым заканадаўчым органе дзяржавы, што ўключыў у сябе СНП у якасці ніжняй палаты{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=127}}<ref name="Sejarah DPR"/>{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=125—126}}. Умацаванне асабістай улады Сукарна суправаджалася ахалоджваннем адносін Джакарты з Захадам і, адпаведна, узмацненнем яе знешнепалітычнага нахілу ўбок Савецкага Саюза і сацыялістычнага лагера ў цэлым. Асаблівая напружанасць паўстала ў адносінах з Нідэрландамі — Інданезія высунула прэтэнзіі на тэрыторыю Заходняга Ірыяна, якую былая метраполія працягвала ўтрымліваць у каланіяльным валоданні. У пачатку [[1960-я|1960-х гадоў]] пры актыўнай палітычнай падтрымцы і ваенна-тэхнічнай дапамозе з боку СССР (Джакарце была бязвыплатна перададзена значная колькасць караблёў і ўзбраення, у краіне размешчаны вялікі апарат савецкіх ваенных саветнікаў) Сукарна пайшоў на прамую ваенную канфрантацыю з Гаагай. Пасля серыі невялікіх сутычак на мора і магутнага ціску, аказанага на Нідэрланды па палітыка-дыпламатычных каналах, апошнія пагадзіліся на ўступку Заходняга Ірыяна: у верасні [[1962]] года гэта тэрыторыя была {{нп3|Часовая выканаўчая ўлада ААН|перададзена пад кіраванне ААН|ru|Временная исполнительная власть ООН}}, а ў маі [[1963]] года афіцыйна ўлучана ў склад Інданезіі{{sfn|Всемирная история|1983|loc=Т. XIII}}<ref name="Papua Choice" />. Іншай праявай антыімперыялістычнай палітыкі Сукарна стала ініцыяваная ім у [[1963]] годзе [[Інданезійска-малайзійская канфрантацыя|канфрантацыя з Малайзіяй]] — Джакарта выступіла катэгарычна супраць фармавання [[Малайзія|Малайзіі]] шляхам аб’яднання [[Малайская Федэрацыя|Малайскай Федэрацыі]] і брытанскіх калоній на Калімантане, асцерагаючыся яе ператварэння ў [[Сатэліт (палітыка)|сатэліта]] Вялікабрытаніі і правадыра заходняга ўплыву ў рэгіёне. На Суматры і Калімантане былі разгорнены маштабныя вайсковыя падрыхтоўкі, была адкрыта аказана вайсковая дапамога антыбрытанскім групоўкам, што дзейнічалі ў [[Бруней|Брунеі]] і іншых каланіяльных уладаннях, мабілізаваны больш 20 мільёнаў добраахвотнікаў для арміі ўварвання (усяго на патрэбы канфрантацыі сыходзіла каля 80 % дзяржбюджэту краіны). У [[1964]] годзе атрады інданезійскіх добраахвотнікаў неаднаразова ўрываліся на тэрыторыю [[Саравак]]а і [[Сабах]]а, дзе ўступалі ў баі з дыслацыраванымі там вайсковымі часткамі краін [[Садружнасць нацый|Брытанскай садружнасці]], было праведзена некалькі няўдалых {{нп3|Дэсант|дэсантных аперацый|ru|Десант}} на тэрыторыі {{нп3|Заходняя Малайзія|кантынентальнай Малайзіі|ru|Западная Малайзия}}<ref name="М в с"/><ref name="Anwar"/>{{sfn|Капица и Малетин|1980|с=218—222}}{{sfn|Колосков|1984|с=134}}. Характэрна, што ў адрозненне ад змагання за Заходні Ірыян, антымалайзійская кампанія Сукарна не атрымала падтрымкі з боку СССР, большай часткі сацлагера і недалучаных дзяржаў. На ролю галоўнага знешнепалітычнага саюзніка Джакарты на гэтым этапе высунуўся [[Пекін]]. У студзені [[1965]] года пасля абрання новастворанай Малайзіі ў склад [[Генеральная Асамблея ААН|Генасамблеі ААН]] Сукарна абвясціў пра выхад Інданезію з Арганізацыі Аб’яднаных Нацый і намеры стварэння супольна з [[КНР]], якая не была членам ААН у гэты перыяд, новай міжнароднай глабальнай арганізацыі, якая аб’яднала б «новыя ўзыходзячыя сілы чалавецтва»{{sfn|Капица и Малетин|1980|с=224—226}}. === Дзяржаўны пераварот (1965) === Радыкальны антыімперыялістычны курс вонкавай палітыкі Сукарна і яго сацыялістычны ўхіл ва ўнутрыпалітычных і эканамічных справах актыўна падтрымліваліся Камуністычнай партыяй Інданезіі і іншымі левымі сіламі, што значна ўзмацнілі ў гэты перыяд свой уплыў. У той жа час яны выклікалі рэзкае непрыманне з боку правых партый і значнай часткі вайскоўцаў. Падобная сітуацыя прывяла ў пачатку 1965 года да нагнятання вострага палітычнага крызісу, у становішчы якога супраціўныя сілы вінавацілі адна адну ў намеры ўзурпацыі ўлады. Пры гэтым верхавіна ўзброеных сіл і спецслужбаў аказалася расколатай па ідэалагічным прынцыпе: калі камандаванне [[Сухапутныя войскі|сухапутных войск]] салідарызавалася з правымі палітычнымі сіламі, а ў знешнепалітычным плане досыць выразна арыентавалася на ЗША, то камандаванне [[Ваенна-паветраныя сілы|ВПС]] і прэзідэнцкай аховы ў значнай ступені схіляліся да супрацоўніцтва з КПІ{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=157}}{{sfn|Ricklefs|2002|p=337}}. Кульмінацыяй супрацьстаяння стала спроба [[Дзяржаўны пераварот|дзяржаўнага перавароту]], здзейсненая [[Рух 30 верасня|Рухам 30 верасня]] — групай актывістаў КПІ, шэрага левых арганізацый і афіцэраў прэзідэнцкай аховы: пад падставай абароны Сукарна ад вайсковага путчу, які нібы рыхтаваўся, імі былі захоплены і забіты большая частка вышэйшага генералітэту сухапутных войск. Не дамогшыся адкрытай падтрымкі сваіх дзеянняў з боку прэзідэнта, які заняў чакальную пазіцыю, мяцежнікі абвясцілі пра пераход усёй паўнаты ўлады ў краіне да сфармаванага імі {{нп3|Рэвалюцыйны савет, Інданезія|Рэвалюцыйнага савета|ru|Революционный совет (Индонезия)}} на чале з [[падпалкоўнік]]ам {{нп3|Унтунг Шамсуры|Унтунгам|ru|Унтунг Шамсури}}. Нешматлікія верныя савету часткі ўзялі пад кантроль прэзідэнцкі палац, асобныя раёны Джакарты і галоўную базу ВПС, аднак супраць іх выступілі буйныя сілы сухапутных войск, мабілізаваныя [[генерал-маёр]]ам [[Сухарта]], якім цягам дзвюх сутак атрымаўся здушыць выступ мяцежнікаў. Цягам некалькіх тыдняў былі ліквідаваны ачагі супраціўлення прыхільнікаў Руху 30 верасня ў розных раёнах Явы{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=158}}{{sfn|Ricklefs|2002|pp=340—341}}<ref name="Sejarah DPR"/>. У выніку групоўцы вайскоўцаў пад кіраўніцтвам Сухарта ўдалося здзейсніць контрпераварот: здушыўшы Рух 30 верасня, яны фактычна ўзялі Сукарна пад свой кантроль і прыступілі да паступовай узурпацыі дзяржаўнай улады. У сярэдзіне кастрычніка Сухарта, якія заняў пасаду галоўкама сухапутных войск, заснаваў Аператыўнае камандаванне па аднаўленні бяспекі і парадку — {{нп3|Капкамтыб|Капкамтыб|en|Kopkamtib}} ({{lang-id|Komando Operasi Pemulihan Keamanan dan Ketertiban, Kopkamtib}}), надзеленае фактычна неабмежаванымі вышукнымі і карнымі паўнамоцтвамі. Станаўленне новага рэжыму суправаджалася цвёрдым прыгнечаннем палітычных праціўнікаў арміі, перад усім кампартыі і саюзных ёй арганізацый: супраць іх была разгорнена [[Масавыя забойствы ў Інданезіі (1965—1966)|маштабная кампанія тэрору]]. У выніку рэпрэсій і масавых пазасудовых забойстваў, якія доўжыліся больш двух гадоў, загінулі, паводле розных дадзеных, ад 500 тысяч да 2 мільёнаў чалавек, не менш за 600 тысяч былі падвергнуты турэмнаму зняволенню{{sfn|Бандиленко и др.|1992—1993|loc=ч. 2|с=158—159}}{{sfn|Ricklefs|2002|p=342}}<ref name="Counterpunch" /><ref name="Unresolved" />. === Перыяд «Новага парадку» (1965—1998) === [[Файл:President Suharto, 1993.jpg|thumb|right|230px|[[Сухарта]] — прэзідэнт Інданезіі ў 1968—1998 гады. Фатаграфія 1993 года.]] Эпоха, распачатая пасля падаўлення перавароту [[30 верасня]] 1965 года, атрымала афіцыйную назву «Новага парадку»{{sfn|Ricklefs|2002|p=342}}<ref name=autogenerated20130201-1>{{cite journal|title=General Suharto's New Order|author=John D. Legge|journal=Royal Institute of International Affairs|volume=44|issue=1|year=1968|pages=40–47|jstor=2613527}}</ref>. Адхіленне ад улады прэзідэнта Сукарна адбывалася паэтапна. [[11 сакавіка]] [[1966]] года пад націскам вайскоўцаў ім быў падпісаны {{нп3|Суперсемар|ўказ|en|Supersemar}}, які падаваў Сухарта права прымаць ад імя прэзідэнта любыя меры, патрэбныя для падтрымання бяспекі і парадку ў краіне. У рамках гэтых паўнамоцтваў Сухарта, у прыватнасці, забяспечыў заканадаўчую забарону на дзейнасць кампартыі, дамогся фармавання ўрада, палову членаў якога складалі ваенная. {{nobr|[[12 сакавіка]]}} [[1967]] года надзвычайная сесія Народнага кансультацыйнага кангрэса канчаткова адхіліла Сукарна ад улады (пры гэтым ён быў пазбаўлены права займацца палітычнай дзейнасцю і пасаджаны пад хатні арышт), прызначыўшы Сухарта выканаўцам абавязкаў прэзідэнта. [[27 сакавіка]] [[1968]] года яшчэ адна пазачарговая сесія НКК абрала Сухарта прэзідэнтам Інданезіі{{sfn|Ricklefs|2002|pp=351}}. Урад Сухарта, абапіраючыся на ваенных і правыя палітычныя сілы, узяў курс на актывізацыю пераўтварэнняў ва ўсіх сферах дзяржаўнага жыцця. У кароткія тэрміны ў краіне была выбудавана цвёрдая вертыкаль выканаўчай улады, ключавую ролю ў якой гуляла армія, якой афіцыйна нададзены «сацыяльна-палітычныя функцыі»: ваенная займалі большую частку ўрадавых пастоў і пасад у мясцовых органах улады. Пры гэтым роля органаў заканадаўчай улады была істотна зніжана{{sfn|Panduan Parlemen|2001|p=309}}{{sfn|Ziegenhain|2008|p=45}}. [[Антыкамунізм]] быў зафіксаваны на ўзроўні дзяржаўнай палітыкі. Палітычнае іншадумства цвёрда перарывалася: было выраблена кардынальнае чышчанне дзяржаўнага апарата ад асоб, якія хоць трохі датычныя да дзейнасці кампартыі, накладзены істотныя абмежаванні на грамадзянскія правы і свабоды, стаў жорсткім кантроль за дзейнасцю палітычных партый і грамадскіх аб’яднанняў. У якасці ўласнай «палітычнай надбудовы» вайскоўцы і блізкія ім правыя грамадзянскія сілы скарысталі арганізацыю {{нп3|Галкар|Галкар|ru|Голкар}}, якая з [[1964]] года аб’ядноўвала значную частку лаяльных выканаўчай улады грамадскіх арганізацый, — яна была значна ўзбуйнена і ператворана ў палітычны блок, дапушчаны да ўдзелу ў парламенцкіх выбарах<ref name="Golkar"/>. Пры гэтым па новым заканадаўстве ў склад Савета народных прадстаўнікоў, Народнага кансультацыйнага кангрэса і мясцовых заканадаўчых органаў усіх узроўняў уводзіліся фракцыі ўзброеных сіл, члены якіх прызначаліся прэзідэнтам або, адпаведна, губернатарам<ref name="Sejarah DPR"/>{{sfn|Panduan Parlemen|2001|p=311}}{{sfn|Ziegenhain|2008|p=51}}<ref name="Saya-ABRI" />. Кардынальна перагледжана была і эканамічная палітыка: адмовіўшыся ад сацыялістычных метадаў гаспадарання, што актыўна ўкараняліся пры Сукарна, урад Сухарта павёў курс на паскоранае развіццё ў краіне рынкавых механізмаў пры забеспячэнні актыўнай эканамічнай ролі дзяржавы. Пры гэтым важным эканамічным гульцом рабілася і сама армія, якой у заканадаўчым парадку было пададзена права гаспадарчай дзейнасці як на арганізацыйным, так і на індывідуальным узроўні: уласнікамі камерцыйных прадпрыемстваў маглі быць не толькі абароннае ведамства, асобныя віды ўзброеных сіл, іх злучэнні і часткі, але і прадстаўнікі генералітэту і афіцэрскага корпуса<ref name="Saya-ABRI" />. Не менш рэзкі паварот адбыўся і ў вонкавай палітыцы Інданезіі: яшчэ да фармальнага прыходу да ўлады Сухарта была ўзята лінія на ўсялякае збліжэнне са ЗША і Захадам у цэлым, што, натуральна, суправаджалася рэзкім ахаладжэннем адносін са СССР і большай часткай сацкраін, у прыватнасці, з Кітаем. Апошні, звінавачаны ў падбухторванні КПІ да дзяржаўнага перавароту, быў абвешчаны галоўным знешнепалітычным праціўнікам Джакарты, [[дыпламатычныя адносіны]] і практычныя сувязі з ім былі разарваны{{sfn|Ricklefs|2002|pp=350-352}}. Адначасна новыя ўлады ў кароткія тэрміны дамагліся нармалізацыі адносін з Малайзіяй і іншымі краінамі-суседкамі, актыўнага далучэння Інданезіі да працэсаў рэгіянальнай інтэграцыі. У выніку ў жніўні 1967 года пры ініцыятыўнай ролі Джакарты была створана [[Асацыяцыя дзяржаў Паўднёва-Усходняй Азіі]] (АСЕАН)<ref name="М в с" /><ref name="Anwar"/>. У досыць кароткія тэрміны рэжыму «Новага парадку» атрымалася дамагчыся высокага ўзроўню сацыяльна-палітычнай стабільнасці і кіравальнасці дзяржаўнай сістэмай пры фармальным захаванні абмежаванага палітычнага плюралізму і, у прыватнасці, шматпартыйнасці. На парламенцкіх выбарах, што праводзіліся пачынаючы з [[1971]] года раз на пяць гадоў, абсалютную большасць галасоў выбарцаў нязменна атрымліваў блок Галкар, які меў ролю «партыі ўлады», што паслядоўна падтрымлівала прэзідэнцкі курс. У [[1974]] годзе было зроблена прымусовае зліццё палітычных партый: усе партыі мусульманскага толку былі з’яднаны ў {{нп3|Партыя адзінства і развіцця|Партыю адзінства і развіцця|ru|Партия единства и развития}} (ПАР), усе партыі свецкай і хрысціянскай арыентацыі — у {{нп3|Дэмакратычная партыя Інданезіі|Дэмакратычную партыю Інданезіі|ru|Демократическая партия Индонезии}} (ДПІ). Абедзве новаствораныя партыі фармальна заставаліся ў апазіцыі Галкар, аднак іх дзейнасць цвёрда кантралявалася выканаўчай уладай<ref name="Museum-DPR71"/>. У снежні [[1975]] года інданезійскія войскі [[Інданезійская акупацыя Усходняга Тымора|захапілі Усходні Тымор]], які абвясціў незадоўга да таго незалежнасць ад Партугаліі. У ліпені [[1976]] года ён быў афіцыйна ўлучаны ў склад Інданезіі ў статусе правінцыі. Зацяты супраціў прыхільнікаў незалежнасці Усходняга Тымора, якія развярнулі маштабную партызанскую вайну, запатрабаваў ад інданезійскіх вайскоўцаў сур’ёзных высілкаў для ўтрымання гэтай тэрыторыі пад кантролем<ref name="Saya-ABRI" /><ref name="Ford and Kissinger" />. Іншымі праблемнымі рэгіёнамі былі правінцыя [[Заходняя Новая Гвінея|Ірыян Джая]], створаная ў [[1969]] годзе на тэрыторыі Заходняга Ірыяна, і асаблівая адміністрацыйная акруга [[Ачэх (правінцыя)|Ачэх]]: там з сярэдзіны [[1970-я|1970-х гадоў]] даводзілася весці барацьбу з досыць актыўнымі сепаратысцкімі рухамі — адпаведна, {{нп3|Рух за свабоднае Папуа|Арганізацыяй «Свабоднае Папуа»|ru|Движение за свободное Папуа}} і {{нп3|Свабодны Ачэх|Рухам за свабодны Ачэх|ru|Свободный Ачех}}<ref name="Papua Choice" /><ref name="Saya-ABRI" />. [[Файл:May 1998 Trisakti incident.jpg|thumb|left|260px|Студэнцкія хваляванні ў Джакарце ў маі 1998 года]] Эканамічная палітыка «Новага парадку» аказалася вельмі эфектыўнай. Да сярэдзіны [[1980-я|1980-х гадоў]] у краіну атрымалася прыцягнуць буйныя патокі замежных [[Інвестыцыя|інвестыцый]], развіць многія сучасныя галіны прамысловасці і [[Сфера паслуг|сферы абслугоўвання]], істотна мадэрнізаваць [[сельская гаспадарка]], выбудаваць устойлівую {{нп3|Фінансавыя паслугі|крэдытна-фінансавую сістэму|ru|Финансовые услуги}}. У [[1990-я]] гады Інданезія ўвайшла ў лік краін у стадыі развіцця Азіі, якія найболей дынамічна развіваюцца. Эканамічны ўзрост суправаджаўся значным дасканаленнем [[Інфраструктура|інфраструктуры]], сістэм [[Ахова здароўя|аховы здароўя]] і [[Адукацыя|адукацыі]] і, у цэлым, якасным падвышэннем сярэдняга {{нп3|Узровень жыцця|ўзроўня жыцця|ru|Уровень жизни}} насельніцтва{{sfn|Ricklefs|2002|pp=370}}. Ва ўмовах сацыяльнага дабрабыту, што рос, таталітарныя метады дзяржаўнага кіравання, абмежаванні палітычных правоў і свабодаў, што практыкаваліся ўрадам Сухарта, не выклікалі маштабнай незадаволенасці. Ступень палітычнага канфармізму шырокіх пластоў насельніцтва была вельмі высокай, праявы грамадзянскага пратэсту насілі, зазвычай, лакальны характар і хутка нейтралізаваліся. Найболей значным з іх у гэты перыяд стала {{нп3|Забойства ў Танджунг-Прыок|забойства ў Танджунг-Прыок|en|Tanjung Priok massacre}} у верасні [[1984]] года{{sfn|Ricklefs|2002|pp=381-382}}<ref name="TP" />. Кардынальныя змены пацягнуў за сабой {{нп3|Азіяцкі фінансавы крызіс|азіяцкі фінансава-эканамічны крызіс 1997—98 гадоў|de|Asienkrise}}, які вельмі хваравіта адбіўся на эканоміцы Інданезіі. Калапс цэлых галін эканомікі, рэзкае зніжэнне прыбыткаў шырокіх пластоў насельніцтва прывялі да абвастрэння сацыяльнай напружанасці, масавай незадаволенасці палітыкай урада, эскалацыі этнаканфесійнага экстрэмізму. У кароткія тэрміны сфармаваўся актыўны антыўрадавы рух, касцяком якога сталі студэнцкія і моладзевыя арганізацыі. Пры гэтым вялікая частка пратэстных акцый праходзіла не пад эканамічнымі, а пад палітычнымі лозунгамі. Асабліваеабурэннее выклікалі вынікі з’езда НКК у сакавіку [[1998]] года: вышэйшы заканадаўчы орган краіны ў шосты раз пераабраў Сухарта на пост прэзідэнта і зацвердзіў пяцігадовы курс дзяржаўнай палітыкі, што не[[1998|прадугледжваў]]<nowiki/>ў нават касметычных грамадска-палітычных пераўтварэнняў{{sfn|Ricklefs|2002|pp=403-405}}{{sfn|Delhaise|1999|pp=131-132}}. Сітуацыя ўвайшла ў крытычную фазу пасля расстрэлу студэнцкай дэманстрацыі ў Джакарце [[12 мая]] 1998 года і {{нп3|Хваляванні ў Інданезіі, май 1998|масавых хваляванняў|en|May 1998 riots of Indonesia}}, якія ахапілі значную частку інданезійскай сталіцы, падчас якіх загінулі больш 1200 чалавек. Пасля няўдалых спроб фармавання падкантрольных ураду структур, здольных распрацаваць кампрамісны варыянт палітычных пераўтварэнняў, [[21 мая]] 1998 года прэзідэнт Сухарта абвясціў пра сваю адстаўку. Кіраўніком дзяржавы быў прызначаны віцэ-прэзідэнт [[Бухарудзін Юсуф Хабібі|Б. Ю. Хабібі]]{{sfn|Ricklefs|2002|pp=406-407}}<ref name="BBC-Resigns" />. === Постсухартаўскі перыяд (1998 — цяперашні час) === [[Файл:Indonesia National Unity Cabinet (1st reshuffle).jpg|thumb|right|260px|Прэзідэнт Абдурахман Вахід і віцэ-прэзідэнт Мегаваці Сукарнапутры на чале сфармаванага імі ўрада. Кастрычнік 2000 года.]] Сфармаванае Хабібі ўрад разгарнуў праграму шырокіх палітычных пераўтварэнняў, ключавым элементам якой стала лібералізацыя партыйнай сістэмы і выбарчага заканадаўства: у кароткія тэрміны ў краіне былі створаны дзясяткі палітычных партый, што атрымалі магчымасць змагацца за месцы ў СНП. Адначасна пад моцным міжнародным націскам Джакарта змушана была пагадзіцца на правядзенне ў жніўні [[1999]] года [[Рэферэндум па самавызначэнні Усходняга Тымора|рэферэндума пра самавызначэнне Усходняга Тымора]], падчас якога абсалютная большасць жыхароў гэтай тэрыторыі выказаліся ў карысць незалежнасці. Працэс суверэнізацыі Усходняга Тымора, што праходзіў пад кантролем ААН, завяршыўся ў маі 2002 года{{sfn|Ricklefs|2002|pp=413}}<ref name="Tokoh-Mega" />. Паводле вынікаў парламенцкіх выбараў, што прайшлі ў чэрвені 1999 года, прадстаўніцтва ў СНП атрымала 21 партыя, найбольшую фракцыю сфармавала апазіцыйная {{нп3|Дэмакратычная партыя барацьбы Інданезіі|Дэмакратычная партыя барацьбы Інданезіі|ru|Демократическая партия борьбы Индонезии}} на чале з дачкой Сукарна [[Мегаваці Сукарнапутры]]. [[20 кастрычніка|20]]—[[23 кастрычніка]] 1999 года падчас сесіі НКК прэзідэнтам краіны быў абраны [[Абдурахман Вахід]], шматгадовы кіраўнік найбуйнейшай мусульманскай грамадскай арганізацыі краіны [[Нахдатул Улама]], лідар умерана-мусульманскай {{нп3|Партыя нацыянальнага абуджэння|Партыі нацыянальнага абуджэння|ru|Партия национального пробуждения}}. Мегаваці Сукарнапутры, намінацыя якой на пост кіраўніка дзяржавы сустрэла адрыньванне мусульманскіх партый, была абрана віцэ-прэзідэнтам{{sfn|Ziegenhain|2008|p=111}}<ref name="Tokoh-Mega" />. У перыяд прэзідэнцтва Вахіда ўдавлося вырашыць некаторую частку сацыяльна-эканамічных праблем, актывізаваць міжнародныя сувязі Джакарты, зменшыць ровень напругі ў Ачэху і Ірыян Джаі за кошт пашырэння аўтаноміі гэтых тэрыторый. Аднак палітычнае становішча ў краіне заставалася досыць складаным: практычна адразу пазначылася тэндэнцыя да супрацьстаяння паміж кіраўніком дзяржавы, які імкнуўся да максімальнай кялейнасці прыняцця важных дзяржаўных рашэнняў, і парламентам<ref name="Aye"/><ref name="Humorist"/><ref name="Worse"/><ref name="Couple"/>. Высілкі Вахіда па абніжэнні ролі заканадаўцаў прывялі да таго, што паступова да актыўнага апанавання прэзідэнту ў СНП далучылася нават большасць яго ранейшых прыхільнікаў{{sfn|Ziegenhain|2008|p=128}}<ref name="Worse"/><ref name="Couple"/><ref name="Firefighter"/><ref name="Kill Off"/><ref name="Boss"/>. [[Файл:Susilo Bambang Yudhoyono, official presidential portrait (2004).jpg|thumb|left|240px|Сусіла Бамбанг Юдаёна, прэзідэнт Інданезіі ў 2004—14 гадах. Фатаграфія 2004 года.]] Супрацьстаянне СНП з прэзідэнтам стала галоўным складнікам дзяржаўнага развіцця Інданезіі на працягу паўтара гадоў<ref name="Humorist"/><ref name="Worse"/><ref name="Couple"/><ref name="Kill Off"/><ref name="Turmoil"/> і завяршылася вострым палітычным крызісам у чэрвені — ліпені [[2001]] года<ref name="Humorist"/><ref>{{cite news|title=Republika |url=|work=|publisher=|date=2001-06-19|accessdate=2011-01-20}}</ref><ref>{{cite news|title= Media Indonesia|url=|work=|publisher=|date=2001-07-10|accessdate=2011-01-20}}</ref>. [[21 ліпеня]] парламентарыямі было ініцыяванае скліканне пазачарговай сесіі НКК для разгляду пытання пра вынясенне вотуму недаверу прэзідэнту. [[22 ліпеня]] Вахід абвясціў пра ўвядзенне ў краіне надзвычайнага становішча і аддаў загад узброеным сілам пра недапушчэнне правядзення сесіі НКК, які быў праігнараваны вайскоўцамі, якія адкрыта ўсталі на бок парламентарыяў. {{nobr|[[23 ліпеня]]}} НКК прыняў рашэнне пра адстаўку Вахіда і перадачу паўнамоцтваў кіраўніка дзяржавы віцэ-прэзідэнту Мегаваці Сукарнапутры{{sfn|Ziegenhain|2008|p=112}}<ref name="What?"/><ref name="Mega takes"/><ref name="Torch"/><ref name="Violence"/>. Урад Мегаваці Сукарнапутры працягнуў курс, скіраваны на аздараўленне сацыяльна-эканамічнага становішча, урэгуляванне і планамерную лібералізацыю палітычнага жыцця краіны, забеспячэнне яе тэрытарыяльнай цэласці. У прыватнасці, у адпаведнасці з абноўленым заканадаўствам, у краіне ўводзіліся прамыя прэзідэнцкія выбары, быў завершаны працэс паэтапнага дэмантажу «сацыяльна-палітычнай функцыі» ўзброеных сіл. Апроч таго, былі распачаты меры па пашырэнні паўнамоцтваў рэгіёнаў: у гэтых мэтах, у прыватнасці, прынцыповаму рэфармаванню падпаў пад вышэйшы заканадаўчы орган краіны — Народны кансультацыйны кангрэс. Калі перш у склад НКК, апроч дэпутатаў Савета народных прадстаўнікоў, уваходзілі прадстаўнікі мясцовых заканадаўчых органаў улады, розных грамадскіх арганізацый, а таксама палітычных партый і ўзброеных сіл адпаведна наяўнасці дэпутатаў апошніх у СНП, і пры гэтым іх сукупнасць не з’яўлялася самастойным палітычным інстытутам, то ў [[2004]] годзе ў якасці верхняй палаты НКК быў заснаваны {{нп3|Савет прадстаўнікоў рэгіёнаў|Савет прадстаўнікоў рэгіёнаў|ru|Совет представителей регионов}} ({{lang-id|Dewan Perwakilan Daerah}}) у складзе дэлегатаў ад правінцый і прыраўнаваных да іх тэрытарыяльных адзінак (па 4 прадстаўнікі ад кожнай)<ref name="Saya-ABRI" /><ref name="Tokoh-Mega" />. Пры гэтым захоўвалі вастрыню этнаканфесійныя супярэчнасці ў розных рэгіёнах краіны, актыўную дзейнасць разгарнулі радыкальныя ісламісцкія групоўкі. На гэты перыяд перапалі найболей маштабныя са здзейсненых у сучаснай інданезійскай гісторыі тэрарыстычныя акты, самымі кровапралітнымі з якіх былі {{нп3|Тэрарыстычныя акты на Балі, 2002|выбухі на востраве Балі ў кастрычніку 2002 года|ru|Теракты на Бали (2002)}}<ref name="Aus-Parl-Ter" /><ref name="State-Ter"/><ref name="CDI-Ter"/>. Паводле вынікаў першых у гісторыі Інданезіі прамых прэзідэнцкіх выбараў, што прайшлі ў два туры ў ліпені і верасні 2004 года, пераканаўчую перамогу здабыў [[Сусіла Бамбанг Юдаёна]] — адстаўны генерал, які займаў розныя пасты ва ўрадах Вахіда і Мегаваці Сукарнапутры, стваральнік і лідар {{нп3|Дэмакратычная партыя, Інданезія|Дэмакратычнай партыі|ru|Демократическая партия (Индонезия)}}. Віцэ-прэзідэнтам, абраным у пары з кіраўніком дзяржавы, стаў старшыня Галкар {{нп3|Юсуф Кала|Юсуф Кала|ru|Калла, Юсуф}}<ref name="Tokoh-SBY-1" />. [[Файл:Joko Widodo 2019 official portrait.jpg|міні|Джока Відода, прэзідэнт Інданезіі з 2014 года.]] Ураду Юдойоно атрымалася дамагчыся значных поспехаў ва ўрэгуляванні этнаканфесійных праблем. Найважнейшым дасягненнем у гэтым кантэксце стала заключэнне пры пасярэдніцтве [[Еўрапейскі саюз|Еўрасаюза]] ў жніўні [[2005]] года мірнага пагаднення з найболей магутнай з сепаратысцкіх структур — {{Нп3|Рух «Свабодны Ачэх»|Рухам за свабодны Ачэх|4=Free Aceh Movement}} (РСА), якое паклала канец больш за трыццацігадоваму канфлікту на поўначы Суматры. Характэрна, што ў наступным умовы пагаднення выконваліся як цэнтральным урадам, так і РСА, што спрыяла значнаму аздараўленню становішча ў гэтым рэгіёне<ref name="BBC-Aceh" /><ref name="Aceh-Stability" />. У другой палове [[2000-я|2000-х гадоў]] істотны прагрэс быў дасягнуты на эканамічным кірунку: у значнай ступені была адноўлена інвестыцыйная прывабнасць краіны і ўстойлівасць асноўных прамысловых і камерцыйных галін. Краіна цалкам шчасна перажыла [[Сусветны эканамічны крызіс (2008—2013)|cусветны фінансава-эканамічны крызіс]] [[2008]]—[[2009]] гадоў, яе асноўныя макраэканамічныя паказнікі зменшыліся вельмі нязначна і досыць хутка вярнуліся да дакрызіснага ўзроўню, пасля чаго аднавілася пазітыўная дынаміка. Пашырэлі і актывізаваліся міжнародныя сувязі Джакарты, умацаваліся яе пазіцыі ў рамках рэгіянальных інтэграцыйных структур<ref name="Choice of Policy" /><ref name="BI-General" /><ref name="Surprise" /><ref name="Tokoh-SBY-2" />. У ліпені 2009 года Сусіла Бамбанг Юдаёна быў пераабраны на пост кіраўніка дзяржавы. Новым віцэ-прэзідэнтам стаў беспартыйны эканаміст [[Будзіёна]], які займаў да таго шэраг урадавых пастоў. Сфармаваны ў кастрычніку 2009 года ўрад у цэлым працягваў палітыку, характэрную для перыяду першага прэзідэнцтва Юдаёна — з акцэнтам на ўрэгуляванне этнаканфесійных супярэчнасцей і аздараўленне эканомікі<ref name="Tokoh-SBY-2" />. У ходзе {{нп3|Прэзідэнцкія выбары ў Інданезіі, 2014|чарговых прэзідэнцкіх выбараў|ru|Президентские выборы в Индонезии (2014)}}, якія адбыліся [[9 ліпеня]] [[2014]] года, перамогу здабыў тандэм [[Джока Відода]] — {{Нп3|Юсуф Кала|3=ru|4=Калла, Юсуф}}, якія прадстаўляюць, адпаведна, Дэмакратычную партыю барацьбы Інданезіі і Галкар. Іх прыход да ўлады не прывёў да якіх-небудзь рэзкіх змен у дзяржаўным курсе, а толькі да некаторай яго нюансіроўцы. Галоўным прыярытэтам нацыянальнага развіцця было абвешчана ўдасканаленне інфраструктуры. Дадатковыя меры сацыяльна-эканамічнага характара былі здзейснены для зніжэння напружанасці на інданезійскіх тэрыторыях Новай Гвінеі, якія пасля паспяховага ўрэгулявання ачэхскага канфлікту засталіся адзінай гарачай кропкай Інданезіі. Рэакцыя на пад’ём ісламісцкіх настрояў у краіне была комплекснай: вельмі жорсткія дзеянні ў адносінах да экстрэмісцкага падполля ў спалучэнні з уступкамі ўмеранай часткі мусульманскіх грамадска-палітычных сіл. Адной з праяваў апошніх стаў выбар Джокка Відода ў якасці кандыдата ў віцэ-прэзідэнты цягам {{Нп3|Прэзідэнцкія выбары ў Інданезіі (2019)|прэзідэнцкіх выбараў 2019 года|ru|Президентские выборы в Индонезии (2019)}} віднага ісламскага багаслова, лідара Нахдатул Улама {{Нп3|Мааруф Амін|Мааруфа Аміна|ru|Мааруф Амин}}<ref name="Jokowi-CNN" /><ref name="JP-JW" /><ref name="Genius" /><ref name="BBC-JW" />. {{На карце+|Інданезія|width=400|float=left|caption=Сённяшняя і будучая сталіцы Інданезіі.|places={{На карце~|Інданезія|lat_deg=-6|lat_min=10|lon_deg=106|lon_min=48|label=[[Джакарта]]}} {{На карце~|Інданезія|lat_deg=-0|lat_min=83|lon_deg=116|lon_min=91|label=[[Нусантара (горад)|Нусантара]]}}}} Перамога на згаданых выбарах дазволіла Джока Відода заняць пост галавы дзяржавы на чарговы тэрмін. Яго другі ўрад у цэлым працягваў курс папярэдняга. Найбольш значным і рэзанансным яго крокам стаў неўзабаве анансаваны перанос сталіцы Інданезіі з Джакарты ў новы горад, які вырашана пабудаваць на тэрыторыі правінцыі [[Усходні Калімантан]]. Аргументамі ў бок гэтага паслужыла перанаселенасць Джакарты, а таксама сур’ёзныя экалагічная і інфраструктурныя праблемы гэтага {{Нп3|мегаполіс|мегаполіса|ru|мегаполис}}. У студзені 2022 года яшчэ непабудаваная сталіца атрымала назву {{нп3|Нусантара (горад)|Нусантара|ru|Нусантара (город)}}. Поўны перанос цэнтральных органаў дзяржаўнай улады на новае месца меркавана адбудзецца ў 2024 годзе<ref name="Genius" /><ref name="Bisnis-Setuju" /><ref name="Kompas-Nama" />. Адначасова з гэтым, інданезійскі ўрад працягвае лінію на разбуйненне адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу краіны з асаблівым акцэнтам на тэрыторыі, якія знаходзяцца ў заходняй частцы вострава Новая Гвінея. Так, у 2022 годзе з існуючых там двух правінцый [[Папуа (правінцыя, Інданезія)|Папуа]] і {{Нп3|Заходняе Папуа (правінцыя, Інданезія)|Заходняе Папуа|ru|Западное Папуа (провинция Индонезии)}} былі вылучаны яшчэ чатыры: {{нп3|Папуа-Пегунунган||ru|Папуа-Пегунунган}}, {{нп3|Цэнтральнае Папуа||ru|Центральное Папуа}}, {{нп3|Паўднёвае Папуа||ru|Южное Папуа}} і {{нп3|Паўднёва-Заходняе Папуа||ru|Южно-Западное Папуа}}<ref name="CNN-Provinsi" /><ref name="Kompas-PBD" />. == Крыніцы == {{Крыніцы |refs= <ref name="JM">{{cite web|url=http://humanorigins.si.edu/evidence/human-fossils/fossils/trinil-2|title=Indonesia's "Java Man"|publisher=Smithsonian National Museum of Natural Histoty|accessdate=7 лютага 2013 года|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ELw4YrGL?url=http://humanorigins.si.edu/evidence/human-fossils/fossils/trinil-2|archivedate=11 лютага 2013|url-status=live}}</ref> <ref name="Hominids">{{cite web|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8108729|title=Age of the earliest known hominids in Java, Indonesia|author=Swisher CC 3rd, Curtis GH, Jacob T, Getty AG, Suprijo A, Widiasmoro|publisher=|datepublished=|accessdate=8 лютага 2013 года|lang=en|description=}}</ref> <ref name="HF-BBC">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4994054.stm|title=‘Hobbit’ stirs scientific clash|author=Rincon, Paul.|publisher=[[BBC]]|date=2006-05-19|accessdate=2011-06-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/616nhEZAr?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4994054.stm|archivedate=21 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> <ref name="HF-NezGaz">{{cite web|url=http://www.ng.ru/science/2004-11-10/13_homo.html|title=Homo floresiensis — метр с кепкой|author=Покровский В.|publisher=Независимая газета (электронная версія)|datepublished=2004-10-10|accessdate=2011-06-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/616ni8gqr?url=http://www.ng.ru/science/2004-11-10/13_homo.html|archivedate=21 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> <ref name="HF-National">{{артыкул|спасылка=http://www.macroevolution.narod.ru/flores.htm|загаловак=Находка на острове Флорес|аўтар=Морвуд М., Сутикна Т., Робертс Р.|выданне=National Geographic — Россия|год=2005|нумар=4|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070126125310/http://www.macroevolution.narod.ru/flores.htm|archivedate=26 студзеня 2007}}</ref> <ref name="Заселение">{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/history-archaeology/human-migration.html|title=The Great Human Migration|author=Guy Gugliotta|publisher=Smithsonian Media|datepublished=ліпень 2008 года|accessdate=25 чэрвеня 2011 года|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/616nq0St2?url=http://asia-indonesia.ru/%D0%9E%D0%A2%D0%9F%D0%95%D0%A7%D0%90%D0%A2%D0%9A%D0%98-%D0%A6%D0%90%D0%A0%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%95%D0%9D%D0%9D%D0%AB%D0%A5-%D0%9D%D0%9E%D0%93/%D0%92%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B5-%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%25|archivedate=21 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> <ref name="Дейтеро">{{cite web|url=http://asia-indonesia.ru/ОТПЕЧАТКИ-ЦАРСТВЕННЫХ-НОГ/Второе-нашествие-монголоидов|title=Второе нашествие монголоидов|publisher=Индонезия: Туристический альманах|accessdate=2011-06-25|archiveurl=https://www.webcitation.org/616nq0St2?url=http://asia-indonesia.ru/%D0%9E%D0%A2%D0%9F%D0%95%D0%A7%D0%90%D0%A2%D0%9A%D0%98-%D0%A6%D0%90%D0%A0%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%95%D0%9D%D0%9D%D0%AB%D0%A5-%D0%9D%D0%9E%D0%93/%D0%92%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B5-%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%25|archivedate=21 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> <ref name="Индонезийцы">{{кніга|спасылка частка=http://dic.academic.ru/dic.nsf/sie/6734/ИНДОНЕЗИЙЦЫ|частка=Индонезийцы|аўтар=Маретин Ю. В.|загаловак=Советская историческая энциклопедия|том=5: Двинск — Индонезия|адказны=Под редакцией Е. М. Жукова|месца=М.|выдавецтва=Советская энциклопедия|год=1964}}</ref> <ref name="Кутай">{{cite web|url=http://melayuonline.com/eng/history/dig/66/kutai-kingdom|title=Kutai Kingdom|publisher=Melayu Online|accessdate=2011-06-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/616nfdAgW?url=http://melayuonline.com/eng/history/dig/66/kutai-kingdom|archivedate=21 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> <ref name="VOC end">{{cite web|url=http://www.scribd.com/doc/3736924/History-of-Indonesia1670-to-1800|title=History of Indonesia 1670 to 1800|publisher=Scribd|accessdate=2011-12-08|archiveurl=https://www.webcitation.org/659e7tYBs?url=http://www.scribd.com/doc/3736924/History-of-Indonesia1670-to-1800|archivedate=2 лютага 2012|url-status=live}}</ref> <ref name="Raffles">{{cite web|url=http://www.hordern.com/stock/C712-716.aspx|title=Raffles, Thomas Stamford. The History of Java|publisher=Horden House|accessdate=2012-04-16|archiveurl=https://www.webcitation.org/615H2zXCk?url=http://www.hordern.com/stock/C712-716.aspx|archivedate=20 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> <ref name="theyo">{{cite web|url=http://theyo.multiply.com/reviews/item/13|title=Cerita perjalanan|accessdate=2012-04-16|lang=id|publisher=Multiply|archiveurl=https://www.webcitation.org/615H1KK7Y?url=http://theyo.multiply.com/reviews/item/13|archivedate=20 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> <ref name="PD-3">{{cite web|url=http://serbasejarah.wordpress.com/2009/04/01/perang-jawa-3-1825-1830-perjuangan-islam-melawan-penjajah/|title=Perang Jawa-3; 1825–1830 Perjuangan Islam Melawan Penjajah|publisher=Wordpress|accessdate=2011-06-08|archiveurl=https://www.webcitation.org/689GmsR0H?url=http://serbasejarah.wordpress.com/2009/04/01/perang-jawa-3-1825-1830-perjuangan-islam-melawan-penjajah/|archivedate=3 чэрвеня 2012|url-status=live}}</ref> <ref name="SitusDPR-Sejarah">{{cite web|url=http://www.dpr.go.id/id/tentang-dpr/sejarah|title=Sejarah|publisher=Sekretariat Jenderal Dewan Perwakilan Rakyat|accessdate=2012-04-17|lang=id|description=Афіцыйны сайт Савета народных прадстаўнікоў|archiveurl=https://www.webcitation.org/615QDfIpV?url=http://www.dpr.go.id/id/tentang-dpr/sejarah|archivedate=20 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> <ref name="Occupation">{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+id0029)|title=Indonesia: World War Ii And The Struggle For Independence, 1942-50|accessdate=8 лютага 2013 года|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ELw54TJo?url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+id0029%29|archivedate=11 лютага 2013|url-status=live}}</ref> <ref name="ПЕТА">{{cite web|url=http://www.islamina.blogspot.com/|title=Sejarah Perjuangan Ummat Islam Indonesia|datepublished=6 студзеня 2004|accessdate=21 чэрвеня 2011|lang=id|archiveurl=https://www.webcitation.org/615H7OVsm?url=http://www.islamina.blogspot.com/|archivedate=20 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> <ref name="War of Ind">{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/war/indo-inde.htm|title=Indonesian War of Independence|author=|publisher=|datepublished=|accessdate=8 лютага 2013 года|lang=en|description=}}</ref> <ref name="Papua Choice">{{cite web|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB128/index.htm|title=Indonesia's 1969 Takeover of West Papua Not by "Free Choice"|publisher=GlobalSecurity|accessdate=8 лютага 2013 года|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ELw5W41u?url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB128/index.htm|archivedate=11 лютага 2013|url-status=live}}</ref> <ref name="Sejarah DPR">{{cite web|url=http://www.dpr.go.id/id/tentang-dpr/sejarah|title=Sejarah|publisher=DPR RI|accessdate=8 снежня 2011 года|lang=id|description=Афіцыйны сайт Савета народных прадстаўнікоў Рэспублікі Інданезіі|archiveurl=https://www.webcitation.org/659kUsxUV?url=http://www.dpr.go.id/id/tentang-dpr/sejarah|archivedate=2 лютага 2012|url-status=dead}}</ref> <ref name="МИД">{{cite web|url=http://menluri.info/web/h-roeslan-abdulgani.html|title=H. Roeslan Abdulgani|publisher=Deplu RI|datepublished=17 студзеня 2010 года|accessdate=1 сакавіка 2010|lang=id|archiveurl=https://www.webcitation.org/616nnJhlD?url=http://menluri.info/cgi-sys/suspendedpage.cgi|archivedate=21 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> <ref name="Museum-DPR59">{{cite web|url=http://www.dpr-ri.org/v2/index.php?option=com_content&view=article&id=59&Itemid=72|title=DPR Hasil Pemilu 1955 (20 Maret 1956-22 Juli 1959)|publisher=Museum DPR RI|accessdate=18 студзеня 2011 года|lang=id|description=Сайт музея гісторыі Савета народных прадстаўнікоў|archiveurl=https://www.webcitation.org/615QHx56z?url=http://www.dpr-ri.org/v2/index.php?option=com_content|archivedate=20 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> <ref name="М в с">{{кніга|аўтар = {{нп3|Мікалай Паўлавіч Малецін|Н. П. Малетин|ru|Малетин, Николай Павлович}} |частка = |загаловак = АСЕАН в системе международных отношений |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М. |выдавецтва = |год = 1983 |том = |старонкі = 4—12 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref> <ref name="Anwar">{{кніга|аўтар = Anwar D. F. |частка = |загаловак = Indonesia in ASEAN. Foreign Policy and Regionalism |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Singapore |выдавецтва = |год = 1992 |том = |старонкі = 26—29, 169 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref> <ref name="Counterpunch">{{cite web|url=http://www.counterpunch.org/2005/11/05/the-mass-killings-in-indonesia/|title=40 Years Later - The Mass Killings in Indonesia|author=John Roosa and Joseph Nevins|datepublished=11 мая 2005 года|accessdate=9 лютага 2013 года|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ELw5yAkL?url=http://www.counterpunch.org/2005/11/05/the-mass-killings-in-indonesia/|archivedate=11 лютага 2013|url-status=live}}</ref> <ref name="Unresolved">{{cite journal |title= Unresolved Problems in the Indonesian Killings of 1965–1966|author=Robert Cribb |journal=Asian Survey|volume=42|issue=4|year=2002|pages=550–563|doi = }}</ref> <ref name="Golkar">{{cite web|url=http://www.golkar.or.id/tentang|title=Sejarah|accessdate=25 чэрвеня 2011 года|lang=id|description=Официальный сайт партии «Голкар»|archiveurl=https://www.webcitation.org/616nnzDJH?url=http://www.golkar.or.id/tentang|archivedate=21 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> <ref name="Saya-ABRI">{{cite web|url=http://mdb.cast.ru/mdb/5-2002/dp/mip/?form=print|title=The Military in Indonesian Politics|author=Alexei Shilin|publisher=Moscow Defense Brief|datepublished=Май 2002 года|accessdate=28 чэрвеня 2011 года|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/616nqcK3T?url=http://mdb.cast.ru/mdb/5-2002/dp/mip/?form=print|archivedate=21 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> <ref name="Museum-DPR71">{{cite web|url=http://www.dpr-ri.org/v2/index.php?option=com_content&view=article&id=64&Itemid=77|title=DPR Hasil Pemilu 1971, 1977, 1982, 1987, 1992, 1997|publisher=Museum DPR RI|accessdate=28 чэрвеня 2011 года|lang=id|description=Сайт музея гісторыі Савета народных прадстаўнікоў|archiveurl=https://www.webcitation.org/615QJEdrQ?url=http://www.dpr-ri.org/v2/index.php?option=com_content|archivedate=20 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> <ref name="Ford and Kissinger">{{cite web|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB62/|title=Ford, Kissinger and the Indonesian Invasion, 1975-76|author=William Burr and Michael L. Evans|publisher=The George Washington University National Secutity Archive, Electronic Briefing Book No. 62|datepublished=6 снежня 2001 года|accessdate=11 жніўня 2011 года|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/616nBoluB?url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB62/|archivedate=21 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> <ref name="TP">{{cite web|url=http://www.kontras.org/tpriok/data/Massacre%20of%20Tanjung%20Priok%20in%201984.pdf|title=Massacre of Tanjung Priok in 1984|format=PDF|accessdate=4 лютага 2013 года|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ELw6eCaO?url=http://www.kontras.org/tpriok/data/Massacre%20of%20Tanjung%20Priok%20in%201984.pdf|archivedate=11 лютага 2013|url-status=dead}}</ref> <ref name="BBC-Resigns">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/events/indonesia/latest_news/97848.stm|title=President Suharto resigns|publisher=BBC|date=21 мая 1998 года|accessdate=12 лютага 2013 года|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ES2SCG1q?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/events/indonesia/latest_news/97848.stm|archivedate=15 лютага 2013|url-status=live}}</ref> <ref name="Tokoh-Mega">{{cite web |url= http://www.tokohindonesia.com/biografi/article/285-ensiklopedi/247-presiden-berkepribadian-kuat |title= Presiden Berkepribadian Kuat |publisher= Tokoh Indonesia |accessdate= 28 чэрвеня 2011 года |lang= en |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110729001150/http://www.tokohindonesia.com/biografi/article/285-ensiklopedi/247-presiden-berkepribadian-kuat |archivedate= 29 ліпеня 2011 |url-status= dead }}</ref> <ref name="Aye">{{cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-82597205.html|title=Aye to impeach Gus Dur|author=Abdul Razak Ahmad|publisher=New Straits Times|datepublished=31 мая 2001 года|accessdate=27 чэрвеня 2011 года|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/615QVP3zm?url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-82597205.html|archivedate=20 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> <ref name="Humorist">{{cite web|url=http://www.thejakartapost.com/news/2009/12/31/commentary-gus-dur-whom-i-knew-a-visionary-pluralist-and-humorist.html|title=Commentary: Gus Dur, whom I knew as a visionary pluralist and humorist|author=Kornelius Purba|publisher=The Jakarta Post|datepublished=31 снежня 2001 года|accessdate=28 чэрвеня 2011 года|lang=en|description=Электронная версія газеты «Джакарта пост»|archiveurl=https://www.webcitation.org/615QW8tex?url=http://www.thejakartapost.com/news/2009/12/31/commentary-gus-dur-whom-i-knew-a-visionary-pluralist-and-humorist.html|archivedate=20 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> <ref name="Worse">{{cite web|url=http://www.economist.com/node/492800|title=Getting worse for Gus Dur; Indonesia; Wahid under fire in Indonesia. Parliament's Censure of Indonesia's President Raises Doubts About His Future|publisher=The Economist|datepublished=1 лютага 2001 года|accessdate=28 чэрвеня 2011 года|lang=en|description=Электронная версія часопіса «Эканаміст»|archiveurl=https://www.webcitation.org/615QYGGog?url=http://www.economist.com/node/492800|archivedate=20 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> <ref name="Couple">{{cite web|url=http://www.economist.com/node/505083|title=The Odd Couple. Between Them, Abdurrahman Wahid and Megawati Sukarnoputri Need to Sort out Indonesia. Nobody Else Can|publisher=The Economist|datepublished=15 лютага 2001 года|accessdate=28 чэрвеня 2011 года|lang=en|description=Электронная версія часопіса «Эканаміст»|archiveurl=https://www.webcitation.org/615QYwALy?url=http://www.economist.com/node/505083|archivedate=20 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> <ref name="Firefighter">{{cite web|url=http://www.economist.com/node/4367|title=The Faltering Firefighter. A Blind Man Surrounded by Problems is Getting Less Help Than He Should from Blurrier-eyed Colleagues|publisher=The Economist|datepublished=6 ліпеня 2000 года|accessdate=28 чэрвеня 2011 года|lang=en|description=Электронная версія часопіса «Эканаміст»|archiveurl=https://www.webcitation.org/615QZYLHZ?url=http://www.economist.com/node/4367|archivedate=20 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> <ref name="Kill Off">{{cite web|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,97712,00.html|title=Will Indonesia's Political Shadow Play Kill Off Wahid?|author=Tony Karon|publisher=Time|datepublished=1 лютага 2001 года|accessdate=28 чэрвеня 2011 года|lang=en|description=Электронная версія часопіса «Тайм»|archiveurl=https://www.webcitation.org/615QbPhHh?url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,97712,00.html|archivedate=20 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> <ref name="Boss">{{cite web|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,997448,00.html|title=Democrat...or Boss?|author=Terry McCarthy, Zamira Loebis, Jason Tedjasukmana|publisher=Time|datepublished=17 ліпеня 2000 года|accessdate=28 чэрвеня 2011 года|lang=en|description=Электронная версія часопіса «Тайм»|archiveurl=https://www.webcitation.org/615QcmqKu?url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,997448,00.html|archivedate=20 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> <ref name="Turmoil">{{cite web|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,108073,00.html|title=Indonesia Poised for New Round of Turmoil|author=Tony Karon|publisher=Time|datepublished=30 красавіка 2001 года|accessdate=28 чэрвеня 2011 года|lang=en|description=Электронная версія часопіса «Тайм»|archiveurl=https://www.webcitation.org/615Qc9HLp?url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,108073,00.html|archivedate=20 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> <ref name="What?">{{cite web|url=http://www.economist.com/node/710338|title=But What Will Megawati Do?|publisher=The Economist|datepublished=26 ліпеня 2001 года|accessdate=27 чэрвеня 2011 года|lang=en|description=Электронная версія часопіса «Эканаміст»|archiveurl=https://www.webcitation.org/615Qan8hP?url=http://www.economist.com/node/710338|archivedate=20 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> <ref name="Mega takes">{{cite web|url=http://www.economist.com/node/717279|title=Mega Takes Charge|publisher=The Economist|datepublished=27 оіпеня 2001 года|accessdate=27 чэрвеня 2011 года|lang=en|description=Электронная версія часопіса «Эканаміст»|archiveurl=https://www.webcitation.org/615QaBsy0?url=http://www.economist.com/node/717279|archivedate=20 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> <ref name="Torch">{{cite web|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,169335,00.html|title=The Torch Passes|author=Tim McGirk|publisher=Time|datepublished=6 жніўня 2001 года|accessdate=27 чэрвеня 2011 года|lang=en|description=Электронная версія часопіса «Тайм»|archiveurl=https://www.webcitation.org/615QdNZpU?url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,169335,00.html|archivedate=20 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> <ref name="Violence">{{cite web|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,169338,00.html|title=Our Problems Can't Be Solved by Violence|publisher=Time|datepublished=6 жніўня 2001 года|accessdate=27 чэрвеня 2011 года|lang=en|description=Электронная версія часопіса «Тайм»|archiveurl=https://www.webcitation.org/615Qdzwyb?url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,169338,00.html|archivedate=20 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> <ref name="Aus-Parl-Ter">{{cite web|url=http://www.aph.gov.au/library/pubs/CIB/2001-02/02cib06.htm|title=Indonesia and Transnational Terrorism|author=Chris Wilson|publisher=[[Парламент Аўстраліі|Parliament of Australia]]|datepublished=11 кастрычніка 2001 года|accessdate=11 жніўня 2011 года|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/616nCzZIN?url=http://www.aph.gov.au/library/pubs/CIB/2001-02/02cib06.htm|archivedate=21 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> <ref name="State-Ter">{{cite web|url=http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2002/13873.htm|title=Indonesia. International Religious Freedom Report 2002|publisher=[[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|US Department of State]]|datepublished=17 кастрычніка 2002 года|accessdate=11 жніўня 2011 года|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/616nCJvM4?url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2002/13873.htm|archivedate=21 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> <ref name="CDI-Ter">{{cite web|url=http://www.cdi.org/terrorism/priority.cfm|title=Priority Dilemmas: U.S. – Indonesia Military Relations in the Anti Terror War|author=Reyko Huang|publisher=Center for Defense Information|datepublished=23 мая 2002 года|accessdate=11 жніўня 2011 года|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/616nDuKkH?url=http://www.cdi.org/terrorism/priority.cfm|archivedate=21 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> <ref name="Tokoh-SBY-1">{{cite web |url= http://www.tokohindonesia.com/biografi/article/285-ensiklopedi/2197-presiden-ri-pertama-pilihan-rakyat/related?client=resourl-Suce |title= Presiden Indonesia Pertama Pilihan Rakyat |publisher= Tokoh Indonesia |accessdate= 28 чэрвеня 2011 года |lang= en |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110621092132/http://www.tokohindonesia.com/biografi/article/285-ensiklopedi/2197-presiden-ri-pertama-pilihan-rakyat/related?client=resourl-Suce |archivedate= 21 чэрвеня 2011 |url-status= dead }}</ref> <ref name="BBC-Aceh">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4151980.stm|title=Aceh rebels sign peace agreement|publisher=BBC|date=15 жніўня 2005 года|lang=en|accessdate=12 лютага 2013 года|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ES2SqzHj?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4151980.stm|archivedate=15 лютага 2013|url-status=live}}</ref> <ref name="Aceh-Stability">{{cite web|url=http://www.bicc.de/uploads/tx_bicctools/bicc_focus_3_aceh_e.pdf|title=Following the election of the Governor in Aceh: Former war-torn province on its way to peace consolidation and stability|author=Christine Beeck|publisher=BICC|format=PDF|datepublished=студзень 2007 года|accessdate=4 лютага 2013 года|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ES2ThvdA?url=http://www.bicc.de/uploads/tx_bicctools/bicc_focus_3_aceh_e.pdf|archivedate=15 лютага 2013|url-status=live}}</ref> <ref name="Choice of Policy">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/survey/so/2009/car072809b.htm|title=Indonesia’s Choice of Policy Mix Critical to Ongoing Growth|publisher=[[Міжнародны валютны фонд|IMF]] Survey Magazine|datepublished=28 жніўня 2009 года|accessdate=11 жніўня 2011 года|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/616nd8hFt?url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/survey/so/2009/car072809b.htm|archivedate=21 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> <ref name="BI-General">{{cite web|url=http://www.bi.go.id/web/en/Publikasi/Kebijakan+Moneter/Tinjauan+Kebijakan+Moneter/mpr_tw410.htm|title=Priority General Review|publisher=Bank Indonesia|datepublished=10 снежня 2010 года|accessdate=11 жніўня 2011 года|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/616naXDuJ?url=http://www.bi.go.id/web/en/Publikasi/Kebijakan+Moneter/Tinjauan+Kebijakan+Moneter/mpr_tw410.htm|archivedate=21 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> <ref name="Surprise">{{cite web|url=http://www.eastasiaforum.org/2010/09/25/indonesias-economy-continues-to-surprise/|title=Indonesia’s economy continues to surprise|author=Thee Kian Wie|publisher=East Asia Forum|datepublished=25 верасня 2010 года|accessdate=11 жніўня 2011 года|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/616ncGSpo?url=http://www.eastasiaforum.org/2010/09/25/indonesias-economy-continues-to-surprise/|archivedate=21 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> <ref name="Tokoh-SBY-2">{{cite web |url= http://www.tokohindonesia.com/biografi/article/285-ensiklopedi/254-presiden-ri-terpopuler-/related?client=resourl-Suce |title= Presiden RI "Terpopuler" |publisher= Tokoh Indonesia |accessdate= 28 чэрвеня 2011 года |lang= en |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110806194536/http://www.tokohindonesia.com/biografi/article/285-ensiklopedi/254-presiden-ri-terpopuler-/related?client=resourl-Suce |archivedate= 6 жніўня 2011 |url-status= dead }}</ref> <ref name="Jokowi-CNN">{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2014/07/10/world/asia/indonesia-candidates-wait/|title=Indonesian presidential candidate declares victory, opponent says not so fast|author=Madison Park, Kathy Quiano|publisher=[[CNN]]|datepublished=10 ліпеня 2014 года|accessdate=10 ліпеня 2014 года|lang=en|description=}}</ref> <ref name="JP-JW">{{cite web|url=https://www.thejakartapost.com/news/2018/08/16/jokowi-highlights-achievements-in-infrastructure-welfare.html|title=Jokowi highlights achievements in infrastructure, welfare|author=Karina M. Tehusijarana|publisher=Jakarta Post|datepublished=2018-08-16|accessdate=2022-02-06|lang=en|description=Электронная версия газеты {{iw|Jakarta Post|«Джакарта пост»|en|Jakarta Post}}|archive-date=2022-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206121805/https://www.thejakartapost.com/news/2018/08/16/jokowi-highlights-achievements-in-infrastructure-welfare.html|url-status=live}}</ref> <ref name="Genius">{{cite web|url=https://www.thejakartapost.com/news/2018/08/16/jokowi-highlights-achievements-in-infrastructure-welfare.html|title=Jokowi highlights achievements in infrastructure, welfare|author={{iw|Махбубани, Кишор|Кишор Махбубани|en|Kishore Mahbubani}}|publisher=The ASEAN Post|datepublished=2021-10-07|accessdate=2022-02-06|lang=en|description=Информационный портал «The ASEAN Post»|archive-date=2022-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206121805/https://www.thejakartapost.com/news/2018/08/16/jokowi-highlights-achievements-in-infrastructure-welfare.html|url-status=live}}</ref> <ref name="BBC-JW">{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-28422179|title=Profile: Joko Widodo|publisher=[[Би-би-си|BBC]]|datepublished=2019-04-16|accessdate=2021-02-06|archive-date=2021-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211054924/https://www.bbc.com/news/world-asia-28422179|url-status=live}}</ref> <ref name="Bisnis-Setuju">{{cite web|url = https://nasional.kompas.com/read/2022/01/18/13511191/ketuk-palu-dpr-sahkan-ruu-ibu-kota-negara-jadi-uu|title = Sah! DPR Setujui RUU Ibu Kota Negara, Ibu Kota Resmi Pindah ke Kaltim|author = Aprianus Doni Tolok|publisher = Bisnis Indonesia|date = 2022-01-18|accessdate = 2022-02-01|lang = id|description = Электронная версия газеты «Биснис Индонесиа»|archive-date = 2022-02-01|archive-url = https://web.archive.org/web/20220201021713/https://nasional.kompas.com/read/2022/01/18/13511191/ketuk-palu-dpr-sahkan-ruu-ibu-kota-negara-jadi-uu|url-status = live}}</ref> <ref name="Kompas-Nama">{{cite web|url=https://nasional.kompas.com/read/2022/01/17/12302621/kepala-bappenas-umumkan-nama-ibu-kota-baru-nusantara?page=all|title=Kepala Bappenas Umumkan Nama Ibu Kota Baru: Nusantara|author=Ardito Ramadhan|publisher=Kompas|datepublished=2022-01-17|accessdate=2022-02-01|lang=id|description=Электронная версия газеты {{iw|Kompas|«Компас»|en|Kompas}}|archive-date=2022-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125181014/https://nasional.kompas.com/read/2022/01/17/12302621/kepala-bappenas-umumkan-nama-ibu-kota-baru-nusantara?page=all|url-status=live}}</ref> <ref name="CNN-Provinsi">{{cite web|url=https://www.cnnindonesia.com/nasional/20220630115246-32-815455/paripurna-dpr-sahkan-ruu-pembentukan-3-provinsi-baru-di-papua|title=Paripurna DPR Sahkan RUU Pembentukan 3 Provinsi Baru di Papua|publisher=CNN|datepublished=2022-06-30|accessdate=2023-04-27|lang=id|description=Сайт индонезийской редакции [[CNN]]|archive-date=2022-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220715065826/https://www.cnnindonesia.com/nasional/20220630115246-32-815455/paripurna-dpr-sahkan-ruu-pembentukan-3-provinsi-baru-di-papua|url-status=live}}</ref> <ref name="Kompas-PBD">{{cite web|url=https://nasional.kompas.com/read/2022/11/17/17275541/sah-indonesia-kini-punya-38-provinsi-ini-daftarnya|title=Sah! Indonesia Kini Punya 38 Provinsi, Ini Daftarnya|author=Fitria Chusna Farisa|publisher=Kompas|date=2022-11-17|accessdate=2023-04-27|lang=id|description=Газета «Компас» (электронная версия)|archive-date=2022-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117232327/https://nasional.kompas.com/read/2022/11/17/17275541/sah-indonesia-kini-punya-38-provinsi-ini-daftarnya|url-status=live}}</ref> }} == Літаратура == {{refbegin|colwidth=30em}} * {{БСЭ3|артыкул= Индонезия|том=10|старонкі=539—556|ref =БСЭ}} * {{кніга | загаловак = Всемирная история: В 13 т. | адказны = Е. М. Жуков (главный редактор) | месца = М. | выдавецтва = Государственное издательство политической литературы (т. I—III); Издательство социально-экономической литературы (т. IV—IX); Мысль (т. X—XIII) | год = 1956—1983 }} ** {{h|Всемирная история|1955| Т. I, 1955, с. 22—24, 26—27}} ** {{h|Всемирная история|1956| Т. II, 1956, с. 588—590}} ** {{h|Всемирная история|1957| Т. III, 1957, с. 564—566}} ** {{h|Всемирная история|1958a| Т. IV, 1958, с. 650—658}} ** {{h|Всемирная история|1958b| Т. V, 1958, с. 340—345}} ** {{h|Всемирная история|1960| Т. VII, 1960, с. 374—380}} ** {{h|Всемирная история|1961| Т. VIII, 1961, с. 444—448}} ** {{h|Всемирная история|1962| Т. IX, 1962, с. 131—135, 261—263, 459—460}} ** {{h|Всемирная история|1965| Т. X, 1965, с. 167—171, 515—519}} ** {{h|Всемирная история|1977| Т. XI, 1977, с. 361—374, 378—379}} ** {{h|Всемирная история|1979| Т. XII, 1979, с. 354—365}} ** {{h|Всемирная история|1983| Т. XIII, 1983, с. 368—375}} * {{кніга | аўтар = Бандиленко Г. Г., Гневушева Е. И., Деопик Д. В., Цыганов В. А. | загаловак = История Индонезии: В 2 ч | месца = М. | год = 1992—1993 | ref = Бандиленко и др. }} * {{кніга | аўтар = Дёмин Л. М., Другов А. Ю., Чуфрин Г. И. | загаловак = Индонезия. Закономерности, тенденции, перспективы развития | месца = М. | год = 1987 }} * {{кніга | аўтар = Другов А. Ю. | загаловак = Политическая власть и эволюция политической системы Индонезии | месца = М. | год = 1988 }} * {{кніга | аўтар = Другов А. Ю. | загаловак = Индонезия: политическая культура и политический режим | месца = М. | год = 1997 }} * {{кніга | аўтар = Другов А. Ю., Резников А. Б. | загаловак = Индонезия в период «направляемой демократии» | месца = М. | год = 1969 }} * {{кніга | аўтар = Капица М. С., Малетин Н.П. | загаловак = Сукарно: политическая биография | месца = М. | год = 1980 | ref = Капица и Малетин }} * {{кніга | аўтар = Колосков Б. Т. | загаловак = Малайзия вчера и сегодня | месца = М. | год = 1984 | ref = Колосков }} * {{кніга | аўтар = Плеханов Ю. А. | загаловак = Общественно-политическая реформа в Индонезии (1945—1975) | месца = М. | год = 1980 }} * {{кніга | аўтар = Шауб А. К. | загаловак = «Нагаракертагама» как источник по истории раннего Маджапахита (1293—1365) | месца = М. | год = 1992 | ref = Шауб }} * {{кніга | аўтар = Юрьев А. Ю. | загаловак = Индонезия после событий 1965 года | месца = М. | год = 1973 }} * {{кніга | аўтар = Сonboy, Kenneth; Morrison James. | загаловак = Feet to the Fire: CIA Covert Operations in Indonesia, 1957–1958 | месца = Annapolis | год = 1999 | allpages = 232 | выдавецтва = US Naval Institute Press | isbn = 978-1557501936 | ref = Conboy and Morrison }} * {{кніга | аўтар = Crouch, Harold. | загаловак = The Army and Politics in Indonesia | месца = L. | выданне = Revised edition | год = 2007 | allpages = 388 | выдавецтва = Equinox Publishing | isbn = 979-3780509 }} * {{кніга | аўтар = Delhaise, Philippe F. | загаловак = Asia in Crisis: The Implosion of the Banking and Finance Systems | месца = Hoboken | выданне = | год = 1999 | allpages = 292 | выдавецтва = Wiley | isbn = 9780471831938 | ref = Delhaise }} * {{кніга | аўтар = Evans, Kevin Raymond. | загаловак = The History of Political Parties & General Elections in Indonesia | месца = Jakarta | выданне = | год = 2003 | allpages = | выдавецтва = Arise Consultancies | isbn = 979-97445-0-4 }} * {{кніга | аўтар = Fatah, Eep Saefuloh. | загаловак = Bangsa Saya Yang Mengyebalkan. Catatan tentang Kekuasaan yang Pongah | месца = Jakarta | год = 1998 }} * {{кніга | аўтар = Friend, Theodore. | загаловак = Indonesian Destinies | месца = | выданне = | год = 2005 | allpages = 640 | выдавецтва = Belknap Press | isbn = 0-974-01137-6 }} * {{кніга | аўтар = Hughes, John. | загаловак = The End of Sukarno — A Coup that Misfired: A Purge that Ran Wild | месца = | выданне = | год = 2002 | allpages = | выдавецтва = Archipelago Press | isbn = 981-4068-65-9 }} * {{кніга | аўтар = Indrayana, Denny. | загаловак = Indonesian Constitutional Reform 1999—2002: An Evaluation of Constitution-Making in Transition | месца = Jakarta | выданне = | год = 2008 | allpages = | выдавецтва = Kompas | isbn = 979-9251-43-5 }} * {{кніга | аўтар = Jenkins, David. | загаловак = Suharto and his Generals. Indonesian Military Politics 1975–1983 | месца = Ithaca and New York | год = 2010 | allpages = 332 | isbn = 6028397490 }} * {{кніга | аўтар = Kahin, George McTurnan. | загаловак = The End of Sukarno — A Coup that Misfired: A Purge that Ran Wild | месца = | выданне = | год = 2003 | allpages = 312 | выдавецтва = Didier Millet | isbn = 978-9814068659 }} * {{кніга | аўтар = Mulyana, Slamet. | загаловак = A Story of Majapahit | месца = Singapore | выданне = | год = 1976 | allpages = 301 | выдавецтва = Singapore University Press | isbn = | ref = Mulyana }} * {{кніга | аўтар = | загаловак = Panduan Parlemen Indonesia | месца = Jakarta | год = 2001 | allpages = 1418 | выдавецтва = Yayasan API | isbn = 978-9799653215 | ref = Panduan Parlemen }} * {{кніга | аўтар = Poerwokoeoemo, Soedarisman. | загаловак = Daerah Istimewa Yogyakarta | выдавецтва = Gadjah Mada University Press | год = 1984 | isbn = | ref = Poerwokoeoemo }} * {{кніга | аўтар = Ricklefs, Merle Calvin. | загаловак = A History of Modern Indonesia since c. 1200 | месца = | выданне = 3rd edition | год = 2002 | allpages = 495 | выдавецтва = Stanford University Press | isbn = 978-0804744805 | ref = Ricklefs }} * {{кніга | аўтар = Schwarz, Adam. | загаловак = A Nation in Waiting: Indonesia in the 1990s | месца = | выданне = 2nd edition | год = 1994 | allpages = 384 | выдавецтва = Allen & Unwin | isbn = 978-1863736350 }} * {{кніга | аўтар = Sonata, Thamrin. | загаловак = Undang-Undang Politik. Buah Reformasi Setengah Hati | месца = Jakarta | выданне = | год = 1999 | allpages = | выдавецтва = Yayasan Pariba | isbn = 979-95572-1-6 | ref = Sonata }} * {{кніга | аўтар = Taylor, Jean Gelman. | загаловак = Indonesia: Peoples and Histories | выдавецтва = Yale University Press | год = 2003 | месца = New Haven and London | isbn = 0-300-10518-5 | ref = Taylor }} * {{кніга | аўтар = Vickers, Adrian. | загаловак = A History of Modern Indonesia | выдавецтва = Cambridge University Press | год = 2005 | isbn = 0-521-54262-6 | ref = Vickers }} * {{кніга | аўтар = Whitten, Tony; Soeriaatmadja, Roehayat Emon; Suraya A. Ariff. | загаловак = The Ecology of Java and Bali | месца = Hong Kong | год = 1996 | allpages = 791 | выдавецтва = Periplus Editions | isbn = 962-593-072-8 | ref = Whitten and others }} * {{кніга | аўтар = Yumarma, Andreas. | загаловак = Unity in Diversity: A Philosophical and Ethical Study of the Javanese Concept of Keselarasan | месца = Rome | выданне = | год = 1996 | allpages = 236 | выдавецтва = Editrice Pontificia Universita Gregoriana | isbn = 88-7652-7265 | ref = Yumarma }} * {{кніга | аўтар = Ziegenhain, Patrick. | загаловак = The Indonesian Parliament and Democratization | месца = Singapore | год = 2008 | allpages = 239 | выдавецтва = Institute of Southeast Asian Studies | isbn = 978-981-230-484-1 | ref = Ziegenhain }} * {{кніга | аўтар = Zoetmulder P. J. | загаловак = Kalangwan: A Survey of Old Javanese Literature | месца = The Hague | выданне = | год = 1974 | allpages = 588 | выдавецтва = Martinus Nijhoff Equinox Publishing | isbn = 9024716748 | ref = Zoetmulder }} {{refend}} {{Азія паводле тэм|Гісторыя}} {{Інданезія ў тэмах}} [[Катэгорыя:Гісторыя Інданезіі| ]] 1t4l89ls7uw4r13q83p3joo79c33t9s Dzieciuki 0 446234 5121194 5027886 2026-04-05T09:27:46Z 5121194 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = Dzieciuki | Гады = [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]]-па сённяшні дзень | Краіна = Беларусь | Горад = [[Гродна]] | Мова = [[беларуская]] | Жанр = [[фолк-панк]], [[кельцік-панк]] | Тэматыка = Гісторыя Беларусі і беларуская нацыя | Склад = Дзяніс Жыгавец<br />Алесь Дзянісаў<br />Андрэй «Пітон»<br />Мікола «Калямба» Палякоў<br />Лёха Пудзін<br />Андрэй Пудзін<br />Саня «Сыр» | Былыя ўдзельнікі = Паша «Трабл»<br /> | Іншыя праекты ўдзельнікаў = [[КальЯн]], [[Людзі на балоце, гурт|Людзі на балоце]] | Іншая назва = Дзецюкі }} '''«Dzieciuki»''' (Дзецюкі́) — беларускі фолк-панкавы гурт з [[Гродна]]. Заснаваны [[10 красавіка]] [[2012 год у гісторыі музыкі|2012 года]]. Гурт мае тры студыйныя альбомы: «Гарадзенскі гармідар»<ref name=":0">[http://tuzin.by/albums/1054/haradzienski-harmidar.html КАРОТКІ КУРС ГІСТОРЫІ БЕЛАРУСІ АД ГАРАДЗЕНСКІХ ПАНКАЎ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190226093052/http://tuzin.by/albums/1054/haradzienski-harmidar.html |date=26 лютага 2019 }} / [[Тузін Гітоў|Tuzin.fm]]</ref>, «Рэха»<ref name=":1">[http://www.experty.by/content/dzieciuki-vydali-kantseptualny-albom-rekha-slukhats-spampavats Dzieciuki выдалі канцэптуальны альбом "Рэха" (+слухаць/+спампаваць)] / [[Experty.by]]</ref> і «Радыё "Harodnia"». Гурт пазіцыяніруе сябе як асветніцкая фолк-панк брыгада, якая распавядае пра невядомыя старонкі беларускай гісторыі. Частка складу «Дзецюкоў» адначасова з’яўляецца ўдзельнікамі гурта «[[Людзі на балоце (гурт)|Людзі на балоце]]»<ref>[http://tuzin.by/article/477/dzieciuki-krytyki-projducca-pa-nasym-albomie-nazdakom.html DZIECIUKI: «КРЫТЫКІ ПРОЙДУЦЦА ПА НАШЫМ АЛЬБОМЕ НАЖДАКОМ»]{{Недаступная спасылка}} / [[Тузін Гітоў|Tuzin.fm]]</ref>. У [[2014 год у гісторыі музыкі|2014 годзе]] музыкі сталі пераможцамі музычнай прэміі ад партала [[Тузін Гітоў]] у намінацыі «Героі году»<ref>[http://www.experty.by/content/gero-2014-leibonik-dzieciuki-slukhats "Героі 2014": Leibonik і Dzieciuki (+слухаць)] / [[Experty.by]]</ref>. Ад пачатку актыўнай канцэртнай дзейнасці гурт сутыкнуўся са шматлікімі забаронамі выступаў<ref>[http://tuzin.by/article/3027/hurt-dzieciuki-papouniu-corny-spis--kamentar-hurtu.html DZIECIUKI ПАПОЎНІЛІ «ЧОРНЫ СЬПІС» (+КАМЭНТАР ГУРТУ)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201121061305/https://tuzin.by/article/3027/hurt-dzieciuki-papouniu-corny-spis--kamentar-hurtu.html |date=21 лістапада 2020 }} / [[Тузін Гітоў|Tuzin.fm]]</ref>. Так, былі забаронены канцэрты ў [[Брэст|Брэсце]]<ref>[http://tuzin.by/article/604/kancert-hurta-dzieciuki-zabaronieny-bierasciejskim-kdb.html КАНЦЭРТ ГУРТА DZIECIUKI ЗАБАРОНЕНЫ БЕРАСЬЦЕЙСКІМ КДБ (ВІДЭА І КАМЭНТАР ГУРТА)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201116050058/https://tuzin.by/article/604/kancert-hurta-dzieciuki-zabaronieny-bierasciejskim-kdb.html |date=16 лістапада 2020 }} / [[Тузін Гітоў|Tuzin.fm]]</ref> і ў [[Мінск]]у<ref>[http://tuzin.by/article/3662/ideolahi-praciahvajuc-vajnu-suprac-dzieciukou-a-brutto.html ІДЭОЛЯГІ ПРАЦЯГВАЮЦЬ ВАЙНУ СУПРАЦЬ «ДЗЕЦЮКОЎ», А BRUTTO ПАДТРЫМАЛІ ДЗЯРЖАЎНЫЯ ПРАФСАЮЗЫ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201118160248/https://tuzin.by/article/3662/ideolahi-praciahvajuc-vajnu-suprac-dzieciukou-a-brutto.html |date=18 лістапада 2020 }} / [[Тузін Гітоў|Tuzin.fm]]</ref>. == Гісторыя гурта == Гурт быў створаны ў Гродна ў 2012 годзе удзельнікамі гуртоў «[[КальЯн]]» і «[[Людзі на балоце (гурт)|Людзі на балоце]]». Амаль адразу музыкі выдалі міні-альбом з чатырох спеваў<ref>[http://budzma.by/news/dzieciuki-naradzhenne-superhurta-fotarepartazh.html Будзьма беларусамі! Dziеciuki: нараджэнне супергурта (фотарэпартаж)]</ref>. Першы паўнавартасны альбом гурта выйшаў у [[люты]]м 2014 года пад той жа назвай што і папярэдняя праца — «[[Гарадзенскі гармідар]]». Частка тэкстаў альбома была прысвечаная беларускім паўстанцам і партызанам розных часоў: [[Кастусь Каліноўскі|каліноўцам]], [[Станіслаў Нікадзімавіч Булак-Балаховіч|балахоўцам]], «лясным братам» (магчыма памылка, ці проста супадзенне прыдуманай назвы для спева і [[Лясныя браты|ляснымых братоў]] з [[Краіны Балтыі|краін Балтыі]]. Спеў «Сумнае рэгі» была аб масавых расстрэлах у [[Курапаты|Курапатах]] і [[Хатынь|Хатыні]]. У плане гучання крытыкі знайшлі музыку падобнай да [[Кельцік-панк|ірландскага панк-рока]]. Матэрыял альбома крытыкавалі за пэўную «сыраватасць» і «няроўнасць». На думку музычнага крытыка Сяргея Будкіна гурт стаў ўлюбёнцамі публікі па той прычыне, што заняла нішу нацыянальнаарыентаванага панку, чаго раней не было<ref name="автоссылка1">{{Cite web |url=http://www.experty.by/content/dzieciuki-garadzensk-garm-dar-dye |title=Dzieciuki «Гарадзенскі гармідар» (+аўдыё) {{!}} Experty.by — белорусская музыка |accessdate=2017-06-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170623032709/http://www.experty.by/content/dzieciuki-garadzensk-garm-dar-dye |archivedate=2017-06-23 |url-status=dead }}</ref>. Прэзентацыя альбома прайшла ў Мінску ў клубе «Re:Public», аднак наступны канцэрт у Брэсце быў адменены мясцовым аддзяленнем [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]]<ref>[http://tuzinfm.by/article/604/kancert-hurta-dzieciuki-zabaronieny-bierasciejskim-kdb.html Канцэрт гурта Dzieciuki забаронены берасьцейскім КДБ (відэа і камэнтар гурта). Тузін Гітоў. Слушны музычны партал]</ref><ref>{{cite web|url=https://news.tut.by/culture/388367.html|title=У Брэсце адмянілі канцэрт гурта «Dzieciuki»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501115636/https://news.tut.by/culture/388367.html |archivedate=1 мая 2021 |website=[[TUT.BY]] |lang=ru |url-status=dead}}</ref>. Затым музыкі адправілася з гастролямі ў [[Польшча|Польшчу]], [[Германія|Германію]], [[Чэхія|Чэхію]], [[Славакія|Славакію]] і [[Аўстрыя|Аўстрыю]]. У 2014 годзе споўнілася 45 гадоў ансамблю «[[Песняры]]» і музычным парталам «[[Тузін Гітоў]]» быў арганізаваны запіс трыб’ют альбома «Re:Песняры». Сучасныя беларускія музыкі павінны былі запісаць свае версіі спеваў «Песняроў». «Dzieciuki» ўзялі ўдзел у праекце і запісалі кампазіцыю «а хто там ідзе?» па [[А хто там ідзе?|аднайменым вершы]] [[Янка Купала|Янкі Купалы]]. Гэты спеў на верш Янкі Купалы лічыцца рарытэтным, бо ніколі не выдаваўся і быў запісаны «Пяснярамі» спецыяльна для фільма «[[Раскіданае гняздо (фільм)|Раскіданае гняздо]]» [[1982 год у гісторыі кіно|1982 года]]. Пазней кампазітар, народны артыст Рэспублікі Беларусь і аўтар арыгінальнай музыкі для гэтага спева [[Сяргей Альбертавіч Картэс|Сяргей Картэс]] запрасіў музыкаў выканаць яе ў [[Беларуская дзяржаўная філармонія|Белдзяржфілармоніі]] на афіцыйным святочным вечары з нагоды свайго 80-годдзя<ref>{{cite web|url=https://euroradio.fm/kampazitar-syargey-kartes-zaprasiu-gurt-dzieciuki-vystupic-na-svaim-yubilei|title=Кампазітар Сяргей Картэс запрасіў гурт Dzieciuki выступіць на сваім юбілеі|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]}}</ref>. У сярэдзіне [[лістапад]]а 2014 года у полі недалёка ад [[Заслаўе|Заслаўя]] музыкі здымалі кліп на спеў «Хлопцы-балахоўцы». Пасля завяршэння здымак на месца прыехаў аўтазак з [[АМАП (Беларусь)|АМАПам]] і павёз усю здымачную каманду з 18 чалавек у аддзяленне [[Міліцыя Беларусі|міліцыі]]. Па словах міліцыянтаў іх выклікаў мясцовы жыхар, якога напалохалі ўзброеныя людзі. Музыкі сапраўды былі ўзброеныя рознымі муляжамі і былі апранутыя ў ваенную форму часоў [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны ў Расіі]]. Музыкам таксама было абвешчана, што на арганізацыю гэтага мерапрыемства трэба мець дазвол, без якога іх дзеянні лічацца несанкцыянаванай акцыяй. Затрыманыя былі апытаныя і адпушчаныя праз 3 гадзіны. Зняты матэрыял супрацоўнікі міліцыі забралі на 10 дзён «для высвятлення зместу»<ref>{{cite web|url=https://news.tut.by/society/423500.html|title=Милиция объяснила, почему задержала музыкантов во время съемок клипа|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501115633/https://news.tut.by/society/423500.html |archivedate=1 мая 2021 |website=[[TUT.BY]] |lang=ru |url-status=dead}}</ref><ref>[http://tuzinfm.by/zhamerun/1401/hurt-dzieciuki-u-pounym-skladzie-zatrymau-amap.html Гурт Dzieciuki ў поўным складзе затрымаў АМАП (онлайн, фота, аўдыё). Тузін Гітоў. Слушны музычны партал]</ref>. Музычны партал «Тузін Гітоў», які па выніках года штогод прысуджае ўзнагароды ў намінацыях «Адкрыццё года» і «Героі года», назваў «героямі года—2014» гурт «Dzieciuki». На пачатку [[2016 год у гісторыі музыкі|2016 года]] выйшаў другі альбом гурта — «[[Рэха]]». У адрозненне ад папярэдняга гэты альбом быў цалкам прысвечаны гістарычнай тэматыцы. Гукарэжысёрам выступіў Андрэй Баброўка, які працуе з гуртам «[[Brutto (гурт)|Brutto]]». Крытыкі аднагалосна адзначылі творчы рост гурта. Конрад Ерафееў асобна вылучыў гумар, які звычайна не ўласцівы беларускаму нацыянальнаарыентаванаму року. Канцэрт-прэзентацыя новага альбома ў Мінску адмянялася і пераносілася тры разы. У рэшце рэшт ідэалагічнае кіраванне [[Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт|Мінгарвыканкама]] запатрабавала тэксты спеваў гурта, а пасля прыняло рашэнне не дазваляць канцэрт па прычыне «экстрэмізму»<ref>[http://tuzinfm.by/article/3027/hurt-dzieciuki-papouniu-corny-spis--kamentar-hurtu.html Dzieciuki папоўнілі «чорны сьпіс» (+камэнтар гурту). Тузін Гітоў. Слушны музычны партал]</ref><ref>[http://tuzinfm.by/article/3464/ideolah-skalaban-adkaza-za-dzieciukou-u-sudzie.html Ідэоляг Скалабан адкажа за «Дзецюкоў» у судзе. Тузін Гітоў. Слушны музычны партал]</ref>. На працягу 2016 года неаднаразова выступалі ў Польшчы з сумеснымі канцэртамі з гуртам «Brutto». Таксама ў пачатку 2016 года «Dzieciuki» прынялі ўдзел у міжнародным трыб’юце «Tribute To The Pogues», прысвечаным англа-ірландскаму фолк-панк-гурту «[[The Pogues]]», якія лічацца заснавальнікамі кельцік-панка. Для альбома была запісаная кампазіцыя «Не саскочу!» (беларуская версія спева «Streams of Whiskey»). [[25 сакавіка]] [[2017 год у гісторыі музыкі|2017 года]] бралі ўдзел у здымках праграмы «Belsat Music Liv» на канале «[[Белсат]]». У [[кастрычнік]]у 2017 года споўнілася 80 гадоў з дня расстрэлаў [[29 кастрычніка]] 1937 года [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] [[Спіс дзеячаў Беларусі, расстраляных 29—30 кастрычніка 1937 года|больш за сотню дзеячаў беларускай культуры]]. Партал «Тузін Гітоў» падрыхтаваў трыб’ют-альбом «(Не) расстраляная паэзія», куды ўвайшлі спевы на вершы забітых паэтаў. «Dzieciuki» ўзялі ўдзел у праекце і запісалі спеў «Бунтар» на верш [[Міхась Чарот|Міхася Чарота]]. [[27 красавіка]] [[2019 год у гісторыі музыкі|2019 года]] гурт прэзентаваў кліп на спеў «Калі над лугам бусел праляцеў» з будучага новага альбома. Відэа было знятае ў польскай вёсцы [[Чарна Бухта]] на мяжы Польшчы, [[Літва|Літвы]] і Беларусі. На наступны дзень [[28 красавіка]] ў мінскім клубе «Re:Public» адбыўся вялікі сольны канцэрт гурта. Гэта быў першы за апошнія тры гады сольны канцэрт гурта «Dzieciuki», дазволены ў Мінску. На канцэрце музыкі прэзентавалі спевы з новага альбома. Сам альбом пад назвай «[[Радыё «Harodnia»]]» павінен быў выйсці ў гэтыя ж дні, аднак з-за тэхнічных прычын, рэліз быў перанесены на пачатак восеня. Альбом стаў даступны для праслухоўвання [[2 верасня]]. Павел Трублін, адзін з вакалістаў гурта, пасля завяршэння працы над запісам альбома, пакінуў калектыў, каб пачаць працаваць над сольным праектам. Яго месца заняў Улад Бернат. 21 снежня 2019 года ўпершыню за сем год існавання гурта ўлады дазволілі Dzieciuk’ам даць сольны канцэрт у Гродне. Ён адбыўся ў клубе BIG BAR і сабраў больш за 200 наведвальнікаў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/articles/dzieciuki-solnyi-kancert/|title=Dzieciuki далі першы сольны канцэрт у Гродне і сабралі 200 наведвальнікаў|website=[[Hrodna.life]]|date=2024-02-28|access-date=2024-02-28}}</ref>. Пасля выбараў 2020 года ўдзельнікі гурта трапілі пад рэпрэсіі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/2020/08/12/ales-denisov-sud/|title=Вакаліста гурта Dzieciuki Алеся Дзянісава адпусцілі з ІЧУ. Але ўсё роўна будуць судзіць|last=HL|website=[[Hrodna.life]]|date=2020-08-12|access-date=2024-02-28}}</ref>. Запланаваны на 2020 год альбом запісаць не атрымалася, музыкі пакінулі краіну, ратуючыся ад крымінальнага пераследу. За мяжой аднавілі выступы. У 2023 годзе ў Польшчы выпусцілі міні-альбом «Зямля, вагонь ды вада». З папярэдняга складу ў гурце засталіся трое: Алесь Дзянісаў, Аляксей Пудзін і Уладзіслаў Бернат. На бубнах грае гродзенец Цімафей Штароў, на дудзе — Дзяніс Шматко з гурта Lity Taler, на бас-гітары і акардыёне граюць палякі, арганізацыйнымі пытаннямі займаецца Пётр Дудановіч<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/articles/dzieciuki-mini-albom/|title="Стыхіі супраць вайны". Гродзенскі гурт Dzieciuki прэзентаваў міні-альбом|website=[[Hrodna.life]]|date=2024-02-28|access-date=2024-02-28}}</ref>. 10 ліпеня 2025 года [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]] аб’явіла групу Dzieciuki [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]. Раней у красавіку таго ж года інтэрнэт-старонкі гурта і яго лідэра Алеся Дзянісава ўключылі ў [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў|спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]]<ref>{{cite web|lang=ru|url=https://reform.news/gruppu-dzieciuki-priznali-jekstremistskim-formirovaniem|title=Группу Dzieciuki признали «экстремистским формированием»|website=[[Reform.news]]}}</ref>. == Дыскаграфія == * Гарадзенскі гармідар (EP (міні-альбом), [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]]) * [[Гарадзенскі гармідар]] ([[2014 год у гісторыі музыкі|2014]])<ref name=":0" /> * [[Рэха (альбом)|Рэха]] ([[2016 год у гісторыі музыкі|2016]])<ref name=":1" /> * [[Радыё «Harodnia»]] ([[2019 год у гісторыі музыкі|2019]]) * Зямля, вагонь ды вада (EP (міні-альбом), 2023)<ref name=":2" /> === Удзел у зборніках === * [[Re:Песняры]] ([[2014 год у гісторыі музыкі|2014]]), трэк «А хто там ідзе» * Tribute To The Pogues ([[2016 год у гісторыі музыкі|2016]]), трэк «Не саскочу!» *(Не) расстраляная паэзія (2017) (спеў «Бунтар») == Відэаграфія == * [[2014 год у гісторыі музыкі|2014 год]] — [https://www.youtube.com/watch?v=q17IMkfRib0 «Ладзьдзя роспачы»] * 2014 год — [https://www.youtube.com/watch?v=NclFX17eeXg «Лясныя браты»]<ref>[http://tuzin.by/article/3766/pasa-trabl-vielmi-drenna-kali-z-historyji-nia-robiac.html ПАША ТРАБЛ: «ВЕЛЬМІ ДРЭННА, КАЛІ З ГІСТОРЫІ НЯ РОБЯЦЬ ВЫСНОВАЎ» (ВІДЭА)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170610070212/http://tuzin.by/article/3766/pasa-trabl-vielmi-drenna-kali-z-historyji-nia-robiac.html |date=10 чэрвеня 2017 }} / [[Tuzin.fm]]</ref> * 2014 год — [https://www.youtube.com/watch?v=39jMugc6eHE «Сумнае рэгі»] * 2014 год — [https://www.youtube.com/watch?v=Kjp6J0blNWQ «Хлопцы-балахоўцы»] * [[2016 год у гісторыі музыкі|2016 год]] — [https://www.youtube.com/watch?v=wEFDq7dIptA «Эпілог»] * 2016 год — [https://www.youtube.com/watch?v=bvlSY334G2I «Тадэвуш Касьцюшка»] (сумесна з польскім гуртам «Hańbа») * [[2019 год у гісторыі музыкі|2019 год]] — [https://www.youtube.com/watch?v=2uVl_nf8zLg «Калі над лугам бусел праляцеў»] == Склад == * Дзяніс Жыгавец: вершы * Влад «DzyaDZEN'ka» Бернат: [[спеў]], [[беларуская дуда]] * Алесь Дзянісаў: [[акустычная гітара]], [[банджа]], [[спеў]], вершы * Андрэй «Пітон»: [[бас-гітара]], [[спеў]] * Мікола «Калямба» Палякоў: [[акардэон]], [[тамбурын]], [[бэк-вакал]] * Лёха Пудзін: [[гітара]] * Андрэй Пудзін: [[гітара]] * Саня «Сыр»: [[Ударная ўстаноўка|ударныя]] *Аляксандр «Барабан»: ударныя (з 2019) === Былыя ўдзельнікі === Паша «Трабл»: вакал, валынка, бэк-вакал (2012-2018){{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.last.fm/ru/music/Dzieciuki Dzieciuki] на Last.fm {{Вонкавыя спасылкі}} {{Dzieciuki}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Панк-рокавыя гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2012 годзе]] [[Катэгорыя:Гурты з Гродна]] [[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]] bgy38nyr386feca4w4mbwz2j6n52gad КальЯн 0 448682 5121199 4525122 2026-04-05T09:29:45Z DzBar 156353 5121199 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = КальЯн | Подпіс = | Ключ = | Лога = | Шырыня_лога = | Фота = | Апісанне_фота = | Шырыня_фота = | Гады = [[1996 год у гісторыі музыкі|1996]]-па сённяшні дзень | Краіна = Беларусь | Горад = [[Гродна]] | Мова = [[беларуская]] | Жанр = [[фолк-панк]] | Жанры = | Псеўданім = | Псеўданімы = | Лэйбл = | Лэйблы = | Тэматыка = | Склад = Аляксандр «Міхалыч» Дзянісаў, Ілля «Ільябл», Кастусь «Кот», Лізавета, Аляксандр «Сыр» | Былыя ўдзельнікі = | Сайт = | Іншыя праекты ўдзельнікаў = [[Dzieciuki]], [[Людзі на балоце (гурт)|Людзі на балоце]] }} '''«КальЯн»''' — беларускі [[панк]]-гурт з [[Гродна]]. == Біяграфія == Гурт «КальЯн» створаны ў верасні [[1996 год у гісторыі музыкі|1996]] года вакалістам Аляксандрам Дзянісавым і гітарыстам Змітром Антаневічам.<ref name=":0">[http://tuzin.fm/zhamerun/683/alesiu-dzianisavu---39-videa.html АЛЕСЮ ДЗЯНІСАВУ — 39! (ВІДЭА)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160911161157/http://tuzin.fm/zhamerun/683/alesiu-dzianisavu---39-videa.html |date=11 верасня 2016 }} / [[Тузін Гітоў|Tuzin.fm]]</ref> У гэты перыяд былі запісаны 2 акустычныя і 2 электрычныя альбомы «У краіне цудаў» (выдадзены ў [[Польшча|Польшчы]] сумесна з гуртом [[Deviation]], [[1997 год у гісторыі музыкі|1997]]), «Б. Н.» ([[1999 год у гісторыі музыкі|1999]]). У [[1998 год у гісторыі музыкі|1998]] годзе музыкі ўзялі гран-пры на фестывалі «[[Басовішча]]». У [[2000 год у гісторыі музыкі|2000]]—[[2001 год у гісторыі музыкі|2001]] гадах каманда прыпыніла актыўную дзейнасць, яна знаходзілася ў стане паўраспаду. Музыкі спрабавалі ўдзельнічаць у шматлікіх праектах («С. М. Родин», «С. Р.К.» і іншых), аднак яны не ўвянчаліся поспехам. З красавіка 2001 года «КальЯн» у абноўленым складзе пачаў працаваць над новай праграмай, якая была запісана ў Гродна ў пачатку снежня 2001 («Ноўбадзі»). У [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]] годзе гурт зняў два кліпа на песні «Барацьба» і «Радыёактыўны сьнег».<ref name=":0" /> Апошняя на дадзены момант праца гурта мае назву «Антыпазітыў» ([[2011 год у гісторыі музыкі|2011]])<ref name=":1">[http://www.experty.by/content/kalyan-antypaz-ty-dye Кальян «Антыпазітыў» (+аўдыё)] / [[Experty.by]]</ref>. Зараз гурт адышоў ад фолк-панка і эксперыментуе з гукам, не змяняючы, аднак, сваёй сутнасці і тэкставай сацыяльнай скіраванасці. == Погляды == На працягу ўсяго часу існавання гурт не з’яўляўся прыхільнікам (а яе музыкі чальцамі) якой-небудзь партыі або афіцыйнага палітычнага руху. Асноўнай сацыяльнай праблемай сучаснага грамадства гурт «КальЯн» лічыць наяўнасць фізічнага і духоўна-маральнага гвалту над асобна ўзятым чалавекам з боку дзяржавы і яго інстытутаў улады, мульцінацыянальных карпарацый, тэлебачання, цэркваў, рэлігійных сектаў і г.д., пра што гурт і спявае. == Дыскаграфія == === Альбомы === * ''[[У краіне цудаў]]'' ([[1997 год у гісторыі музыкі|1997]]) * ''[[Б.Н.]]'' ([[1999 год у гісторыі музыкі|1999]]) * ''[[Ноўбадзі]]'' ([[2001 год у гісторыі музыкі|2001]]) * ''[[Голая правда]]'' ([[2005 год у гісторыі музыкі|2005]]) * ''[[Антыпазітыў]]'' ([[2011 год у гісторыі музыкі|2011]])<ref name=":1" /> === Сінглы === * «[[Hate]]» ([[2005 год у гісторыі музыкі|2005]]) === Удзел у зборніках === * «[[Сэрца Эўропы in rock]]» ([[2001 год у гісторыі музыкі|2001]]) — «Przemoc» * «[[Прэм’ер Тузін 2006]]» ([[2006 год у гісторыі музыкі|2006]]) — «Радыёактыўны сьнег» == Удзельнікі == * [[Аляксандр Дзянісаў|Аляксандар «Міхалыч» Дзянісаў]]: [[вакал]] * Ілля «Ільябл»: [[гітара]], [[вакал]] * Кастусь «Кот»: [[бас-гітара]], [[бэк-вакал]] * Лізавета: [[скрыпка]], [[флейта]] * Аляксандр «Сыр»: [[Ударная ўстаноўка|ударныя]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.last.fm/ru/music/Кальян/ КальЯн] на [[Last.fm]] * [http://www.nestor.minsk.by/mg/2007/15/mg71506.html КальЯн: Чудесное воскрешение группы] // [[Музыкальная Газета]], 2007 {{ref-ru}} * [http://budzma.by/news/hurt-kalyan-apalitychnasc-heta-taki-khitryk-mahchymasc-adsyedzyecca-w-khmyzakh-mp3.html Гурт «Кальян»: «Апалітычнасць — гэта такі хітрык, магчымасць адседзецца ў хмызах.» (+ mp3)] / [[Будзьма беларусамі!|Будзьма беларусамі]] {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1996 годзе]] [[Катэгорыя:Панк-рокавыя гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Гурты з Гродна]] c96h8bnnosp4os3o2luylawa8tbl22x Чырвоная Слабада (Мінск) 0 471419 5120740 4848212 2026-04-04T13:22:16Z Lš-k. 16740 5120740 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Чырвоная Слабада}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Чырвоная Слабада |выява = Čyrvonaja Slabada.jpg |подпіс = Чырвоная Слабада ў 2018 годзе |lat_dir =N|lat_deg =53|lat_min =50|lat_sec =50.8 |lon_dir =E|lon_deg =27|lon_min =39|lon_sec =38.3 |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет2 = Навадворскі |ранейшыя назвы = Архірэйская Слабада }} '''Чырво́ная Слабада́''', да 1920-х '''Архірэ́йская Слабада́''' — колішняя вёска на левым беразе ракі [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]], з 1967 года ў складзе [[Мінск]]а. == Гісторыя == [[Файл:Čyrvonaja Slabada2.jpg|міні|злева|Чырвоная Слабада ў 2018 годзе]] Месцілася на зямлі [[Мінская епархія|Мінскай епархіі]], адсюль назва Архірэйская Слабада. На поўначы месціўся фальварак [[Архірэйская Пустынь]] і [[Архірэйскае Урочышча]]. У 1889 годзе 12 двароў. У 1897 годзе вёска ў Сеніцкай воласці [[Мінскі павет|Мінскага павета]], 22 двары, 135 жыхароў. У 1917 годзе 44 двары, 282 жыхары{{Sfn|Памяць|1998|с=559}}. З усталяваннем савецкай улады атрымала назву Чырвоная Слабада. З 1924 года ў [[Навадворскі сельсавет (Мінскі раён)|Навадворскім сельсавеце]] [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]], з 1931 года ў адміністрацыйным падпарадкаванні Менскага гарсавета, з 1934 года ў [[Мінскі раён|Менскім раёне]]{{Sfn|Минск : энциклопедический справочник|1983|с=206}}. У 1967 годзе ўключаная ў межы горада Мінска<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 19 снежня 1967 г. Аб уключэнні ў мяжу горада Мінска некаторых населеных пунктаў Мінскага раёна // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 36 (1194).</ref>, [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі раён]]. Вясковая забудова захавалася, [[Вуліца Чырвоная Слабада (Мінск)|вуліца Чырвоная Слабада]]. Назву [[Чырвоная Слабада (парк)|Чырвоная Слабада]] носіць парк, які месціцца цераз [[Свіслацкая вуліца (Мінск)|вуліцу Свіслацкую]]. == Гл. таксама == * [[Чырвоная Слабада (могілкі)]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар = |частка = Архірэйская Слабада|загаловак = Памяць: Гіст-дакум. хроніка Мінскага р-на|арыгінал = |спасылка = |адказны = Гал. рэд. Беларус. Энцыкл.: [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]] (гал. рэд.) і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = БелЭн|год = 1998|том = |старонкі = |старонак = 640|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = |частка = Красная Слобода|загаловак = Минск : энциклопедический справочник|арыгінал = |спасылка = |адказны = Л. В. Аржаева и др.; редколлегия: [[Іван Пятровіч Шамякін|И. П. Шамякин]] (главный редактор) и др.|выданне = |месца = [[Мінск|Минск]]|выдавецтва = [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Белорусская Советская Энциклопедия]]|год = 1983|том = |старонкі = |старонак = 467|серыя = |isbn = |тыраж = 70000|ref= Минск : энциклопедический справочник}} * {{кніга|аўтар = [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч Я. Н.]]|частка = |загаловак = Слоўнік назваў населеных пунктаў Мінскай вобласці|арыгінал = |спасылка = |адказны = Рэд. П. П. Шуба|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Навука і тэхніка|год = 1981|том = |старонкі = |старонак = 360}} * {{артыкул|аўтар= [[Іван Іванавіч Сацукевіч|Сацукевіч І. І.]]|загаловак= Вёскі, што ўвайшлі ў склад Мінска|арыгінал= |спасылка= http://s3s.so/qi17|аўтар выдання= |выданне= |тып= |месца= |выдавецтва= nashapamiac.org|год= |выпуск= |том= |нумар= |старонкі= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= Сацукевіч І. І.|archiveurl= https://web.archive.org/web/20181009013232/http://s3s.so/qi17|archivedate= 9 кастрычніка 2018}} {{Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Мінска}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Мінска]] 5hx31pwqf6ve8it9b7j0uhrqm1b6dfp 5120747 5120740 2026-04-04T13:25:28Z Lš-k. 16740 /* Літаратура */Слоўнік геаграфічны 5120747 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Чырвоная Слабада}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Чырвоная Слабада |выява = Čyrvonaja Slabada.jpg |подпіс = Чырвоная Слабада ў 2018 годзе |lat_dir =N|lat_deg =53|lat_min =50|lat_sec =50.8 |lon_dir =E|lon_deg =27|lon_min =39|lon_sec =38.3 |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет2 = Навадворскі |ранейшыя назвы = Архірэйская Слабада }} '''Чырво́ная Слабада́''', да 1920-х '''Архірэ́йская Слабада́''' — колішняя вёска на левым беразе ракі [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]], з 1967 года ў складзе [[Мінск]]а. == Гісторыя == [[Файл:Čyrvonaja Slabada2.jpg|міні|злева|Чырвоная Слабада ў 2018 годзе]] Месцілася на зямлі [[Мінская епархія|Мінскай епархіі]], адсюль назва Архірэйская Слабада. На поўначы месціўся фальварак [[Архірэйская Пустынь]] і [[Архірэйскае Урочышча]]. У 1889 годзе 12 двароў. У 1897 годзе вёска ў Сеніцкай воласці [[Мінскі павет|Мінскага павета]], 22 двары, 135 жыхароў. У 1917 годзе 44 двары, 282 жыхары{{Sfn|Памяць|1998|с=559}}. З усталяваннем савецкай улады атрымала назву Чырвоная Слабада. З 1924 года ў [[Навадворскі сельсавет (Мінскі раён)|Навадворскім сельсавеце]] [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]], з 1931 года ў адміністрацыйным падпарадкаванні Менскага гарсавета, з 1934 года ў [[Мінскі раён|Менскім раёне]]{{Sfn|Минск : энциклопедический справочник|1983|с=206}}. У 1967 годзе ўключаная ў межы горада Мінска<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 19 снежня 1967 г. Аб уключэнні ў мяжу горада Мінска некаторых населеных пунктаў Мінскага раёна // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 36 (1194).</ref>, [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі раён]]. Вясковая забудова захавалася, [[Вуліца Чырвоная Слабада (Мінск)|вуліца Чырвоная Слабада]]. Назву [[Чырвоная Слабада (парк)|Чырвоная Слабада]] носіць парк, які месціцца цераз [[Свіслацкая вуліца (Мінск)|вуліцу Свіслацкую]]. == Гл. таксама == * [[Чырвоная Слабада (могілкі)]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар = |частка = Архірэйская Слабада|загаловак = Памяць: Гіст-дакум. хроніка Мінскага р-на|арыгінал = |спасылка = |адказны = Гал. рэд. Беларус. Энцыкл.: [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]] (гал. рэд.) і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = БелЭн|год = 1998|том = |старонкі = |старонак = 640|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = |частка = Красная Слобода|загаловак = Минск : энциклопедический справочник|арыгінал = |спасылка = |адказны = Л. В. Аржаева и др.; редколлегия: [[Іван Пятровіч Шамякін|И. П. Шамякин]] (главный редактор) и др.|выданне = |месца = [[Мінск|Минск]]|выдавецтва = [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Белорусская Советская Энциклопедия]]|год = 1983|том = |старонкі = |старонак = 467|серыя = |isbn = |тыраж = 70000|ref= Минск : энциклопедический справочник}} * {{кніга|аўтар = [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч Я. Н.]]|частка = |загаловак = Слоўнік назваў населеных пунктаў Мінскай вобласці|арыгінал = |спасылка = |адказны = Рэд. П. П. Шуба|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Навука і тэхніка|год = 1981|том = |старонкі = |старонак = 360}} * {{артыкул|аўтар= [[Іван Іванавіч Сацукевіч|Сацукевіч І. І.]]|загаловак= Вёскі, што ўвайшлі ў склад Мінска|арыгінал= |спасылка= http://s3s.so/qi17|аўтар выдання= |выданне= |тып= |месца= |выдавецтва= nashapamiac.org|год= |выпуск= |том= |нумар= |старонкі= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= Сацукевіч І. І.|archiveurl= https://web.archive.org/web/20181009013232/http://s3s.so/qi17|archivedate= 9 кастрычніка 2018}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|10|798|Słoboda Archirejska|}} {{Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Мінска}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Мінска]] n5qj3s44jqfb6g3mg4kg0gncz3mjsas Яніна Эльжбета Смулэк 0 532369 5121162 5120664 2026-04-05T09:12:25Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5121162 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Яніна Эльжбета Смулќова'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-pl|Janina Elżbieta Smułek (Smułkowa)}}; нар. {{ДН|24|06|1931}}, [[Львоў]]) — польская [[славістка]], першы пасол [[Польшча|Польшчы]] ў [[Беларусь|Беларусі]] (1992—1995). == Біяграфія == Дзяцінства правяла ў Львове. У 1941 годзе разам са сваёй маці і сястрой была дэпартаваная ў [[Сібір]], дзе правяла наступныя 5 гадоў. Пасля рэпатрыяцыі сям’я жыла ў [[Торунь|Торуні]]. У 1957 годзе скончыла [[Універсітэт Мікалая Каперніка ў Торуні]] па спецыяльнасці паланістыка. У 1965 годзе атрымала доктарскую ступень, у 1978 — ступень доктара габілітаванага. У 1971—1975 кіравала аддзяленнем беларускай філалогіі ў [[Варшаўскі універсітэт|Варшаўскім універсітэце]]. З 1997 па 2002 год загадвала [[Кафедра беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта|кафедрай беларускай культуры]] [[Універсітэт у Беластоку|Універсітэта ў Беластоку]] У 1991 годзе была прызначаная генеральным консулам Польшчы ў Беларусі, а ў 1992—1995 гадах — першым паслом Польшчы ў Беларусі. == Узнагароды == * [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Кавалерскі крыж Ордэна Адраджэння Польшчы]]. * [[Медаль Францыска Скарыны (Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі)|Медаль Францыска Скарыны]] (21 люты 2024)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32829229.html|title=АПК узнагародзіў Вячорку, Някляева, Смулкову, Сурвілу, Шупу і іншых за ўнёсак у захаваньне і папулярызацыю беларускай мовы|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2024-02-21|access-date=2025-01-12}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Смулкова Яніна Эльжбета|[[Анатоль Сцяпанавіч Аксамітаў|Аксамітаў А. С.]]|62—63}} == Спасылкі == * [https://www.svaboda.org/a/27804569.html Пані Эльжбета, якая хвалюецца за беларускую мову болей за беларусаў.] * {{bis.nlb.by|134934|Смулкова Яніна Эльжбета}} {{DEFAULTSORT:Смулэк Яніна Эльжбета}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Паслы Польшчы ў Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Паслы Польшчы ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Адраджэння Польшчы]] [[Катэгорыя:Славісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларусісты]] hrg6klqhiqs259ctgffzey4nd1rbcod Рыта Марэна 0 536838 5121225 4699642 2026-04-05T10:11:31Z StarDeg 16311 /* Фільмаграфія */ 5121225 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рыта Марэна''' ({{lang-en|Rita Moreno}}, нар. [[11 снежня]] [[1931]]) — амерыканская актрыса, спявачка і танцорка, ураджэнка Пуэрта-Рыка. Яна з’яўляецца адзінай жанчынай з дванаццаці чалавек у гісторыі, што выйгралі ўсе галоўныя прэміі шоў-бізнэсу — «Эмі», «Грэмі», «Оскар» і «Тоні», а таксама яна стала другім чалавекам з Пуэрта-Рыка, які выйграў прэмію «Оскар». == Фільмаграфія == * [[Вестсайдская гісторыя (фільм)|Вестсайдская гісторыя]] * [[Якія спяваюць пад дажджом]] == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую жаночую ролю другога плана}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю другога плана — кінафільм}} {{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за ўклад у кінематограф}} {{Лаўрэаты ЭГОТ}} {{DEFAULTSORT:Марэна Рыта}} [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]] gzvfjf2fn0tcykmqf0aooh7oyg9r5a6 5121226 5121225 2026-04-05T10:12:12Z StarDeg 16311 5121226 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рыта Марэна''' ({{lang-en|Rita Moreno}}, нар. [[11 снежня]] [[1931]]) — амерыканская актрыса, спявачка і танцорка, ураджэнка Пуэрта-Рыка. Яна з’яўляецца адзінай жанчынай з дванаццаці чалавек у гісторыі, што выйгралі ўсе галоўныя прэміі шоў-бізнэсу — «Эмі», «Грэмі», «Оскар» і «Тоні», а таксама яна стала другім чалавекам з Пуэрта-Рыка, які выйграў прэмію «Оскар». == Фільмаграфія == * 1961: [[Вестсайдская гісторыя (фільм)|Вестсайдская гісторыя]] * [[Якія спяваюць пад дажджом]] == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую жаночую ролю другога плана}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю другога плана — кінафільм}} {{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за ўклад у кінематограф}} {{Лаўрэаты ЭГОТ}} {{DEFAULTSORT:Марэна Рыта}} [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]] bhkmz07rr130mycgk5fuvzh215xupim 5121227 5121226 2026-04-05T10:12:46Z StarDeg 16311 /* Фільмаграфія */ 5121227 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рыта Марэна''' ({{lang-en|Rita Moreno}}, нар. [[11 снежня]] [[1931]]) — амерыканская актрыса, спявачка і танцорка, ураджэнка Пуэрта-Рыка. Яна з’яўляецца адзінай жанчынай з дванаццаці чалавек у гісторыі, што выйгралі ўсе галоўныя прэміі шоў-бізнэсу — «Эмі», «Грэмі», «Оскар» і «Тоні», а таксама яна стала другім чалавекам з Пуэрта-Рыка, які выйграў прэмію «Оскар». == Фільмаграфія == * 1952: [[Якія спяваюць пад дажджом]] * 1961: [[Вестсайдская гісторыя (фільм)|Вестсайдская гісторыя]] == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую жаночую ролю другога плана}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю другога плана — кінафільм}} {{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за ўклад у кінематограф}} {{Лаўрэаты ЭГОТ}} {{DEFAULTSORT:Марэна Рыта}} [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]] 2l1oy62sdvxc27ndx00lpvxzrewpp9h Удзельнік:Eniisi Lisika 2 563765 5120900 3760266 2026-04-04T19:38:58Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:Reading_in_the_Crootch_or_Krotol_language.wav|Reading_in_the_Crootch_or_Krotol_language.wav]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:C 5120900 wikitext text/x-wiki [[File:Эниси Лисика (2019). Eniisi Lisika (2019).png|thumb|Ищите меня тут / Look for me here (''Na kultar nokhlu gau''): https://ru.wikipedia.org/wiki/Участник:Eniisi_Lisika).]] <div style="float: left; border: solid #6ef7a7 1px; margin: 1px;"> {| cellspacing="0" style="width:238px;background:#c5fcdc;" | style="width: 45px; height: 45px; background: #6ef7a7; text-align: center; font-size: 12pt;" | '''<b>kro-N</b>''' | style="font-size: 8pt; padding: 4pt; line-height: 1.25em;" | Ина-тонкьёшуг '''сатума''' бааздул-дон '''Кротоль-до''' шэгами. |}</div> ntl96ecug88sgwu7ixs7rkzgovymcwn ФК Мардовія Саранск 0 564039 5121007 4138554 2026-04-04T23:28:55Z Steel771 119110 5121007 wikitext text/x-wiki {{Картка:ФК | Назва = Мардовія Саранск | Лагатып = FC Mordovia Saransk logo.png | ПоўнаяНазва = Некоммерческое партнёрство футбольный клуб «Мордовия» | Заснаваны = 1961 | Горад = [[Саранск]], [[Расія]] | Стадыён = [[Мардовія Арэна]] | Умяшчальнасьць = 44 149 | Прэзідэнт = | Трэнер = | Чэмпіянат = | Сезон = 2019/20 | Месца = {{Падзенне}} 20 месца ў [[Футбольная нацыянальная ліга|ФНЛ]] | Сайт = http://www.fc-mordovia.ru/ |pattern_la1=_bochum1617t |pattern_b1=_bochum1617t |pattern_ra1=_bochum1617t |pattern_sh1= |pattern_so1= |leftarm1=ff0000 |body1=ff0000 |rightarm1=ff0000 |shorts1=ff0000 |socks1=ff0000| pattern_la2=_istanbul1617t |pattern_b2=_istanbul1617t |pattern_ra2=_istanbul1617t |pattern_sh2= |leftarm2=0b1444 |body2=0b1444 |rightarm2=0b1444 |shorts2=0b1444 |socks2=0b1444 |pattern_la3= _krylya1617a |pattern_sh3= |pattern_ra3= _krylya1617a |pattern_b3= _krylya1617a |leftarm3= FFFFFF |body3= FFFFFF |rightarm3= FFFFFF |shorts3= FFFFFF |socks3= FFFFFF| }} '''«Мардо́вія»''' ({{lang-ru|Мордовия}}) — расійскі футбольны клуб з горада [[Саранск]]. Заснаваны ў 1961 годзе. == Гісторыя == Клуб быў заснаваны ў 1961 годзе. У сезоне 2005 года каманда заняла 7-е месца ў [[Другі дывізіён Расіі па футболе|Другім дывізіёне]] (зона «Цэнтр»), набраўшы 51 ачко. У сезоне 2006 года каманда заняла 2-е месца ў Другім дывізіёне (зона «Цэнтр»), набраўшы 72 ачкі. У сезоне 2007 года каманда заняла 19-е месца ў Першым дывізіёне і вылецела ў Другі дывізіён. У сезоне 2008 года каманда заняла 7-е месца ў Другім дывізіёне (зона «Цэнтр»), набраўшы 53 ачкі. У сезоне 2009 года каманда атрымала ўпэўненую перамогу ў зоне «Урал-Паволжа» Другога дывізіёна (апярэдзіўшы на 20 ачкоў заняўшага 2-е месца «Гарняк» Учалы) і выйграла Кубак ПФЛ. Па выніках сезона 2010 года заняла 6-е месца ў [[Першынство ФНЛ|Першым дывізіёне]], паказаўшы лепшы вынік у сваёй гісторыі. Найлепшыя дасягненні ў Кубку Расіі па футболе — выхад у 1/4 фіналу ў розыгрышы 1992/93 (пройгрыш маскоўскаму [[ФК ЦСКА Масква|ЦСКА]] 0:3) і ў розыгрышы 2009/10. У розыгрышы Кубка Расіі 2009/10 каманда, абыграўшы ў 1/16 фіналу грозненскі [[ФК Церак Грозны|«Церак»]] (2:1) і ў 1/8 фіналу [[ФК Чалябінск|«Чалябінск»]] (2:0), выйшла ў 1/4 фіналу, дзе прайграла ўладзікаўказскай [[ФК Аланія Уладзікаўказ|«Аланіі»]] з лікам 0:3. Па выніках чэмпіянату Расіі 2011/12 ўпершыню ў гісторыі выйшла ў Прэм’ер-лігу, адолеўшы ў перадапошнім туры Першынства ФНЛ яраслаўскі [[ФК Шыннік Яраслаўль|«Шыннік»]] з лікам 2:0. Дэбютны сезон у Прэм’ер-лізе скончыўся для каманды няўдачай — яна вылецела з дывізіёна, аднак усяго за адзін сезон у дывізіён «Мардовія» змагла вярнуцца ў Прэм’ер-лігу. 27 мая 2014 года каманду ўзначаліў [[Юрый Сёмін]], для якога «Мардовія» стала трэцім у трэнерскай кар’еры расійскім клубам пасля маскоўскіх [[ФК Лакаматыў Масква|«Лакаматыва»]] і [[ФК Дынама Масква|«Дынама»]]. Сёмін працаваў у «Мардовіі» год, пасля чаго ўзначаліў «Анжы». З сезона 2015/16 галоўным трэнерам стаў [[Андрэй Гардзееў]]. Па выніках сезона 2019/20 клуб выбыў з ФНЛ, не заявіўся ў ПФЛ і страціў прафесійны статус. == Дасягненні == === Нацыянальныя чэмпіянаты === * '''[[Расійская футбольная Прэм’ер-ліга|Чэмпіянат Расіі]]''' ** {{Зл}} '''Турніры зоны «Паволжа»/«Урал-Паволжа» другой лігі (5):''' 2000, 2001, 2002, 2009, 2017/18 ** {{Зл}}'''Першынство ФНЛ (2):''' 2011/12, 2013/14 * '''[[Расійская футбольная Прэм’ер-ліга|Чэмпіянат Расіі]]''' ** {{Ср}} '''Турнір зоны «Цэнтр» другой лігі (1):''' 2006 * '''[[Чэмпіянат СССР па футболе|Чэмпіянат СССР]]''' ** {{Ср}} '''Турнір пятай зоны другой лігі (1):''' 1991 * '''[[Футбольная нацыянальная ліга|ФНЛ]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (1):''' 2011/12, 2013/14 {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.fc-mordovia.ru/ Афіцыйны сайт] {{Бібліяінфармацыя}} {{Расійская Прэм’ер-ліга}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы СССР|Мардовія Саранск]] [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Расіі|Мардовія Саранск]] [[Катэгорыя:ФК Мардовія Саранск| ]] c1q8v2jkql4k40pqm9cl1li8wlkg939 Катэгорыя:Блогеры Беларусі 14 573768 5120741 3217885 2026-04-04T13:22:18Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Блогеры]]; дададзена [[Катэгорыя:Блогеры паводле краін]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5120741 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Блогеры паводле краін|Беларусь]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт у Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці Беларусі]] ah1hqlpi8kjra9jb2mueeno71bmz0uc Гомельскі дзяржаўны каледж мастацтваў імя Н. Ф. Сакалоўскага 0 578078 5120826 5055214 2026-04-04T16:40:23Z Mark Ekimov 1581 /* Гісторыя */ 5120826 wikitext text/x-wiki {{Картка каледжа | назва = | скарачэнне = | эмблема = | выява = | арыгінал = | заснаваны = | дырэктар = | размяшчэнне = | сайт = | дэвіз = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = | карта = | адрас = }} '''Гомельскі дзяржаўны каледж мастацтваў імя Н. Ф. Сакалоўскага''' — [[сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова]] ў г. [[Гомель]] [[Беларусь|Беларусі]]. Размяшчаецца ў будынку пач. ХХ стагоддзя па адрасе [[Вуліца Савецкая (Гомель)|вул. Савецкая]], 18. {{ГККРБ 4|313Г000075}} == Гісторыя == У першыя гады Савецкай улады ў [[Гомельская губерня|Гомельскай губерні]] былі адкрытыя агульнадаступныя навучальныя музычныя ўстановы, пачалі працаваць харавыя студыі і кружкі пад кіраўніцтвам [[Р. Пукст]]а, [[Б. Розенблюм]]а, [[А. Туранкоў|А. Туранкова]], якія ў [[1919]] годзе яны былі аб’яднаны ў ''Народную кансерваторыю'' з дзвюма студыямі ў рабочых раёнах. У [[1920]] годзе Народная кансерваторыя была рэарганізавана ў Дзяржаўную музычную школу 1-й і 2-й ступені. У жніўні [[1921]] на базе 1-й Дзяржаўнай музычнай школы 1-й і 2-й ступеняў створаны '''Дзяржаўны музычны тэхнікум'''. Тэхнікум рыхтаваў інструктараў, спецыялістаў і педагогаў (тэрмін навучання — 4 гады) па спецыяльнасцях: [[фартэпіяна]], [[аркестр]]авыя інструменты, [[арган]], сольны спеў. З [[1936]] г. — музычнае вучылішча. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] навучальная ўстанова была эвакуіравана ва [[Уфа|Уфу]], а ў [[1944]] г. аднавіла сваю працу ў Гомелі. Першы паваенны выпуск складаў 4 чалавекі. [[14 сакавіка]] [[1958]] года на падставе Пастановы [[Савет Міністраў БССР|Савета Міністраў БССР]] за № 140 Гомельскаму музычнаму вучылішчу прысвоена імя кампазітара [[Н. Ф. Сакалоўскі|Н. Ф. Сакалоўскага]]. З [[1994]] г. — каледж мастацтваў імя Н. Ф. Сакалоўскага. У 2003 г. на яго базе адкрыўся філіял [[Беларуская акадэмія музыкі|Беларускай акадэміі музыкі]]. == Дырэктары == * [[1921]]—[[1932]] — {{нп5|Мікалай Уладзіміравіч Назараў||ru|Назаров, Николай Владимирович}}<ref>{{Cite web |url=http://rep.bgam.edu.by/xmlui/bitstream/handle/123456789/770/Nichkov.pdf |title=Московская исполнительская школа игры на духовых и ударных инструментах и ее роль в становлении и развитии духовой инструментальной культуры Беларуси |access-date=14 лістапада 2018 |archive-date=22 верасня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142910/http://rep.bgam.edu.by/xmlui/bitstream/handle/123456789/770/Nichkov.pdf |url-status=dead }}</ref>; * [[Б. Фрыдман]]; * да [[1941]] — [[Рыгор Канстанцінавіч Пукст]]; * [[1944]]—[[1967]] — [[К. С. Кавалёнак]]; * [[1967]]—[[1980]] — [[Мікалай Андрэевіч Фалейчык]]; * [[1980]]—[[2003]] — [[Эдуард Васілевіч Кірыленка]]; * [[2003]]—[[2012]] — [[Сяргей Яўгенавіч Салыгаў]]; * з [[2012]] — [[Таццяна Іванаўна Пузырэнка]]. == Вядомыя выпускнікі == * [[Вераніка Іванаўна Барысенка]] — савецкая оперная спявачка, педагог. [[Народная артыстка РСФСР]]; * [[Рыта Млодак|Рыта Вяньямінаўна Млодак]] — беларуская спявачка. [[Народная артыстка БССР]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Гомельское музыкальное училище в контексте развития исполнительской культуры Беларуси / Е. П. Куртенок // Скарына і наш час : матэрыялы IV Міжнароднай навуковай канферэнцыі, Гомель, 13―14 лістапада 2008 г. Ч. 1. ― Гомель, 2008. (1Н//138454(039)) [[Катэгорыя:Гомельскі дзяржаўны каледж мастацтваў імя Н. Ф. Сакалоўскага| ]] [[Катэгорыя:Савецкая вуліца (Гомель)]] [[Катэгорыя:1921 год у Гомелі]] eq5xfpaxkzyhmsoykpcdofavn5czysr Спіс графаў Асера 0 596788 5121110 5109439 2026-04-05T08:41:35Z Kontributor 2K 134356 update 1x img redirect 5121110 wikitext text/x-wiki [[Файл:Map France 1180-fr.png|thumb|440px|Графства Асер на карце паўночна-ўсходняй Францыі 12 ст.]] '''Граф Асера''' ({{lang-fr|comtes d'Auxerre}}) — тытул кіраўніка [[Бургундыя|бургундскага]] [[графства Асер]], якое існавала з [[IX]] стагоддзя да [[1370]] года. == Каралінгскія графы == ; Невядомая дынастыя * '''[[768]]''': '''Эрмено I''', граф Асера ў 768 * '''[[840]]''': '''Эрмено III''', граф Асера ў 840, магчыма ўнук папярэдняга * '''[[853]]''': '''Жубер''', граф Асера ў 853 ; [[Вельфы]] * '''[[859]]—[[864]]''': '''[[Конрад II (граф Асера)|Конрад II]]''' (835—876), сын [[Конрад I Стары|Конрада I]], графа Аргенау і Адэлаіды, граф Асера 859—864, [[герцаг Трансюранскай Бургундыі]] 864—876 ; [[Раберціны]] * '''[[864]]—[[866]]''': '''[[Роберт Моцны]]''' (пам. 866), [[граф Анжу]], [[граф Блуа|Блуа]], [[граф Мэна|Мэна]] і [[граф Тура|Тура]] 853—858, [[маркіз Нейстрыі]] 861—866, [[граф Ацёна]], Асера і [[граф Невера|Невера]] 864—866, муж маці Конрада II ; [[Вельфы]] * '''[[866]]—[[878]]''': '''[[Гуга Абат]]''' (пам. 886), брат Конрада II, свецкі абат Сен-Жэрмен д’Асер 859—886, граф Асера 866—878, граф Анжу, Блуа, Мэна, Тура і маркіз Нейстрыі 866—886 * '''[[878]]—[[886]]''': '''[[Жэрбо (граф Асера)|Жэрбо]]''' (пам.892), граф Асера 878—886 == Спадчынныя графы == ; [[Базаніды]] * '''[[886]]—[[921]]''': '''[[Рычард (герцаг Бургундыі)|Рычард Заступнік]]''' (845—921), намеснік (missus) Італіі і Праванса 877—879, граф Ацёна 880—921, граф Асера 886—921, [[граф Санса]] 895—921, маркіз Бургундыі 901—921, [[герцаг Бургундыі]] 918—921 * '''[[921]]—[[936]]''': '''[[Рауль (кароль Францыі)|Рауль]]''' (890—936), сын Рычарда, герцаг Бургундыі, граф Ацёна, Асера і Санса 921—936, кароль Францыі 923—936 * '''[[936]]—[[943]]''': '''[[Гуга (герцаг Бургундыі)|Гуга Чорны]]''' (каля 890 — 17 снежня 952), герцаг Бургундыі з 923/936, граф Вары і Партуа з 914, [[архграф Бургундыі]] з 921<ref>Пасля смерці караля Рауля паўночная палова герцагства Бургундыі (Асер, Труа, Санс) была захоплена Гуга Вялікім, герцагам Францыі, што было пацверджана каралём у 943 годзе.</ref> ; [[Раберціны]] * '''[[943]]—[[955]]''': '''[[Гуга Вялікі]]''' (897—956), граф Парыжа 923—956, герцаг Францыі 936—956, герцаг Бургундыі і граф Асера 943—956, герцаг Аквітаніі 954—956, унук Роберта Моцнага * '''[[955]]—[[965]]''': '''[[Атон (герцаг Бургундыі)|Атон]]''' (да 944—965), граф Асера і Бона з 955, герцаг Бургундыі з 956, граф Невера з 956 * '''[[965]]—[[971]]''': ? * '''[[971]]—[[996]]''': '''[[Герберт (біскуп Асера)|Герберт]]''' (пам. 996), незаконнанароджаны сын Гуга Вялікага, біскуп і граф Асера 971—996 * '''[[996]]—[[1002]]''': '''[[Эд Генрых (герцаг Бургундыі)|Эд Генрых]]''' (948—1002), граф Невера 956—980, герцаг Бургундыі 965—1002, граф Асера 996—1002, брат Атона ; [[Неверскі дом]] [[Выява:Blason maison fr de Nevers.svg|thumb|100 px|Герб графаў Невера]] * '''[[1002]]—[[1028]]''': '''[[Ландры (граф Невера)|Ландры дэ Мансо]]''' (каля 975—1028), граф Невера з 987, граф Асера з 1002 * '''[[1028]]—[[1040]]''': '''[[Рэно I (граф Невера)|Рэно I]]''' (каля 1000—1040), граф Невера і Асера з 1028, сын папярэдняга * '''[[1040]]—[[1083]]''': '''[[Гільём I (граф Невера)|Гільём I]]''' (1029—1083), граф Невера і Асера з 1040, [[граф Танера]] з 1065 * '''[[1083]]—[[1097]]''': '''[[Рэно II (граф Невера)|Рэно II]]''' (каля 1055 — каля 1097), граф Невера, Асера з 1083, граф Танера з 1092/1097, сын папярэдняга * '''[[1097]]—[[1147]]''': '''[[Гільём II (граф Невера)|Гільём II]]''' (каля 1083—1147), граф Невера, Асера і Танера з каля 1097, сын папярэдняга * '''[[1147]]—[[1161]]''': '''[[Гільём III (граф Невера)|Гільём III]]''' (каля 1110—1161), граф Невера, Асера і Танера з 1147, сын папярэдняга * '''[[1161]]—[[1168]]''': '''[[Гільём IV (граф Невера)|Гільём IV]]''' (пам. 1168), граф Невера і Асера з 1161, сын папярэдняга * '''[[1168]]—[[1176]]''': '''[[Гі I (граф Невера)|Гі I]]''' (пам. 1176), граф Танера з 1161, граф Невера і Асера з 1168, брат папярэдняга * '''[[1176]]—[[1181]]''': '''[[Гільём V (граф Невера)|Гільём V]]''' (пам. 1181), граф Невера, Асера і Танера з 1176, сын папярэдняга * '''[[1181]]—[[1193]]''': '''[[Агнэс I (графіня Невера)|Агнэс I]]''' (пам. 1193), графіня Невера, Асера і Танера з 1181, сястра папярэдняга *: муж: з 1184 '''[[П'ер II дэ Куртэнэ]]''' ; [[Дом Куртэнэ]] [[Выява:Blason maison fr de Courtenay.svg|thumb|100 px|Герб сеньёраў Куртэнэ]] * '''[[1184]]—[[1207]]''': '''[[П'ер II дэ Куртэнэ]]''' (каля 1167 — пасля чэрвеня 1219), [[сеньёр дэ Куртэнэ]] з 1180, граф Невера 1184—1207, граф Асера і Танера з 1184, [[маркіз Намюра]] з 1193, [[імператар Лацінскай імперыі]] ў 1217 * '''[[1207]]—[[1257]]''': '''[[Мацільда I (графіня Невера)|Мацільда (Маго) I дэ Куртэнэ]]''' (1188—1256), графіня Невера з 1207, графіня Асера і Танера з 1217, дачка папярэдняга *: 1-ы муж: з [[1199]] '''[[Эрве IV дэ Данзі]]''' (каля 1175—1222), [[барон дэ Данзі]] з 1187, граф Невера з 1207, Асера і Танера (па праве жонкі) з 1217 *: 2-і муж: з [[1226]] '''[[Гіг IV дэ Фарэ|Гіг IV]]''' (каля 1199—1241), [[граф дэ Фарэ]] (Гіг IV) з 1203, граф Невера, Асера і Танера (па праве жонкі) з 1226 ; Спадчыннікі графстваў Невер, Асер і Танер у 1222—1257 [[Выява:Blason maison fr de Bourbon 1.svg|thumb|100 px|Герб сеньёраў дэ Бурбон з дому Дамп’ер]] * '''[[1222]]—[[1225]]''': '''[[Агнэс дэ Данзі]]''' (каля 1205—1225), дама дэ Данзі з 1222, спадчынніца графстваў Невер, Асер і Танер з 1222, дачка Мацільды і Эрве IV дэ Данзі *: муж: '''[[Гі IV дэ Шацільён|Гі I (IV) дэ Шацільён]]''' (да 1196—1226), [[граф дэ Сен-Поль]] з 1221 * '''[[1225]]—[[1250]]''': '''[[Гошу дэ Шацільён (сеньёр дэ Данзі)|Гошу дэ Шацільён]]''' (пам. 1250), сеньёр дэ Данзі, спадчыннік графстваў Невер, Асер і Танер з 1225, сын папярэдняй * '''[[1250]]—[[1254]]''': '''[[Іаланда дэ Шацільён]]''' (да 1221—1254), дама дэ Данзі з 1250, спадчынніца графстваў Невер, Асер і Танер з 1250, сястра папярэдняга :: муж: '''[[Аршамбо IX дэ Бурбон|Аршамбо IX дэ Бурбон-Дамп’ер]]''' (1205—1249), [[сеньёр дэ Бурбон]] з 1242 ; [[Дом Бурбон-Дамп'ер]] * '''[[1257]]—[[1262]]''' : '''[[Мацільда II дэ Бурбон|Мацільда II]]''' (каля 1234—1262), дама дэ Бурбон з 1249, дама дэ Данзі з 1254, графіня Невера, Асера і Танера з 1257, дачка папярэдняй *: муж: '''[[Эд Бургундскі (граф Невера)|Эд Бургундскі]]''' ; [[Старэйшы Бургундскі дом]] [[Выява:Armoiries Eudes Bourgogne-Nevers.png|thumb|100 px|Герб Эда Бургундскага, графа Невера, Асера і Танера]] * '''[[1254]]—[[1262]]''': '''[[Эд Бургундскі (граф Невера)|Эд Бургундскі]]''' (1230—1266), спадчыннік [[герцагства Бургундыя|герцагствы Бургундыя]], граф Невера з 1254, Асера і Танера з 1257, муж папярэдняй * '''[[1262]]—[[1290]]''': '''[[Аліса (графіня Асера)|Аліса]]''' (1251—1290), дачка папярэдняга *: муж: з 1268 '''[[Жан I дэ Шалон-Асер|Жан I дэ Шалон]]''' (1243—1309), сеньёр дэ Рашфор ; [[Дом Шалон-Асер]] * '''[[1273]]—[[1290]]''': '''[[Жан I дэ Шалон-Асер|Жан I дэ Шалон]]''' (1243—1309), сеньёр дэ Рашфор з 1266, граф Асера 1273—1290, муж папярэдняй * '''[[1290]]—[[1304]]''': '''[[Гільём дэ Шалон-Асер|Гільём]]''' (каля 1270—1304), граф Асера з 1290, граф Танера з 1293, сын папярэдняга * '''[[1304]]—[[1362]]''': '''[[Жан II дэ Шалон-Асер|Жан II]]''' (каля 1292—1362), граф Асера і Танера з 1304, сеньёр дэ Рашфор з 1309, сын папярэдняга * '''[[1362]]—[[1370]]''': '''[[Жан III дэ Шалон-Асер|Жан III]]''' (пам. 1379), граф Асера 1362—1370, граф Танера з 1362, сын папярэдняга ** '''[[1366]]—[[1370]]''': '''[[Жан IV дэ Шалон-Асер|Жан IV]]''' (пам. 1370), адміністратар графства Асер з 1366, сын папярэдняга У [[1370]] годзе Жан IV прадаў графства Асер [[Карл V (кароль Францыі)|каралю Францыі]] за 31&nbsp;000 ліўраў. == Гл. таксама == * [[Спіс графаў і герцагаў Невера]] * [[Спіс графаў Танера]] {{зноскі}} == Спасылкі == * {{cite web|url=http://gilles.maillet.free.fr/histoire/famille_bourgogne/comte_nevers_auxerre.htm|title=LES COMTES DE NEVERS, LES COMTES D'AUXERRE ET LES COMTES DE TONNERRE|accessdate=2010-01-19|lang=fr|archiveurl=https://www.webcitation.org/66wTfqpPH?url=http://gilles.maillet.free.fr/histoire/famille_bourgogne/comte_nevers_auxerre.htm#|archivedate=2012-04-15|url-status=live}} * {{cite web|url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/BURGUNDIAN%20NOBILITY.htm#_Toc240246617|title=COMTES et VICOMTES d'AUXERRE|work=Foundation for Medieval Genealogy|accessdate=2010-01-19|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/65qdsK8oj?url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/BURGUNDIAN%20NOBILITY.htm#_Toc240246617#_Toc240246617|archivedate=2012-03-01|url-status=live}} {{DEFAULTSORT:Асер (графы)}} [[Катэгорыя:Графы Асера| ]] [[Катэгорыя:Спісы кіраўнікоў Францыі]] 5ieovuszldvdpy89dmdyxeb2uvtcqbr Паўднёвая брама Брэсцкай крэпасці 0 600544 5121041 4859263 2026-04-05T06:21:05Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121041 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = |Беларуская назва = Паўднёвая брама |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = Брэст |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1836 |Заканчэнне будаўніцтва = 1838 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = Благі |Сайт = |Commons = }} '''Паўднёвая брама''' — [[брама]] [[Валынскае ўмацаванне|Валынскага ўмацавання]] [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]<ref name=":0">{{brestdatabase|yuzhnye-vorota-nikolaevskiy-proezd}}</ref>. Узведзена ў [[1836]]—[[1838]] гадах у сярэдзіне [[курціна VI фронту|курціны VI фронту]] (1834—1839), праз якую праходзіць [[каземат]]аваны Мікалаеўскі праезд, што злучае ўмацаванне з [[равелін V Брэсцкай крэпасці|равелінам V]] і далей з Кіеўскай шашой. Абапал казематаванага праезду дзве [[кардэгардыя|кардэгардыі]], якія ацяпляліся круглымі [[печ]]амі ў жалезных футаралах. У кожнай кардэгардыі маецца па 9 [[байніца|байніц]] звернутых у бок праезду. На выпадак блакавання, праезд абсталяваны варотамі з абодвух бакоў і дадатковымі пераборкамі. У казарме размяшчалася варта і Мікалаеўская [[гаўпвахта]], жылыя казематы былі заняты [[артылерыя|артылерыйскімі]] [[майстэрня]]мі і [[лабараторыя]]й, [[казарма]] (1874—1878 ?) разлічана на 230 чалавек<ref name=":0" />. У перыяд [[Расійская імперыя|Расійскай Імперыі]] брама называлаяся '''Мікалаеўскай''' у гонар [[Мікалай Мікалаевіч Старэйшы|цэсарэвіча Мікалая]], аднаго з сыноў расійскага імператара [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалая I]]. У час [[Беларусь пад кайзераўскай акупацыяй|кайзераўскай акупацыі]] — '''Паўднёвай'''. У перыяд [[Міжваенная Польшча|міжваеннай Польшчы]] — Холмская, па кірунку выезду з крэпасці ў бок горада Холм (цяпер [[Хэлм]], [[Польшча]])<ref name=":0" />. У [[1939]]—[[1941]] гадах — '''Валынская брама''' (па назве [[Валынскае ўмацаванне|Валынскага ўмацавання]]). У [[Пасляваенная Беларусь|паваенны час]] называецца Паўднёвай, па [[Поўдзень|кірунку свету]]<ref name=":0" />. <gallery caption="Паўднёвая брама на фотаздымках" widths=215 heights=150 class="center"> AFRE Brest-Litovsk (Паўднёвая брама).jpg|Мікалаеўская брама на плане з «Атласа крэпасцей Расійскай імперыі», 1830-я гады Фасад Паўднёвай брамы. РДВГА.jpg|Фасад. [[РДВГА]] Профіль Паўднёвай брамы. РДВГА.jpg|Разрэз. РДВГА Bieraście, Paŭdniovaja brama. Берасьце, Паўднёвая брама (1916).jpg|Паўднёвая брама ў час кайзераўскай акупацыі. 1916 Казематы ў вале Валынскага ўмацавання - panoramio.jpg|Казематы </gallery> == Спасылкі == {{Commons}} * {{brestdatabase|yuzhnye-vorota-nikolaevskiy-proezd}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Брэсцкая крэпасць}} [[Катэгорыя:Брамы Брэсцкай крэпасці]] [[Катэгорыя:Валынскае ўмацаванне]] [[Катэгорыя:1838 год у Брэсце]] 4hmgevby77zcj4s7dll2xbfvry8jawf Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта 0 632284 5121129 5088165 2026-04-05T08:46:33Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 −[[Катэгорыя:Беларуская мова]]; −[[Катэгорыя:Славістыка]]; ±[[Катэгорыя:Беларусазнаўства]]→[[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121129 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = |альтэрнатыўная = |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |абрэвіятура = |назва_папярэдніка = |назва_пераемніка = |членства = |тып_цэнтра = |цэнтр = |тып = |юрыдычны_статус = |мовы = |мова = |колькасць_супрацоўнікаў = |пасада_кіраўніка1 = старшыня |імя_кіраўніка1 = [[Андрэй Масквін]] |пераемнік = |імя_пераемніка = |наступнік = |імя_наступніка = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = |заўвага2 = |адрас = |сайт = |вікісховішча = }} '''Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта''' ({{lang-pl|Katedra Białorutenistyki Uniwersytetu Warszawskiego}}) — навучальна-навуковае падраздзяленне [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] у складзе [[Факультэт прыкладной лінгвістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|факультэта прыкладной лінгвістыкі]].<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/ |title=Katedra Białorutenistyki: Zapraszamy! |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> Кафедра працуе ў Варшаве (Польшча); у сучасных кантактных матэрыялах кафедры пазначаны адрас: ul. Dobra 55, 00-312 Warszawa.<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/kontakt/ |title=Kontakt |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> У старэйшых даведнікавых матэрыялах UW сустракаецца папярэдні адрас: ul. Szturmowa 4 (Warszawa).<ref>{{Cite web |url=https://portal.uw.edu.pl/katedra-bialorutenistyki/start |title=Home — Katedra Białorutenistyki |website=portal.uw.edu.pl |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> == Гісторыя == Кафедра была заснавана ў 1956 годзе; у розныя перыяды ў выніку рэарганізацый факультэтаў дзейнічала таксама як ''Zakład'' (інстытут/аддзел).<ref name="hist">{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/katedra/historia/ |title=Historia |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> Паводле гісторыі кафедры, у 2005 годзе (паводле пастановы рэктара UW) замацавалася назва ''The Department of Belarusian Studies'' / ''Katedra Białorutenistyki''.<ref name="hist"/> На працягу 35 гадоў кафедра (паводле ўласнай гістарычнай даведкі) была адзінай універсітэцкай навучальна-навуковай адзінкай такога тыпу па-за межамі Беларусі; гэта выкарыстоўвалася як адзін з аргументаў пры адкрыцці навучальных падраздзяленняў паланістыкі ў [[Брэст|Брэсце]], [[Гродна|Гродне]] і [[Мінск]]у.<ref name="hist" /> == Кіраўніцтва == Кіраўнікамі кафедры ў розныя гады былі:<ref name="hist" /> * [[Антаніна Абрэмбская-Яблонская]] (да 1971); * [[Эльжбета Смулкова]] (1971—1975); * [[Аляксандр Баршчэўскі]] (1975—2004); * [[Мікалай Цімашук]] (2004—2009); * [[Ніна Баршчэўская]] (2009—2014; 2016—2018); * [[Катажына Дрозд-Урбаньска]] (2014—2016); * [[Вольга Трацяк]] (2018—2019); * [[Радаслаў Калета]] (2019—2024); * [[Андрэй Масквін]] (з кастрычніка 2024).<ref name="hist" /> == Супрацоўнікі == У склад супрацоўнікаў уваходзяць:<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/katedra/pracownicy/ |title=Pracownicy |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> * [[Андрэй Масквін]] — кіраўнік кафедры; * [[Вольга Трацяк]]; * Ірына Агеева; * Марыля Хаўстовіч; * [[Мікалай Хаўстовіч]]; * [[Мірослаў Янковяк]]. == Навучальныя праграмы == Кафедра рэалізуе навучанне па кірунку «''Filologia białoruska z językiem angielskim''» (Беларуская філалогія з англійскай мовай) (стацыянарныя праграмы I і II ступені, г. зн. [[бакалаўрыят]] і [[Магістратура (адукацыя)|магістратура]]).<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/rekrutacja/ |title=REKRUTACJA |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://informatorects.uw.edu.pl/pl/programmes-all/FLBIALA-PRK/S2-PRK-FLBIALA/ |title=Filologia białoruska z językiem angielskim, stacjonarne drugiego stopnia (S2-PRK-FLBIALA) |website=informatorects.uw.edu.pl |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> На сайце кафедры публікуюцца файлы з праграмамі навучання (PDF) і правіламі ацэньвання.<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/dla-studentow/programy-studiow/ |title=Programy studiów |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> Акрамя асноўнай спецыяльнасці, кафедра прапануе курсы ў агульнаўніверсітэцкай навучальнай прапанове Варшаўскага ўніверсітэта.<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/przedmioty-kb-dostepne-w-ofercie-ogolnouniwersyteckiej/ |title=Przedmioty KB dostępne w ofercie ogólnouniwersyteckiej |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> === Паслядыпломная адукацыя === Кафедра ўдзельнічае ў арганізацыі паслядыпломных праграм навучання (напрыклад, «''język polski jako obcy w kontekście wschodniosłowiańskim''»).<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/jezyk-polski-jako-obcy/ |title=Studia podyplomowe “język polski jako obcy”! |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> == Навуковая і арганізацыйная дзейнасць == Навуковыя інтарэсы супрацоўнікаў ахопліваюць дыялекталогію ўсходнеславянскага памежжа, лексікаграфію, мікратапанімію, фальклор, гісторыю і сучасны стан беларускай мовы, літаратуразнаўства, пераклад, а таксама методыку навучання беларускай мове.<ref name="hist" /> Пры кафедры дзейнічае Працоўня глотадыдактыкі беларусістыкі (''Pracownia Glottodydaktyki Białorutenistycznej'', з 2015).<ref name="hist" /> З 1993 года праводзіцца міжнародная навуковая канферэнцыя «''Droga ku wzajemności''», матэрыялы якой публікуюцца ў перыёдыцы кафедры.<ref name="hist" /> У паведамленнях кафедры таксама асвятляюцца адкрытыя лекцыі і ініцыятывы для шырэйшай аўдыторыі (у тым ліку ў межах праекта PIK).<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/ |title=Welcome! |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> Да Міжнароднага дня роднай мовы кафедра арганізоўвала «Беларускую дыктоўку на Варшаўскім універсітэце».<ref>{{Cite web |url=https://portal.uw.edu.pl/katedra-bialorutenistyki/start |title=Home — Katedra Białorutenistyki |website=portal.uw.edu.pl |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> == Выданні і публікацыі == Кафедра ажыццяўляе актыўную выдавецкую дзейнасць, выпускаючы перыядычныя навуковыя выданні і кнігі. * '''«[[Acta Albaruthenica]]»''' — навуковы штогадовік, заснаваны ў 1998 годзе. Выданне публікуе даследаванні ў галіне беларускай літаратуры, мовы і культуры. Часопіс таксама традыцыйна з’яўляецца пляцоўкай для публікацыі матэрыялаў міжнародных навуковых канферэнцый, якія праводзяцца кафедрай<ref>{{cite web|url=https://albaruthenica.uw.edu.pl/be/216-2/|title=Пра часопіс Acta Albaruthenica|publisher=Acta Albaruthenica|accessdate=2026-01-26}}</ref>. * '''«[[Беларуская мова як замежная]]»''' ({{lang-pl|Język białoruski jako obcy}}) — рэцэнзаваны навуковы часопіс, які спецыялізуецца на праблемах [[лінгвістыка|лінгвістыкі]] і [[глотадыдактыка|глотадыдактыкі]]. Асноўная ўвага ў ім надаецца методыцы выкладання беларускай мовы ў іншамоўнай аўдыторыі, а таксама шырокаму колу пытанняў беларусістыкі<ref>{{cite web|url=https://bmz.kb.uw.edu.pl/|title=Часопіс «Беларуская мова як замежная»|publisher=Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|accessdate=2026-01-26}}</ref>. Акрамя перыёдыкі, супрацоўнікі кафедры рэгулярна выдаюць падручнікі, вучэбныя дапаможнікі і навуковыя манаграфіі<ref>{{Cite web|url=https://kb.uw.edu.pl/wydawnictwo/ksiazki-wydane-przez-katedre/|title=Кнігі, выдадзеныя кафедрай|publisher=Katedra Białorutenistyki UW|accessdate=2026-01-26}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Варшаўскі ўніверсітэт]] * [[Acta Albaruthenica]] * [[Беларусазнаўства]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://kb.uw.edu.pl/ Афіцыйны сайт кафедры] * [https://kb.uw.edu.pl/katedra/historia/ Гісторыя кафедры] * [https://www.facebook.com/bialorutenistyka/ Старонка кафедры ў Facebook] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Варшаўскі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:1956 год у Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларуская мова ў Польшчы]] o1c6ecveqawxnczn3fo58xk5pe8j52t 5121152 5121129 2026-04-05T09:08:48Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5121152 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = |альтэрнатыўная = |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |абрэвіятура = |назва_папярэдніка = |назва_пераемніка = |членства = |тып_цэнтра = |цэнтр = |тып = |юрыдычны_статус = |мовы = |мова = |колькасць_супрацоўнікаў = |пасада_кіраўніка1 = старшыня |імя_кіраўніка1 = [[Андрэй Масквін]] |пераемнік = |імя_пераемніка = |наступнік = |імя_наступніка = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = |заўвага2 = |адрас = |сайт = |вікісховішча = }} '''Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта''' ({{lang-pl|Katedra Białorutenistyki Uniwersytetu Warszawskiego}}) — навучальна-навуковае падраздзяленне [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] у складзе [[Факультэт прыкладной лінгвістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|факультэта прыкладной лінгвістыкі]].<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/ |title=Katedra Białorutenistyki: Zapraszamy! |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> Кафедра працуе ў Варшаве (Польшча); у сучасных кантактных матэрыялах кафедры пазначаны адрас: ul. Dobra 55, 00-312 Warszawa.<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/kontakt/ |title=Kontakt |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> У старэйшых даведнікавых матэрыялах UW сустракаецца папярэдні адрас: ul. Szturmowa 4 (Warszawa).<ref>{{Cite web |url=https://portal.uw.edu.pl/katedra-bialorutenistyki/start |title=Home — Katedra Białorutenistyki |website=portal.uw.edu.pl |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> == Гісторыя == Кафедра была заснавана ў 1956 годзе; у розныя перыяды ў выніку рэарганізацый факультэтаў дзейнічала таксама як ''Zakład'' (інстытут/аддзел).<ref name="hist">{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/katedra/historia/ |title=Historia |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> Паводле гісторыі кафедры, у 2005 годзе (паводле пастановы рэктара UW) замацавалася назва ''The Department of Belarusian Studies'' / ''Katedra Białorutenistyki''.<ref name="hist"/> На працягу 35 гадоў кафедра (паводле ўласнай гістарычнай даведкі) была адзінай універсітэцкай навучальна-навуковай адзінкай такога тыпу па-за межамі Беларусі; гэта выкарыстоўвалася як адзін з аргументаў пры адкрыцці навучальных падраздзяленняў паланістыкі ў [[Брэст|Брэсце]], [[Гродна|Гродне]] і [[Мінск]]у.<ref name="hist" /> == Кіраўніцтва == Кіраўнікамі кафедры ў розныя гады былі:<ref name="hist" /> * [[Антаніна Абрэмбская-Яблонская]] (да 1971); * [[Эльжбета Смулкова]] (1971—1975); * [[Аляксандр Баршчэўскі]] (1975—2004); * [[Мікалай Цімашук]] (2004—2009); * [[Ніна Баршчэўская]] (2009—2014; 2016—2018); * [[Катажына Дрозд-Урбаньска]] (2014—2016); * [[Вольга Трацяк]] (2018—2019); * [[Радаслаў Калета]] (2019—2024); * [[Андрэй Масквін]] (з кастрычніка 2024).<ref name="hist" /> == Супрацоўнікі == У склад супрацоўнікаў уваходзяць:<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/katedra/pracownicy/ |title=Pracownicy |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> * [[Андрэй Масквін]] — кіраўнік кафедры; * [[Вольга Трацяк]]; * Ірына Агеева; * Марыля Хаўстовіч; * [[Мікалай Хаўстовіч]]; * [[Мірослаў Янковяк]]. == Навучальныя праграмы == Кафедра рэалізуе навучанне па кірунку «''Filologia białoruska z językiem angielskim''» (Беларуская філалогія з англійскай мовай) (стацыянарныя праграмы I і II ступені, г. зн. [[бакалаўрыят]] і [[Магістратура (адукацыя)|магістратура]]).<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/rekrutacja/ |title=REKRUTACJA |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://informatorects.uw.edu.pl/pl/programmes-all/FLBIALA-PRK/S2-PRK-FLBIALA/ |title=Filologia białoruska z językiem angielskim, stacjonarne drugiego stopnia (S2-PRK-FLBIALA) |website=informatorects.uw.edu.pl |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> На сайце кафедры публікуюцца файлы з праграмамі навучання (PDF) і правіламі ацэньвання.<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/dla-studentow/programy-studiow/ |title=Programy studiów |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> Акрамя асноўнай спецыяльнасці, кафедра прапануе курсы ў агульнаўніверсітэцкай навучальнай прапанове Варшаўскага ўніверсітэта.<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/przedmioty-kb-dostepne-w-ofercie-ogolnouniwersyteckiej/ |title=Przedmioty KB dostępne w ofercie ogólnouniwersyteckiej |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> === Паслядыпломная адукацыя === Кафедра ўдзельнічае ў арганізацыі паслядыпломных праграм навучання (напрыклад, «''język polski jako obcy w kontekście wschodniosłowiańskim''»).<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/jezyk-polski-jako-obcy/ |title=Studia podyplomowe “język polski jako obcy”! |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> == Навуковая і арганізацыйная дзейнасць == Навуковыя інтарэсы супрацоўнікаў ахопліваюць дыялекталогію ўсходнеславянскага памежжа, лексікаграфію, мікратапанімію, фальклор, гісторыю і сучасны стан беларускай мовы, літаратуразнаўства, пераклад, а таксама методыку навучання беларускай мове.<ref name="hist" /> Пры кафедры дзейнічае Працоўня глотадыдактыкі беларусістыкі (''Pracownia Glottodydaktyki Białorutenistycznej'', з 2015).<ref name="hist" /> З 1993 года праводзіцца міжнародная навуковая канферэнцыя «''Droga ku wzajemności''», матэрыялы якой публікуюцца ў перыёдыцы кафедры.<ref name="hist" /> У паведамленнях кафедры таксама асвятляюцца адкрытыя лекцыі і ініцыятывы для шырэйшай аўдыторыі (у тым ліку ў межах праекта PIK).<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/ |title=Welcome! |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> Да Міжнароднага дня роднай мовы кафедра арганізоўвала «Беларускую дыктоўку на Варшаўскім універсітэце».<ref>{{Cite web |url=https://portal.uw.edu.pl/katedra-bialorutenistyki/start |title=Home — Katedra Białorutenistyki |website=portal.uw.edu.pl |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> == Выданні і публікацыі == Кафедра ажыццяўляе актыўную выдавецкую дзейнасць, выпускаючы перыядычныя навуковыя выданні і кнігі. * '''«[[Acta Albaruthenica]]»''' — навуковы штогадовік, заснаваны ў 1998 годзе. Выданне публікуе даследаванні ў галіне беларускай літаратуры, мовы і культуры. Часопіс таксама традыцыйна з’яўляецца пляцоўкай для публікацыі матэрыялаў міжнародных навуковых канферэнцый, якія праводзяцца кафедрай<ref>{{cite web|url=https://albaruthenica.uw.edu.pl/be/216-2/|title=Пра часопіс Acta Albaruthenica|publisher=Acta Albaruthenica|accessdate=2026-01-26}}</ref>. * '''«[[Беларуская мова як замежная]]»''' ({{lang-pl|Język białoruski jako obcy}}) — рэцэнзаваны навуковы часопіс, які спецыялізуецца на праблемах [[лінгвістыка|лінгвістыкі]] і [[глотадыдактыка|глотадыдактыкі]]. Асноўная ўвага ў ім надаецца методыцы выкладання беларускай мовы ў іншамоўнай аўдыторыі, а таксама шырокаму колу пытанняў беларусістыкі<ref>{{cite web|url=https://bmz.kb.uw.edu.pl/|title=Часопіс «Беларуская мова як замежная»|publisher=Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|accessdate=2026-01-26}}</ref>. Акрамя перыёдыкі, супрацоўнікі кафедры рэгулярна выдаюць падручнікі, вучэбныя дапаможнікі і навуковыя манаграфіі<ref>{{Cite web|url=https://kb.uw.edu.pl/wydawnictwo/ksiazki-wydane-przez-katedre/|title=Кнігі, выдадзеныя кафедрай|publisher=Katedra Białorutenistyki UW|accessdate=2026-01-26}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Варшаўскі ўніверсітэт]] * [[Acta Albaruthenica]] * [[Беларусазнаўства]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://kb.uw.edu.pl/ Афіцыйны сайт кафедры] * [https://kb.uw.edu.pl/katedra/historia/ Гісторыя кафедры] * [https://www.facebook.com/bialorutenistyka/ Старонка кафедры ў Facebook] {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Варшаўскі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:1956 год у Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларуская мова ў Польшчы]] tl80kkojamexgv2vdphc5gb3zepu8f4 Базыль Белаказовіч 0 643977 5121160 3633914 2026-04-05T09:12:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Біяграфія */ 5121160 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Базыль Белаказовіч''' ({{ДН|2|1|1932}}, [[Відава]], [[Беластоцкае ваяводства (1919—1939)|Беластоцкае ваяводства]] — {{ДС|21|2|2010}}, {{МС|Варшава||}}) — польскі [[літаратуразнавец]], [[доктар філалогіі]], прафесар. == Біяграфія == Па паходжанню на палову [[беларус]], а на палову — [[паляк]]. У 1956 годзе скончыў філалагічны факультэт [[Ленінградскі ўніверсітэт|Ленінградскага ўніверсітэта]], а праз год там жа — гістарычны. Праз няпоўных дзесяць гадоў стаў ужо ганаровым доктарам таго ж універсітэта. Падставы для гэтага дала манаграфія «З гісторыі польска-рускіх літаратурных сувязяў XIX стагоддзя» (1971). А неўзабаве на яго ўсклалі грамадскія абавязкі віцэ-прэзідэнта Асацыяцыі выкладчыкаў рускай мовы і літаратуры ў Польшчы. Істотныя карэктывы ў навуковыя планы ўнеслі каардынацыйныя паездкі ў Беларусь, удзел у мінскіх навуковых канферэнцыях і кангрэсах, знаёмствы з [[Вячаслаў Рагойша|Вячаславам Рагойшам]], [[Алег Лойка|Алегам Лойкам]] і іншымі беларускімі ўніверсітэцкімі прафесарамі. У выніку гэтага з’явілася смелая манаграфія «Мар’ян Здзяхоўскі і Леў Талстой» (1995), дзе ўладальнік [[Ракаў|Ракава]] выступае як роўны расійскаму класіку. Пісаў артыкулы пра беларускую літаратуру XIX стагоддзя, пра творчыя сувязі беларускіх і польскіх пісьменнікаў. Зрэшты, там, дзе не ставала такіх сувязей, ён іх арганізоўваў сам. Даследаваў [[Беларуская літаратура канца XVIII — XIX стагоддзяў|беларускую літаратуру XIX стагоддзя]], творчасць польска-беларускіх пісьменнікаў, беларускія тэмы і матывы ў польскай літаратуры і польскія ў беларускай. Памёр у [[Варшава|Варшаве]], пахаваны на [[Праваслаўныя могілкі (Варшава)|праваслаўных могілках]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул}} {{DEFAULTSORT:Белаказовіч Базыль}} [[Катэгорыя:Славісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Польшчы]] [[Катэгорыя:Культуролагі Польшчы]] [[Катэгорыя:Ганаровыя дактары]] [[Катэгорыя:Дактары навук]] [[Катэгорыя:Афіцэры ордэна Адраджэння Польшчы]] f0qefv85cid0gdr5t9ub2fop675wbsa Мікалай Сцяпанавіч Навумаў 0 651023 5120874 4065262 2026-04-04T18:36:01Z ~2026-20797-87 166215 Дату народзінаў 5120874 wikitext text/x-wiki {{архітэктар}} {{цёзкі2|Навумаў}} '''Мікалай Сцяпанавіч Навумаў''' ({{ДН|28|11|1938}}, г. [[Чырвоны Ліман]], [[Данецкая вобласць]]) — беларускі [[архітэктар]]. == Біяграфія == Скончыў [[Кіеўскі інжынерна-будаўнічы інстытут]] у 1962 г. Працаваў у праектных арганізацыях [[Алма-Ата|Алма-Аты]], [[Кішынёў|Кішынёва]]. З 1973 г. — галоўны архітэктар праектаў у [[Белдзяржпраект|Белдзяржпраекце]], з [[1980]] года — у [[Мінскпраект|Мінскпраекце]]. Член [[Саюз архітэктараў СССР|Саюза архітэктараў СССР]] з [[1968]] года. Пражывае ў [[Мінск]]у. == Творчасць == У [[Кішынёў|Кішынёве]] запраектаваны [[Педагагічны інстытут імя Крангэ]] ([[1975]]), бальнічны комплекс (1976). Асноўныя працы ў Беларусі: навучальны камбінат [[Міндарбуд БССР|Міндарбуда БССР]] па [[Кальварыйская вуліца|Кальварыйскай вуліцы]], 37 ([[1979]]), інжынерны корпус {{comm|БМУ|Будаўніча-мантажнае ўпраўленне}} [[Мінскрадыёбуд]]а па [[Харкаўская вуліца (Мінск)|вул. Харкаўскай]] (1975); у аўтарскім калектыве: інжынерна-лабараторны корпус трэстаў [[Белсельгастэхніка|Белсельгастэхнікі]] па [[Вуліца К. Лібкнехта (Мінск)|вул. К. Лібкнехта]] ([[1980]]), [[рэспубліканскі Дом тэхнічнай творчасці]] ([[1982]]), гандлёва-камерцыйны цэнтр ([[1985]]), [[Свіслач (універсам)|універсам]] у мікрараёне [[Серабранка (жылы раён, Мінск)|Серабранка]]-9 (1984) у Мінску. == Прэміі == * [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (2002, у аўтарскім калектыве) — ''за архітэктурны праект [[Маскоўскі аўтавакзал (Мінск)|аўтавакзала «Маскоўскі»]] ў г. Мінску''. == Літаратура == * {{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Наумов Николай Степанович}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Навумаў Мікалай Сцяпанавіч}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя]] palpde3pb4or4fbfane9d3gctwb99z4 Мірослаў Янковяк 0 652190 5121165 5088207 2026-04-05T09:14:24Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5121165 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Міро́слаў Янко́вяк''' ({{lang-pl|Mirosław Jankowiak}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Польшча|польскі]] [[мовазнавец]], [[паланістыка|паланіст]] і [[беларусістыка|беларусіст]]. [[Доктар габілітаваны]] (dr hab.).<ref name="slu">{{Cite web|url=https://www.slu.cas.cz/en/zamestnanec/miroslaw-jankowiak|title=Dr hab. Mirosław Jankowiak|website=Institute of Slavonic Studies of the Czech Academy of Sciences|language=en|access-date=2026-01-14}}</ref><ref name="uwkb">{{Cite web|url=https://kb.uw.edu.pl/katedra/pracownicy/dr-hab-miroslaw-jankowiak/|title=Dr hab. Mirosław Jankowiak|website=Katedra Białorutenistyki Uniwersytetu Warszawskiego|language=pl|access-date=2026-01-14}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 28 чэрвеня 1979<ref>http://www.wiez.pl/czasopismo/;s,czasopismo_szczegoly,id,565,art,15623 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141213132413/http://www.wiez.pl/czasopismo/;s,czasopismo_szczegoly,id,565,art,15623 |date=13 снежня 2014 }}</ref> года ў [[Варшава|Варшаве]]. У 1998—2003 гадах вучыўся на кафедры беларускай філалогіі [[факультэт прыкладной лінгвістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|факультэта прыкладной лінгвістыкі і ўсходнеславянскай філалогіі]] [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], дзе абараніў магістарскую працу па мовазнаўстве «Паланізмы ў рэлігійным творы канца XVIII ст. „Навукі парафіяльныя“». Адначасова вывучаў польскую філалогію на [[факультэт паланістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|факультэце паланістыкі Варшаўскага ўніверсітэта]], у 2003 годзе абараніў ліцэнцыяцкую працу «Singularia і pluralia tantum у польскай і беларускай мовах». У 2002—2004 гадах вучыўся ў [[Цэнтр даследванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта|Цэнтры даследванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта]]. У 2003—2008 гадах быў дактарантам [[Інстытут славістыкі Польскай акадэміі навук|Інстытута славістыкі]] [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]]. У студзені 2008 года атрымаў ступень доктара гуманітарных навук у галіне мовазнаўства (аналаг беларускай ступені [[кандыдат навук|кандыдата філалагічных навук]]) на падставе дысертацыі «Беларускія гаворкі ў Латвіі ў Краслаўскім раёне. Сацыялінгвістычнае даследаванне». У сакавіку 2023 года атрымаў ступень габілітаванага доктара (''dr hab.'') ва [[Універсітэт Мікалая Каперніка|Універсітэце Мікалая Каперніка]] ў [[Торунь|Торуні]] на падставе манаграфіі «Лексіка беларускіх гаворак у Літве. Моўная спадчына балцка-славянскага памежжа»<ref name="umk">{{Cite web|url=https://bip.umk.pl/artykul/miroslaw-jankowiak|title=Mirosław Jankowiak|publisher=Biuletyn Informacji Publicznej Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu|accessdate=2026-01-21|lang=pl}}</ref>. З 2008 па 2017 год працаваў [[ад’юнкт]]ам у Інстытуце славістыкі ПАН, уваходзіў у склад Лабараторыі даследаванняў паўночнакрэсовай польскай мовы пад кіраўніцтвам прафесара [[Ірыда Грэк-Пабісова|Ірыды Грэк-Пабісовай]]. У 2017 годзе працаваў у [[Гістарычны музей у Легіянове|Гістарычным музеі ў Легіянове]]. У 2018—2022 гадах быў стыпендыятам праграмы імя Я. Э. Пуркінэ ў Славянскім інстытуце [[Чэшская акадэмія навук|Чэшскай акадэміі навук]] (Прага), дзе рэалізоўваў праект «Беларускія гаворкі ў Латвіі як прыклад лексічнай спадчыны балцка-славянскага памежжа»<ref name="avcr">{{Cite web|url=https://www.avcr.cz/en/academic-public/support-of-research/the-j.-e.-purkyne-fellowship|title=Awarded Fellowships of J. E. Purkyně|publisher=avcr.cz|accessdate=2026-01-21|lang=en}}</ref>. З студзеня 2023 года працуе навуковым супрацоўнікам у гэтай установе<ref name="slu">{{Cite web|url=https://www.slu.cas.cz/en/zamestnanec/miroslaw-jankowiak|title=Dr hab. Mirosław Jankowiak|website=Institute of Slavonic Studies of the Czech Academy of Sciences|language=en|access-date=2026-01-14}}</ref>. Супрацоўнічаў з [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|Кафедрай беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта]], [[Інстытут літоўскай мовы|Інстытутам літоўскай мовы]] (Вільня), [[Інстытут латышскай мовы|Інстытутам латышскай мовы]] (Рыга), [[Інстытут мовазнаўства НАН Беларусі|Інстытутам мовазнаўства НАН Беларусі]] і [[Інстытут славістыкі Майнцкага ўніверсітэта|Інстытутам славістыкі]] [[Майнцкі ўніверсітэт|Майнцкага ўніверсітэта]]. З 2024 года выкладае [[беларуская мова|беларускую мову]] ў Варшаўскім універсітэце<ref name="uwkb">{{Cite web|url=https://kb.uw.edu.pl/katedra/pracownicy/dr-hab-miroslaw-jankowiak/|title=Dr hab. Mirosław Jankowiak|website=Katedra Białorutenistyki Uniwersytetu Warszawskiego|language=pl|access-date=2026-01-14}}</ref>. == Навуковая дзейнасць == Аўтар 6 манаграфій і больш за 100 навуковых артыкулаў. Асноўныя навуковыя інтарэсы: [[беларуская мова]] (асабліва [[дыялекты беларускай мовы|дыялекталогія]] па-за межамі сучаснай Беларусі), моўныя памежжы (асабліва [[балтыйскія мовы|балта]]-[[славянскія мовы|славянскае]]), [[сацыялінгвістыка]], мова і культура беларусаў у краінах Балтыі ([[Латвія]], [[Літва]]) і [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]], а таксама [[польская мова ў Беларусі|польская мова]] зямель сённяшняй [[Беларусь|Беларусі]], [[Літва|Літвы]] і [[Латвія|Латвіі]] (так званая [[паўночнакрэсовыя гаворкі|паўночнакрэсовая]])<ref name="philology">{{Cite web|url=http://philology.by/page/jankowiak|title=Міраслаў Янковяк|publisher=philology.by|accessdate=2026-01-21}}</ref>. З’яўляецца сябрам Камісіі па моўных кантактах пры [[Міжнародны камітэт славістаў|Міжнародным камітэце славістаў]], [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў]], [[Польскае беларусазнаўчае таварыства|Польскага беларусазнаўчага таварыства]], [[Ломжынскае навуковага таварыства|Ломжынскага навуковага таварыства]]. Сузаснавальнік [[Беларускі інстытут у Празе|Беларускага інстытута ў Празе]]. З 2016 года супрацоўнічае з часопісам «[[Przegląd Bałtycki]]» («Балтыйскі агляд»), уваходзіць у яго рэдакцыйную калегію<ref name="baltic">{{Cite web|url=https://przegladbaltycki.pl/redakcja|title=Redakcja|publisher=Przegląd Bałtycki|accessdate=2026-01-21|lang=pl}}</ref>. Мірослаў Янковяк таксама звязаны з выданнямі і навуковымі ініцыятывамі кафедры, у тым ліку з штогадовікам «[[Acta Albaruthenica]]»<ref name="uwkb" />. Таксама займаецца рэгіянальнай гісторыяй, з 2008 года з’яўляецца членам Таварыства сяброў Легіянова і рэдкалегіі выдання «Rocznik Legionowski», даследуе гісторыю горада [[Легіянова]] і [[Легіяноўскі павет|Легіяноўскага павета]]<ref name="legionowo">{{Cite web|url=https://www.przyjaciele-legionowa.org.pl/redakcja-rocznika-legionowskiego|title=Rocznik Legionowski – Informacja|publisher=Towarzystwo Przyjaciół Legionowa|accessdate=2026-01-21|lang=pl}}</ref>. У 2025 годзе ўдзельнічаў у публічных абмеркаваннях на «[[Polskie Radio]]» пра стан польскіх гаворак і моўныя кантакты на тэрыторыях былой Рэчы Паспалітай (Літва, Латвія, Беларусь), а таксама пра сацыялінгвістычныя фактары захавання/знікнення рэгіянальных варыянтаў мовы.<ref name="polradio">{{Cite web|url=https://www.polskieradio.pl/399/7978/Artykul/3533771,miroslaw-jankowiak-polskie-gwary-najszybciej-zanikaja-na-bialorusi-i-lotwie|title=Mirosław Jankowiak: polskie gwary najszybciej zanikają na Białorusi i Łotwie|website=Polskie Radio|language=pl|date=2025-06-05|access-date=2026-01-14}}</ref> == Узнагароды == * 2019 — юбілейны медаль да 90-годдзя [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]] (за даследаванні беларускіх гаворак у Латвіі).<ref name="slu" /> * 2013 — юбілейны медаль да 80-годдзя НАН Беларусі (за папулярызацыю гісторыі і дыялекталогіі беларускай мовы).<ref name="slu" /> * 2023 — Лаўрэат конкурсу імя Мялеція Сматрыцкага на найлепшую навуковую манаграфію ў галіне беларускай і ўкраінскай культуры (пад патранатам рэктара Варшаўскага ўніверсітэта) за кнігу «Лексіка беларускіх гаворак у Літве»<ref name="award2023">{{Cite web|url=https://esw.uw.edu.pl/badania/konkurs-na-monografie/iv-edycja-konkursu-2023/|title=Konkurs na najlepszą monografię naukową... IV edycja|publisher=esw.uw.edu.pl|accessdate=2026-01-21|lang=pl}}</ref>. == Бібліяграфія == === Манаграфіі === * {{кніга |аўтар=N. Barszczewska, M. Jankowiak |загаловак=Dialektologia białoruska |месца=Warszawa |выдавецтва=Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy |год=2012 |старонак=308}} * {{кніга |аўтар=М. Янковяк |загаловак=Беларускія гаворкі ў Краслаўскім раёне Латвіі. Сацыялінгвістычнае дасьледаваньне [пераклад з польскай] |месца=Беласток—Вільня |год=2012 |старонак=288 |выданне= 2-е выданне |месца= Смаленск |год=2015}} * {{кніга |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Gwary białoruskie na Łotwie w rejonie krasławskim. Studium socjolingwistyczne |месца=Warszawa |выдавецтва=Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy |год=2009 |старонак=248}} * {{кніга |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Současná běloruská nářečí v Lotyšsku. Charakteristika. Výběr textů / Współczesne gwary białoruskie na Łotwie. Charakterystyka. Wybór tekstów |месца=Praha |выдавецтва=Slovanský ústav AV ČR |год=2018 |старонак=468 |ref=slu}} * {{кніга |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Lexikum běloruských nářečí v Litvě. Jazykové dědictví balto-slovanského pomezí |месца=Praha |выдавецтва=Slovanský ústav AV ČR |год=2022 |старонак=624 |ref=slu}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=In the Shadow of Others. Belarusian-Latvian Relations from the Past to Nowadays |адказны=eds. M. Jankowiak, K. Kascian |месца=Praha |выдавецтва=Slovanský ústav AV ČR |год=2022 |ref=slu}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Słownik Mówionej Polszczyzny Północnokresowej |адказны=I. Grek-Pabis (red.), M. Jankowiak, M. Ostrówka |месца=Warszawa |выдавецтва=Instytut Slawistyki PAN |год=2017 |старонак=1444 |ref=slu}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Беларуска-польскія культурна-моўныя ўзаемадачыненні: ад гісторыі да сучаснасці |адказны=рэд. В. Курцова, Н. Снігірова, M. Jankowiak, M. Ostrówka |месца=Мінск—Варшава |год=2016 |ref=slu}} * {{кніга |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Współczesne gwary białoruskie na Litwie. Tom pierwszy. Rejon orański / Šiuolaikinės baltarusių šnektos Lietuvoje. Pirmasis tomas. Varėnos rajonas |месца=Vilnius |выдавецтва=Lietuvių kalbos institutas |год=2023 |старонак=258}} === Артыкулы (выбраныя) === * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Belarusian dialects in Latvian Latgale — transitional or mixed |выданне=Contemporary approaches to dialectology: The area of North, Northwest Russian and Belarusian vernaculars (Slavica Bergensia 13) |месца=Bergen |год=2013}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Gwary białoruskie na zachodniej Smoleńszczyźnie — dzieje agonii |выданне=Slavia |год=2013 |нумар=3 (82) |старонкі=315—322 |месца=Praha}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Białorusini |выданне=Jak zwracają się do siebie Europejczycy |адказны=red. M. Marcjanik |месца=Warszawa |год=2013 |старонкі=59—69}} * {{артыкул |аўтар=М. Янковяк |загаловак=Беларуская мова ў Латвіі: статус, сферы выкарыстання, перспектывы |выданне=Беларусіка-Albaruthenica 32. Матэрыялы V Міжнароднага кангрэса беларусістаў |месца=Мінск |год=2012 |старонкі=353—364}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Belorussian Minority in the Krāslava Area in Latvia. Language in the Domain of Religion |выданне=Linguistica Lettica |год=2012 |нумар=20 |старонкі=18—38 |месца=Rīga}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak, Ł. Grajewski |загаловак=Szlakiem białoruskich Poleszuków (raport z badań terenowych) |выданне=Acta Baltico-Slavica |год=2011 |нумар=35 |старонкі=215—236 |месца=Warszawa}} * {{артыкул |аўтар=М. Янковяк |загаловак=Лексіка беларускамоўных жыхароў Латгаліі (на прыкладзе Краслаўскага раёна) |выданне=Polsko-białoruskie związki kulturowe, literackie i językowe |месца=Lublin |год=2010 |старонкі=397—406}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Wielonarodowość i wielokulturowość Łatgalii w aspekcie społecznym i historycznym |выданне=Językowe i kulturowe dziedzictwo WKL. Księga jubileuszowa na 1000-lecie Litwy |месца=Bydgoszcz |год=2010 |старонкі=46—53}} * {{артыкул |аўтар=М. Янковяк |загаловак=Прафесар Яўхім Карскі — рэктар Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта |выданне=[[Arche]] |год=2010 |нумар=4 |старонкі=298—308}} * {{артыкул |аўтар=М. Янковяк |загаловак=Беларуская мова ў Латвіі: статус, сферы выкарыстання, перспектывы |выданне=Acta Albaruthenica |год=2010 |нумар=10 |старонкі=301—310 |месца=Warszawa}} * {{артыкул |аўтар=М. Янковяк |загаловак=Образ национальностей проживающих на белорусско-латвийском пограничье в глазах жителей Латгалии |выданне=Балто-славянские культурные связи |месца=Рига |год=2009 |старонкі=569—580}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Białorusini Łatgalii — autochtoni czy imigranci? |выданне=Acta Albaruthenica |год=2008 |нумар=8 |старонкі=264—274 |месца=Warszawa}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Kilka uwag o czynnikach kształtujących tożsamość narodową mniejszości białoruskiej na Łotwie (na przykładzie rejonu krasławskiego) |выданне=Rodzina — Tożsamość — Język. Z badań na pograniczu słowiańsko-bałtyckim |месца=Warszawa |год=2008 |старонкі=69—93}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Zakres funkcjonowania języka białoruskiego i stan zachowania gwary na przykładzie wybranych miejscowości w okolicach Horek w obwodzie mohylewskim |выданне=Pogranicza Białorusi w perspektywie interdyscyplinarnej |месца=Warszawa |год=2007 |старонкі=293—315}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak, M. Ostrówka |загаловак=Język polski na Białorusi Wschodniej. Sytuacja socjolingwistyczna i uwagi o mowie wsi Stajsk i Wesełowo |выданне=Acta Baltico-Slavica |год=2007 |нумар=31 |старонкі=175—198 |месца=Warszawa}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Apdzīvojošu Krāslavas rajonu baltkrievu minoritāšu daudzvalodība. Valodu funkcionēšanas sfēras |выданне=Linguistica Lettica |год=2007 |нумар=16 |старонкі=193—211 |месца=Rīga}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Białorusini na Łotwie — współczesna sytuacja socjolingwistyczna na przykładzie rejonu krasławskiego |выданне=Acta Baltico-Slavica |год=2006 |нумар=30 |старонкі=542—556 |месца=Warszawa}} * {{артыкул |аўтар=М. Янковяк |загаловак=Социолингвистическая ситуация белорусов на белорусско-российском пограничье |выданне=Linguistica Lettica |год=2006 |нумар=15 |старонкі=193—210 |месца=Rīga}} * {{артыкул |аўтар=М. Янковяк |загаловак=Языковая характеристика деревень на белорусско-русском пограничье |выданне=Studia Slavica |год=2006 |нумар=6 |старонкі=264—278 |месца=Tallinn}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Belarusian language and dialects in Latvia: history, present day, perspectives |выданне=Linguistica Lettica |год=2020 |нумар=28 |старонкі=94—117 |месца=Rīga |ref=slu}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Współczesne gwary białoruskie na Litwie (rejon wileński) |выданне=Slavistica Vilnensis |год=2021 |нумар=66(1) |старонкі=85—101 |месца=Vilnius |ref=slu}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Belarusian |выданне=Encyclopedia of Slavic Languages and Linguistics Online |адказны=ed. M. L. Greenberg |выдавецтва=BRILL |год=2020 |ref=slu}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://kb.uw.edu.pl/katedra/pracownicy/dr-hab-miroslaw-jankowiak/|title=Dr hab. Mirosław Jankowiak|website=Katedra Białorutenistyki Uniwersytetu Warszawskiego|language=pl}} * {{Cite web|url=https://www.slu.cas.cz/en/zamestnanec/miroslaw-jankowiak|title=Dr hab. Mirosław Jankowiak|website=Institute of Slavonic Studies of the Czech Academy of Sciences|language=en}} * {{Cite web|url=https://orcid.org/0000-0001-6212-1463|title=ORCID — Mirosław Jankowiak|website=ORCID|language=en}} * {{Cite web|url=https://www.polskieradio.pl/399/7978/Artykul/3533771,miroslaw-jankowiak-polskie-gwary-najszybciej-zanikaja-na-bialorusi-i-lotwie|title=Mirosław Jankowiak: polskie gwary najszybciej zanikają na Białorusi i Łotwie|website=Polskie Radio|language=pl}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул}} {{DEFAULTSORT:Янковяк Міраслаў}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1979 годзе]] [[Катэгорыя:Філолагі Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларусісты]] [[Катэгорыя:Дыялектолагі]] [[Катэгорыя:Сацыялінгвісты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Беларусісты Польшчы]] cjai1oo3pmg2d57z0efuy5ppz8cm4h2 Партал:Кінематограф/Новыя артыкулы 100 658977 5120801 5120066 2026-04-04T15:51:27Z NirvanaBot 40832 +4 новых 5120801 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Ганна Скаржанка|2026-04-04T15:41:56Z|Rabbi Mendl}} {{Новы артыкул|Disney+|2026-04-04T15:07:22Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Вочы Ваканды|2026-04-04T14:34:22Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Фібі Дынэвар|2026-04-03T16:11:03Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Мішэль Кіган|2026-04-02T13:37:14Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Рабер Дальбан|2026-04-02T11:53:28Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Жан-П’ер Лео|2026-04-02T10:45:40Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Наталі Дормер|2026-04-02T09:09:28Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Летыцыя Каста|2026-04-02T07:42:32Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Жулі Гае|2026-04-02T06:48:54Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Андрэ Вільм|2026-04-02T06:32:34Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Дэбора Франсуа|2026-04-02T06:22:30Z|Rymchonak}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> hof7mfref67cj24cj4rk3azq7oujm8r Севярын Віславух 0 663917 5121182 4627404 2026-04-05T09:24:50Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5121182 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Севярын Віславух''' ({{Lang-pl|Seweryn Wysłouch}}; {{ДН|19|3|1900}}, [[Пярковічы]], цяпер [[Драгічынскі раён]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]] — {{ДС|28|2|1968}}, [[Уроцлаў]]) — гісторык, грамадскі дзеяч. [[Доктар навук|Доктар габілітаваны]] (1937), [[прафесар]] (1945). == Біяграфія == Са шляхецкага роду [[Род Віславухаў|Віславухаў]]. Да 11 гадоў навучаўся дома, пасля вучыўся ў прыватнай мужчынскай гімназіі Катчэ ({{lang-pl|Gimnazjum Katchego}}) ў [[Вільнюс|Вільні]] на вуліцы Пясковай<ref>Danuta Malicka, Uwagi do biografii Seweryna Wysłoucha, [w:] Seweryn Wysłouch, Stosunki narodowościowe na terenie województw wschodnich, [Wilno 1939/40] Warszawa 2013, s. XXXIX</ref>. Падчас Першай сусветнай вайны і эвакуацыі гімназіі ў Расію ў 1915 годзе, вяртаецца ў родавы маёнтак Пярковічы, дзе разам з братамі дапамагаў бацьку ў кіраванні гаспадаркай. У 1920 годзе пайшоў разам з братамі ў войска, у якім служыў з 9 ліпеня 1920 па 14 красавіка 1923 года. Як шэраговы пяхоты ў складзе [[Літоўска-Беларуская дывізія|Літоўска-Беларускай дывізіі]] генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] ўдзельнічаў у баях за [[Гродна]]. Пасля [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] працягваў службу ў войску, падчас якой скончыў Вайсковыя курсы матуральныя ({{lang-pl|Wojskowe Kursy Maturalne}})<ref>D. Malicka, op. cit., s. XL.</ref>. Скончыў [[універсітэт Стэфана Баторыя]] (1927) у Вільні, у 1927—1939 — выкладчык, навуковы супрацоўнік універсітэта Стэфана Баторыя. 30 чэрвеня 1927 года атрымаў ступень магістра права. Прыкладна ў гэты час выкладаў гісторыю Польшчы ў [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]]. У 1945—1946 гадах — загадчык кафедры гісторыі дзяржаўнага ладу Польшчы ў [[Лодзінскі ўніверсітэт|Лодзінскім універсітэце]], з 1946 года — кафедры гісторыі дзяржавы і права Польшчы ва [[Уроцлаўскі ўніверсітэт|Уроцлаўскім універсітэце]], у 1947—1955 гадах яго прарэктар, у 1956—1958 гадах — дэкан факультэта права і адміністрацыі. Заснавальнік і дырэктар (1949—1953) Уроцлаўскага філіяла Заходняга інстытута, адзін з заснавальнікаў Сілезскага інстытута ў [[Аполе]], у 1957—1960 — старшыня яго Навуковай рады. Памёр 28 лютага 1968 года ва [[Уроцлаў|Уроцлаве]]. == Навуковая дзейнасць == У даваенны перыяд вывучаў гісторыю [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], яго адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел да сярэдзіны XVI стагоддзя ([[Кобрынскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Кобрынскі павет]], маёнткі [[Ласосна (вёска)|Ласосна]], [[Шарашова]]), шляхі зносін Вялікага Княства Літоўскага. Даследаваў сацыяльную структуру, землеўладанне, рэлігійныя адносіны, працэсы [[Русіфікацыя|русіфікацыі]] і [[Паланізацыя|паланізацыі]] ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]<ref>D. Malicka, Zagadnienie białoruskie w publicystyce Seweryna Wysłoucha, «Regiony i pogranicza», 2009, nr 2.</ref>, дзейнасць [[КПЗБ]]. Крытыкаваў урадавую палітыку асіміляцыі, выступаў у друку ў абарону беларускай культуры, выкладаў гісторыю ў беларускіх школах. Адзін з заснавальнікаў НДІ Усхожняй Еўропы ў Вільні (1930), узначальваў аддзел меншасцей, выкладаў у яго Вышэйшай школе. З 1947 года займаў пасаду прарэктара [[Уроцлаўскі ўніверсітэт|Уроцлаўскага ўніверсітэта]]. Разам з іншымі віленскімі навукоўцамі-юрыстамі (Іва Яворскі, Анджэй Мыцэльскі, Адам Хэлмонскі, Вітольд Свіда, Аліна Ваўжыньчык) быў у ліку пачынальнікаў стварэння Юрыдычнага факультэта Уроцлаўскага ўніверсітэта<ref>A. Srebrakowski, Wileńscy naukowcy we Wrocławiu, [w:] Nauka w powojennym Wrocławiu 1945—2015, Wrocław 2015, red. W. Kucharski, K. Bock-Matuszczyk, G. Strauchold, s. 50-58.</ref>. У 1956—1958 гадах дэкан Юрыдычнага факультэта. Пасля вайны даследаваў сацыльяныя адносіны ў [[Сілезія|Сілезіі]] ў XIX—XX стагоддзях. == Грамадская дзейнасць == Да [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], займаўся грамадска-палітычнай дзейнасцю. У 1934 годзе стаў гарадскім раднікам Вільні, абраным па спісе Эканамічнага блока Адраджэння Вільні набраўшы 4747 галасоў<ref>Oficjalne wyniki wyborów do Rady Miejskiej, «Kurjer Wileński» 1934, nr 158 z 13 VI, s. 2.</ref>. Акрамя таго, быў членам Віленскага Клуба пажылых людзей ({{lang-pl|Klubu Włóczęgów Seniorów}}) у Вільні, створанага [[Тэадор Нагурскі|Тэадорам Нагурскім]] і членамі першай групы Акадэмічнага клуба Вільні Клуба пажылых людзей ({{lang-pl|Akademicki Klub Włóczęgów Wileńskich}}), які прапагандаваў ідэю [[Краёўцы|краёвасці]] на паўночна-ўсходніх тэрыторыях ІІ Рэчы Паспалітай. Разам з [[Станіслаў Свяневіч|Станіславам Свяневічам]] быў аўтарам праграмных тэкстаў Клуба пажылых людзей, якія друкаваліся перыядычных выданнях. Напрыклад: у часопісе «Włóczęga»<ref>A. Srebrakowski, Wileńscy «Włóczędzy», Wrocław 1997, s. 38-50.</ref>. Ідэйна належаў да г.зв. «віленскіх дэмакратаў» на чале з В. Абрамовічам, супрацоўнічаў з газетай «[[Віленскі Веснік|Kurier Wileński]]» («Віленскі веснік»). Адна з яго вялікіх заслуг — выратаванне ад поўнага спусташэння, а затым рэканструкцыя гістарычнага Аўла Леапольдзіна ({{lang-pl|Aula Leopoldina}}) у галоўным корпусе [[Уроцлаўскі ўніверсітэт|Уроцлаўскага ўніверсітэта]]<ref>D. Malicka, Rektor z Kresów. Zasługi Seweryna Wysłoucha dla środowiska akademickiego Wrocławia w latach 1946—1968, [w:] Nauka w powojennym Wrocławiu 1945—2015, red. W. Kucharski, K. Bock-Matuszczyk, G. Strauchold, Wrocław 2015, s. 70.</ref>. У 1948 годзе быў суарганізатарам выставы «Адноўленыя тэрыторыі» ва Уроцлаве. Заснавальнік і дырэктар (1949—1953) Уроцлаўскага аддзялення Інстытута заходніх спраў, сузаснавальнік Сілезскага інстытута ў Аполе, з 1957 па 1960 гады старшыня яго навуковай рады. == Паходжанне == === Сям’я === Сын Антонія Ізыдара Віславуха (1864 — пасля 1940, знік без звестак пасля арышту ў Пярковічах) — дэпутата Сойму ІІ Рэчы Паспалітай, і Севярыны Віславух, у дзявоцтве Скражыньскай герба Боньча (1869—1918) — вядомай грамадскай дзяячкі, польскай мовазнаўцы, мастачкі, паэткі, пісьменніцы, суініцыятаркі будаўніцтва «Дома здароўя» для малазабяспечанай моладзі. Браты і сёстры: Вітольд (? — пасля 1917, РСФСР, настаўнік замежных моў), Марыя (у замужжы Пейзер), Антоні (1895—1918, загінуў у [[Мяцеж Доўбар-Мусніцкага|Бабруйскай бітве]]), [[Францішак Віславух|Францішак]] (1896—1978, пісьменнік, удзельнік [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]]), Юзаф (памёр ў дзяцінстве), Станіслаў (інжынер-аграрый, удзельнік [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]]), Бернард (1903—1940, настаўнік сельскагаспадарчых вучылішчаў, удзельнік [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]], арыштаваны НКУС у 1939, знік без звестак), Віктар (1905—1981, выпускнік Варшаўскага тэхналагічнага ўніверсітэта, канструктар рухомага саставу). === Сваякі === * [[Зянон Казімір Віславух]] (1727—1805), мечнік Берасцейскі, пасол Вялікага Сейму i суаўтар [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая]]. * Эмануіл Віславух (1757—1798), афіцэр [[Легіёны польскія|Польскіх легіёнаў]] Вялікай арміі Напалеона, загінуў у бітве пад Тэрнацай (Terraciną)<ref>Jan Pachoński, «Słownik biograficzny oficerów Legionów Polskich 1796—1807»</ref>. * [[Баляслаў Віславух|Балеслаў Віславух]] (1855—1937), польскі сенатар, сузаснавальнік партыі «Пяст»<ref>Mazurek, «Kraj a emigracja». Instytut Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich, Warsaw, 2006, p 169</ref>. * Караль Віславух (1897 — пасля 1920-х), паручнік 14-га Язлавецкага ўланскага палка Уланаў Язлавецкіх, пасля маёр 6-га палка конных стральцоў, узнагароджаны ордэнам [[Virtuti Militari]] за мужнасць падчас польска-савецкай вайны<ref name="muzeumwp.pl">http://www.muzeumwp.pl/lista.php?litera=W/{{Недаступная спасылка}}</ref> * Станіслаў Віславух (1875—1929), гідрабіёлаг, адказны за мадэрнізацыю [[Варшаўскія фільтры вады|варшаўскіх фільтраў вады]] ({{lang-pl|Warszawskich Filtrów}})<ref>http://portalwiedzy.onet.pl/66133,,,,wislouch_stanislaw,haslo.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110606033301/http://portalwiedzy.onet.pl/66133,,,,wislouch_stanislaw,haslo.html |date=6 чэрвеня 2011 }}</ref>. * Жыгімонт Віславух «Zarewicz» (? — 2005), афіцэр, удзельнік [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]], узнагароджаны ордэнам [[Virtuti Militari]]<ref name="muzeumwp.pl"/>. == Галерэя == <gallery> Файл:Brdrpiar02-03.jpg|[[Сядзібна-паркавы ансамбль Віславухаў (Пярковічы)|Пярковічы]], 1938 г. Файл:Piarkovičy, Visłavuch. Пярковічы, Віславух (1935) (2).jpg|[[Сядзібна-паркавы ансамбль Віславухаў (Пярковічы)|Палац Віславухаў]], 1935 г. Файл:POL COA Odyniec.svg|Герб "Адынец" </gallery>{{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=445|артыкул=Віславух Севярын|аўтар=[[Валерый Пазднякоў|Пазднякоў В.]]}} * Karol Jonca. ''Seweryn Wysłouch'', w: Uczeni wrocławscy (1945—1979) (pod redakcją Jana Trzynadlowskiego), Ossolineum, Wrocław 1980 * ''Słownik historyków polskich'' (pod redakcją Marii Prosińskiej-Jackl), Wiedza Powszechna, Warszawa 1994 * Wysłouchowie z Pirkowicz, Anna Ostrowska z domu Wysłouch {{Продкі}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Віславух Севярын}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Драгічынскім раёне]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Медыявісты]] [[Катэгорыя:Дэканы]] [[Катэгорыя:Віславухі|Севярын]] r6w43buae9s06xlid2k9em57qay8715 Катэгорыя:Блогеры Расіі 14 668905 5120742 3781952 2026-04-04T13:22:33Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Блогеры]]; дададзена [[Катэгорыя:Блогеры паводле краін]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5120742 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Блогеры паводле краін|Расія]] [[Катэгорыя:Рунэт]] [[Катэгорыя:Постаці Расіі]] r2ayg2zuyatw66pw9qpndb6h6d5j6s0 Трактаразаводскі пасёлак 0 675692 5120978 5015705 2026-04-04T22:27:14Z Lš-k. 16740 Пра Будзілава і Архірэйскую Пустыню ёсць артыкулы, яны месціліся не там. 5120978 wikitext text/x-wiki {{Мікрараён |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=53 |lat_sec=20 |lon_dir=E |lon_deg=27 |lon_min=36 |lon_sec=40 |CoordScale=2000 |Сайт=}} [[Файл:Общежитие_РУП_"МТЗ"_в_Минске.jpg|міні|Інтэрнат № 9 РУП МТЗ]] [[Файл:Канал Слепянской водной системы.jpg|міні|Канал Сляпянскай воднай сістэмы]] '''Трактаразаводскі пасёлак''' — жылы мікрараён [[Мінск]]а ў складзе [[Партызанскі раён (Мінск)|Партызанскага раёна]]. Ядро мікрараёна было пабудавана ў канцы 1940-х — пачатку 1950-х гадоў, у далейшым працягвалася актыўнае яго развіццё. Будаўнічыя работы распачалі пасля ўзвядзення аб’екта рэспубліканскага значэння — [[Мінскі трактарны завод|Мінскага трактарнага завода]]. Трактаразаводскі пасёлак вядомы, перш за ўсё, сваёй утульнасцю і вялікай колькасцю зялёных зон, што адрознівае яго ад большасці раёнаў горада.<ref name="СТВ">{{Cite web|url=http://www.ctv.by/node/50138|title=Как изменится застройка Тракторного завода. Какие здания снесут, а какие оставят и реконструируют|date=10.02.2011|publisher=СTV.by|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200128181606/http://www.ctv.by/node/50138|archivedate=28 студзеня 2020|url-status=dead}}</ref> == Гісторыя == У раёне сучасных Трактаразаводскага пасёлка і велазавода ў XIX стагоддзі знаходзіўся Архірэйскі Гай, гай што быў у валоданні мінскіх архірэяў. У 1939 годзе было прынята рашэнне пабудаваць на тэрыторыі будучага мікрараёна завод авіябамбардыроўшчыкаў. У будаўнічых работах прымала ўдзел вялікая колькасць рабочых, бо тэрміны здачы аб’екта былі вельмі кароткімі. Было пабудавана некалькі ангараў для самалётаў. Але будаўніцтва спынілася з пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]<ref name="Жылы пасёлак трактарнага завода">{{cite web |url= http://ais.by/story/12814|title="Атмасферныя" мясціны сталіцы: жылы пасёлак трактарнага завода |author=Раман Абрамчук |date=14.06.2011 |work= |publisher= |accessdate= |lang=by}}</ref>. Адразу пасля заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|вайны]] пачалося будаўніцтва Трактаразаводскага пасёлка. На базе авіязавода № 453 у адпаведнасці з рашэннем Савета Міністраў СССР ад 29 мая 1946 года было распачата будаўніцтва Мінскага трактарнага завода<ref name="До основанья. А зачем? История посёлка МТЗ">{{cite web |url=http://www.sb.by/peredovitsa/article/do-osnovanya-a-zachem.html |title=До основанья. А зачем? История посёлка МТЗ |author=Александр Ружечка, Виктор Корбут |date=23.05.2014 |work= |publisher=СБ Беларусь сегодня |accessdate= |lang=ru}}</ref>. Для працоўных такога буйнога прадпрыемства было неабходна стварыць жылы раён, цалкам забяспечаны ўсёй сацыяльна-бытавой інфраструктурай. Таму работы па ўзвядзенні пасёлка пачаліся адначасова з будаўніцтвам завода. У адпаведнасці з планам будаўніцтва раёна была прадугледжана малапавярховая забудова (2—3-павярховыя будынкі) і стварэнне грамадскага цэнтра пасёлка. У праектаванні раёна прыняў удзел архітэктар Зіновій Майсеевіч Розенфельд — вядучы савецкі спецыяліст у галіне жыллёвага будаўніцтва, які выканаў, у тым ліку, вялікі аб’ём работ па афармленні цяперашняга [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|праспекта Незалежнасці]] ў Мінску<ref name="История Тракторозаводского посёлка">{{cite web |url=http://part.gov.by/about/history |title=История Тракторозаводского посёлка |publisher=Администрация Партизанского района |lang=ru |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141017211348/http://part.gov.by/about/history |archivedate=2014-10-17 |url-status=dead }}</ref>. У будаўніцтве мікрараёна, разам з савецкімі грамадзянамі, былі задзейнічаны і палонныя немцы, а нямецкія архітэктары прымалі ўдзел ў праектаванні пасёлка<ref name="Пасёлак трактарнага завода">{{cite web |url=http://zviazda.by/2013/07/5600.html |title=Камуністычны шарм пасёлка трактарнага завода |author= |date=17.07.2013 |work= |publisher=Звязда |accessdate= |lang=by |archive-date=29 лістапада 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129101050/http://zviazda.by/2013/07/5600.html |url-status=dead }}</ref>. Будаўніцтва мікрараёна ішло ў строгай адпаведнасці з усімі санітарна-гігіенічнымі нормамі, такімі як нармальная шчыльнасць забудовы і шчыльнасць насельніцтва, спрыяльная арыентацыя будынкаў, максімальная інсаляцыя будынкаў і участкаў добраўпарадкавання. Дамы будаваліся такім чынам, каб паміж імі было дастаткова вольнай прасторы. Пад іх былі вылучаныя буйныя тэрыторыі, якія маюць шмат зялёных насаджэнняў<ref name="Жылы пасёлак трактарнага завода" />. Прастора двароў спраектавана так, каб максімальна адгарадзіць жылыя пабудовы ад вуліцы. Дваровыя тэрыторыі ўпрыгожваліся разнастайнымі скульптурамі, напрыклад, медзведзянятаў з бочачкай мёду і дзяўчынкі на самакаце<ref name="Пасёлак трактарнага завода" />. Забудова ядра мікрараёна прадстаўлена будынкамі ў неакласічным стылі з адмысловым мастацкім аздабленнем  дамоў (ляпніна, пілястры, цікавае афармленне балконаў, «грэчаскія» рэльефныя вазы, лаўровыя вянкі, вежкі са шпілямі, каваныя аздабленні, кветнікі пад вокнамі і іншыя дэкаратыўныя элементы). На дахах большасці дамоў мікрараёна размешчаны трубы комінаў — бо раней ацяпленне ажыццяўлялася з дапамогай печаў, якія размяшчаліся ў падвалах і тапіліся вуглём<ref name="Жылы пасёлак трактарнага завода" />. Паэт [[Пятрусь Броўка]], уражаны размахам работ, напісаў: {{quote|Рассунуўшы сосны Плячамi, што волат, У лесе ўздымаецца Трактарагорад<ref name="До основанья. А зачем? История посёлка МТЗ" />.}}   Ужо ў канцы 1940-х многія працоўныя трактарнага завода атрымалі ключы ад новага жытла<ref name="История Тракторозаводского посёлка" />. Некаторыя дамы прызначаліся для сем’яў [[Стаханаўскі рух|рабочых-стаханаўцаў]]<ref>''Кірычэнка В. І.'' Мінск. Гісторыя пасляваеннага аднаўлення. 1944—1952 гг. — Мн.: Беларусь, 2004. — С. 258.</ref>.Будынкі па вуліцы Даўгабродскай былі ўзведзены ў 1950-я гады і выкананы ў іншым архітэктурным рашэнні. Больш позняя забудова раёна (1960—70-я) уяўляе сабой пераважна 4—5-павярховыя цагляныя і панэльныя дамы — «хрушчоўкі». У 1950 годзе ў сваёй кнізе «Мінск» вядомы архітэктар Міхаіл Асмалоўскі напісаў: {{quote|У гэтым раёне завяршаецца комплекснае будаўніцтва і добраўпарадкаванне 12-ці кварталаў жылых дамоў са школамі, дзіцячымі ўстановамі, крамамі, гасцініцай, паліклінікай і ўсімі відамі камунальнага абслугоўвання насельніцтва. У некаторых дамах выкарыстоўваецца імітацыя бруса. Драўляныя панэлі, якія імітуюць прафіляваны брус, падтрымліваюць камфортную тэмпературу і вільготнасць у памяшканні, забяспечваюць высокі ўзровень гукаізаляцыі. На галоўнай кальцавой магістралі і на паласе, якая прымыкае да Заходняй чыгункі, размешчаны чатырохпавярховыя жылыя дамы, а па міжквартальных вуліцах — двух-і трохпавярховыя<ref name="История Тракторозаводского посёлка" /><ref>Упомянутый Осмоловским деревянный брус впоследствии был заменён другими материалами, подробнее см. статью {{cite web |url= http://ais.by/story/12814|title="Атмасферныя" мясціны сталіцы: жылы пасёлак трактарнага завода |author=Раман Абрамчук |date=14.06.2011 |work= |publisher= |accessdate= |lang=by}}</ref>.}}   == Вуліцы мікрараёна == {| class="standard" !Вуліца !Паходжанне назвы<ref>{{Cite web|url=http://minsk.gov.by/ru/streets|title=История названий улиц города Минска|publisher=Минский городской исполнительный комитет|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170928110418/http://minsk.gov.by/ru/streets/|archivedate=28 верасня 2017|url-status=dead}}</ref> |- |[[Вуліца Алега Кашавога (Мінск)|вул. Алега Кашавога]] |Названая ў гонар Героя Савецкага Саюза, актыўнага ўдзельніка антыфашысцкага супраціву [[Алег Кашавы|Алега Кашавога]]. |- |вул. Будзённага |Названыя ў гонар героя грамадзянскай вайны, камандуючага Першай коннай арміяй РСЧА [[Сямён Міхайлавіч Будзённы|Сямёна Будзённага]]. |- |[[Стаханаўская вуліца (Мінск)|вул. Стаханаўская]] |Названая ў гонар савецкага рабочага-шахцёра, наватара вугальнай прамысловасці і заснавальніка стаханаўскага рух [[Аляксей Рыгоравіч Стаханаў|Аляксея Стаханава]]. |- |зав. Стаханаўскі |Першапачатковая назва — завулак Лазневы.<ref name="kir.44.273">''Кірычэнка В. І.'' Мінск. Гісторыя пасляваеннага аднаўлення. 1944-1952 гг. — {{Мн.}}: Беларусь, 2004. — С. 273.</ref> Сучасная назва — у гонар Аляксея Стаханава (гл. папярэдні пункт). |- |вул. Грыцаўца |Першапачатковая назва — Заводскае кальцо<ref name="История Тракторозаводского посёлка" />. Сучасная назва — у гонар савецкага лётчыка-знішчальніка, двойчы Героя Савецкага Саюза і маёра РСЧА [[Сяргей Іванавіч Грыцавец|Сяргея Грыцаўца]]. |- |вул. і зав. Клумава |Першапачатковая назва — вуліца Клубная.<ref>''Кірычэнка В. І.'' Мінск. Гісторыя пасляваеннага аднаўлення. 1944-1952 гг. — {{Мн.}}: Беларусь, 2004. — С. 274.</ref> Сучасная назва — у гонар Героя Савецкага Саюза, удзельніка мінскага падполля, прафесара медыцынскіх навук [[Яўген Уладзіміравіч Клумаў|Яўгена Клумава]]. |- |[[Вуліца Чабатарова (Мінск)|вул. Чабатарова]] |Першапачатковая назва — вуліца Прамысловая.<ref name="kir.44.275">''Кірычэнка В. І.'' Мінск. Гісторыя пасляваеннага аднаўлення. 1944-1952 гг. — {{Мн.}}: Беларусь, 2004. — С. 275.</ref> Сучасная назва — у гонар Героя Савецкага Саюза, удзельніка Вялікай Айчыннай вайны [[Васіль Міхайлавіч Чабатароў|Васіля Чабатарова]]. |- |вул. і зав. [[Вуліца Шчарбакова (Мінск)|Шчарбакова]] |Названыя ў гонар савецкага дзяржаўнага і партыйнага дзеяча [[Аляксандр Сяргеевіч Шчарбакоў|Аляксандра Шчарбакова]]. |- |вул. Даўгабродская |Атрымала сваю назву дзякуючы прадмесцю Доўгі Брод, названаму так ад броду на рацэ. |- |вул. Ванеева |Да мая 1947 года называлася вуліцай Лекерта<ref name=kir.44.273 />, у гонар рэвалюцыянера Гірша Лекерта. Цяперашняя назва дадзена ў гонар аднаго з арганізатараў падпольнай барацьбы і партызанскага руху ў Беларусі, дзяржаўнага і партыйнага дзеяча БССР [[Уладзімір Рыгоравіч Ванееў|Уладзіміра Ванеева]]. |- |[[Партызанскі праспект (Мінск)|Партызанскі праспект]] |Першапачатковая назва — Магілёўская шаша<ref name=kir.44.275 />. Сучасная назва — у гонар гераічнага подзвігу савецкіх партызан, якія змагаліся ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў. |- |зав. Вучнёўскі |Дакладна не вядома. |- |бульвар Трактарабудаўнікоў |Названы ў гонар працаўнікоў Мінскага трактарнага завода. |} <gallery widths="219" heights="170"> Начало улиц Кошевого и Клумова.jpg|Пачатак вуліц Кашавога і Клумава Декоративное оформление дома по улице Будённого.jpg|Дэкаратыўнае аздабленне дома па вуліцы Будзённага Пример архитектуры тракторозаводского посёлка в Минске.jpg|Дом на рагу вуліц Чабатарова і Стаханаўскай Улица Долгобродская в Минске.jpg|Вуліца Даўгабродская </gallery> == Жыллёвы фонд == Жыллёвы фонд мікрараёна прадстаўлены 2—5-павярховай забудовай. На тэрыторыі мікрараёна размешчаны інтэрнат № 9 РУП МТЗ. == Прамысловасць == Мінскі трактарны завод — найбуйнейшае ў краіне прадпрыемства па распрацоўцы і вырабе колавых і гусенічных трактароў і іншых сельскагаспадарчых машын і запасных частак да іх. Завод уваходзіць у васьмёрку найбуйнейшых вытворцаў [[Сельскагаспадарчая тэхніка|сельскагаспадарчай тэхнікі]] ў свеце. Менавіта ў сувязі з буданіцтвам завода з’явіўся Трактаразаводскі пасёлак. На заводзе працуе больш за 20 тысяч супрацоўнікаў<ref>{{cite web |url=http://www.belarus-tractor.com/ |title=Минский тракторный завод |author= |date= |work= |publisher=МТЗ |accessdate= |lang=ru |archive-date=31 кастрычніка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031232918/http://www.belarus-tractor.com/ |url-status=dead }}</ref>. Таксама на тэрыторыі мікрараёна раней функцыянаваў Мінскі аўтарамонтны завод, які ў савецкі час займаўся рамонтам ваенных машын, а пазней — і грамадзянскай аўтамабільнай тэхнікі. У сучасны момант там размешчана 124-ая аўтазборачная вытворчасць Мінскага завода колавых цягачоў<ref>{{cite web |url=http://maps.yandex.ru/-/CVvLJOpm |title=Расположение 124-го автосборочного производства Минского завода колёсных тягачей на карте города |author= |date= |work= |publisher=yandex.ru |accessdate= |lang=ru}}</ref>. == Сацыяльная сфера == === Культура === На тэрыторыі мікрараёна размешчаны Палац культуры Мінскага Трактарнага завода. Яго праект быў распрацаваны супрацоўнікамі архітэктурнай майстэрні № 1 інстытута «Белдзяржпраект» пад кіраўніцтвам архітэктара Г. Бенедыктава і галоўнага інжынера праекта В. Паўлоўскай. Будаўніцтва ажыццявіў будаўнічы трэст № 5. Абъём будынка склаў 46 тысяч м³, былі ўзведзены дзве залы на 800 і 300 месцаў, прасторная бібліятэка і мноства памяшканняў для мастацкай самадзейнасці. У Палацы праводзяцца творчыя мерапрыемствы для жыхароў Партызанскага раёна і горада Мінска. На сцэне ПК штогод праводзяцца агляд-конкурс мастацкай самадзейнасці працаўнікоў завода, а таксама буйныя міжнародныя фестывалі: Фестываль гарманістаў, Фестываль казацкай песні «Гайда», Конкурс дуэтаў. Сваю творчую працу праводзяць ансамбль бальнага танца «Мара», ансамбль танца «Лянок», ансамбль эстраднага танца «Серпанцін», тэатры «На Доўгім бродзе» і «Карусель», студыя выяўленчага мастацтва і духавы аркестр<ref>{{cite web |url=http://dkmtz.by/ru/info/ |title=Дворец культуры Минского тракторного завода |date=2008 |publisher=ДК МТЗ |lang=ru |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140903031110/http://dkmtz.by/ru/info/ |archivedate=2014-09-03 |url-status=dead }}</ref>. Таксама на тэрыторыі Трактаразаводскага пасёлка размешчана бібліятэка № 6 па адрасе: вул. А. Кашавога, 10<ref>{{cite web |url=http://publib.by/ru/libs/structure.html |title=Библиотеки города Минска |publisher=Централизованная система государственных публичных библиотек г. Минска |lang=ru |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210412232859/https://publib.by/ru/libs/structure.html |archivedate=12 красавіка 2021 |url-status=dead }}</ref>. === Славутасці === [[Файл:Сквер_"Содружество"_в_Минске.jpg|міні|Сквер «Садружнасць»]] Сам пасёлак з’яўляецца музеем пад адкрытым небам, бо захаваў сваю планіроўку, асноўную частку забудоўлі і элементы дэкору двароў і фасадаў дамоў: * скульптуры мядзведзяў з бочачкай мёду, * дзяўчынкі на самакаце, * фрагмент абгароджвання агародчыка з выявай трактара, * шматлікая ляпніна на фасадах і гэтак далей. Разам з захаванымі савецкімі назвамі вуліц, знакавай для горада гісторыяй, характэрнай і аўтэнтычнай архітэктурай, лёсамі сваіх знакамітых ураджэнцаў і жыхароў, творамі мастацтва, прысвечанымі яму — пасёлак успрымаецца грамадскасцю, у тым ліку экспертнай, як цэльны помнік гісторыі і культуры, што, аднак, пакуль не зафіксавана адпаведным статусам ў заканадаўстве. Атмасфера гарадскога асяроддзя канца 1940-пач.50-х гг., якая захавалася ў пасёлку, стала прычынай частага выкарыстання яго вуліц і двароў у якасці натуры для кіназдымкаў, а таксама месцам частага правядзення мастацкіх пленэраў і фотасесій. Акрамя таго, на тэрыторыі мікрараёна размешчаны помнік-трактар (1971 года, на тэрыторыі трактарнага завода). У скверы «Садружнасць» размешчаны помнік воінам-казахстанцам, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, у тым ліку і ў баях за вызваленне Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў<ref>{{cite web |url=http://www.tvr.by/rus/society.asp?id=3003 |title=Сегодня в Минске торжественно открыт памятник воинам-казахстанцам, сражавшимся и погибшим в годы Великой Отечественной войны на территории нашей страны |date=23.05.2008 |publisher=Белтелерадиокампания |lang=ru |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141026051855/http://www.tvr.by/rus/society.asp?id=3003 |archivedate=2014-10-26 |url-status=dead }}</ref>. === Адукацыя === На тэрыторыі Трактаразаводскага пасёлка знаходзіцца шэраг навучальных устаноў (школы, вучылішча, каледжы, у тым ліку прафесіянальна-тэхнічныя, і ўніверсітэт)<ref>{{cite web |url=http://part.gov.by/social/education |title=Партизанский район: образование |publisher=Администрация Партизанского района |lang=ru |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141018005135/http://part.gov.by/social/education |archivedate=2014-10-18 |url-status=dead }}</ref>. Па адрасе вул. Будзённага, 6 раней знаходзілася сярэдняя школа № 57, ля якой быў разбіты яблыневы сад. Школа была адкрыта ў 1960 годзе. Першым дырэктарам быў Васіль Якаўлевіч Назараў. Цяпер там месціцца вучэбны корпус [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]]. На тэрыторыі мікрараёна таксама знаходзіцца сярэдняя школа № 22 (вул. Грыцаўца, 9). Школа з’яўляецца адной са старэйшых у Партызанскім раёне. Яна заснавана ў 1949 годзе. З 1 верасня 2008 года школа працуе з харэаграфічным ухілам. У школе арганізавана навучанне танцам, выяўленчаму мастацтву, ігры на музычных інструментах, створаны 9 танцавальных ансамбляў і 3 дзіцячых хора. Таксама на тэрыторыі мікрараёна функцыянуюць сярэдняя школа № 87 (вул. Шчарбакова, 23) і дзіцячая музычная школа мастацтваў № 3 імя [[Фрыдэрык Шапен|Ф. Шапена]], якая знаходзіцца па адрасе вул. Шчарбакова, 4. Апроч школ працуюць Спецыялізаваны ліцэй МУС (вул. Стаханаўская, 13), два прафесіянальна-тэхнічныя каледжы — Мінскі дзяржаўны каледж мантажных і пад’ёмна-транспартных работ (вул. Будзённага, 8) і Мінскі дзяржаўны машынабудаўнічы каледж (вул. Даўгабродская, 25), а таксама Мінскі дзяржаўны медыцынскі каледж (вул. Даўгабродская, 41, к.1) і [[Міжнародны дзяржаўны экалагічны інстытут імя А. Дз. Сахарава|Міжнародны дзяржаўны экалагічны інстытут імя А. Д. Сахарава Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (вул. Даўгабродская, 23). <gallery widths="219" heights="170"> Средняя школа № 57 г. Минска.jpg|Будынак сярэдняй школы № 57, у якім цяпер знаходзіцца вучэбны корпус Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў Музыкальная школа № 3 им. Шопена.jpg|Дзіцячая музыкальная школа мастацтваў № 3 ім. Шапена СШ № 22 г. Минска.jpg|Сярэдняя школа № 22 з харэаграфічным ухілам </gallery> === Ахова здароўя === [[Файл:Поликлиника № 9 в Минске.jpg|міні|9-я гарадская паліклініка]] Медыцынскае абслугоўванне дарослага насельніцтва<ref name="Партизанский район: здравоохранение">{{cite web |url=http://part.gov.by/social/healthcare |title=Партизанский район: здравоохранение |publisher=Администрация Партизанского района |lang=ru |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141017161327/http://part.gov.by/social/healthcare |archivedate=2014-10-17 |url-status=dead }}</ref> мікрараёна ажыццяўляюць 9-я гарадская паліклініка (вул. Шчарбакова, 1, рэканструяваны будынак) і медыцынскі цэнтр [[Мінскі трактарны завод|Мінскага трактарнага завода]], які знаходзіцца па адрасе вул. Стаханаўская, 10а (абслугоўвае працаўнікоў завода). Медыцынскае абслугоўванне дзіцячага насельніцтва<ref name="Партизанский район: здравоохранение" /> ажыццяўляе 9-я гарадская дзіцячая паліклініка (часова месціцца ў будынку 14-й раённай паліклінікі на вул. Фролікава, 2; філіял — аддзяленне медыцынскай рэабілітацыі знаходзіцца на вул. Стаханаўскай, 41). Было вырашана рэканструяваць будынак паліклінікі, але ў выніку гэта атрымалася немагчымым з-за падоўжных расколін, што ўзніклі ў сценах. Тады было вырашана пабудаваць новы будынак дзіцячай паліклінікі. На дадзены момант работа ўсіх службаў (за выняткам аддзела рэабілітацыі) часова ажыццяўляецца на базе ўстановы аховы здароўя «14 Цэнтральная раённая паліклініка» па адрасе: г. Мінск, вул. Фролікава, 2. На тэрыторыі мікрараёна па адрасе вул. Алега Кашавога, 10 знаходзіцца дзяжурная аптэка № 25 РУП «Белфармацыя». === Аддзел ЗАГС === [[Файл:Улица_Олега_Кошевого.jpg|міні|ЗАГС Партызанскага раёна горада Мінска]] Аддзел ЗАГС Партызанскага раёна размешчаны па адрасе: вул. Алега Кашавога, 27а<ref>{{cite web|url=http://part.gov.by/social/zags|title=Партизанский район: отдел ЗАГС|publisher=Администрация Партизанского района|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140906062239/http://part.gov.by/social/zags|archivedate=2014-09-06|url-status=dead}}</ref>. === Пошта === На тэрыторыі мікрараёну знаходзяцца аддзяленні пошты № 70 (вуліца Ванеева, 18) [4] і № 9 (вуліца Чабатарова, 1/6)<ref name="Почта">{{cite web|url=http://zip.belpost.by/zip_code/220070|title=Населённые пункты и улицы, обслуживаемые почтовым отделением 220070|publisher=Белпочта|lang=ru|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110825201607/http://zip.belpost.by/zip_code/220070|archivedate=2011-08-25}}</ref>. === Паркі і скверы === На тэрыторыі Трактаразаводскага пасёлка размешчаны Антонаўскі парк, назва якога звязана з імем арцыбіскупа [[Антоній (Зубко)|Антонія (Зубко)]], урочышча якога было на гэтай тэрыторыі да 1930-х гадоў.  Парк працягнуўся ўздоўж [[Сляпянская водная сістэма|Сляпянскай воднай сістэмы]] ад чыгункі Мінск-Масква да Партызанскага праспекта. 22 снежня 2006 года сесія Мінскага гарадскога савета прысвоіла яму назву Антонаўскі парк. Таксама месцамі адпачынку жыхароў мікрараёна з’яўляюцца сквер «Садружнасць»<ref>{{cite web |url=http://www.kp.by/online/news/163031/ |title=В Минске появились новые улицы |author=Дарья Вербицкая |date=11.11.2008 |work= |publisher=KP.by |accessdate= |lang=ru }}{{Недаступная спасылка}}</ref>, размешчаны ў межах вуліц Кашавога, Чабатарова і Даўгабродскай і сквер Клумава — названы, як і адпаведная вуліца, імем Героя Савецкага Саюза [[Яўген Уладзіміравіч Клумаў|Яўгена Клумава]]. == Транспарт == Транспартнае забеспячэнне ўнутры мікрараёна і з іншымі часткамі горада ажыццяўляюць<ref>{{cite web|url=http://www.minsktrans.by/ru/|title=Общественный транспорт города Минска|publisher=Минсктранс|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210314220132/http://www.minsktrans.by/ru/|archivedate=14 сакавіка 2021|url-status=dead}}</ref>: * [[Мінскі метрапалітэн|Метро]]: [[Трактарны завод (станцыя метро, Мінск)|станцыя «Трактарны завод»]] [[Аўтазаводская лінія (Мінск)|Аўтазаводскай лініі]]. * [[Мінскі аўтобус|Аўтобусы]]: № 2с, 14, 43, 43А, 43Д, 59, 71, 79, 79Д, 84, 93, 106. * [[Мінскі тралейбус|Тралейбусы]]: № 3, 15, 16, 17, 19, 30, 34, 35, 36, 41, 49, 56, 59, 67. * [[Мінскі трамвай|Трамваі]]: № 3, 6, 7, 9. * Найбліжэйшыя чыгуначныя пункты: [[Трактарны|«Трактарны»]] і [[Мінск-Усходні|«Мінск-Усходні»]]. Тралейбуснае кальцо маршруту № 49 («РК А. Кашавога») — адно з першых у горадзе Мінску і размешчана менавіта ў Трактаразаводскім пасёлку. На тэрыторыі мікрараёна плануецца будаўніцтва чацвёртай лініі метро. Работы па будаўніцтве лініі планавалася пачаць пасля завяршэння будаўніцтва трэцяй лініі не раней за 2030 год, аднак затым было прынята рашэнне аб адначасовым будаўніцтве двух ліній [[Мінскі метрапалітэн|метро]].<ref>{{Cite web|url=http://www.interfax.by/article/1137627|title=Третью и четвертую линии минского метро будут строить одновременно|author=|date=16.09.2013|work=|publisher=interfax.by|accessdate=|lang=ru}}</ref> {{зноскі}} == Літаратура == * ''Кірычэнка В. / Кириченко В.'' Мінск. Гістарычны партрэт горада. 1953—1959 / Минск. Исторический портрет города. 1953—1959. — Минск: Беларусь, 2006. — С. 264—275. * ''Кірычэнка В. / Кириченко В.'' Мінск. Дзесяцігадовы шлях сталіцы. 1960—1969 / Минск. Десятилетний путь столицы. 1960—1969. — Минск: Беларусь, 2007. — С. 294—295. == Спасылкі == * [https://citydog.io/post/fotorep-traktor-progulka/ CityDog.io: Цішыня, спакой і канец залатой восені] {{Мікрараёны Мінска}} [[Катэгорыя:Жылыя раёны Мінска]] [[Катэгорыя:Партызанскі раён (Мінск)]] t8at6bhwcvxu2hkz4a7hx7aqw4rhejj Bungo Stray Dogs 0 680881 5121264 5103992 2026-04-05T11:47:41Z Plaga med 116903 5121264 wikitext text/x-wiki {{Картка аніманга/Загаловак | ja_kanji = 文豪ストレイドッグス }} {{Картка аніманга/Друк | type = manga }} {{Картка аніманга/Відэа | type = tv series }} {{Картка аніманга/Канец}} '''Bungo Stray Dogs''' ([[Японская мова|яп]]. 文豪ストレイドッグス ''Бунго: Суторэй Доггусу,'' [[Англійская мова|англ]]. ''Literary Stray Dogs'', літаральна ''Бадзяжныя сабакі літаратуры'') — [[Манга (мастацтва)|манга]], створаная мангакай Асагіры Кафкай і праілюстраваная Санго Харукавай. Выходзіць у японскім часопісе прыгодніцкай мангі Young Ace з 2012 года<ref>[http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-08-20/bungo-stray-dogs-gets-anime-adaptation-at-studio-bones/.91913 Bungō Stray Dogs Gets Anime Adaptation at Studio Bones]. ''Anime News Network''.</ref>. Сюжэт будуецца на жыцці галоўнага героя, [[Пярэварацень|пярэваратня]] Ацусі Накадзімы, і іншых людзях, якія маюць звышздольнасці і выкарыстоўваюць іх для розных мэт, у тым ліку для барацьбы, вядзення бізнесу, рашэнні загадак. Большасць персанажаў носяць імёны вядомых пісьменнікаў і паэтаў XIX—XX стагоддзяў, у тым ліку Руноскэ Акутагава, [[Асаму Дадзай]], [[Акіка Ёсана]], Кэндзі Міядзава, [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі|Фёдар Дастаеўскі]], Накахара Цюя, Рампо Эдогава і г. д. [[Анімэ]] адаптацыя ўключае тры сезоны серыялы і некалькі фільмаў. Прэм’ера першага сезона адбылася 7 красавіка 2016 года, а другога — 6 кастрычніка 2016 года. Трэці сезон выхадзіў з красавіка па чэрвень 2019 года<ref>[https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-03-01/bungo-stray-dogs-anime-2nd-video-april-6-debut-split-season-plans-revealed/.99265 Bungo Stray Dogs Anime’s 2nd Video, April 6 Debut, Split-Season Plans Revealed]. ''Anime News Network''.</ref><ref>[http://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2016-08-26/bungo-stray-dogs-anime-2nd-half-premieres-on-october-5/.105793 Bungō Stray Dogs Anime’s 2nd Half Premieres on October 5]. ''Anime News Network''.</ref>. == Сюжэт == Гісторыя пачынаецца з таго, што юнака Ацусі Накадзіму выганяюць з сіроцкага прытулку, і ён у адчаі вырашаецца на крадзеж. Але каля ракі ён сустракае чалавека, які хоча здзейсніць самагубства, і выцягвае яго з вады. Выратаванага чалавека завуць [[Асаму Дадзай]], ён аказваецца супрацоўнікам дзіўнага Агенцтва і прапаноўвае Ацусі дапамогу. Хутка аказваецца, што Ацусі мае звышздольнасць ператварацца ў белага тыгра падчас поўні, і таму прадстаўляе небяспеку для навакольных, і праз гэта яго выгналі з прытулку. Дадзай наймае яго ў агенцтва, дзе збіраюцца іншыя карыстальнікі здольнасцяў, калі яны займаюцца рознымі справамі і падзеямі, якія адбываюцца ў горадзе [[Якагама|Якагаме]]. Ацусі становіцца мэтай членаў партовай мафіі, у першую чаргу былога вучня Дадзая, Рюноскэ Акутагава, паколькі на чорным рынку за яго галаву прызначаная ўзнагарода. {{зноскі}} {{ізаляваны артыкул|date=2021-06-20}} [[Катэгорыя:Манга 2012 года]] [[Катэгорыя:Анімэ]] d72cel3d71vaw40uokmqa34roxzuu4r Кіберпартызаны 0 684582 5120754 5120690 2026-04-04T13:56:57Z 5120754 wikitext text/x-wiki '''Кіберпартызаны''' — група [[Хактывізм|хактывістаў]], якая ўтварылася ў верасні 2020 года на фоне дакументальна зарэгістраваных выпадкаў гвалту з боку [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|міліцыі]] супраць удзельнікаў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]] і паведамленняў пра выпадкі катаванняў у [[Ізалятар часовага ўтрымання|ізалятарах]]<ref name="seeking">{{Cite web|last=Owen|first=Elizabeth|last2=Soshnikov|first2=Andrei|last3=Andrejeva|first3=Marija|last4=Romaliiska|first4=Iryna|date=2021-08-04|title=Seeking Change, Anti-Lukashenka Hackers Seize Senior Belarusian Officials’ Personal Data|url=https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811122459/https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|archive-date=2021-08-11|access-date=2021-08-11|publisher=[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]|language=en|coauthors=Soshnikov, Andrei; Andrejeva, Marija; Romaliiska, Iryna}}</ref>. Заяўленай мэтай дзейнасці кіберпартызанаў з’яўляецца зрыў працы органаў бяспекі і іншых, якія падтрымліваюць фактычнае кіраванне [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. Атрыманыя кіберпартызанамі даныя прапануюць шырокі погляд на намаганні па здушэнні палітычнага іншадумства і могуць быць часткай патэнцыйных будучых судовых разлікаў за турэмныя тэрміны і іншыя злоўжыванні, якія былі шырока асуджаныя Захадам. У канчатковым рахунку, згодна з ідэяй групы, у шэрагах сілавікоў павінна застацца менш добраахвотнікаў, якія гатовыя бескампрамісна і з усёй жорсткасцю бараніць існуючы палітычны рэжым<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|title=How Belarus’s ‘Cyber Partisans’ exposed secrets of Lukashenko’s crackdowns|website=The Washington Post|date=2021-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|archive-date=2021-11-11|access-date=2026-04-04}}</ref>. == Гісторыя і асноўныя акцыі == === Першыя акцыі (2020) === Сярод першых акцый групы ў верасні 2020 года былі ўзломы сайтаў [[Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]], нацыянальных латарэй, [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па падатках і зборах]], [[Беларуская валютна-фондавая біржа|Беларускай валютна-фондавай біржы]], дзяржзакупак і [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь|Генеральнай пракуратуры]]<ref name="Кіберпартизани">{{cite web|first=Андрей|last=Бродецкий|language=ru|url=https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|title=История Киберпартизаны против Лукашенко: как маленькая армия айтишников взламывает диктатуру|publisher={{нп3|ЛІГА.net|ЛІГА.net|uk|ЛІГА.net}}|date=2020-10-02|access-date=2021-09-06|archive-url=https://archive.today/20210906193110/https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|archive-date=6 верасня 2021|url-status=live}}</ref>. Таксама былі атрыманы базы даных супрацоўнікаў [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]], [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] і [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]], на падставе якіх была запушчана інтэрнэт-карта з адрасамі сілавікоў, якія ўдзельнічалі ў жорсткіх разгонах пратэстоўцаў. 26 верасня 2020 года былі ўзламаныя стрымы некалькіх дзяржаўных каналаў, па якім пусцілі ў эфір кадры жорсткага абыходжання сілавікоў з пратэстуючымі<ref name="Кіберпартизани" />. === Аперацыя «Спёка» і базы МУС (2021) === Найбольшую вядомасць групе дала аперацыя пад назвай «Спёка» ў ліпені 2021 года па ўзлому ўнутраных баз даных [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]]. Быў атрыманы доступ да персанальных даных супрацоўнікаў сілавых структур і чыноўнікаў [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. У прыватнасці, група прадэманстравала пашпартныя даныя старшыні [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] [[Іван Станіслававіч Тэртэль|Івана Тэртэля]], старшыні [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|ЦВК]] [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзіі Ярмошынай]], старшыні [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі]] [[Наталля Іванаўна Качанава|Наталлі Качанавай]] і былога прэзідэнта [[Кыргызстан|Кыргызстана]] [[Курманбек Бакіеў|Курманбека Бакіева]], які атрымаў беларускі пашпарт<ref name="seeking" />. Свабодныя эксперты ў галіне інфармацыйных тэхналогій і рэдакцыя канала «[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]» пацвердзілі сапраўднасць даных праз супастаўленне тэставых запытаў з рэальнымі людзьмі<ref name="seeking" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|title=Власти Беларуси в 14 раз занизили статистику смертности от ковида – анализ утечки, организованной "Киберпартизанами"|first=Андрей|last=Сошников|website=Настоящее Время|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210812162115/https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|archive-date=2021-08-12|access-date=2026-04-04}}</ref>. Аналагічнае расследаванне-пацвярджэнне правяла рэдакцыя «[[Deutsche Welle]]».<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|title="Киберпартизаны" взломали данные МВД. Что они рассказали DW – DW – 27.08.2021|website=dw.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210827220203/https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|archive-date=2021-08-27|access-date=2026-04-04}}</ref> У жніўні 2021 года была апублікавана маса праслушаных тэлефонных размоваў сілавікоў (каля двух мільёнаў хвілін), у тым ліку запісы, дзе міліцэйскае кіраўніцтва Мінска (сярод якіх начальнік мінскага АМАПу Мікалай Максімовіч і намеснік кіраўніка міліцыі Ігар Падвойскі) абмяркоўвала загады на выкарыстанне фізічнага гвалту і спецсродкаў<ref name="seeking" />. Сцвярджаецца пра атрыманне звестак ДАІ аб машынах «{{Comment|ціхароў|супрацоўнікі сілавых органаў без апазнавальных знакаў}}» і відэаматэрыялаў з міліцэйскіх нагрудных камер<ref name="DS">{{Cite web|last=Ballin|first=André|date=2021-08-27|title=Cyberpartisanen dokumentieren Folterbefehle in Belarus|url=https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20210827182250/https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|archive-date=2021-08-27|access-date=2021-08-27|publisher={{нп3|Der Standard|Der Standard|uk|Der Standard}}|language=de}}</ref>. === Дапамога Украіне (2022) === З пачаткам поўнамаштабнага [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]] кіберпартызаны пераарыентавалі частку сваіх намаганняў на карысць Украіны. Яны актыўна дапамагалі праводзіць бяспечную праверку і верыфікацыю беларускіх добраахвотнікаў (на прадмет супрацы са спецслужбамі і МУС), якія вырашылі далучыцца да [[Полк Каліноўскага|Палка Каліноўскага]]. === Узлом сайта Нацыянальнай бібліятэкі (2026) === У 2026 годзе «Кіберпартызаны» здзейснілі кібератаку на афіцыйны сайт [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]]. Атака насіла форму [[Дэфейс|дэфейсу]]: галоўная старонка партала была замененая на пратэсны банер. Акцыя справакавала адключэнне доступу карыстальнікаў да электронных лічбавых архіваў. Гэты крок выклікаў дыскусіі і крытыку з боку пэўнай часткі беларускай грамадзянскай супольнасці, паколькі аб'ектам стала ўстанова культуры і захавання гістарычнай спадчыны. Свае перасцярогі выказаў, у прыватнасці, беларускі навуковец і даследчык [[Сяргей Бесараб]], які падкрэсліў небяспеку верагоднага незваротнага знішчэння гістарычных баз даных і лічбавага каталога праз падобныя хакерскія акцыі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|title=«Киберпартизаны» ответили на критику взлома сайта Национальной библиотеки|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260403203243/https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/391819|title=«Кіберпартызанаў» крытыкуюць за ўзлом сайта Нацбібліятэкі — бо цяпер не працуе каталог. Тыя адказалі|website=Наша Ніва|date=2026-04-01|access-date=2026-04-04}}</ref>. У адказ на грамадскую крытыку, прадстаўнікі хакерскай групы заявілі, што ва ўнутраныя серверы і базы чытачоў ці каталогі ўмяшання не было. Паводле сцвярджэння «Кіберпартызан», фактычную і працяглую паралізацыю працы архіўных сістэм выклікалі некампетэнтныя і панічныя дзеянні ўладных сістэмных адміністратараў, якія самастойна цалкам выключылі доступ пасля выяўлення пратэснага банера на галоўнай старонцы. Далейшая рэакцыя паказала глыбокі раскол у ацэнцы падобных дзеянняў сярод грамадзянскай супольнасці і ў медыйнай прасторы. Журналісты [[Фёдар Паўлючэнка]] і [[Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў|Аляксандр Атрошчанкаў]] (ток-шоу выдання [[Reform.news]]) выступілі ў абарону хакераў: яны ў рэзкай і здзеклівай форме раскрытыкавалі заклапочаных навукоўцаў, абясцэніўшы значнасць страты доступу да каталогаў і абвінаваціўшы даследчыкаў у канфармізме перад рэжымам. На абарону навуковай супольнасці, насупраць, усталі дзеячы культуры. Напрыклад, архітэктар [[Уладзіслаў Чаховіч]] публічна выступіў з пазіцыяй, што зводны электронны каталог з'яўляецца безальтэрнатыўнай унікальнай базай нацыянальнай гістарычнай спадчыны. Прадстаўнікі інтэлігенцыі падкрэслілі, што грэблівае стаўленне і апраўданне атак на ключавыя рэсурсы культуры б'е не столькі па ўладзе, колькі ў першую чаргу наносіць велізарную шкоду падмурку беларускай нацыі і вынікам шматгадовай працы яе даследчыкаў.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392054|title=«Беларуская навука — выпаленая пустка, дзе адзіночкі спрабуюць стварыць нармальны свет для такіх, як вы». Чаховіч палемізуе з Паўлючэнкам|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404134721/https://nashaniva.com/392054|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> == Прававы статус і рэпрэсіі з боку рэжыму == Улады Беларусі прызналі высокую небяспеку групы з першых дзён яе стварэння. У лістападзе 2021 года МУС РБ прызнала групоўку «Кіберпартызаны» [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]].<ref>{{Cite web|url=https://novychas.by/|title=Цяпер і «Кібер-Партызаны». МУС прызнала яшчэ два тэлеграм-каналы экстрэмісцкімі|website=novychas.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021093818/https://novychas.by/hramadstva/cjaper-i-kiber-partyzany-mus-pryznala-jaszcze-d|archive-date=2021-10-21|access-date=2026-04-04}}</ref> Згодна з цякучым беларускім заканадаўствам, удзел ці падтрымка такога фарміравання наўпрост з'яўляецца цяжкім крымінальным злачынствам.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|title=БАЖ: Патрабуем спыніць практыку выкарыстання антыэкстрэмісцкага заканадаўства для абмежавання свабоды слова|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2021-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|archive-date=2021-12-22}}</ref> Неўзабаве пасля гэтага, у канцы лістапада 2021 года Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь надаў ініцыятыве афіцыйны статус «тэрарыстычнай арганізацыі»<ref>{{cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=281191|title=Вярхоўны суд прызнаў тэрарыстамі «Кіберпартызан» і яшчэ некалькі ініцыятываў|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-11-30|access-date=2022-01-11}}</ref>. Хакерам у выпадку затрымання пагражаюць найбольш цяжкія віды крымінальнага пакарання. == Гл. таксама == * [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Twitter|cpartisans|Беларускія кіберпартызаны}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:Хакерскія групоўкі і арганізацыі]] [[Катэгорыя:Партызанскія рухі]] ju6j7dw9ipsw8d37y3gaqr856rorrl8 5120758 5120754 2026-04-04T14:17:27Z 5120758 wikitext text/x-wiki '''Кіберпартызаны''' — група [[Хактывізм|хактывістаў]], якая ўтварылася ў верасні 2020 года на фоне дакументальна зарэгістраваных выпадкаў гвалту з боку [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|міліцыі]] супраць удзельнікаў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]] і паведамленняў пра выпадкі катаванняў у [[Ізалятар часовага ўтрымання|ізалятарах]]<ref name="seeking">{{Cite web|last=Owen|first=Elizabeth|last2=Soshnikov|first2=Andrei|last3=Andrejeva|first3=Marija|last4=Romaliiska|first4=Iryna|date=2021-08-04|title=Seeking Change, Anti-Lukashenka Hackers Seize Senior Belarusian Officials’ Personal Data|url=https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811122459/https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|archive-date=2021-08-11|access-date=2021-08-11|publisher=[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]|language=en|coauthors=Soshnikov, Andrei; Andrejeva, Marija; Romaliiska, Iryna}}</ref>. Заяўленай мэтай дзейнасці кіберпартызанаў з’яўляецца зрыў працы органаў бяспекі і іншых, якія падтрымліваюць фактычнае кіраванне [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. Атрыманыя кіберпартызанамі даныя прапануюць шырокі погляд на намаганні па здушэнні палітычнага іншадумства і могуць быць часткай патэнцыйных будучых судовых разлікаў за турэмныя тэрміны і іншыя злоўжыванні, якія былі шырока асуджаныя Захадам. У канчатковым рахунку, згодна з ідэяй групы, у шэрагах сілавікоў павінна застацца менш добраахвотнікаў, якія гатовыя бескампрамісна і з усёй жорсткасцю бараніць існуючы палітычны рэжым<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|title=How Belarus’s ‘Cyber Partisans’ exposed secrets of Lukashenko’s crackdowns|website=The Washington Post|date=2021-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|archive-date=2021-11-11|access-date=2026-04-04}}</ref>. == Гісторыя і асноўныя акцыі == === Першыя акцыі (2020) === Сярод першых акцый групы ў верасні 2020 года былі ўзломы сайтаў [[Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]], нацыянальных латарэй, [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па падатках і зборах]], [[Беларуская валютна-фондавая біржа|Беларускай валютна-фондавай біржы]], дзяржзакупак і [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь|Генеральнай пракуратуры]]<ref name="Кіберпартизани">{{cite web|first=Андрей|last=Бродецкий|language=ru|url=https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|title=История Киберпартизаны против Лукашенко: как маленькая армия айтишников взламывает диктатуру|publisher={{нп3|ЛІГА.net|ЛІГА.net|uk|ЛІГА.net}}|date=2020-10-02|access-date=2021-09-06|archive-url=https://archive.today/20210906193110/https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|archive-date=6 верасня 2021|url-status=live}}</ref>. Таксама былі атрыманы базы даных супрацоўнікаў [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]], [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] і [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]], на падставе якіх была запушчана інтэрнэт-карта з адрасамі сілавікоў, якія ўдзельнічалі ў жорсткіх разгонах пратэстоўцаў. 26 верасня 2020 года былі ўзламаныя стрымы некалькіх дзяржаўных каналаў, па якім пусцілі ў эфір кадры жорсткага абыходжання сілавікоў з пратэстуючымі<ref name="Кіберпартизани" />. === Аперацыя «Спёка» і базы МУС (2021) === Найбольшую вядомасць групе дала аперацыя пад назвай «Спёка» ў ліпені 2021 года па ўзлому ўнутраных баз даных [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]]. Быў атрыманы доступ да персанальных даных супрацоўнікаў сілавых структур і чыноўнікаў [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. У прыватнасці, група прадэманстравала пашпартныя даныя старшыні [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] [[Іван Станіслававіч Тэртэль|Івана Тэртэля]], старшыні [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|ЦВК]] [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзіі Ярмошынай]], старшыні [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі]] [[Наталля Іванаўна Качанава|Наталлі Качанавай]] і былога прэзідэнта [[Кыргызстан|Кыргызстана]] [[Курманбек Бакіеў|Курманбека Бакіева]], які атрымаў беларускі пашпарт<ref name="seeking" />. Свабодныя эксперты ў галіне інфармацыйных тэхналогій і рэдакцыя канала «[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]» пацвердзілі сапраўднасць даных праз супастаўленне тэставых запытаў з рэальнымі людзьмі<ref name="seeking" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|title=Власти Беларуси в 14 раз занизили статистику смертности от ковида – анализ утечки, организованной "Киберпартизанами"|first=Андрей|last=Сошников|website=Настоящее Время|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210812162115/https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|archive-date=2021-08-12|access-date=2026-04-04}}</ref>. Аналагічнае расследаванне-пацвярджэнне правяла рэдакцыя «[[Deutsche Welle]]».<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|title="Киберпартизаны" взломали данные МВД. Что они рассказали DW – DW – 27.08.2021|website=dw.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210827220203/https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|archive-date=2021-08-27|access-date=2026-04-04}}</ref> У жніўні 2021 года была апублікавана маса праслушаных тэлефонных размоваў сілавікоў (каля двух мільёнаў хвілін), у тым ліку запісы, дзе міліцэйскае кіраўніцтва Мінска (сярод якіх начальнік мінскага АМАПу Мікалай Максімовіч і намеснік кіраўніка міліцыі Ігар Падвойскі) абмяркоўвала загады на выкарыстанне фізічнага гвалту і спецсродкаў<ref name="seeking" />. Сцвярджаецца пра атрыманне звестак ДАІ аб машынах «{{Comment|ціхароў|супрацоўнікі сілавых органаў без апазнавальных знакаў}}» і відэаматэрыялаў з міліцэйскіх нагрудных камер<ref name="DS">{{Cite web|last=Ballin|first=André|date=2021-08-27|title=Cyberpartisanen dokumentieren Folterbefehle in Belarus|url=https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20210827182250/https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|archive-date=2021-08-27|access-date=2021-08-27|publisher={{нп3|Der Standard|Der Standard|uk|Der Standard}}|language=de}}</ref>. === Дапамога Украіне (2022) === З пачаткам поўнамаштабнага [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]] кіберпартызаны пераарыентавалі частку сваіх намаганняў на карысць Украіны. Яны актыўна дапамагалі праводзіць бяспечную праверку і верыфікацыю беларускіх добраахвотнікаў (на прадмет супрацы са спецслужбамі і МУС), якія вырашылі далучыцца да [[Полк Каліноўскага|Палка Каліноўскага]]. === Узлом сайта Нацыянальнай бібліятэкі (2026) === У 2026 годзе «Кіберпартызаны» здзейснілі кібератаку на афіцыйны сайт [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]]. Атака насіла форму [[Дэфейс|дэфейсу]]: галоўная старонка партала была замененая на пратэсны банер. Акцыя справакавала адключэнне доступу карыстальнікаў да электронных лічбавых архіваў. Гэты крок выклікаў дыскусіі і крытыку з боку пэўнай часткі беларускай грамадзянскай супольнасці, паколькі аб'ектам стала ўстанова культуры і захавання гістарычнай спадчыны. Свае перасцярогі выказаў, у прыватнасці, беларускі навуковец і даследчык [[Сяргей Бесараб]], які падкрэсліў небяспеку верагоднага незваротнага знішчэння гістарычных баз даных і лічбавага каталога праз падобныя хакерскія акцыі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|title=«Киберпартизаны» ответили на критику взлома сайта Национальной библиотеки|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260403203243/https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/391819|title=«Кіберпартызанаў» крытыкуюць за ўзлом сайта Нацбібліятэкі — бо цяпер не працуе каталог. Тыя адказалі|website=Наша Ніва|date=2026-04-01|access-date=2026-04-04}}</ref>. У адказ на грамадскую крытыку, прадстаўнікі хакерскай групы заявілі, што ва ўнутраныя серверы і базы чытачоў ці каталогі ўмяшання не было. Паводле сцвярджэння «Кіберпартызан», фактычную і працяглую паралізацыю працы архіўных сістэм выклікалі некампетэнтныя і панічныя дзеянні ўладных сістэмных адміністратараў, якія самастойна цалкам выключылі доступ пасля выяўлення пратэснага банера на галоўнай старонцы. Далейшая рэакцыя паказала глыбокі раскол у ацэнцы падобных дзеянняў сярод грамадзянскай супольнасці і ў медыйнай прасторы. Журналісты [[Фёдар Паўлючэнка]] і [[Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў|Аляксандр Атрошчанкаў]] (ток-шоу выдання [[Reform.news]]) выступілі ў абарону хакераў: яны ў рэзкай і здзеклівай форме раскрытыкавалі заклапочаных навукоўцаў, абясцэніўшы значнасць страты доступу да каталогаў і абвінаваціўшы даследчыкаў у канфармізме перад рэжымам<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vrfBNkMWFwo|title=Исследователи критикуют Киберпартизан|last=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|date=2026-04-03|access-date=2026-04-04}}</ref>. На абарону навуковай супольнасці, насупраць, усталі дзеячы культуры. Напрыклад, архітэктар [[Уладзіслаў Чаховіч]] публічна выступіў з пазіцыяй, што зводны электронны каталог з'яўляецца безальтэрнатыўнай унікальнай базай нацыянальнай гістарычнай спадчыны. Прадстаўнікі інтэлігенцыі падкрэслілі, што грэблівае стаўленне і апраўданне атак на ключавыя рэсурсы культуры б'е не столькі па ўладзе, колькі ў першую чаргу наносіць велізарную шкоду падмурку беларускай нацыі і вынікам шматгадовай працы яе даследчыкаў.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392054|title=«Беларуская навука — выпаленая пустка, дзе адзіночкі спрабуюць стварыць нармальны свет для такіх, як вы». Чаховіч палемізуе з Паўлючэнкам|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404134721/https://nashaniva.com/392054|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> == Прававы статус і рэпрэсіі з боку рэжыму == Улады Беларусі прызналі высокую небяспеку групы з першых дзён яе стварэння. У лістападзе 2021 года МУС РБ прызнала групоўку «Кіберпартызаны» [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]].<ref>{{Cite web|url=https://novychas.by/|title=Цяпер і «Кібер-Партызаны». МУС прызнала яшчэ два тэлеграм-каналы экстрэмісцкімі|website=novychas.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021093818/https://novychas.by/hramadstva/cjaper-i-kiber-partyzany-mus-pryznala-jaszcze-d|archive-date=2021-10-21|access-date=2026-04-04}}</ref> Згодна з цякучым беларускім заканадаўствам, удзел ці падтрымка такога фарміравання наўпрост з'яўляецца цяжкім крымінальным злачынствам.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|title=БАЖ: Патрабуем спыніць практыку выкарыстання антыэкстрэмісцкага заканадаўства для абмежавання свабоды слова|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2021-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|archive-date=2021-12-22}}</ref> Неўзабаве пасля гэтага, у канцы лістапада 2021 года Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь надаў ініцыятыве афіцыйны статус «тэрарыстычнай арганізацыі»<ref>{{cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=281191|title=Вярхоўны суд прызнаў тэрарыстамі «Кіберпартызан» і яшчэ некалькі ініцыятываў|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-11-30|access-date=2022-01-11}}</ref>. Хакерам у выпадку затрымання пагражаюць найбольш цяжкія віды крымінальнага пакарання. == Гл. таксама == * [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Twitter|cpartisans|Беларускія кіберпартызаны}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:Хакерскія групоўкі і арганізацыі]] [[Катэгорыя:Партызанскія рухі]] 93hlzrnwwgs784zjuie7tosq6o1yagv 5120761 5120758 2026-04-04T14:35:06Z 5120761 wikitext text/x-wiki '''Кіберпартызаны''' — група [[Хактывізм|хактывістаў]], якая ўтварылася ў верасні 2020 года на фоне дакументальна зарэгістраваных выпадкаў гвалту з боку [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|міліцыі]] супраць удзельнікаў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]] і паведамленняў пра выпадкі катаванняў у [[Ізалятар часовага ўтрымання|ізалятарах]]<ref name="seeking">{{Cite web|last=Owen|first=Elizabeth|last2=Soshnikov|first2=Andrei|last3=Andrejeva|first3=Marija|last4=Romaliiska|first4=Iryna|date=2021-08-04|title=Seeking Change, Anti-Lukashenka Hackers Seize Senior Belarusian Officials’ Personal Data|url=https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811122459/https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|archive-date=2021-08-11|access-date=2021-08-11|publisher=[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]|language=en|coauthors=Soshnikov, Andrei; Andrejeva, Marija; Romaliiska, Iryna}}</ref>. Заяўленай мэтай дзейнасці кіберпартызанаў з’яўляецца зрыў працы органаў бяспекі і іншых, якія падтрымліваюць фактычнае кіраванне [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. Атрыманыя кіберпартызанамі даныя прапануюць шырокі погляд на намаганні па здушэнні палітычнага іншадумства і могуць быць часткай патэнцыйных будучых судовых разлікаў за турэмныя тэрміны і іншыя злоўжыванні, якія былі шырока асуджаныя Захадам. У канчатковым рахунку, згодна з ідэяй групы, у шэрагах сілавікоў павінна застацца менш добраахвотнікаў, якія гатовыя бескампрамісна і з усёй жорсткасцю бараніць існуючы палітычны рэжым<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|title=How Belarus’s ‘Cyber Partisans’ exposed secrets of Lukashenko’s crackdowns|website=The Washington Post|date=2021-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|archive-date=2021-11-11|access-date=2026-04-04}}</ref>. == Гісторыя і асноўныя акцыі == === Першыя акцыі (2020) === Сярод першых акцый групы ў верасні 2020 года былі ўзломы сайтаў [[Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]], нацыянальных латарэй, [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па падатках і зборах]], [[Беларуская валютна-фондавая біржа|Беларускай валютна-фондавай біржы]], дзяржзакупак і [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь|Генеральнай пракуратуры]]<ref name="Кіберпартизани">{{cite web|first=Андрей|last=Бродецкий|language=ru|url=https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|title=История Киберпартизаны против Лукашенко: как маленькая армия айтишников взламывает диктатуру|publisher={{нп3|ЛІГА.net|ЛІГА.net|uk|ЛІГА.net}}|date=2020-10-02|access-date=2021-09-06|archive-url=https://archive.today/20210906193110/https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|archive-date=6 верасня 2021|url-status=live}}</ref>. Таксама былі атрыманы базы даных супрацоўнікаў [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]], [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] і [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]], на падставе якіх была запушчана інтэрнэт-карта з адрасамі сілавікоў, якія ўдзельнічалі ў жорсткіх разгонах пратэстоўцаў. 26 верасня 2020 года былі ўзламаныя стрымы некалькіх дзяржаўных каналаў, па якім пусцілі ў эфір кадры жорсткага абыходжання сілавікоў з пратэстуючымі<ref name="Кіберпартизани" />. === Аперацыя «Спёка» і базы МУС (2021) === Найбольшую вядомасць групе дала аперацыя пад назвай «Спёка» ў ліпені 2021 года па ўзлому ўнутраных баз даных [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]]. Быў атрыманы доступ да персанальных даных супрацоўнікаў сілавых структур і чыноўнікаў [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. У прыватнасці, група прадэманстравала пашпартныя даныя старшыні [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] [[Іван Станіслававіч Тэртэль|Івана Тэртэля]], старшыні [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|ЦВК]] [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзіі Ярмошынай]], старшыні [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі]] [[Наталля Іванаўна Качанава|Наталлі Качанавай]] і былога прэзідэнта [[Кыргызстан|Кыргызстана]] [[Курманбек Бакіеў|Курманбека Бакіева]], які атрымаў беларускі пашпарт<ref name="seeking" />. Свабодныя эксперты ў галіне інфармацыйных тэхналогій і рэдакцыя канала «[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]» пацвердзілі сапраўднасць даных праз супастаўленне тэставых запытаў з рэальнымі людзьмі<ref name="seeking" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|title=Власти Беларуси в 14 раз занизили статистику смертности от ковида – анализ утечки, организованной "Киберпартизанами"|first=Андрей|last=Сошников|website=Настоящее Время|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210812162115/https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|archive-date=2021-08-12|access-date=2026-04-04}}</ref>. Аналагічнае расследаванне-пацвярджэнне правяла рэдакцыя «[[Deutsche Welle]]».<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|title="Киберпартизаны" взломали данные МВД. Что они рассказали DW – DW – 27.08.2021|website=dw.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210827220203/https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|archive-date=2021-08-27|access-date=2026-04-04}}</ref> У жніўні 2021 года была апублікавана маса праслушаных тэлефонных размоваў сілавікоў (каля двух мільёнаў хвілін), у тым ліку запісы, дзе міліцэйскае кіраўніцтва Мінска (сярод якіх начальнік мінскага АМАПу Мікалай Максімовіч і намеснік кіраўніка міліцыі Ігар Падвойскі) абмяркоўвала загады на выкарыстанне фізічнага гвалту і спецсродкаў<ref name="seeking" />. Сцвярджаецца пра атрыманне звестак ДАІ аб машынах «{{Comment|ціхароў|супрацоўнікі сілавых органаў без апазнавальных знакаў}}» і відэаматэрыялаў з міліцэйскіх нагрудных камер<ref name="DS">{{Cite web|last=Ballin|first=André|date=2021-08-27|title=Cyberpartisanen dokumentieren Folterbefehle in Belarus|url=https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20210827182250/https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|archive-date=2021-08-27|access-date=2021-08-27|publisher={{нп3|Der Standard|Der Standard|uk|Der Standard}}|language=de}}</ref>. === Дапамога Украіне (2022) === З пачаткам поўнамаштабнага [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]] кіберпартызаны пераарыентавалі частку сваіх намаганняў на карысць Украіны. Яны актыўна дапамагалі праводзіць бяспечную праверку і верыфікацыю беларускіх добраахвотнікаў (на прадмет супрацы са спецслужбамі і МУС), якія вырашылі далучыцца да [[Полк Каліноўскага|Палка Каліноўскага]]. === Узлом сайта Нацыянальнай бібліятэкі (2026) === 27 сакавіка 2024 года «Кіберпартызаны» здзейснілі кібератаку на афіцыйны сайт [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]], замяніўшы галоўную старонку банерам з віншаваннямі з Днём Волі. Хоць атака насіла форму візуальнага [[Дэфейс|дэфейсу]], яна выклікала маштабныя і працяглыя тэхнічныя наступствы. Каб прадухіліць распаўсюджванне інцыдэнту, кіраўніцтва ўстановы цалкам выключыла ўласныя серверы, з-за чаго на працягу некалькіх тыдняў быў недаступны не толькі інтэрнэт у самім будынку, але і быў адрэзаны дыстанцыйны доступ да глабальных лічбавых архіваў для ўсіх чытачоў. Акцыя справакавала шквал крытыкі і глыбокую дыскусію ў беларускай грамадзянскай інтэлігенцыі, бо аб'ектам атакі стала не карная, а культурная ўстанова: * Навуковец [[Сяргей Бесараб]] асудзіў акцыю, адзначыўшы рызыку для электроннага каталога, падкрэсліўшы, што «дадзеныя належаць не Лукашэнку, а гісторыі і наступным пакаленням».<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|title=«Киберпартизаны» ответили на критику взлома сайта Национальной библиотеки|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260403203243/https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/391819|title=«Кіберпартызанаў» крытыкуюць за ўзлом сайта Нацбібліятэкі — бо цяпер не працуе каталог. Тыя адказалі|website=Наша Ніва|date=2026-04-01|access-date=2026-04-04}}</ref> * Беларускі вікіпедыст [[Уладзіслаў Чаховіч]] выказаў абурэнне фактам паралізацыі канкрэтных рэсурсаў — «Зводнага электроннага каталога бібліятэк Беларусі» і анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях», страта доступу да якіх наўпрост спыняе пашырэнне беларускай культуры.<ref name=":0" /> * Паэтэса [[Ганна Комар]] параўнала гэты выпадак з катастрафічнай хакерскай атакай на Брытанскую бібліятэку 2023 года, дзе аднаўленне каталогаў расцягнулася на год.<ref name=":0" /> Асобныя прадстаўнікі апазіцыйных медыя ў адказ раскрытыкавалі заклапочанасць навукоўцаў. Журналісты [[Фёдар Паўлючэнка]] і [[Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў|Аляксандр Атрошчанкаў]] (ток-шоу выдання [[Reform.news]]) выступілі ў абарону хакераў: яны ў рэзкай і здзеклівай форме раскрытыкавалі заклапочаных навукоўцаў, абясцэніўшы значнасць страты доступу да каталогаў і абвінаваціўшы даследчыкаў у канфармізме перад рэжымам<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vrfBNkMWFwo|title=Исследователи критикуют Киберпартизан|last=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|date=2026-04-03|access-date=2026-04-04}}</ref>. Таксама на грамадскую крытыку адказалі і самі «Кіберпартызаны». Прадстаўнікі групы катэгарычна заявілі, што архівы, інфармацыя і базы даных ніякім чынам не пацярпелі і імі не ўзломваліся. Паводле іх словаў, адказнасць за фактычнае падзенне ўсіх бібліятэчных сэрвісаў нясуць выключна сістэмныя адміністратары, якія самастойна абрубілі сеткі праз паніку перад пратэсным плакатам. Атакоўцы параўналі свае дзеянні з вывешваннем улёткі на вонкавых дзвярах будынка: «Па аналогіі… нас спрабуюць абвінаваціць у падпале яе будынкаў і архіваў»<ref name=":1" />. Дадзенае апраўданне, тым не менш, не спыніла палеміку: крытыкі працягнулі сцвярджаць, што гульня з такімі далікатнымі аб'ектамі наносіць відавочны рэпутацыйны ўдар па дэмакратычным руху, бо правакаванне наступстваў было прадказальным і адразу выкарыстана праўладнымі структурамі супраць апазіцыі<ref name=":0" />, а грэблівае стаўленне і апраўданне атак на ключавыя рэсурсы культуры б'е не столькі па ўладзе, колькі ў першую чаргу наносіць велізарную шкоду падмурку беларускай нацыі і вынікам шматгадовай працы яе даследчыкаў.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392054|title=«Беларуская навука — выпаленая пустка, дзе адзіночкі спрабуюць стварыць нармальны свет для такіх, як вы». Чаховіч палемізуе з Паўлючэнкам|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404134721/https://nashaniva.com/392054|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> == Прававы статус і рэпрэсіі з боку рэжыму == Улады Беларусі прызналі высокую небяспеку групы з першых дзён яе стварэння. У лістападзе 2021 года МУС РБ прызнала групоўку «Кіберпартызаны» [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]].<ref>{{Cite web|url=https://novychas.by/|title=Цяпер і «Кібер-Партызаны». МУС прызнала яшчэ два тэлеграм-каналы экстрэмісцкімі|website=novychas.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021093818/https://novychas.by/hramadstva/cjaper-i-kiber-partyzany-mus-pryznala-jaszcze-d|archive-date=2021-10-21|access-date=2026-04-04}}</ref> Згодна з цякучым беларускім заканадаўствам, удзел ці падтрымка такога фарміравання наўпрост з'яўляецца цяжкім крымінальным злачынствам.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|title=БАЖ: Патрабуем спыніць практыку выкарыстання антыэкстрэмісцкага заканадаўства для абмежавання свабоды слова|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2021-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|archive-date=2021-12-22}}</ref> Неўзабаве пасля гэтага, у канцы лістапада 2021 года Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь надаў ініцыятыве афіцыйны статус «тэрарыстычнай арганізацыі»<ref>{{cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=281191|title=Вярхоўны суд прызнаў тэрарыстамі «Кіберпартызан» і яшчэ некалькі ініцыятываў|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-11-30|access-date=2022-01-11}}</ref>. Хакерам у выпадку затрымання пагражаюць найбольш цяжкія віды крымінальнага пакарання. == Гл. таксама == * [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Twitter|cpartisans|Беларускія кіберпартызаны}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:Хакерскія групоўкі і арганізацыі]] [[Катэгорыя:Партызанскія рухі]] cvzrkeq7kd07j72tozmhe6oweoqmvik 5120765 5120761 2026-04-04T14:40:07Z 5120765 wikitext text/x-wiki '''Кіберпартызаны''' — група [[Хактывізм|хактывістаў]], якая ўтварылася ў верасні 2020 года на фоне дакументальна зарэгістраваных выпадкаў гвалту з боку [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|міліцыі]] супраць удзельнікаў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]] і паведамленняў пра выпадкі катаванняў у [[Ізалятар часовага ўтрымання|ізалятарах]]<ref name="seeking">{{Cite web|last=Owen|first=Elizabeth|last2=Soshnikov|first2=Andrei|last3=Andrejeva|first3=Marija|last4=Romaliiska|first4=Iryna|date=2021-08-04|title=Seeking Change, Anti-Lukashenka Hackers Seize Senior Belarusian Officials’ Personal Data|url=https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811122459/https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|archive-date=2021-08-11|access-date=2021-08-11|publisher=[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]|language=en|coauthors=Soshnikov, Andrei; Andrejeva, Marija; Romaliiska, Iryna}}</ref>. Заяўленай мэтай дзейнасці кіберпартызанаў з’яўляецца зрыў працы органаў бяспекі і іншых, якія падтрымліваюць фактычнае кіраванне [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. Атрыманыя кіберпартызанамі даныя прапануюць шырокі погляд на намаганні па здушэнні палітычнага іншадумства і могуць быць часткай патэнцыйных будучых судовых разлікаў за турэмныя тэрміны і іншыя злоўжыванні, якія былі шырока асуджаныя Захадам. У канчатковым рахунку, згодна з ідэяй групы, у шэрагах сілавікоў павінна застацца менш добраахвотнікаў, якія гатовыя бескампрамісна і з усёй жорсткасцю бараніць існуючы палітычны рэжым<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|title=How Belarus’s ‘Cyber Partisans’ exposed secrets of Lukashenko’s crackdowns|website=The Washington Post|date=2021-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|archive-date=2021-11-11|access-date=2026-04-04}}</ref>. == Гісторыя і асноўныя акцыі == === Першыя акцыі (2020) === Сярод першых акцый групы ў верасні 2020 года былі ўзломы сайтаў [[Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]], нацыянальных латарэй, [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па падатках і зборах]], [[Беларуская валютна-фондавая біржа|Беларускай валютна-фондавай біржы]], дзяржзакупак і [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь|Генеральнай пракуратуры]]<ref name="Кіберпартизани">{{cite web|first=Андрей|last=Бродецкий|language=ru|url=https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|title=История Киберпартизаны против Лукашенко: как маленькая армия айтишников взламывает диктатуру|publisher={{нп3|ЛІГА.net|ЛІГА.net|uk|ЛІГА.net}}|date=2020-10-02|access-date=2021-09-06|archive-url=https://archive.today/20210906193110/https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|archive-date=6 верасня 2021|url-status=live}}</ref>. Таксама былі атрыманы базы даных супрацоўнікаў [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]], [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] і [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]], на падставе якіх была запушчана інтэрнэт-карта з адрасамі сілавікоў, якія ўдзельнічалі ў жорсткіх разгонах пратэстоўцаў. 26 верасня 2020 года былі ўзламаныя стрымы некалькіх дзяржаўных каналаў, па якім пусцілі ў эфір кадры жорсткага абыходжання сілавікоў з пратэстуючымі<ref name="Кіберпартизани" />. === Аперацыя «Спёка» і базы МУС (2021) === Найбольшую вядомасць групе дала аперацыя пад назвай «Спёка» ў ліпені 2021 года па ўзлому ўнутраных баз даных [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]]. Быў атрыманы доступ да персанальных даных супрацоўнікаў сілавых структур і чыноўнікаў [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. У прыватнасці, група прадэманстравала пашпартныя даныя старшыні [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] [[Іван Станіслававіч Тэртэль|Івана Тэртэля]], старшыні [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|ЦВК]] [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзіі Ярмошынай]], старшыні [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі]] [[Наталля Іванаўна Качанава|Наталлі Качанавай]] і былога прэзідэнта [[Кыргызстан|Кыргызстана]] [[Курманбек Бакіеў|Курманбека Бакіева]], які атрымаў беларускі пашпарт<ref name="seeking" />. Свабодныя эксперты ў галіне інфармацыйных тэхналогій і рэдакцыя канала «[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]» пацвердзілі сапраўднасць даных праз супастаўленне тэставых запытаў з рэальнымі людзьмі<ref name="seeking" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|title=Власти Беларуси в 14 раз занизили статистику смертности от ковида – анализ утечки, организованной "Киберпартизанами"|first=Андрей|last=Сошников|website=Настоящее Время|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210812162115/https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|archive-date=2021-08-12|access-date=2026-04-04}}</ref>. Аналагічнае расследаванне-пацвярджэнне правяла рэдакцыя «[[Deutsche Welle]]».<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|title="Киберпартизаны" взломали данные МВД. Что они рассказали DW – DW – 27.08.2021|website=dw.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210827220203/https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|archive-date=2021-08-27|access-date=2026-04-04}}</ref> У жніўні 2021 года была апублікавана маса праслушаных тэлефонных размоваў сілавікоў (каля двух мільёнаў хвілін), у тым ліку запісы, дзе міліцэйскае кіраўніцтва Мінска (сярод якіх начальнік мінскага АМАПу Мікалай Максімовіч і намеснік кіраўніка міліцыі Ігар Падвойскі) абмяркоўвала загады на выкарыстанне фізічнага гвалту і спецсродкаў<ref name="seeking" />. Сцвярджаецца пра атрыманне звестак ДАІ аб машынах «{{Comment|ціхароў|супрацоўнікі сілавых органаў без апазнавальных знакаў}}» і відэаматэрыялаў з міліцэйскіх нагрудных камер<ref name="DS">{{Cite web|last=Ballin|first=André|date=2021-08-27|title=Cyberpartisanen dokumentieren Folterbefehle in Belarus|url=https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20210827182250/https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|archive-date=2021-08-27|access-date=2021-08-27|publisher={{нп3|Der Standard|Der Standard|uk|Der Standard}}|language=de}}</ref>. === Дапамога Украіне (2022) === З пачаткам поўнамаштабнага [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]] кіберпартызаны пераарыентавалі частку сваіх намаганняў на карысць Украіны. Яны актыўна дапамагалі праводзіць бяспечную праверку і верыфікацыю беларускіх добраахвотнікаў (на прадмет супрацы са спецслужбамі і МУС), якія вырашылі далучыцца да [[Полк Каліноўскага|Палка Каліноўскага]]. === Узлом сайта Нацыянальнай бібліятэкі (2026) === 27 сакавіка 2026 года «Кіберпартызаны» здзейснілі кібератаку на афіцыйны сайт [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]], замяніўшы галоўную старонку банерам з віншаваннямі з Днём Волі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33718254.html|title=«Кібэрпартызаны» заявілі, што ўзламалі сайт Нацыянальнай бібліятэкі|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404143843/https://www.svaboda.org/a/33718254.html|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref>. Хоць атака насіла форму візуальнага [[Дэфейс|дэфейсу]], яна выклікала маштабныя і працяглыя тэхнічныя наступствы. Каб прадухіліць распаўсюджванне інцыдэнту, кіраўніцтва ўстановы цалкам выключыла ўласныя серверы, з-за чаго на працягу некалькіх тыдняў быў недаступны не толькі інтэрнэт у самім будынку, але і быў адрэзаны дыстанцыйны доступ да глабальных лічбавых архіваў для ўсіх чытачоў. Акцыя справакавала шквал крытыкі і глыбокую дыскусію ў беларускай грамадзянскай інтэлігенцыі, бо аб'ектам атакі стала не карная, а культурная ўстанова: * Навуковец [[Сяргей Бесараб]] асудзіў акцыю, адзначыўшы рызыку для электроннага каталога, падкрэсліўшы, што «дадзеныя належаць не Лукашэнку, а гісторыі і наступным пакаленням».<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|title=«Киберпартизаны» ответили на критику взлома сайта Национальной библиотеки|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260403203243/https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/391819|title=«Кіберпартызанаў» крытыкуюць за ўзлом сайта Нацбібліятэкі — бо цяпер не працуе каталог. Тыя адказалі|website=Наша Ніва|date=2026-04-01|access-date=2026-04-04}}</ref> * Беларускі вікіпедыст [[Уладзіслаў Чаховіч]] выказаў абурэнне фактам паралізацыі канкрэтных рэсурсаў — «Зводнага электроннага каталога бібліятэк Беларусі» і анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях», страта доступу да якіх наўпрост спыняе пашырэнне беларускай культуры.<ref name=":0" /> * Паэтэса [[Ганна Комар]] параўнала гэты выпадак з катастрафічнай хакерскай атакай на Брытанскую бібліятэку 2023 года, дзе аднаўленне каталогаў расцягнулася на год.<ref name=":0" /> Асобныя прадстаўнікі апазіцыйных медыя ў адказ раскрытыкавалі заклапочанасць навукоўцаў. Журналісты [[Фёдар Паўлючэнка]] і [[Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў|Аляксандр Атрошчанкаў]] (ток-шоу выдання [[Reform.news]]) выступілі ў абарону хакераў: яны ў рэзкай і здзеклівай форме раскрытыкавалі заклапочаных навукоўцаў, абясцэніўшы значнасць страты доступу да каталогаў і абвінаваціўшы даследчыкаў у канфармізме перад рэжымам<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vrfBNkMWFwo|title=Исследователи критикуют Киберпартизан|last=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|date=2026-04-03|access-date=2026-04-04}}</ref>. Таксама на грамадскую крытыку адказалі і самі «Кіберпартызаны». Прадстаўнікі групы катэгарычна заявілі, што архівы, інфармацыя і базы даных ніякім чынам не пацярпелі і імі не ўзломваліся. Паводле іх словаў, адказнасць за фактычнае падзенне ўсіх бібліятэчных сэрвісаў нясуць выключна сістэмныя адміністратары, якія самастойна абрубілі сеткі праз паніку перад пратэсным плакатам. Атакоўцы параўналі свае дзеянні з вывешваннем улёткі на вонкавых дзвярах будынка: «Па аналогіі… нас спрабуюць абвінаваціць у падпале яе будынкаў і архіваў»<ref name=":1" />. Дадзенае апраўданне, тым не менш, не спыніла палеміку: крытыкі працягнулі сцвярджаць, што гульня з такімі далікатнымі аб'ектамі наносіць відавочны рэпутацыйны ўдар па дэмакратычным руху, бо правакаванне наступстваў было прадказальным і адразу выкарыстана праўладнымі структурамі супраць апазіцыі<ref name=":0" />, а грэблівае стаўленне і апраўданне атак на ключавыя рэсурсы культуры б'е не столькі па ўладзе, колькі ў першую чаргу наносіць велізарную шкоду падмурку беларускай нацыі і вынікам шматгадовай працы яе даследчыкаў.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392054|title=«Беларуская навука — выпаленая пустка, дзе адзіночкі спрабуюць стварыць нармальны свет для такіх, як вы». Чаховіч палемізуе з Паўлючэнкам|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404134721/https://nashaniva.com/392054|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> == Прававы статус і рэпрэсіі з боку рэжыму == Улады Беларусі прызналі высокую небяспеку групы з першых дзён яе стварэння. У лістападзе 2021 года МУС РБ прызнала групоўку «Кіберпартызаны» [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]].<ref>{{Cite web|url=https://novychas.by/|title=Цяпер і «Кібер-Партызаны». МУС прызнала яшчэ два тэлеграм-каналы экстрэмісцкімі|website=novychas.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021093818/https://novychas.by/hramadstva/cjaper-i-kiber-partyzany-mus-pryznala-jaszcze-d|archive-date=2021-10-21|access-date=2026-04-04}}</ref> Згодна з цякучым беларускім заканадаўствам, удзел ці падтрымка такога фарміравання наўпрост з'яўляецца цяжкім крымінальным злачынствам.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|title=БАЖ: Патрабуем спыніць практыку выкарыстання антыэкстрэмісцкага заканадаўства для абмежавання свабоды слова|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2021-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|archive-date=2021-12-22}}</ref> Неўзабаве пасля гэтага, у канцы лістапада 2021 года Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь надаў ініцыятыве афіцыйны статус «тэрарыстычнай арганізацыі»<ref>{{cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=281191|title=Вярхоўны суд прызнаў тэрарыстамі «Кіберпартызан» і яшчэ некалькі ініцыятываў|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-11-30|access-date=2022-01-11}}</ref>. Хакерам у выпадку затрымання пагражаюць найбольш цяжкія віды крымінальнага пакарання. == Гл. таксама == * [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Twitter|cpartisans|Беларускія кіберпартызаны}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:Хакерскія групоўкі і арганізацыі]] [[Катэгорыя:Партызанскія рухі]] 2hehz2vfxkyvew1zpt600t3oymigq57 5120784 5120765 2026-04-04T15:41:05Z 5120784 wikitext text/x-wiki '''Кіберпартызаны''' — група [[Хактывізм|хактывістаў]], якая ўтварылася ў верасні 2020 года на фоне дакументальна зарэгістраваных выпадкаў гвалту з боку [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|міліцыі]] супраць удзельнікаў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]] і паведамленняў пра выпадкі катаванняў у [[Ізалятар часовага ўтрымання|ізалятарах]]<ref name="seeking">{{Cite web|last=Owen|first=Elizabeth|last2=Soshnikov|first2=Andrei|last3=Andrejeva|first3=Marija|last4=Romaliiska|first4=Iryna|date=2021-08-04|title=Seeking Change, Anti-Lukashenka Hackers Seize Senior Belarusian Officials’ Personal Data|url=https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811122459/https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|archive-date=2021-08-11|access-date=2021-08-11|publisher=[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]|language=en|coauthors=Soshnikov, Andrei; Andrejeva, Marija; Romaliiska, Iryna}}</ref>. Заяўленай мэтай дзейнасці кіберпартызанаў з’яўляецца зрыў працы органаў бяспекі і іншых, якія падтрымліваюць фактычнае кіраванне [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. Атрыманыя кіберпартызанамі даныя прапануюць шырокі погляд на намаганні па здушэнні палітычнага іншадумства і могуць быць часткай патэнцыйных будучых судовых разлікаў за турэмныя тэрміны і іншыя злоўжыванні, якія былі шырока асуджаныя Захадам. У канчатковым рахунку, згодна з ідэяй групы, у шэрагах сілавікоў павінна застацца менш добраахвотнікаў, якія гатовыя бескампрамісна і з усёй жорсткасцю бараніць існуючы палітычны рэжым<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|title=How Belarus’s ‘Cyber Partisans’ exposed secrets of Lukashenko’s crackdowns|website=The Washington Post|date=2021-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|archive-date=2021-11-11|access-date=2026-04-04}}</ref>. == Гісторыя і асноўныя акцыі == === Першыя акцыі (2020) === Сярод першых акцый групы ў верасні 2020 года былі ўзломы сайтаў [[Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]], нацыянальных латарэй, [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па падатках і зборах]], [[Беларуская валютна-фондавая біржа|Беларускай валютна-фондавай біржы]], дзяржзакупак і [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь|Генеральнай пракуратуры]]<ref name="Кіберпартизани">{{cite web|first=Андрей|last=Бродецкий|language=ru|url=https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|title=История Киберпартизаны против Лукашенко: как маленькая армия айтишников взламывает диктатуру|publisher={{нп3|ЛІГА.net|ЛІГА.net|uk|ЛІГА.net}}|date=2020-10-02|access-date=2021-09-06|archive-url=https://archive.today/20210906193110/https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|archive-date=6 верасня 2021|url-status=live}}</ref>. Таксама былі атрыманы базы даных супрацоўнікаў [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]], [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] і [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]], на падставе якіх была запушчана інтэрнэт-карта з адрасамі сілавікоў, якія ўдзельнічалі ў жорсткіх разгонах пратэстоўцаў. 26 верасня 2020 года былі ўзламаныя стрымы некалькіх дзяржаўных каналаў, па якім пусцілі ў эфір кадры жорсткага абыходжання сілавікоў з пратэстуючымі<ref name="Кіберпартизани" />. === Аперацыя «Спёка» і базы МУС (2021) === Найбольшую вядомасць групе дала аперацыя пад назвай «Спёка» ў ліпені 2021 года па ўзлому ўнутраных баз даных [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]]. Быў атрыманы доступ да персанальных даных супрацоўнікаў сілавых структур і чыноўнікаў [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. У прыватнасці, група прадэманстравала пашпартныя даныя старшыні [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] [[Іван Станіслававіч Тэртэль|Івана Тэртэля]], старшыні [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|ЦВК]] [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзіі Ярмошынай]], старшыні [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі]] [[Наталля Іванаўна Качанава|Наталлі Качанавай]] і былога прэзідэнта [[Кыргызстан|Кыргызстана]] [[Курманбек Бакіеў|Курманбека Бакіева]], які атрымаў беларускі пашпарт<ref name="seeking" />. Свабодныя эксперты ў галіне інфармацыйных тэхналогій і рэдакцыя канала «[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]» пацвердзілі сапраўднасць даных праз супастаўленне тэставых запытаў з рэальнымі людзьмі<ref name="seeking" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|title=Власти Беларуси в 14 раз занизили статистику смертности от ковида – анализ утечки, организованной "Киберпартизанами"|first=Андрей|last=Сошников|website=Настоящее Время|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210812162115/https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|archive-date=2021-08-12|access-date=2026-04-04}}</ref>. Аналагічнае расследаванне-пацвярджэнне правяла рэдакцыя «[[Deutsche Welle]]».<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|title="Киберпартизаны" взломали данные МВД. Что они рассказали DW – DW – 27.08.2021|website=dw.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210827220203/https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|archive-date=2021-08-27|access-date=2026-04-04}}</ref> У жніўні 2021 года была апублікавана маса праслушаных тэлефонных размоваў сілавікоў (каля двух мільёнаў хвілін), у тым ліку запісы, дзе міліцэйскае кіраўніцтва Мінска (сярод якіх начальнік мінскага АМАПу Мікалай Максімовіч і намеснік кіраўніка міліцыі Ігар Падвойскі) абмяркоўвала загады на выкарыстанне фізічнага гвалту і спецсродкаў<ref name="seeking" />. Сцвярджаецца пра атрыманне звестак ДАІ аб машынах «{{Comment|ціхароў|супрацоўнікі сілавых органаў без апазнавальных знакаў}}» і відэаматэрыялаў з міліцэйскіх нагрудных камер<ref name="DS">{{Cite web|last=Ballin|first=André|date=2021-08-27|title=Cyberpartisanen dokumentieren Folterbefehle in Belarus|url=https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20210827182250/https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|archive-date=2021-08-27|access-date=2021-08-27|publisher={{нп3|Der Standard|Der Standard|uk|Der Standard}}|language=de}}</ref>. === Дапамога Украіне (2022) === З пачаткам поўнамаштабнага [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]] кіберпартызаны пераарыентавалі частку сваіх намаганняў на карысць Украіны. Яны актыўна дапамагалі праводзіць бяспечную праверку і верыфікацыю беларускіх добраахвотнікаў (на прадмет супрацы са спецслужбамі і МУС), якія вырашылі далучыцца да [[Полк Каліноўскага|Палка Каліноўскага]]. === Узлом сайта Нацыянальнай бібліятэкі (2026) === 27 сакавіка 2026 года «Кіберпартызаны» здзейснілі кібератаку на афіцыйны сайт [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]], замяніўшы галоўную старонку банерам з віншаваннямі з Днём Волі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33718254.html|title=«Кібэрпартызаны» заявілі, што ўзламалі сайт Нацыянальнай бібліятэкі|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404143843/https://www.svaboda.org/a/33718254.html|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref>. Хоць атака насіла форму візуальнага [[Дэфейс|дэфейсу]], яна выклікала маштабныя і працяглыя тэхнічныя наступствы. Каб прадухіліць распаўсюджванне інцыдэнту, кіраўніцтва ўстановы цалкам выключыла ўласныя серверы, з-за чаго на працягу некалькіх тыдняў быў недаступны не толькі інтэрнэт у самім будынку, але і быў адрэзаны дыстанцыйны доступ да глабальных лічбавых архіваў для ўсіх чытачоў. Акцыя справакавала шквал крытыкі і глыбокую дыскусію ў беларускай грамадзянскай інтэлігенцыі, бо аб'ектам атакі стала не карная, а культурная ўстанова: * Навуковец [[Сяргей Бесараб]] асудзіў акцыю, адзначыўшы рызыку для электроннага каталога, падкрэсліўшы, што «дадзеныя належаць не Лукашэнку, а гісторыі і наступным пакаленням».<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|title=«Киберпартизаны» ответили на критику взлома сайта Национальной библиотеки|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260403203243/https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/391819|title=«Кіберпартызанаў» крытыкуюць за ўзлом сайта Нацбібліятэкі — бо цяпер не працуе каталог. Тыя адказалі|website=Наша Ніва|date=2026-04-01|access-date=2026-04-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Z-AqjtMXLTo|title="Гэта ж ня сайт ГУБАЗіКа". Навуковец крытыкуе «Кібэрпартызанаў» за ўзлом сайту Нацбібліятэкі|last=Свабода Premium|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> * Беларускі вікіпедыст [[Уладзіслаў Чаховіч]] выказаў абурэнне фактам паралізацыі канкрэтных рэсурсаў — «Зводнага электроннага каталога бібліятэк Беларусі» і анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях», страта доступу да якіх наўпрост спыняе пашырэнне беларускай культуры.<ref name=":0" /> * Паэтэса [[Ганна Комар]] параўнала гэты выпадак з катастрафічнай хакерскай атакай на Брытанскую бібліятэку 2023 года, дзе аднаўленне каталогаў расцягнулася на год.<ref name=":0" /> Асобныя прадстаўнікі апазіцыйных медыя ў адказ раскрытыкавалі заклапочанасць навукоўцаў. Журналісты [[Фёдар Паўлючэнка]] і [[Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў|Аляксандр Атрошчанкаў]] (ток-шоу выдання [[Reform.news]]) выступілі ў абарону хакераў: яны ў рэзкай і здзеклівай форме раскрытыкавалі заклапочаных навукоўцаў, абясцэніўшы значнасць страты доступу да каталогаў і абвінаваціўшы даследчыкаў у канфармізме перад рэжымам<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vrfBNkMWFwo|title=Исследователи критикуют Киберпартизан|last=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|date=2026-04-03|access-date=2026-04-04}}</ref>. Таксама на грамадскую крытыку адказалі і самі «Кіберпартызаны». Прадстаўнікі групы катэгарычна заявілі, што архівы, інфармацыя і базы даных ніякім чынам не пацярпелі і імі не ўзломваліся. Паводле іх словаў, адказнасць за фактычнае падзенне ўсіх бібліятэчных сэрвісаў нясуць выключна сістэмныя адміністратары, якія самастойна абрубілі сеткі праз паніку перад пратэсным плакатам. Атакоўцы параўналі свае дзеянні з вывешваннем улёткі на вонкавых дзвярах будынка: «Па аналогіі… нас спрабуюць абвінаваціць у падпале яе будынкаў і архіваў»<ref name=":1" />. Дадзенае апраўданне, тым не менш, не спыніла палеміку: крытыкі працягнулі сцвярджаць, што гульня з такімі далікатнымі аб'ектамі наносіць відавочны рэпутацыйны ўдар па дэмакратычным руху, бо правакаванне наступстваў было прадказальным і адразу выкарыстана праўладнымі структурамі супраць апазіцыі<ref name=":0" />, а грэблівае стаўленне і апраўданне атак на ключавыя рэсурсы культуры б'е не столькі па ўладзе, колькі ў першую чаргу наносіць велізарную шкоду падмурку беларускай нацыі і вынікам шматгадовай працы яе даследчыкаў.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392054|title=«Беларуская навука — выпаленая пустка, дзе адзіночкі спрабуюць стварыць нармальны свет для такіх, як вы». Чаховіч палемізуе з Паўлючэнкам|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404134721/https://nashaniva.com/392054|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> == Прававы статус і рэпрэсіі з боку рэжыму == Улады Беларусі прызналі высокую небяспеку групы з першых дзён яе стварэння. У лістападзе 2021 года МУС РБ прызнала групоўку «Кіберпартызаны» [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]].<ref>{{Cite web|url=https://novychas.by/|title=Цяпер і «Кібер-Партызаны». МУС прызнала яшчэ два тэлеграм-каналы экстрэмісцкімі|website=novychas.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021093818/https://novychas.by/hramadstva/cjaper-i-kiber-partyzany-mus-pryznala-jaszcze-d|archive-date=2021-10-21|access-date=2026-04-04}}</ref> Згодна з цякучым беларускім заканадаўствам, удзел ці падтрымка такога фарміравання наўпрост з'яўляецца цяжкім крымінальным злачынствам.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|title=БАЖ: Патрабуем спыніць практыку выкарыстання антыэкстрэмісцкага заканадаўства для абмежавання свабоды слова|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2021-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|archive-date=2021-12-22}}</ref> Неўзабаве пасля гэтага, у канцы лістапада 2021 года Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь надаў ініцыятыве афіцыйны статус «тэрарыстычнай арганізацыі»<ref>{{cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=281191|title=Вярхоўны суд прызнаў тэрарыстамі «Кіберпартызан» і яшчэ некалькі ініцыятываў|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-11-30|access-date=2022-01-11}}</ref>. Хакерам у выпадку затрымання пагражаюць найбольш цяжкія віды крымінальнага пакарання. == Гл. таксама == * [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Twitter|cpartisans|Беларускія кіберпартызаны}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:Хакерскія групоўкі і арганізацыі]] [[Катэгорыя:Партызанскія рухі]] 25522kzqf49f1oo7jt447x6wto6nrmb 5120795 5120784 2026-04-04T15:50:39Z 5120795 wikitext text/x-wiki '''Кіберпартызаны''' — група [[Хактывізм|хактывістаў]], якая ўтварылася ў верасні 2020 года на фоне дакументальна зарэгістраваных выпадкаў гвалту з боку [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|міліцыі]] супраць удзельнікаў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]] і паведамленняў пра выпадкі катаванняў у [[Ізалятар часовага ўтрымання|ізалятарах]]<ref name="seeking">{{Cite web|last=Owen|first=Elizabeth|last2=Soshnikov|first2=Andrei|last3=Andrejeva|first3=Marija|last4=Romaliiska|first4=Iryna|date=2021-08-04|title=Seeking Change, Anti-Lukashenka Hackers Seize Senior Belarusian Officials’ Personal Data|url=https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811122459/https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|archive-date=2021-08-11|access-date=2021-08-11|publisher=[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]|language=en|coauthors=Soshnikov, Andrei; Andrejeva, Marija; Romaliiska, Iryna}}</ref>. Заяўленай мэтай дзейнасці кіберпартызанаў з’яўляецца зрыў працы органаў бяспекі і іншых, якія падтрымліваюць фактычнае кіраванне [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. Атрыманыя кіберпартызанамі даныя прапануюць шырокі погляд на намаганні па здушэнні палітычнага іншадумства і могуць быць часткай патэнцыйных будучых судовых разлікаў за турэмныя тэрміны і іншыя злоўжыванні, якія былі шырока асуджаныя Захадам. У канчатковым рахунку, згодна з ідэяй групы, у шэрагах сілавікоў павінна застацца менш добраахвотнікаў, якія гатовыя бескампрамісна і з усёй жорсткасцю бараніць існуючы палітычны рэжым<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|title=How Belarus’s ‘Cyber Partisans’ exposed secrets of Lukashenko’s crackdowns|website=The Washington Post|date=2021-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|archive-date=2021-11-11|access-date=2026-04-04}}</ref>. == Гісторыя і асноўныя акцыі == === Першыя акцыі (2020) === Сярод першых акцый групы ў верасні 2020 года былі ўзломы сайтаў [[Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]], нацыянальных латарэй, [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па падатках і зборах]], [[Беларуская валютна-фондавая біржа|Беларускай валютна-фондавай біржы]], дзяржзакупак і [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь|Генеральнай пракуратуры]]<ref name="Кіберпартизани">{{cite web|first=Андрей|last=Бродецкий|language=ru|url=https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|title=История Киберпартизаны против Лукашенко: как маленькая армия айтишников взламывает диктатуру|publisher={{нп3|ЛІГА.net|ЛІГА.net|uk|ЛІГА.net}}|date=2020-10-02|access-date=2021-09-06|archive-url=https://archive.today/20210906193110/https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|archive-date=6 верасня 2021|url-status=live}}</ref>. Таксама былі атрыманы базы даных супрацоўнікаў [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]], [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] і [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]], на падставе якіх была запушчана інтэрнэт-карта з адрасамі сілавікоў, якія ўдзельнічалі ў жорсткіх разгонах пратэстоўцаў. 26 верасня 2020 года былі ўзламаныя стрымы некалькіх дзяржаўных каналаў, па якім пусцілі ў эфір кадры жорсткага абыходжання сілавікоў з пратэстуючымі<ref name="Кіберпартизани" />. === Аперацыя «Спёка» і базы МУС (2021) === Найбольшую вядомасць групе дала аперацыя пад назвай «Спёка» ў ліпені 2021 года па ўзлому ўнутраных баз даных [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]]. Быў атрыманы доступ да персанальных даных супрацоўнікаў сілавых структур і чыноўнікаў [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. У прыватнасці, група прадэманстравала пашпартныя даныя старшыні [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] [[Іван Станіслававіч Тэртэль|Івана Тэртэля]], старшыні [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|ЦВК]] [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзіі Ярмошынай]], старшыні [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі]] [[Наталля Іванаўна Качанава|Наталлі Качанавай]] і былога прэзідэнта [[Кыргызстан|Кыргызстана]] [[Курманбек Бакіеў|Курманбека Бакіева]], які атрымаў беларускі пашпарт<ref name="seeking" />. Свабодныя эксперты ў галіне інфармацыйных тэхналогій і рэдакцыя канала «[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]» пацвердзілі сапраўднасць даных праз супастаўленне тэставых запытаў з рэальнымі людзьмі<ref name="seeking" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|title=Власти Беларуси в 14 раз занизили статистику смертности от ковида – анализ утечки, организованной "Киберпартизанами"|first=Андрей|last=Сошников|website=Настоящее Время|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210812162115/https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|archive-date=2021-08-12|access-date=2026-04-04}}</ref>. Аналагічнае расследаванне-пацвярджэнне правяла рэдакцыя «[[Deutsche Welle]]».<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|title="Киберпартизаны" взломали данные МВД. Что они рассказали DW – DW – 27.08.2021|website=dw.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210827220203/https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|archive-date=2021-08-27|access-date=2026-04-04}}</ref> У жніўні 2021 года была апублікавана маса праслушаных тэлефонных размоваў сілавікоў (каля двух мільёнаў хвілін), у тым ліку запісы, дзе міліцэйскае кіраўніцтва Мінска (сярод якіх начальнік мінскага АМАПу Мікалай Максімовіч і намеснік кіраўніка міліцыі Ігар Падвойскі) абмяркоўвала загады на выкарыстанне фізічнага гвалту і спецсродкаў<ref name="seeking" />. Сцвярджаецца пра атрыманне звестак ДАІ аб машынах «{{Comment|ціхароў|супрацоўнікі сілавых органаў без апазнавальных знакаў}}» і відэаматэрыялаў з міліцэйскіх нагрудных камер<ref name="DS">{{Cite web|last=Ballin|first=André|date=2021-08-27|title=Cyberpartisanen dokumentieren Folterbefehle in Belarus|url=https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20210827182250/https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|archive-date=2021-08-27|access-date=2021-08-27|publisher={{нп3|Der Standard|Der Standard|uk|Der Standard}}|language=de}}</ref>. === Дапамога Украіне (2022) === З пачаткам поўнамаштабнага [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]] кіберпартызаны пераарыентавалі частку сваіх намаганняў на карысць Украіны. Яны актыўна дапамагалі праводзіць бяспечную праверку і верыфікацыю беларускіх добраахвотнікаў (на прадмет супрацы са спецслужбамі і МУС), якія вырашылі далучыцца да [[Полк Каліноўскага|Палка Каліноўскага]]. === Узлом сайта Нацыянальнай бібліятэкі (2026) === 27 сакавіка 2026 года «Кіберпартызаны» здзейснілі кібератаку на афіцыйны сайт [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]], замяніўшы галоўную старонку банерам з віншаваннямі з Днём Волі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33718254.html|title=«Кібэрпартызаны» заявілі, што ўзламалі сайт Нацыянальнай бібліятэкі|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404143843/https://www.svaboda.org/a/33718254.html|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref>. Хоць атака насіла форму візуальнага [[Дэфейс|дэфейсу]], яна выклікала маштабныя і працяглыя тэхнічныя наступствы. Каб прадухіліць распаўсюджванне інцыдэнту, кіраўніцтва ўстановы цалкам выключыла ўласныя серверы, з-за чаго на працягу некалькіх тыдняў быў недаступны не толькі інтэрнэт у самім будынку, але і быў адрэзаны дыстанцыйны доступ да глабальных лічбавых архіваў для ўсіх чытачоў. Акцыя справакавала шквал крытыкі і глыбокую дыскусію ў беларускай грамадзянскай інтэлігенцыі, бо аб'ектам атакі стала не карная, а культурная ўстанова: * Навуковец [[Сяргей Бесараб]] асудзіў акцыю, адзначыўшы рызыку для электроннага каталога, падкрэсліўшы, што «дадзеныя належаць не Лукашэнку, а гісторыі і наступным пакаленням».<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|title=«Киберпартизаны» ответили на критику взлома сайта Национальной библиотеки|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260403203243/https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/391819|title=«Кіберпартызанаў» крытыкуюць за ўзлом сайта Нацбібліятэкі — бо цяпер не працуе каталог. Тыя адказалі|website=Наша Ніва|date=2026-04-01|access-date=2026-04-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Z-AqjtMXLTo|title="Гэта ж ня сайт ГУБАЗіКа". Навуковец крытыкуе «Кібэрпартызанаў» за ўзлом сайту Нацбібліятэкі|last=Свабода Premium|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> * Беларускі вікіпедыст [[Уладзіслаў Чаховіч]] выказаў абурэнне фактам паралізацыі канкрэтных рэсурсаў — «Зводнага электроннага каталога бібліятэк Беларусі» і анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях», страта доступу да якіх наўпрост спыняе пашырэнне беларускай культуры.<ref name=":0" /> * Паэтэса [[Ганна Комар]] параўнала гэты выпадак з катастрафічнай хакерскай атакай на Брытанскую бібліятэку 2023 года, дзе аднаўленне каталогаў расцягнулася на год.<ref name=":0" /> Асобныя прадстаўнікі апазіцыйных медыя ў адказ раскрытыкавалі заклапочанасць навукоўцаў. Журналісты [[Фёдар Паўлючэнка]] і [[Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў|Аляксандр Атрошчанкаў]] (ток-шоу выдання [[Reform.news]]) выступілі ў абарону хакераў: яны ў рэзкай і здзеклівай форме раскрытыкавалі заклапочаных навукоўцаў, абясцэніўшы значнасць страты доступу да каталогаў і абвінаваціўшы даследчыкаў у канфармізме перад рэжымам<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vrfBNkMWFwo|title=Исследователи критикуют Киберпартизан|last=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|date=2026-04-03|access-date=2026-04-04}}</ref>. Таксама на грамадскую крытыку адказалі і самі «Кіберпартызаны». Прадстаўнікі групы катэгарычна заявілі, што архівы, інфармацыя і базы даных ніякім чынам не пацярпелі і імі не ўзломваліся. Паводле іх словаў, адказнасць за фактычнае падзенне ўсіх бібліятэчных сэрвісаў нясуць выключна сістэмныя адміністратары, якія самастойна абрубілі сеткі праз паніку перад пратэсным плакатам. Атакоўцы параўналі свае дзеянні з вывешваннем улёткі на вонкавых дзвярах будынка: «Па аналогіі… нас спрабуюць абвінаваціць у падпале яе будынкаў і архіваў»<ref name=":1" />. Дадзенае апраўданне, тым не менш, не спыніла палеміку: крытыкі працягнулі сцвярджаць, што гульня з такімі далікатнымі аб'ектамі наносіць відавочны рэпутацыйны ўдар па дэмакратычным руху, бо правакаванне наступстваў было прадказальным і адразу выкарыстана праўладнымі структурамі супраць апазіцыі<ref name=":0" />, а грэблівае стаўленне і апраўданне атак на ключавыя рэсурсы культуры б'е не столькі па ўладзе, колькі ў першую чаргу наносіць велізарную шкоду падмурку беларускай нацыі і вынікам шматгадовай працы яе даследчыкаў.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392054|title=«Беларуская навука — выпаленая пустка, дзе адзіночкі спрабуюць стварыць нармальны свет для такіх, як вы». Чаховіч палемізуе з Паўлючэнкам|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404134721/https://nashaniva.com/392054|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> Пазней у выніку ціску грамадскасці і эскалацыі скандалу вакол каштоўнасці страчаных бібліятэчных каталогаў, Фёдар Паўлючэнка апублікаваў на партале Reform.news асобны зварот-калонку ў якім прынёс публічныя прабачэнні даследчыкам і навуковай супольнасці за сваю папярэднюю некарэктную рыторыку.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/fjodar-pa-ljuchjenka-prabachce-mjane-dasledchyki-za-sjo|title=Фёдар Паўлючэнка: Прабачце мяне, даследчыкі, за ўсё|first=Федор|last=Павлюченко|website=REFORM.news (ранее REFORM.by)|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> == Прававы статус і рэпрэсіі з боку рэжыму == Улады Беларусі прызналі высокую небяспеку групы з першых дзён яе стварэння. У лістападзе 2021 года МУС РБ прызнала групоўку «Кіберпартызаны» [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]].<ref>{{Cite web|url=https://novychas.by/|title=Цяпер і «Кібер-Партызаны». МУС прызнала яшчэ два тэлеграм-каналы экстрэмісцкімі|website=novychas.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021093818/https://novychas.by/hramadstva/cjaper-i-kiber-partyzany-mus-pryznala-jaszcze-d|archive-date=2021-10-21|access-date=2026-04-04}}</ref> Згодна з цякучым беларускім заканадаўствам, удзел ці падтрымка такога фарміравання наўпрост з'яўляецца цяжкім крымінальным злачынствам.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|title=БАЖ: Патрабуем спыніць практыку выкарыстання антыэкстрэмісцкага заканадаўства для абмежавання свабоды слова|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2021-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|archive-date=2021-12-22}}</ref> Неўзабаве пасля гэтага, у канцы лістапада 2021 года Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь надаў ініцыятыве афіцыйны статус «тэрарыстычнай арганізацыі»<ref>{{cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=281191|title=Вярхоўны суд прызнаў тэрарыстамі «Кіберпартызан» і яшчэ некалькі ініцыятываў|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-11-30|access-date=2022-01-11}}</ref>. Хакерам у выпадку затрымання пагражаюць найбольш цяжкія віды крымінальнага пакарання. == Гл. таксама == * [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Twitter|cpartisans|Беларускія кіберпартызаны}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:Хакерскія групоўкі і арганізацыі]] [[Катэгорыя:Партызанскія рухі]] erqcedsjwigtbjnt7qpz6wdah9n9f6o 5120803 5120795 2026-04-04T15:52:54Z 5120803 wikitext text/x-wiki '''Кіберпартызаны''' — група [[Хактывізм|хактывістаў]], якая ўтварылася ў верасні 2020 года на фоне дакументальна зарэгістраваных выпадкаў гвалту з боку [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|міліцыі]] супраць удзельнікаў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]] і паведамленняў пра выпадкі катаванняў у [[Ізалятар часовага ўтрымання|ізалятарах]]<ref name="seeking">{{Cite web|last=Owen|first=Elizabeth|last2=Soshnikov|first2=Andrei|last3=Andrejeva|first3=Marija|last4=Romaliiska|first4=Iryna|date=2021-08-04|title=Seeking Change, Anti-Lukashenka Hackers Seize Senior Belarusian Officials’ Personal Data|url=https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811122459/https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|archive-date=2021-08-11|access-date=2021-08-11|publisher=[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]|language=en|coauthors=Soshnikov, Andrei; Andrejeva, Marija; Romaliiska, Iryna}}</ref>. Заяўленай мэтай дзейнасці кіберпартызанаў з’яўляецца зрыў працы органаў бяспекі і іншых, якія падтрымліваюць фактычнае кіраванне [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. Атрыманыя кіберпартызанамі даныя прапануюць шырокі погляд на намаганні па здушэнні палітычнага іншадумства і могуць быць часткай патэнцыйных будучых судовых разлікаў за турэмныя тэрміны і іншыя злоўжыванні, якія былі шырока асуджаныя Захадам. У канчатковым рахунку, згодна з ідэяй групы, у шэрагах сілавікоў павінна застацца менш добраахвотнікаў, якія гатовыя бескампрамісна і з усёй жорсткасцю бараніць існуючы палітычны рэжым<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|title=How Belarus’s ‘Cyber Partisans’ exposed secrets of Lukashenko’s crackdowns|website=The Washington Post|date=2021-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|archive-date=2021-11-11|access-date=2026-04-04}}</ref>. == Гісторыя і асноўныя акцыі == === Першыя акцыі (2020) === Сярод першых акцый групы ў верасні 2020 года былі ўзломы сайтаў [[Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]], нацыянальных латарэй, [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па падатках і зборах]], [[Беларуская валютна-фондавая біржа|Беларускай валютна-фондавай біржы]], дзяржзакупак і [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь|Генеральнай пракуратуры]]<ref name="Кіберпартизани">{{cite web|first=Андрей|last=Бродецкий|language=ru|url=https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|title=История Киберпартизаны против Лукашенко: как маленькая армия айтишников взламывает диктатуру|publisher={{нп3|ЛІГА.net|ЛІГА.net|uk|ЛІГА.net}}|date=2020-10-02|access-date=2021-09-06|archive-url=https://archive.today/20210906193110/https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|archive-date=6 верасня 2021|url-status=live}}</ref>. Таксама былі атрыманы базы даных супрацоўнікаў [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]], [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] і [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]], на падставе якіх была запушчана інтэрнэт-карта з адрасамі сілавікоў, якія ўдзельнічалі ў жорсткіх разгонах пратэстоўцаў. 26 верасня 2020 года былі ўзламаныя стрымы некалькіх дзяржаўных каналаў, па якім пусцілі ў эфір кадры жорсткага абыходжання сілавікоў з пратэстуючымі<ref name="Кіберпартизани" />. === Аперацыя «Спёка» і базы МУС (2021) === Найбольшую вядомасць групе дала аперацыя пад назвай «Спёка» ў ліпені 2021 года па ўзлому ўнутраных баз даных [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]]. Быў атрыманы доступ да персанальных даных супрацоўнікаў сілавых структур і чыноўнікаў [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. У прыватнасці, група прадэманстравала пашпартныя даныя старшыні [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] [[Іван Станіслававіч Тэртэль|Івана Тэртэля]], старшыні [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|ЦВК]] [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзіі Ярмошынай]], старшыні [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі]] [[Наталля Іванаўна Качанава|Наталлі Качанавай]] і былога прэзідэнта [[Кыргызстан|Кыргызстана]] [[Курманбек Бакіеў|Курманбека Бакіева]], які атрымаў беларускі пашпарт<ref name="seeking" />. Свабодныя эксперты ў галіне інфармацыйных тэхналогій і рэдакцыя канала «[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]» пацвердзілі сапраўднасць даных праз супастаўленне тэставых запытаў з рэальнымі людзьмі<ref name="seeking" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|title=Власти Беларуси в 14 раз занизили статистику смертности от ковида – анализ утечки, организованной "Киберпартизанами"|first=Андрей|last=Сошников|website=Настоящее Время|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210812162115/https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|archive-date=2021-08-12|access-date=2026-04-04}}</ref>. Аналагічнае расследаванне-пацвярджэнне правяла рэдакцыя «[[Deutsche Welle]]».<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|title="Киберпартизаны" взломали данные МВД. Что они рассказали DW – DW – 27.08.2021|website=dw.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210827220203/https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|archive-date=2021-08-27|access-date=2026-04-04}}</ref> У жніўні 2021 года была апублікавана маса праслушаных тэлефонных размоваў сілавікоў (каля двух мільёнаў хвілін), у тым ліку запісы, дзе міліцэйскае кіраўніцтва Мінска (сярод якіх начальнік мінскага АМАПу Мікалай Максімовіч і намеснік кіраўніка міліцыі Ігар Падвойскі) абмяркоўвала загады на выкарыстанне фізічнага гвалту і спецсродкаў<ref name="seeking" />. Сцвярджаецца пра атрыманне звестак ДАІ аб машынах «{{Comment|ціхароў|супрацоўнікі сілавых органаў без апазнавальных знакаў}}» і відэаматэрыялаў з міліцэйскіх нагрудных камер<ref name="DS">{{Cite web|last=Ballin|first=André|date=2021-08-27|title=Cyberpartisanen dokumentieren Folterbefehle in Belarus|url=https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20210827182250/https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|archive-date=2021-08-27|access-date=2021-08-27|publisher={{нп3|Der Standard|Der Standard|uk|Der Standard}}|language=de}}</ref>. === Дапамога Украіне (2022) === З пачаткам поўнамаштабнага [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]] кіберпартызаны пераарыентавалі частку сваіх намаганняў на карысць Украіны. Яны актыўна дапамагалі праводзіць бяспечную праверку і верыфікацыю беларускіх добраахвотнікаў (на прадмет супрацы са спецслужбамі і МУС), якія вырашылі далучыцца да [[Полк Каліноўскага|Палка Каліноўскага]]. === Узлом сайта Нацыянальнай бібліятэкі (2026) === 27 сакавіка 2026 года «Кіберпартызаны» здзейснілі кібератаку на афіцыйны сайт [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]], замяніўшы галоўную старонку банерам з віншаваннямі з Днём Волі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33718254.html|title=«Кібэрпартызаны» заявілі, што ўзламалі сайт Нацыянальнай бібліятэкі|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404143843/https://www.svaboda.org/a/33718254.html|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref>. Хоць атака насіла форму візуальнага [[Дэфейс|дэфейсу]], яна выклікала маштабныя і працяглыя тэхнічныя наступствы. Каб прадухіліць распаўсюджванне інцыдэнту, кіраўніцтва ўстановы цалкам выключыла ўласныя серверы, з-за чаго на працягу некалькіх тыдняў быў недаступны не толькі інтэрнэт у самім будынку, але і быў адрэзаны дыстанцыйны доступ да глабальных лічбавых архіваў для ўсіх чытачоў. Акцыя справакавала шквал крытыкі і глыбокую дыскусію ў беларускай грамадзянскай інтэлігенцыі, бо аб'ектам атакі стала не карная, а культурная ўстанова: * Навуковец [[Сяргей Бесараб]] асудзіў акцыю, адзначыўшы рызыку для электроннага каталога, падкрэсліўшы, што «дадзеныя належаць не Лукашэнку, а гісторыі і наступным пакаленням».<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|title=«Киберпартизаны» ответили на критику взлома сайта Национальной библиотеки|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260403203243/https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/391819|title=«Кіберпартызанаў» крытыкуюць за ўзлом сайта Нацбібліятэкі — бо цяпер не працуе каталог. Тыя адказалі|website=Наша Ніва|date=2026-04-01|access-date=2026-04-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Z-AqjtMXLTo|title="Гэта ж ня сайт ГУБАЗіКа". Навуковец крытыкуе «Кібэрпартызанаў» за ўзлом сайту Нацбібліятэкі|last=Свабода Premium|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> * Беларускі вікіпедыст [[Уладзіслаў Чаховіч]] выказаў абурэнне фактам паралізацыі канкрэтных рэсурсаў — «Зводнага электроннага каталога бібліятэк Беларусі» і анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях», страта доступу да якіх наўпрост спыняе пашырэнне беларускай культуры.<ref name=":0" /> * Паэтэса [[Ганна Комар]] параўнала гэты выпадак з катастрафічнай хакерскай атакай на Брытанскую бібліятэку 2023 года, дзе аднаўленне каталогаў расцягнулася на год.<ref name=":0" /> Асобныя прадстаўнікі апазіцыйных медыя ў адказ раскрытыкавалі заклапочанасць навукоўцаў. Журналісты [[Фёдар Паўлючэнка]] і [[Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў|Аляксандр Атрошчанкаў]] (ток-шоу выдання [[Reform.news]]) выступілі ў абарону хакераў: яны ў рэзкай і здзеклівай форме раскрытыкавалі заклапочаных навукоўцаў, абясцэніўшы значнасць страты доступу да каталогаў і абвінаваціўшы даследчыкаў у канфармізме перад рэжымам<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vrfBNkMWFwo|title=Исследователи критикуют Киберпартизан|last=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|date=2026-04-03|access-date=2026-04-04}}</ref>. Таксама на грамадскую крытыку адказалі і самі «Кіберпартызаны». Прадстаўнікі групы катэгарычна заявілі, што архівы, інфармацыя і базы даных ніякім чынам не пацярпелі і імі не ўзломваліся. Паводле іх словаў, адказнасць за фактычнае падзенне ўсіх бібліятэчных сэрвісаў нясуць выключна сістэмныя адміністратары, якія самастойна абрубілі сеткі праз паніку перад пратэсным плакатам. Атакоўцы параўналі свае дзеянні з вывешваннем улёткі на вонкавых дзвярах будынка: «Па аналогіі… нас спрабуюць абвінаваціць у падпале яе будынкаў і архіваў»<ref name=":1" />. Дадзенае апраўданне, тым не менш, не спыніла палеміку: крытыкі працягнулі сцвярджаць, што гульня з такімі далікатнымі аб'ектамі наносіць відавочны рэпутацыйны ўдар па дэмакратычным руху, бо правакаванне наступстваў было прадказальным і адразу выкарыстана праўладнымі структурамі супраць апазіцыі<ref name=":0" />, а грэблівае стаўленне і апраўданне атак на ключавыя рэсурсы культуры б'е не столькі па ўладзе, колькі ў першую чаргу наносіць велізарную шкоду падмурку беларускай нацыі і вынікам шматгадовай працы яе даследчыкаў.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392054|title=«Беларуская навука — выпаленая пустка, дзе адзіночкі спрабуюць стварыць нармальны свет для такіх, як вы». Чаховіч палемізуе з Паўлючэнкам|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404134721/https://nashaniva.com/392054|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> Пазней у выніку ціску грамадскасці і эскалацыі скандалу вакол каштоўнасці страчаных бібліятэчных каталогаў, Фёдар Паўлючэнка апублікаваў на партале Reform.news асобны зварот-калонку ў якім прынёс публічныя прабачэнні даследчыкам і навуковай супольнасці за сваю папярэднюю некарэктную рыторыку.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/fjodar-pa-ljuchjenka-prabachce-mjane-dasledchyki-za-sjo|title=Фёдар Паўлючэнка: Прабачце мяне, даследчыкі, за ўсё|first=Федор|last=Павлюченко|website=REFORM.news (ранее REFORM.by)|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|archive-date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404155115/https://reform.news/fjodar-pa-ljuchjenka-prabachce-mjane-dasledchyki-za-sjo}}</ref> == Прававы статус і рэпрэсіі з боку рэжыму == Улады Беларусі прызналі высокую небяспеку групы з першых дзён яе стварэння. У лістападзе 2021 года МУС РБ прызнала групоўку «Кіберпартызаны» [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]].<ref>{{Cite web|url=https://novychas.by/|title=Цяпер і «Кібер-Партызаны». МУС прызнала яшчэ два тэлеграм-каналы экстрэмісцкімі|website=novychas.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021093818/https://novychas.by/hramadstva/cjaper-i-kiber-partyzany-mus-pryznala-jaszcze-d|archive-date=2021-10-21|access-date=2026-04-04}}</ref> Згодна з цякучым беларускім заканадаўствам, удзел ці падтрымка такога фарміравання наўпрост з'яўляецца цяжкім крымінальным злачынствам.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|title=БАЖ: Патрабуем спыніць практыку выкарыстання антыэкстрэмісцкага заканадаўства для абмежавання свабоды слова|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2021-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|archive-date=2021-12-22}}</ref> Неўзабаве пасля гэтага, у канцы лістапада 2021 года Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь надаў ініцыятыве афіцыйны статус «тэрарыстычнай арганізацыі»<ref>{{cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=281191|title=Вярхоўны суд прызнаў тэрарыстамі «Кіберпартызан» і яшчэ некалькі ініцыятываў|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-11-30|access-date=2022-01-11}}</ref>. Хакерам у выпадку затрымання пагражаюць найбольш цяжкія віды крымінальнага пакарання. == Гл. таксама == * [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Twitter|cpartisans|Беларускія кіберпартызаны}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:Хакерскія групоўкі і арганізацыі]] [[Катэгорыя:Партызанскія рухі]] nrzb0kotennj7tz27f5e0ft6i1h3zsu 5120805 5120803 2026-04-04T15:53:54Z 5120805 wikitext text/x-wiki '''Кіберпартызаны''' — група [[Хактывізм|хактывістаў]], якая ўтварылася ў верасні 2020 года на фоне дакументальна зарэгістраваных выпадкаў гвалту з боку [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|міліцыі]] супраць удзельнікаў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]] і паведамленняў пра выпадкі катаванняў у [[Ізалятар часовага ўтрымання|ізалятарах]]<ref name="seeking">{{Cite web|last=Owen|first=Elizabeth|last2=Soshnikov|first2=Andrei|last3=Andrejeva|first3=Marija|last4=Romaliiska|first4=Iryna|date=2021-08-04|title=Seeking Change, Anti-Lukashenka Hackers Seize Senior Belarusian Officials’ Personal Data|url=https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811122459/https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|archive-date=2021-08-11|access-date=2021-08-11|publisher=[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]|language=en|coauthors=Soshnikov, Andrei; Andrejeva, Marija; Romaliiska, Iryna}}</ref>. Заяўленай мэтай дзейнасці кіберпартызанаў з’яўляецца зрыў працы органаў бяспекі і іншых, якія падтрымліваюць фактычнае кіраванне [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. Атрыманыя кіберпартызанамі даныя прапануюць шырокі погляд на намаганні па здушэнні палітычнага іншадумства і могуць быць часткай патэнцыйных будучых судовых разлікаў за турэмныя тэрміны і іншыя злоўжыванні, якія былі шырока асуджаныя Захадам. У канчатковым рахунку, згодна з ідэяй групы, у шэрагах сілавікоў павінна застацца менш добраахвотнікаў, якія гатовыя бескампрамісна і з усёй жорсткасцю бараніць існуючы палітычны рэжым<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|title=How Belarus’s ‘Cyber Partisans’ exposed secrets of Lukashenko’s crackdowns|website=The Washington Post|date=2021-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|archive-date=2021-11-11|access-date=2026-04-04}}</ref>. == Гісторыя і асноўныя акцыі == === Першыя акцыі (2020) === Сярод першых акцый групы ў верасні 2020 года былі ўзломы сайтаў [[Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]], нацыянальных латарэй, [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па падатках і зборах]], [[Беларуская валютна-фондавая біржа|Беларускай валютна-фондавай біржы]], дзяржзакупак і [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь|Генеральнай пракуратуры]]<ref name="Кіберпартизани">{{cite web|first=Андрей|last=Бродецкий|language=ru|url=https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|title=История Киберпартизаны против Лукашенко: как маленькая армия айтишников взламывает диктатуру|publisher={{нп3|ЛІГА.net|ЛІГА.net|uk|ЛІГА.net}}|date=2020-10-02|access-date=2021-09-06|archive-url=https://archive.today/20210906193110/https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|archive-date=6 верасня 2021|url-status=live}}</ref>. Таксама былі атрыманы базы даных супрацоўнікаў [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]], [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] і [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]], на падставе якіх была запушчана інтэрнэт-карта з адрасамі сілавікоў, якія ўдзельнічалі ў жорсткіх разгонах пратэстоўцаў. 26 верасня 2020 года былі ўзламаныя стрымы некалькіх дзяржаўных каналаў, па якім пусцілі ў эфір кадры жорсткага абыходжання сілавікоў з пратэстуючымі<ref name="Кіберпартизани" />. === Аперацыя «Спёка» і базы МУС (2021) === Найбольшую вядомасць групе дала аперацыя пад назвай «Спёка» ў ліпені 2021 года па ўзлому ўнутраных баз даных [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]]. Быў атрыманы доступ да персанальных даных супрацоўнікаў сілавых структур і чыноўнікаў [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. У прыватнасці, група прадэманстравала пашпартныя даныя старшыні [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] [[Іван Станіслававіч Тэртэль|Івана Тэртэля]], старшыні [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|ЦВК]] [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзіі Ярмошынай]], старшыні [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі]] [[Наталля Іванаўна Качанава|Наталлі Качанавай]] і былога прэзідэнта [[Кыргызстан|Кыргызстана]] [[Курманбек Бакіеў|Курманбека Бакіева]], які атрымаў беларускі пашпарт<ref name="seeking" />. Свабодныя эксперты ў галіне інфармацыйных тэхналогій і рэдакцыя канала «[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]» пацвердзілі сапраўднасць даных праз супастаўленне тэставых запытаў з рэальнымі людзьмі<ref name="seeking" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|title=Власти Беларуси в 14 раз занизили статистику смертности от ковида – анализ утечки, организованной "Киберпартизанами"|first=Андрей|last=Сошников|website=Настоящее Время|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210812162115/https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|archive-date=2021-08-12|access-date=2026-04-04}}</ref>. Аналагічнае расследаванне-пацвярджэнне правяла рэдакцыя «[[Deutsche Welle]]».<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|title="Киберпартизаны" взломали данные МВД. Что они рассказали DW – DW – 27.08.2021|website=dw.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210827220203/https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|archive-date=2021-08-27|access-date=2026-04-04}}</ref> У жніўні 2021 года была апублікавана маса праслушаных тэлефонных размоваў сілавікоў (каля двух мільёнаў хвілін), у тым ліку запісы, дзе міліцэйскае кіраўніцтва Мінска (сярод якіх начальнік мінскага АМАПу Мікалай Максімовіч і намеснік кіраўніка міліцыі Ігар Падвойскі) абмяркоўвала загады на выкарыстанне фізічнага гвалту і спецсродкаў<ref name="seeking" />. Сцвярджаецца пра атрыманне звестак ДАІ аб машынах «{{Comment|ціхароў|супрацоўнікі сілавых органаў без апазнавальных знакаў}}» і відэаматэрыялаў з міліцэйскіх нагрудных камер<ref name="DS">{{Cite web|last=Ballin|first=André|date=2021-08-27|title=Cyberpartisanen dokumentieren Folterbefehle in Belarus|url=https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20210827182250/https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|archive-date=2021-08-27|access-date=2021-08-27|publisher={{нп3|Der Standard|Der Standard|uk|Der Standard}}|language=de}}</ref>. === Дапамога Украіне (2022) === З пачаткам поўнамаштабнага [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]] кіберпартызаны пераарыентавалі частку сваіх намаганняў на карысць Украіны. Яны актыўна дапамагалі праводзіць бяспечную праверку і верыфікацыю беларускіх добраахвотнікаў (на прадмет супрацы са спецслужбамі і МУС), якія вырашылі далучыцца да [[Полк Каліноўскага|Палка Каліноўскага]]. === Узлом сайта Нацыянальнай бібліятэкі (2026) === 27 сакавіка 2026 года «Кіберпартызаны» здзейснілі кібератаку на афіцыйны сайт [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]], замяніўшы галоўную старонку банерам з віншаваннямі з Днём Волі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33718254.html|title=«Кібэрпартызаны» заявілі, што ўзламалі сайт Нацыянальнай бібліятэкі|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404143843/https://www.svaboda.org/a/33718254.html|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref>. Хоць атака насіла форму візуальнага [[Дэфейс|дэфейсу]], яна выклікала маштабныя і працяглыя тэхнічныя наступствы. Каб прадухіліць распаўсюджванне інцыдэнту, кіраўніцтва ўстановы цалкам выключыла ўласныя серверы, з-за чаго на працягу некалькіх тыдняў быў недаступны не толькі інтэрнэт у самім будынку, але і быў адрэзаны дыстанцыйны доступ да глабальных лічбавых архіваў для ўсіх чытачоў. Акцыя справакавала шквал крытыкі і глыбокую дыскусію ў беларускай грамадзянскай інтэлігенцыі, бо аб'ектам атакі стала не карная, а культурная ўстанова: * Навуковец [[Сяргей Бесараб]] асудзіў акцыю, адзначыўшы рызыку для электроннага каталога, падкрэсліўшы, што «дадзеныя належаць не Лукашэнку, а гісторыі і наступным пакаленням».<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|title=«Киберпартизаны» ответили на критику взлома сайта Национальной библиотеки|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260403203243/https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/391819|title=«Кіберпартызанаў» крытыкуюць за ўзлом сайта Нацбібліятэкі — бо цяпер не працуе каталог. Тыя адказалі|website=Наша Ніва|date=2026-04-01|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Z-AqjtMXLTo|title="Гэта ж ня сайт ГУБАЗіКа". Навуковец крытыкуе «Кібэрпартызанаў» за ўзлом сайту Нацбібліятэкі|last=Свабода Premium|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> * Беларускі вікіпедыст [[Уладзіслаў Чаховіч]] выказаў абурэнне фактам паралізацыі канкрэтных рэсурсаў — «Зводнага электроннага каталога бібліятэк Беларусі» і анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях», страта доступу да якіх наўпрост спыняе пашырэнне беларускай культуры.<ref name=":0" /> * Паэтэса [[Ганна Комар]] параўнала гэты выпадак з катастрафічнай хакерскай атакай на Брытанскую бібліятэку 2023 года, дзе аднаўленне каталогаў расцягнулася на год.<ref name=":0" /> Асобныя прадстаўнікі апазіцыйных медыя ў адказ раскрытыкавалі заклапочанасць навукоўцаў. Журналісты [[Фёдар Паўлючэнка]] і [[Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў|Аляксандр Атрошчанкаў]] (ток-шоу выдання [[Reform.news]]) выступілі ў абарону хакераў: яны ў рэзкай і здзеклівай форме раскрытыкавалі заклапочаных навукоўцаў, абясцэніўшы значнасць страты доступу да каталогаў і абвінаваціўшы даследчыкаў у канфармізме перад рэжымам<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vrfBNkMWFwo|title=Исследователи критикуют Киберпартизан|last=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|date=2026-04-03|access-date=2026-04-04}}</ref>. Таксама на грамадскую крытыку адказалі і самі «Кіберпартызаны». Прадстаўнікі групы катэгарычна заявілі, што архівы, інфармацыя і базы даных ніякім чынам не пацярпелі і імі не ўзломваліся. Паводле іх словаў, адказнасць за фактычнае падзенне ўсіх бібліятэчных сэрвісаў нясуць выключна сістэмныя адміністратары, якія самастойна абрубілі сеткі праз паніку перад пратэсным плакатам. Атакоўцы параўналі свае дзеянні з вывешваннем улёткі на вонкавых дзвярах будынка: «Па аналогіі… нас спрабуюць абвінаваціць у падпале яе будынкаў і архіваў»<ref name=":1" />. Дадзенае апраўданне, тым не менш, не спыніла палеміку: крытыкі працягнулі сцвярджаць, што гульня з такімі далікатнымі аб'ектамі наносіць відавочны рэпутацыйны ўдар па дэмакратычным руху, бо правакаванне наступстваў было прадказальным і адразу выкарыстана праўладнымі структурамі супраць апазіцыі<ref name=":0" />, а грэблівае стаўленне і апраўданне атак на ключавыя рэсурсы культуры б'е не столькі па ўладзе, колькі ў першую чаргу наносіць велізарную шкоду падмурку беларускай нацыі і вынікам шматгадовай працы яе даследчыкаў.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392054|title=«Беларуская навука — выпаленая пустка, дзе адзіночкі спрабуюць стварыць нармальны свет для такіх, як вы». Чаховіч палемізуе з Паўлючэнкам|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404134721/https://nashaniva.com/392054|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":2" /> Пазней у выніку ціску грамадскасці і эскалацыі скандалу вакол каштоўнасці страчаных бібліятэчных каталогаў, Фёдар Паўлючэнка апублікаваў на партале Reform.news асобны зварот-калонку ў якім прынёс публічныя прабачэнні даследчыкам і навуковай супольнасці за сваю папярэднюю некарэктную рыторыку.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/fjodar-pa-ljuchjenka-prabachce-mjane-dasledchyki-za-sjo|title=Фёдар Паўлючэнка: Прабачце мяне, даследчыкі, за ўсё|first=Федор|last=Павлюченко|website=REFORM.news (ранее REFORM.by)|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|archive-date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404155115/https://reform.news/fjodar-pa-ljuchjenka-prabachce-mjane-dasledchyki-za-sjo}}</ref> == Прававы статус і рэпрэсіі з боку рэжыму == Улады Беларусі прызналі высокую небяспеку групы з першых дзён яе стварэння. У лістападзе 2021 года МУС РБ прызнала групоўку «Кіберпартызаны» [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]].<ref>{{Cite web|url=https://novychas.by/|title=Цяпер і «Кібер-Партызаны». МУС прызнала яшчэ два тэлеграм-каналы экстрэмісцкімі|website=novychas.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021093818/https://novychas.by/hramadstva/cjaper-i-kiber-partyzany-mus-pryznala-jaszcze-d|archive-date=2021-10-21|access-date=2026-04-04}}</ref> Згодна з цякучым беларускім заканадаўствам, удзел ці падтрымка такога фарміравання наўпрост з'яўляецца цяжкім крымінальным злачынствам.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|title=БАЖ: Патрабуем спыніць практыку выкарыстання антыэкстрэмісцкага заканадаўства для абмежавання свабоды слова|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2021-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|archive-date=2021-12-22}}</ref> Неўзабаве пасля гэтага, у канцы лістапада 2021 года Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь надаў ініцыятыве афіцыйны статус «тэрарыстычнай арганізацыі»<ref>{{cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=281191|title=Вярхоўны суд прызнаў тэрарыстамі «Кіберпартызан» і яшчэ некалькі ініцыятываў|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-11-30|access-date=2022-01-11}}</ref>. Хакерам у выпадку затрымання пагражаюць найбольш цяжкія віды крымінальнага пакарання. == Гл. таксама == * [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Twitter|cpartisans|Беларускія кіберпартызаны}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:Хакерскія групоўкі і арганізацыі]] [[Катэгорыя:Партызанскія рухі]] ju4o9zllc6bx6ps4g3a7vpfxueuzxjc 5120806 5120805 2026-04-04T16:01:38Z 5120806 wikitext text/x-wiki '''Кіберпартызаны''' — група [[Хактывізм|хактывістаў]], якая ўтварылася ў верасні 2020 года на фоне дакументальна зарэгістраваных выпадкаў гвалту з боку [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|міліцыі]] супраць удзельнікаў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]] і паведамленняў пра выпадкі катаванняў у [[Ізалятар часовага ўтрымання|ізалятарах]]<ref name="seeking">{{Cite web|last=Owen|first=Elizabeth|last2=Soshnikov|first2=Andrei|last3=Andrejeva|first3=Marija|last4=Romaliiska|first4=Iryna|date=2021-08-04|title=Seeking Change, Anti-Lukashenka Hackers Seize Senior Belarusian Officials’ Personal Data|url=https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811122459/https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|archive-date=2021-08-11|access-date=2021-08-11|publisher=[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]|language=en|coauthors=Soshnikov, Andrei; Andrejeva, Marija; Romaliiska, Iryna}}</ref>. Заяўленай мэтай дзейнасці кіберпартызанаў з’яўляецца зрыў працы органаў бяспекі і іншых, якія падтрымліваюць фактычнае кіраванне [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. Атрыманыя кіберпартызанамі даныя прапануюць шырокі погляд на намаганні па здушэнні палітычнага іншадумства і могуць быць часткай патэнцыйных будучых судовых разлікаў за турэмныя тэрміны і іншыя злоўжыванні, якія былі шырока асуджаныя Захадам. У канчатковым рахунку, згодна з ідэяй групы, у шэрагах сілавікоў павінна застацца менш добраахвотнікаў, якія гатовыя бескампрамісна і з усёй жорсткасцю бараніць існуючы палітычны рэжым<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|title=How Belarus’s ‘Cyber Partisans’ exposed secrets of Lukashenko’s crackdowns|website=The Washington Post|date=2021-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|archive-date=2021-11-11|access-date=2026-04-04}}</ref>. == Гісторыя і асноўныя акцыі == === Першыя акцыі (2020) === Сярод першых акцый групы ў верасні 2020 года былі ўзломы сайтаў [[Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]], нацыянальных латарэй, [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па падатках і зборах]], [[Беларуская валютна-фондавая біржа|Беларускай валютна-фондавай біржы]], дзяржзакупак і [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь|Генеральнай пракуратуры]]<ref name="Кіберпартизани">{{cite web|first=Андрей|last=Бродецкий|language=ru|url=https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|title=История Киберпартизаны против Лукашенко: как маленькая армия айтишников взламывает диктатуру|publisher={{нп3|ЛІГА.net|ЛІГА.net|uk|ЛІГА.net}}|date=2020-10-02|access-date=2021-09-06|archive-url=https://archive.today/20210906193110/https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|archive-date=6 верасня 2021|url-status=live}}</ref>. Таксама былі атрыманы базы даных супрацоўнікаў [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]], [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] і [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]], на падставе якіх была запушчана інтэрнэт-карта з адрасамі сілавікоў, якія ўдзельнічалі ў жорсткіх разгонах пратэстоўцаў. 26 верасня 2020 года былі ўзламаныя стрымы некалькіх дзяржаўных каналаў, па якім пусцілі ў эфір кадры жорсткага абыходжання сілавікоў з пратэстуючымі<ref name="Кіберпартизани" />. === Аперацыя «Спёка» і базы МУС (2021) === Найбольшую вядомасць групе дала аперацыя пад назвай «Спёка» ў ліпені 2021 года па ўзлому ўнутраных баз даных [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]]. Быў атрыманы доступ да персанальных даных супрацоўнікаў сілавых структур і чыноўнікаў [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. У прыватнасці, група прадэманстравала пашпартныя даныя старшыні [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] [[Іван Станіслававіч Тэртэль|Івана Тэртэля]], старшыні [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|ЦВК]] [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзіі Ярмошынай]], старшыні [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі]] [[Наталля Іванаўна Качанава|Наталлі Качанавай]] і былога прэзідэнта [[Кыргызстан|Кыргызстана]] [[Курманбек Бакіеў|Курманбека Бакіева]], які атрымаў беларускі пашпарт<ref name="seeking" />. Свабодныя эксперты ў галіне інфармацыйных тэхналогій і рэдакцыя канала «[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]» пацвердзілі сапраўднасць даных праз супастаўленне тэставых запытаў з рэальнымі людзьмі<ref name="seeking" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|title=Власти Беларуси в 14 раз занизили статистику смертности от ковида – анализ утечки, организованной "Киберпартизанами"|first=Андрей|last=Сошников|website=Настоящее Время|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210812162115/https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|archive-date=2021-08-12|access-date=2026-04-04}}</ref>. Аналагічнае расследаванне-пацвярджэнне правяла рэдакцыя «[[Deutsche Welle]]».<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|title="Киберпартизаны" взломали данные МВД. Что они рассказали DW – DW – 27.08.2021|website=dw.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210827220203/https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|archive-date=2021-08-27|access-date=2026-04-04}}</ref> У жніўні 2021 года была апублікавана маса праслушаных тэлефонных размоваў сілавікоў (каля двух мільёнаў хвілін), у тым ліку запісы, дзе міліцэйскае кіраўніцтва Мінска (сярод якіх начальнік мінскага АМАПу Мікалай Максімовіч і намеснік кіраўніка міліцыі Ігар Падвойскі) абмяркоўвала загады на выкарыстанне фізічнага гвалту і спецсродкаў<ref name="seeking" />. Сцвярджаецца пра атрыманне звестак ДАІ аб машынах «{{Comment|ціхароў|супрацоўнікі сілавых органаў без апазнавальных знакаў}}» і відэаматэрыялаў з міліцэйскіх нагрудных камер<ref name="DS">{{Cite web|last=Ballin|first=André|date=2021-08-27|title=Cyberpartisanen dokumentieren Folterbefehle in Belarus|url=https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20210827182250/https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|archive-date=2021-08-27|access-date=2021-08-27|publisher={{нп3|Der Standard|Der Standard|uk|Der Standard}}|language=de}}</ref>. === Дапамога Украіне (2022) === З пачаткам поўнамаштабнага [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]] кіберпартызаны пераарыентавалі частку сваіх намаганняў на карысць Украіны. Яны актыўна дапамагалі праводзіць бяспечную праверку і верыфікацыю беларускіх добраахвотнікаў (на прадмет супрацы са спецслужбамі і МУС), якія вырашылі далучыцца да [[Полк Каліноўскага|Палка Каліноўскага]]. === Узлом сайта Нацыянальнай бібліятэкі (2026) === 27 сакавіка 2026 года «Кіберпартызаны» здзейснілі кібератаку на афіцыйны сайт [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]], замяніўшы галоўную старонку банерам з віншаваннямі з Днём Волі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33718254.html|title=«Кібэрпартызаны» заявілі, што ўзламалі сайт Нацыянальнай бібліятэкі|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404143843/https://www.svaboda.org/a/33718254.html|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref>. Хоць атака насіла форму візуальнага [[Дэфейс|дэфейсу]], яна выклікала маштабныя і працяглыя тэхнічныя наступствы. Каб прадухіліць распаўсюджванне інцыдэнту, кіраўніцтва ўстановы цалкам выключыла ўласныя серверы, з-за чаго на працягу некалькіх тыдняў быў недаступны не толькі інтэрнэт у самім будынку, але і быў адрэзаны дыстанцыйны доступ да глабальных лічбавых архіваў для ўсіх чытачоў. Акцыя справакавала шквал крытыкі і глыбокую дыскусію ў беларускай грамадзянскай інтэлігенцыі, бо аб'ектам атакі стала не карная, а культурная ўстанова: * Навуковец [[Сяргей Бесараб]] асудзіў акцыю, адзначыўшы рызыку для электроннага каталога, падкрэсліўшы, што «дадзеныя належаць не Лукашэнку, а гісторыі і наступным пакаленням».<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|title=«Киберпартизаны» ответили на критику взлома сайта Национальной библиотеки|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260403203243/https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/391819|title=«Кіберпартызанаў» крытыкуюць за ўзлом сайта Нацбібліятэкі — бо цяпер не працуе каталог. Тыя адказалі|website=Наша Ніва|date=2026-04-01|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Z-AqjtMXLTo|title="Гэта ж ня сайт ГУБАЗіКа". Навуковец крытыкуе «Кібэрпартызанаў» за ўзлом сайту Нацбібліятэкі|last=Свабода Premium|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> * Беларускі вікіпедыст [[Уладзіслаў Чаховіч]] выказаў абурэнне фактам паралізацыі канкрэтных рэсурсаў — «Зводнага электроннага каталога бібліятэк Беларусі» і анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях», страта доступу да якіх наўпрост спыняе пашырэнне беларускай культуры.<ref name=":0" /> * Паэтэса [[Ганна Комар]] параўнала гэты выпадак з катастрафічнай хакерскай атакай на Брытанскую бібліятэку 2023 года, дзе аднаўленне каталогаў расцягнулася на год.<ref name=":0" /> Асобныя прадстаўнікі апазіцыйных медыя ў адказ раскрытыкавалі заклапочанасць навукоўцаў. Журналісты [[Фёдар Паўлючэнка]] і [[Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў|Аляксандр Атрошчанкаў]] (ток-шоу выдання [[Reform.news]]) выступілі ў абарону хакераў: яны ў рэзкай і здзеклівай форме раскрытыкавалі заклапочаных навукоўцаў, абясцэніўшы значнасць страты доступу да каталогаў і абвінаваціўшы даследчыкаў у канфармізме перад рэжымам<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vrfBNkMWFwo|title=Исследователи критикуют Киберпартизан|last=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|date=2026-04-03|access-date=2026-04-04}}</ref>. Таксама на грамадскую крытыку адказалі і самі «Кіберпартызаны». Прадстаўнікі групы катэгарычна заявілі, што архівы, інфармацыя і базы даных ніякім чынам не пацярпелі і імі не ўзломваліся. Паводле іх словаў, адказнасць за фактычнае падзенне ўсіх бібліятэчных сэрвісаў нясуць выключна сістэмныя адміністратары, якія самастойна абрубілі сеткі праз паніку перад пратэсным плакатам. Атакоўцы параўналі свае дзеянні з вывешваннем улёткі на вонкавых дзвярах будынка: «Па аналогіі… нас спрабуюць абвінаваціць у падпале яе будынкаў і архіваў»<ref name=":1" />. Дадзенае апраўданне, тым не менш, не спыніла палеміку: крытыкі працягнулі сцвярджаць, што гульня з такімі далікатнымі аб'ектамі наносіць відавочны рэпутацыйны ўдар па дэмакратычным руху, бо правакаванне наступстваў было прадказальным і адразу выкарыстана праўладнымі структурамі супраць апазіцыі<ref name=":0" />, а грэблівае стаўленне і апраўданне атак на ключавыя рэсурсы культуры б'е не столькі па ўладзе, колькі ў першую чаргу наносіць велізарную шкоду падмурку беларускай нацыі і вынікам шматгадовай працы яе даследчыкаў.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392054|title=«Беларуская навука — выпаленая пустка, дзе адзіночкі спрабуюць стварыць нармальны свет для такіх, як вы». Чаховіч палемізуе з Паўлючэнкам|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404134721/https://nashaniva.com/392054|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":2" /> Пазней у выніку ціску грамадскасці і эскалацыі скандалу вакол каштоўнасці страчаных бібліятэчных каталогаў, Фёдар Паўлючэнка апублікаваў на партале Reform.news асобны зварот-калонку ў якім прынёс публічныя прабачэнні даследчыкам і навуковай супольнасці за сваю папярэднюю некарэктную рыторыку.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/fjodar-pa-ljuchjenka-prabachce-mjane-dasledchyki-za-sjo|title=Фёдар Паўлючэнка: Прабачце мяне, даследчыкі, за ўсё|first=Федор|last=Павлюченко|website=REFORM.news (ранее REFORM.by)|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|archive-date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404155115/https://reform.news/fjodar-pa-ljuchjenka-prabachce-mjane-dasledchyki-za-sjo}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392068|title=«Прабачце мне, даследчыкі, за ўсё». Фёдар Паўлючэнка адказаў Уладзіславу Чаховічу|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404155936/https://nashaniva.com/392068|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> == Прававы статус і рэпрэсіі з боку рэжыму == Улады Беларусі прызналі высокую небяспеку групы з першых дзён яе стварэння. У лістападзе 2021 года МУС РБ прызнала групоўку «Кіберпартызаны» [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]].<ref>{{Cite web|url=https://novychas.by/|title=Цяпер і «Кібер-Партызаны». МУС прызнала яшчэ два тэлеграм-каналы экстрэмісцкімі|website=novychas.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021093818/https://novychas.by/hramadstva/cjaper-i-kiber-partyzany-mus-pryznala-jaszcze-d|archive-date=2021-10-21|access-date=2026-04-04}}</ref> Згодна з цякучым беларускім заканадаўствам, удзел ці падтрымка такога фарміравання наўпрост з'яўляецца цяжкім крымінальным злачынствам.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|title=БАЖ: Патрабуем спыніць практыку выкарыстання антыэкстрэмісцкага заканадаўства для абмежавання свабоды слова|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2021-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|archive-date=2021-12-22}}</ref> Неўзабаве пасля гэтага, у канцы лістапада 2021 года Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь надаў ініцыятыве афіцыйны статус «тэрарыстычнай арганізацыі»<ref>{{cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=281191|title=Вярхоўны суд прызнаў тэрарыстамі «Кіберпартызан» і яшчэ некалькі ініцыятываў|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-11-30|access-date=2022-01-11}}</ref>. Хакерам у выпадку затрымання пагражаюць найбольш цяжкія віды крымінальнага пакарання. == Гл. таксама == * [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Twitter|cpartisans|Беларускія кіберпартызаны}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:Хакерскія групоўкі і арганізацыі]] [[Катэгорыя:Партызанскія рухі]] 7jxm5xgt89mmmd82ktxrmf22zvtvw01 5120816 5120806 2026-04-04T16:21:16Z 5120816 wikitext text/x-wiki '''Кіберпартызаны''' — група [[Хактывізм|хактывістаў]], якая ўтварылася ў верасні 2020 года на фоне дакументальна зарэгістраваных выпадкаў гвалту з боку [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|міліцыі]] супраць удзельнікаў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]] і паведамленняў пра выпадкі катаванняў у [[Ізалятар часовага ўтрымання|ізалятарах]]<ref name="seeking">{{Cite web|last=Owen|first=Elizabeth|last2=Soshnikov|first2=Andrei|last3=Andrejeva|first3=Marija|last4=Romaliiska|first4=Iryna|date=2021-08-04|title=Seeking Change, Anti-Lukashenka Hackers Seize Senior Belarusian Officials’ Personal Data|url=https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811122459/https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|archive-date=2021-08-11|access-date=2021-08-11|publisher=[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]|language=en|coauthors=Soshnikov, Andrei; Andrejeva, Marija; Romaliiska, Iryna}}</ref>. Заяўленай мэтай дзейнасці кіберпартызанаў з’яўляецца зрыў працы органаў бяспекі і іншых, якія падтрымліваюць фактычнае кіраванне [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. Атрыманыя кіберпартызанамі даныя прапануюць шырокі погляд на намаганні па здушэнні палітычнага іншадумства і могуць быць часткай патэнцыйных будучых судовых разлікаў за турэмныя тэрміны і іншыя злоўжыванні, якія былі шырока асуджаныя Захадам. У канчатковым рахунку, згодна з ідэяй групы, у шэрагах сілавікоў павінна застацца менш добраахвотнікаў, якія гатовыя бескампрамісна і з усёй жорсткасцю бараніць існуючы палітычны рэжым<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|title=How Belarus’s ‘Cyber Partisans’ exposed secrets of Lukashenko’s crackdowns|website=The Washington Post|date=2021-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|archive-date=2021-11-11|access-date=2026-04-04}}</ref>. == Гісторыя і асноўныя акцыі == === Першыя акцыі (2020) === Сярод першых акцый групы ў верасні 2020 года былі ўзломы сайтаў [[Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]], нацыянальных латарэй, [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па падатках і зборах]], [[Беларуская валютна-фондавая біржа|Беларускай валютна-фондавай біржы]], дзяржзакупак і [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь|Генеральнай пракуратуры]]<ref name="Кіберпартизани">{{cite web|first=Андрей|last=Бродецкий|language=ru|url=https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|title=История Киберпартизаны против Лукашенко: как маленькая армия айтишников взламывает диктатуру|publisher={{нп3|ЛІГА.net|ЛІГА.net|uk|ЛІГА.net}}|date=2020-10-02|access-date=2021-09-06|archive-url=https://archive.today/20210906193110/https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|archive-date=6 верасня 2021|url-status=live}}</ref>. Таксама былі атрыманы базы даных супрацоўнікаў [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]], [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] і [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]], на падставе якіх была запушчана інтэрнэт-карта з адрасамі сілавікоў, якія ўдзельнічалі ў жорсткіх разгонах пратэстоўцаў. 26 верасня 2020 года былі ўзламаныя стрымы некалькіх дзяржаўных каналаў, па якім пусцілі ў эфір кадры жорсткага абыходжання сілавікоў з пратэстуючымі<ref name="Кіберпартизани" />. === Аперацыя «Спёка» і базы МУС (2021) === Найбольшую вядомасць групе дала аперацыя пад назвай «Спёка» ў ліпені 2021 года па ўзлому ўнутраных баз даных [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]]. Быў атрыманы доступ да персанальных даных супрацоўнікаў сілавых структур і чыноўнікаў [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. У прыватнасці, група прадэманстравала пашпартныя даныя старшыні [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] [[Іван Станіслававіч Тэртэль|Івана Тэртэля]], старшыні [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|ЦВК]] [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзіі Ярмошынай]], старшыні [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі]] [[Наталля Іванаўна Качанава|Наталлі Качанавай]] і былога прэзідэнта [[Кыргызстан|Кыргызстана]] [[Курманбек Бакіеў|Курманбека Бакіева]], які атрымаў беларускі пашпарт<ref name="seeking" />. Свабодныя эксперты ў галіне інфармацыйных тэхналогій і рэдакцыя канала «[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]» пацвердзілі сапраўднасць даных праз супастаўленне тэставых запытаў з рэальнымі людзьмі<ref name="seeking" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|title=Власти Беларуси в 14 раз занизили статистику смертности от ковида – анализ утечки, организованной "Киберпартизанами"|first=Андрей|last=Сошников|website=Настоящее Время|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210812162115/https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|archive-date=2021-08-12|access-date=2026-04-04}}</ref>. Аналагічнае расследаванне-пацвярджэнне правяла рэдакцыя «[[Deutsche Welle]]».<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|title="Киберпартизаны" взломали данные МВД. Что они рассказали DW – DW – 27.08.2021|website=dw.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210827220203/https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|archive-date=2021-08-27|access-date=2026-04-04}}</ref> У жніўні 2021 года была апублікавана маса праслушаных тэлефонных размоваў сілавікоў (каля двух мільёнаў хвілін), у тым ліку запісы, дзе міліцэйскае кіраўніцтва Мінска (сярод якіх начальнік мінскага АМАПу Мікалай Максімовіч і намеснік кіраўніка міліцыі Ігар Падвойскі) абмяркоўвала загады на выкарыстанне фізічнага гвалту і спецсродкаў<ref name="seeking" />. Сцвярджаецца пра атрыманне звестак ДАІ аб машынах «{{Comment|ціхароў|супрацоўнікі сілавых органаў без апазнавальных знакаў}}» і відэаматэрыялаў з міліцэйскіх нагрудных камер<ref name="DS">{{Cite web|last=Ballin|first=André|date=2021-08-27|title=Cyberpartisanen dokumentieren Folterbefehle in Belarus|url=https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20210827182250/https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|archive-date=2021-08-27|access-date=2021-08-27|publisher={{нп3|Der Standard|Der Standard|uk|Der Standard}}|language=de}}</ref>. === Дапамога Украіне (2022) === З пачаткам поўнамаштабнага [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]] кіберпартызаны пераарыентавалі частку сваіх намаганняў на карысць Украіны. Яны актыўна дапамагалі праводзіць бяспечную праверку і верыфікацыю беларускіх добраахвотнікаў (на прадмет супрацы са спецслужбамі і МУС), якія вырашылі далучыцца да [[Полк Каліноўскага|Палка Каліноўскага]]. === Узлом сайта Нацыянальнай бібліятэкі (2026) === 27 сакавіка 2026 года «Кіберпартызаны» здзейснілі кібератаку на афіцыйны сайт [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]], замяніўшы галоўную старонку банерам з віншаваннямі з Днём Волі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33718254.html|title=«Кібэрпартызаны» заявілі, што ўзламалі сайт Нацыянальнай бібліятэкі|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404143843/https://www.svaboda.org/a/33718254.html|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref>. Хоць атака насіла форму візуальнага [[Дэфейс|дэфейсу]], яна выклікала маштабныя і працяглыя тэхнічныя наступствы. Каб прадухіліць распаўсюджванне інцыдэнту, кіраўніцтва ўстановы цалкам выключыла ўласныя серверы, з-за чаго на працягу некалькіх тыдняў быў недаступны не толькі інтэрнэт у самім будынку, але і быў адрэзаны дыстанцыйны доступ да глабальных лічбавых архіваў для ўсіх чытачоў. Акцыя справакавала шквал крытыкі і глыбокую дыскусію ў беларускай грамадзянскай інтэлігенцыі, бо аб'ектам атакі стала не карная, а культурная ўстанова: * Навуковец [[Сяргей Бесараб]] асудзіў акцыю, адзначыўшы рызыку для электроннага каталога, падкрэсліўшы, што «дадзеныя належаць не Лукашэнку, а гісторыі і наступным пакаленням».<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|title=«Киберпартизаны» ответили на критику взлома сайта Национальной библиотеки|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260403203243/https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/391819|title=«Кіберпартызанаў» крытыкуюць за ўзлом сайта Нацбібліятэкі — бо цяпер не працуе каталог. Тыя адказалі|website=Наша Ніва|date=2026-04-01|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Z-AqjtMXLTo|title="Гэта ж ня сайт ГУБАЗіКа". Навуковец крытыкуе «Кібэрпартызанаў» за ўзлом сайту Нацбібліятэкі|last=Свабода Premium|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> * Беларускі вікіпедыст [[Уладзіслаў Чаховіч]] выказаў абурэнне фактам паралізацыі канкрэтных рэсурсаў — «[[Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|Зводнага электроннага каталога бібліятэк Беларусі]]» і анлайн-энцыклапедыі «[[Беларусь у асобах і падзеях]]», страта доступу да якіх наўпрост спыняе пашырэнне беларускай культуры.<ref name=":0" /> * Паэтэса [[Ганна Комар]] параўнала гэты выпадак з катастрафічнай хакерскай атакай на Брытанскую бібліятэку 2023 года, дзе аднаўленне каталогаў расцягнулася на год.<ref name=":0" /> Асобныя прадстаўнікі апазіцыйных медыя ў адказ раскрытыкавалі заклапочанасць навукоўцаў. Журналісты [[Фёдар Паўлючэнка]] і [[Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў|Аляксандр Атрошчанкаў]] (ток-шоу выдання [[Reform.news]]) выступілі ў абарону хакераў: яны ў рэзкай і здзеклівай форме раскрытыкавалі заклапочаных навукоўцаў, абясцэніўшы значнасць страты доступу да каталогаў і абвінаваціўшы даследчыкаў у канфармізме перад рэжымам<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vrfBNkMWFwo|title=Исследователи критикуют Киберпартизан|last=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|date=2026-04-03|access-date=2026-04-04}}</ref>. Таксама на грамадскую крытыку адказалі і самі «Кіберпартызаны». Прадстаўнікі групы катэгарычна заявілі, што архівы, інфармацыя і базы даных ніякім чынам не пацярпелі і імі не ўзломваліся. Паводле іх словаў, адказнасць за фактычнае падзенне ўсіх бібліятэчных сэрвісаў нясуць выключна сістэмныя адміністратары, якія самастойна абрубілі сеткі праз паніку перад пратэсным плакатам. Атакоўцы параўналі свае дзеянні з вывешваннем улёткі на вонкавых дзвярах будынка: «Па аналогіі… нас спрабуюць абвінаваціць у падпале яе будынкаў і архіваў»<ref name=":1" />. Дадзенае апраўданне, тым не менш, не спыніла палеміку: крытыкі працягнулі сцвярджаць, што гульня з такімі далікатнымі аб'ектамі наносіць відавочны рэпутацыйны ўдар па дэмакратычным руху, бо правакаванне наступстваў было прадказальным і адразу выкарыстана праўладнымі структурамі супраць апазіцыі<ref name=":0" />, а грэблівае стаўленне і апраўданне атак на ключавыя рэсурсы культуры б'е не столькі па ўладзе, колькі ў першую чаргу наносіць велізарную шкоду падмурку беларускай нацыі і вынікам шматгадовай працы яе даследчыкаў.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392054|title=«Беларуская навука — выпаленая пустка, дзе адзіночкі спрабуюць стварыць нармальны свет для такіх, як вы». Чаховіч палемізуе з Паўлючэнкам|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404134721/https://nashaniva.com/392054|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":2" /> Пазней у выніку ціску грамадскасці і эскалацыі скандалу вакол каштоўнасці страчаных бібліятэчных каталогаў, Фёдар Паўлючэнка апублікаваў на партале Reform.news асобны зварот-калонку ў якім прынёс публічныя прабачэнні даследчыкам і навуковай супольнасці за сваю папярэднюю некарэктную рыторыку.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/fjodar-pa-ljuchjenka-prabachce-mjane-dasledchyki-za-sjo|title=Фёдар Паўлючэнка: Прабачце мяне, даследчыкі, за ўсё|first=Федор|last=Павлюченко|website=REFORM.news (ранее REFORM.by)|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|archive-date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404155115/https://reform.news/fjodar-pa-ljuchjenka-prabachce-mjane-dasledchyki-za-sjo}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392068|title=«Прабачце мне, даследчыкі, за ўсё». Фёдар Паўлючэнка адказаў Уладзіславу Чаховічу|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404155936/https://nashaniva.com/392068|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> == Прававы статус і рэпрэсіі з боку рэжыму == Улады Беларусі прызналі высокую небяспеку групы з першых дзён яе стварэння. У лістападзе 2021 года МУС РБ прызнала групоўку «Кіберпартызаны» [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]].<ref>{{Cite web|url=https://novychas.by/|title=Цяпер і «Кібер-Партызаны». МУС прызнала яшчэ два тэлеграм-каналы экстрэмісцкімі|website=novychas.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021093818/https://novychas.by/hramadstva/cjaper-i-kiber-partyzany-mus-pryznala-jaszcze-d|archive-date=2021-10-21|access-date=2026-04-04}}</ref> Згодна з цякучым беларускім заканадаўствам, удзел ці падтрымка такога фарміравання наўпрост з'яўляецца цяжкім крымінальным злачынствам.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|title=БАЖ: Патрабуем спыніць практыку выкарыстання антыэкстрэмісцкага заканадаўства для абмежавання свабоды слова|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2021-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|archive-date=2021-12-22}}</ref> Неўзабаве пасля гэтага, у канцы лістапада 2021 года Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь надаў ініцыятыве афіцыйны статус «тэрарыстычнай арганізацыі»<ref>{{cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=281191|title=Вярхоўны суд прызнаў тэрарыстамі «Кіберпартызан» і яшчэ некалькі ініцыятываў|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-11-30|access-date=2022-01-11}}</ref>. Хакерам у выпадку затрымання пагражаюць найбольш цяжкія віды крымінальнага пакарання. == Гл. таксама == * [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Twitter|cpartisans|Беларускія кіберпартызаны}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:Хакерскія групоўкі і арганізацыі]] [[Катэгорыя:Партызанскія рухі]] 4odnyns67qk4u9ng7jlad3uxupfa9tz 5120821 5120816 2026-04-04T16:33:07Z 5120821 wikitext text/x-wiki '''Кіберпартызаны''' — група [[Хактывізм|хактывістаў]], якая ўтварылася ў верасні 2020 года на фоне дакументальна зарэгістраваных выпадкаў гвалту з боку [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|міліцыі]] супраць удзельнікаў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]] і паведамленняў пра выпадкі катаванняў у [[Ізалятар часовага ўтрымання|ізалятарах]]<ref name="seeking">{{Cite web|last=Owen|first=Elizabeth|last2=Soshnikov|first2=Andrei|last3=Andrejeva|first3=Marija|last4=Romaliiska|first4=Iryna|date=2021-08-04|title=Seeking Change, Anti-Lukashenka Hackers Seize Senior Belarusian Officials’ Personal Data|url=https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811122459/https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|archive-date=2021-08-11|access-date=2021-08-11|publisher=[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]|language=en|coauthors=Soshnikov, Andrei; Andrejeva, Marija; Romaliiska, Iryna}}</ref>. Заяўленай мэтай дзейнасці кіберпартызанаў з’яўляецца зрыў працы органаў бяспекі і іншых, якія падтрымліваюць фактычнае кіраванне [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. Атрыманыя кіберпартызанамі даныя прапануюць шырокі погляд на намаганні па здушэнні палітычнага іншадумства і могуць быць часткай патэнцыйных будучых судовых разлікаў за турэмныя тэрміны і іншыя злоўжыванні, якія былі шырока асуджаныя Захадам. У канчатковым рахунку, згодна з ідэяй групы, у шэрагах сілавікоў павінна застацца менш добраахвотнікаў, якія гатовыя бескампрамісна і з усёй жорсткасцю бараніць існуючы палітычны рэжым<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|title=How Belarus’s ‘Cyber Partisans’ exposed secrets of Lukashenko’s crackdowns|website=The Washington Post|date=2021-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|archive-date=2021-11-11|access-date=2026-04-04}}</ref>. == Гісторыя і асноўныя акцыі == === Першыя акцыі (2020) === Сярод першых акцый групы ў верасні 2020 года былі ўзломы сайтаў [[Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]], нацыянальных латарэй, [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па падатках і зборах]], [[Беларуская валютна-фондавая біржа|Беларускай валютна-фондавай біржы]], дзяржзакупак і [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь|Генеральнай пракуратуры]]<ref name="Кіберпартизани">{{cite web|first=Андрей|last=Бродецкий|language=ru|url=https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|title=История Киберпартизаны против Лукашенко: как маленькая армия айтишников взламывает диктатуру|publisher={{нп3|ЛІГА.net|ЛІГА.net|uk|ЛІГА.net}}|date=2020-10-02|access-date=2021-09-06|archive-url=https://archive.today/20210906193110/https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|archive-date=6 верасня 2021|url-status=live}}</ref>. Таксама былі атрыманы базы даных супрацоўнікаў [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]], [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] і [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]], на падставе якіх была запушчана інтэрнэт-карта з адрасамі сілавікоў, якія ўдзельнічалі ў жорсткіх разгонах пратэстоўцаў. 26 верасня 2020 года былі ўзламаныя стрымы некалькіх дзяржаўных каналаў, па якім пусцілі ў эфір кадры жорсткага абыходжання сілавікоў з пратэстуючымі<ref name="Кіберпартизани" />. === Аперацыя «Спёка» і базы МУС (2021) === Найбольшую вядомасць групе дала аперацыя пад назвай «Спёка» ў ліпені 2021 года па ўзлому ўнутраных баз даных [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]]. Быў атрыманы доступ да персанальных даных супрацоўнікаў сілавых структур і чыноўнікаў [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. У прыватнасці, група прадэманстравала пашпартныя даныя старшыні [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] [[Іван Станіслававіч Тэртэль|Івана Тэртэля]], старшыні [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|ЦВК]] [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзіі Ярмошынай]], старшыні [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі]] [[Наталля Іванаўна Качанава|Наталлі Качанавай]] і былога прэзідэнта [[Кыргызстан|Кыргызстана]] [[Курманбек Бакіеў|Курманбека Бакіева]], які атрымаў беларускі пашпарт<ref name="seeking" />. Свабодныя эксперты ў галіне інфармацыйных тэхналогій і рэдакцыя канала «[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]» пацвердзілі сапраўднасць даных праз супастаўленне тэставых запытаў з рэальнымі людзьмі<ref name="seeking" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|title=Власти Беларуси в 14 раз занизили статистику смертности от ковида – анализ утечки, организованной "Киберпартизанами"|first=Андрей|last=Сошников|website=Настоящее Время|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210812162115/https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|archive-date=2021-08-12|access-date=2026-04-04}}</ref>. Аналагічнае расследаванне-пацвярджэнне правяла рэдакцыя «[[Deutsche Welle]]».<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|title="Киберпартизаны" взломали данные МВД. Что они рассказали DW – DW – 27.08.2021|website=dw.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210827220203/https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|archive-date=2021-08-27|access-date=2026-04-04}}</ref> У жніўні 2021 года была апублікавана маса праслушаных тэлефонных размоваў сілавікоў (каля двух мільёнаў хвілін), у тым ліку запісы, дзе міліцэйскае кіраўніцтва Мінска (сярод якіх начальнік мінскага АМАПу Мікалай Максімовіч і намеснік кіраўніка міліцыі Ігар Падвойскі) абмяркоўвала загады на выкарыстанне фізічнага гвалту і спецсродкаў<ref name="seeking" />. Сцвярджаецца пра атрыманне звестак ДАІ аб машынах «{{Comment|ціхароў|супрацоўнікі сілавых органаў без апазнавальных знакаў}}» і відэаматэрыялаў з міліцэйскіх нагрудных камер<ref name="DS">{{Cite web|last=Ballin|first=André|date=2021-08-27|title=Cyberpartisanen dokumentieren Folterbefehle in Belarus|url=https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20210827182250/https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|archive-date=2021-08-27|access-date=2021-08-27|publisher={{нп3|Der Standard|Der Standard|uk|Der Standard}}|language=de}}</ref>. === Дапамога Украіне (2022) === З пачаткам поўнамаштабнага [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]] кіберпартызаны пераарыентавалі частку сваіх намаганняў на карысць Украіны. Яны актыўна дапамагалі праводзіць бяспечную праверку і верыфікацыю беларускіх добраахвотнікаў (на прадмет супрацы са спецслужбамі і МУС), якія вырашылі далучыцца да [[Полк Каліноўскага|Палка Каліноўскага]]. === Узлом сайта Нацыянальнай бібліятэкі (2026) === 27 сакавіка 2026 года «Кіберпартызаны» здзейснілі кібератаку на афіцыйны сайт [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]], замяніўшы галоўную старонку банерам з віншаваннямі з Днём Волі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33718254.html|title=«Кібэрпартызаны» заявілі, што ўзламалі сайт Нацыянальнай бібліятэкі|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404143843/https://www.svaboda.org/a/33718254.html|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref>. Хоць атака насіла форму візуальнага [[Дэфейс|дэфейсу]], яна выклікала маштабныя і працяглыя тэхнічныя наступствы. Каб прадухіліць распаўсюджванне інцыдэнту, кіраўніцтва ўстановы цалкам выключыла ўласныя серверы, з-за чаго на працягу некалькіх тыдняў быў недаступны не толькі інтэрнэт у самім будынку, але і быў адрэзаны дыстанцыйны доступ да глабальных лічбавых архіваў для ўсіх чытачоў. Акцыя справакавала шквал крытыкі і глыбокую дыскусію ў беларускай грамадзянскай інтэлігенцыі, бо аб'ектам атакі стала не карная, а культурная ўстанова: * Навуковец [[Сяргей Бесараб]] асудзіў акцыю, адзначыўшы рызыку для электроннага каталога, падкрэсліўшы, што «дадзеныя належаць не Лукашэнку, а гісторыі і наступным пакаленням».<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|title=«Киберпартизаны» ответили на критику взлома сайта Национальной библиотеки|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260403203243/https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/391819|title=«Кіберпартызанаў» крытыкуюць за ўзлом сайта Нацбібліятэкі — бо цяпер не працуе каталог. Тыя адказалі|website=Наша Ніва|date=2026-04-01|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Z-AqjtMXLTo|title="Гэта ж ня сайт ГУБАЗіКа". Навуковец крытыкуе «Кібэрпартызанаў» за ўзлом сайту Нацбібліятэкі|last=Свабода Premium|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> * Беларускі вікіпедыст [[Уладзіслаў Чаховіч]] выказаў абурэнне фактам паралізацыі канкрэтных рэсурсаў — «[[Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|Зводнага электроннага каталога бібліятэк Беларусі]]» і анлайн-энцыклапедыі «[[Беларусь у асобах і падзеях]]», страта доступу да якіх наўпрост спыняе пашырэнне беларускай культуры.<ref name=":0" /> * Паэтэса [[Ганна Комар]] параўнала гэты выпадак з катастрафічнай хакерскай атакай на Брытанскую бібліятэку 2023 года, дзе аднаўленне каталогаў расцягнулася на год.<ref name=":0" /> * Журналісты і грамадскія аглядальнікі таксама ўзнялі пытанне этычнай мяжы хактывізму ў беларускіх рэаліях. Напрыклад, у аналітычнай калонцы на «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]]» [[Марыся Вайтовіч]] сканцэнтравала ўвагу на праблеме ўскоснай шкоды. Журналістка падкрэсліла этычны парадокс: нават тэхнічна бяскрыўдны сімвалічны ўзлом прывёў да таго, што тысячы звычайных карыстальнікаў засталіся без жыццёва важнай для іх працы інфармацыі. Гэта паставіла пад пытанне дапушчальнасць кібератак на цывільную і культурную інфраструктуру, калі іх рэальнымі ахвярамі становяцца не прадстаўнікі ўлады, а самі грамадзяне.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://euroradio.fm/ru/kogda-bezobidnyy-vzlom-lishaet-lyudey-informacii-kolonka-marysi-voytovich|title=Когда “безобидный взлом” лишает людей информации. Колонка Марыси Войтович {{!}} Новости Беларуси {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404162901/https://euroradio.fm/ru/kogda-bezobidnyy-vzlom-lishaet-lyudey-informacii-kolonka-marysi-voytovich|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> Асобныя прадстаўнікі апазіцыйных медыя ў адказ раскрытыкавалі заклапочанасць навукоўцаў. Журналісты [[Фёдар Паўлючэнка]] і [[Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў|Аляксандр Атрошчанкаў]] (ток-шоу выдання [[Reform.news]]) выступілі ў абарону хакераў: яны ў рэзкай і здзеклівай форме раскрытыкавалі заклапочаных навукоўцаў, абясцэніўшы значнасць страты доступу да каталогаў і абвінаваціўшы даследчыкаў у канфармізме перад рэжымам<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vrfBNkMWFwo|title=Исследователи критикуют Киберпартизан|last=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|date=2026-04-03|access-date=2026-04-04}}</ref>. Таксама на грамадскую крытыку адказалі і самі «Кіберпартызаны». Прадстаўнікі групы катэгарычна заявілі, што архівы, інфармацыя і базы даных ніякім чынам не пацярпелі і імі не ўзломваліся. Паводле іх словаў, адказнасць за фактычнае падзенне ўсіх бібліятэчных сэрвісаў нясуць выключна сістэмныя адміністратары, якія самастойна абрубілі сеткі праз паніку перад пратэсным плакатам. Атакоўцы параўналі свае дзеянні з вывешваннем улёткі на вонкавых дзвярах будынка: «Па аналогіі… нас спрабуюць абвінаваціць у падпале яе будынкаў і архіваў»<ref name=":1" />. Дадзенае апраўданне, тым не менш, не спыніла палеміку: крытыкі працягнулі сцвярджаць, што гульня з такімі далікатнымі аб'ектамі наносіць відавочны рэпутацыйны ўдар па дэмакратычным руху, бо правакаванне наступстваў было прадказальным і адразу выкарыстана праўладнымі структурамі супраць апазіцыі<ref name=":0" />, а грэблівае стаўленне і апраўданне атак на ключавыя рэсурсы культуры б'е не столькі па ўладзе, колькі ў першую чаргу наносіць велізарную шкоду падмурку беларускай нацыі і вынікам шматгадовай працы яе даследчыкаў.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392054|title=«Беларуская навука — выпаленая пустка, дзе адзіночкі спрабуюць стварыць нармальны свет для такіх, як вы». Чаховіч палемізуе з Паўлючэнкам|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404134721/https://nashaniva.com/392054|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":2" /> Пазней у выніку ціску грамадскасці і эскалацыі скандалу вакол каштоўнасці страчаных бібліятэчных каталогаў, Фёдар Паўлючэнка апублікаваў на партале Reform.news асобны зварот-калонку ў якім прынёс публічныя прабачэнні даследчыкам і навуковай супольнасці за сваю папярэднюю некарэктную рыторыку.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/fjodar-pa-ljuchjenka-prabachce-mjane-dasledchyki-za-sjo|title=Фёдар Паўлючэнка: Прабачце мяне, даследчыкі, за ўсё|first=Федор|last=Павлюченко|website=REFORM.news (ранее REFORM.by)|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|archive-date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404155115/https://reform.news/fjodar-pa-ljuchjenka-prabachce-mjane-dasledchyki-za-sjo}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392068|title=«Прабачце мне, даследчыкі, за ўсё». Фёдар Паўлючэнка адказаў Уладзіславу Чаховічу|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404155936/https://nashaniva.com/392068|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> == Прававы статус і рэпрэсіі з боку рэжыму == Улады Беларусі прызналі высокую небяспеку групы з першых дзён яе стварэння. У лістападзе 2021 года МУС РБ прызнала групоўку «Кіберпартызаны» [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]].<ref>{{Cite web|url=https://novychas.by/|title=Цяпер і «Кібер-Партызаны». МУС прызнала яшчэ два тэлеграм-каналы экстрэмісцкімі|website=novychas.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021093818/https://novychas.by/hramadstva/cjaper-i-kiber-partyzany-mus-pryznala-jaszcze-d|archive-date=2021-10-21|access-date=2026-04-04}}</ref> Згодна з цякучым беларускім заканадаўствам, удзел ці падтрымка такога фарміравання наўпрост з'яўляецца цяжкім крымінальным злачынствам.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|title=БАЖ: Патрабуем спыніць практыку выкарыстання антыэкстрэмісцкага заканадаўства для абмежавання свабоды слова|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2021-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|archive-date=2021-12-22}}</ref> Неўзабаве пасля гэтага, у канцы лістапада 2021 года Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь надаў ініцыятыве афіцыйны статус «тэрарыстычнай арганізацыі»<ref>{{cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=281191|title=Вярхоўны суд прызнаў тэрарыстамі «Кіберпартызан» і яшчэ некалькі ініцыятываў|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-11-30|access-date=2022-01-11}}</ref>. Хакерам у выпадку затрымання пагражаюць найбольш цяжкія віды крымінальнага пакарання. == Гл. таксама == * [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Twitter|cpartisans|Беларускія кіберпартызаны}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:Хакерскія групоўкі і арганізацыі]] [[Катэгорыя:Партызанскія рухі]] m6fj6jckegsh3nbbae4ki7fss8dspmb 5120839 5120821 2026-04-04T17:05:21Z 5120839 wikitext text/x-wiki '''Кіберпартызаны''' — група [[Хактывізм|хактывістаў]], якая ўтварылася ў верасні 2020 года на фоне дакументальна зарэгістраваных выпадкаў гвалту з боку [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|міліцыі]] супраць удзельнікаў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]] і паведамленняў пра выпадкі катаванняў у [[Ізалятар часовага ўтрымання|ізалятарах]]<ref name="seeking">{{Cite web|last=Owen|first=Elizabeth|last2=Soshnikov|first2=Andrei|last3=Andrejeva|first3=Marija|last4=Romaliiska|first4=Iryna|date=2021-08-04|title=Seeking Change, Anti-Lukashenka Hackers Seize Senior Belarusian Officials’ Personal Data|url=https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811122459/https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|archive-date=2021-08-11|access-date=2021-08-11|publisher=[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]|language=en|coauthors=Soshnikov, Andrei; Andrejeva, Marija; Romaliiska, Iryna}}</ref>. Заяўленай мэтай дзейнасці кіберпартызанаў з’яўляецца зрыў працы органаў бяспекі і іншых, якія падтрымліваюць фактычнае кіраванне [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. Атрыманыя кіберпартызанамі даныя прапануюць шырокі погляд на намаганні па здушэнні палітычнага іншадумства і могуць быць часткай патэнцыйных будучых судовых разлікаў за турэмныя тэрміны і іншыя злоўжыванні, якія былі шырока асуджаныя Захадам. У канчатковым рахунку, згодна з ідэяй групы, у шэрагах сілавікоў павінна застацца менш добраахвотнікаў, якія гатовыя бескампрамісна і з усёй жорсткасцю бараніць існуючы палітычны рэжым<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|title=How Belarus’s ‘Cyber Partisans’ exposed secrets of Lukashenko’s crackdowns|website=The Washington Post|date=2021-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|archive-date=2021-11-11|access-date=2026-04-04}}</ref>. == Гісторыя і асноўныя акцыі == === Першыя акцыі (2020) === Сярод першых акцый групы ў верасні 2020 года былі ўзломы сайтаў [[Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]], нацыянальных латарэй, [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па падатках і зборах]], [[Беларуская валютна-фондавая біржа|Беларускай валютна-фондавай біржы]], дзяржзакупак і [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь|Генеральнай пракуратуры]]<ref name="Кіберпартизани">{{cite web|first=Андрей|last=Бродецкий|language=ru|url=https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|title=История Киберпартизаны против Лукашенко: как маленькая армия айтишников взламывает диктатуру|publisher={{нп3|ЛІГА.net|ЛІГА.net|uk|ЛІГА.net}}|date=2020-10-02|access-date=2021-09-06|archive-url=https://archive.today/20210906193110/https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|archive-date=6 верасня 2021|url-status=live}}</ref>. Таксама былі атрыманы базы даных супрацоўнікаў [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]], [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] і [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]], на падставе якіх была запушчана інтэрнэт-карта з адрасамі сілавікоў, якія ўдзельнічалі ў жорсткіх разгонах пратэстоўцаў. 26 верасня 2020 года былі ўзламаныя стрымы некалькіх дзяржаўных каналаў, па якім пусцілі ў эфір кадры жорсткага абыходжання сілавікоў з пратэстуючымі<ref name="Кіберпартизани" />. === Аперацыя «Спёка» і базы МУС (2021) === Найбольшую вядомасць групе дала аперацыя пад назвай «Спёка» ў ліпені 2021 года па ўзлому ўнутраных баз даных [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]]. Быў атрыманы доступ да персанальных даных супрацоўнікаў сілавых структур і чыноўнікаў [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. У прыватнасці, група прадэманстравала пашпартныя даныя старшыні [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] [[Іван Станіслававіч Тэртэль|Івана Тэртэля]], старшыні [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|ЦВК]] [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзіі Ярмошынай]], старшыні [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі]] [[Наталля Іванаўна Качанава|Наталлі Качанавай]] і былога прэзідэнта [[Кыргызстан|Кыргызстана]] [[Курманбек Бакіеў|Курманбека Бакіева]], які атрымаў беларускі пашпарт<ref name="seeking" />. Свабодныя эксперты ў галіне інфармацыйных тэхналогій і рэдакцыя канала «[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]» пацвердзілі сапраўднасць даных праз супастаўленне тэставых запытаў з рэальнымі людзьмі<ref name="seeking" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|title=Власти Беларуси в 14 раз занизили статистику смертности от ковида – анализ утечки, организованной "Киберпартизанами"|first=Андрей|last=Сошников|website=Настоящее Время|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210812162115/https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|archive-date=2021-08-12|access-date=2026-04-04}}</ref>. Аналагічнае расследаванне-пацвярджэнне правяла рэдакцыя «[[Deutsche Welle]]».<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|title="Киберпартизаны" взломали данные МВД. Что они рассказали DW – DW – 27.08.2021|website=dw.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210827220203/https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|archive-date=2021-08-27|access-date=2026-04-04}}</ref> У жніўні 2021 года была апублікавана маса праслушаных тэлефонных размоваў сілавікоў (каля двух мільёнаў хвілін), у тым ліку запісы, дзе міліцэйскае кіраўніцтва Мінска (сярод якіх начальнік мінскага АМАПу Мікалай Максімовіч і намеснік кіраўніка міліцыі Ігар Падвойскі) абмяркоўвала загады на выкарыстанне фізічнага гвалту і спецсродкаў<ref name="seeking" />. Сцвярджаецца пра атрыманне звестак ДАІ аб машынах «{{Comment|ціхароў|супрацоўнікі сілавых органаў без апазнавальных знакаў}}» і відэаматэрыялаў з міліцэйскіх нагрудных камер<ref name="DS">{{Cite web|last=Ballin|first=André|date=2021-08-27|title=Cyberpartisanen dokumentieren Folterbefehle in Belarus|url=https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20210827182250/https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|archive-date=2021-08-27|access-date=2021-08-27|publisher={{нп3|Der Standard|Der Standard|uk|Der Standard}}|language=de}}</ref>. === Дапамога Украіне (2022) === З пачаткам поўнамаштабнага [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]] кіберпартызаны пераарыентавалі частку сваіх намаганняў на карысць Украіны. Яны актыўна дапамагалі праводзіць бяспечную праверку і верыфікацыю беларускіх добраахвотнікаў (на прадмет супрацы са спецслужбамі і МУС), якія вырашылі далучыцца да [[Полк Каліноўскага|Палка Каліноўскага]]. === Узлом сайта Нацыянальнай бібліятэкі (2026) === 27 сакавіка 2026 года «Кіберпартызаны» здзейснілі кібератаку на афіцыйны сайт [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]], замяніўшы галоўную старонку банерам з віншаваннямі з Днём Волі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33718254.html|title=«Кібэрпартызаны» заявілі, што ўзламалі сайт Нацыянальнай бібліятэкі|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404143843/https://www.svaboda.org/a/33718254.html|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref>. Хоць атака насіла форму візуальнага [[Дэфейс|дэфейсу]], яна выклікала маштабныя і працяглыя тэхнічныя наступствы. Каб прадухіліць распаўсюджванне інцыдэнту, кіраўніцтва ўстановы цалкам выключыла ўласныя серверы, з-за чаго на працягу некалькіх тыдняў быў недаступны не толькі інтэрнэт у самім будынку, але і быў адрэзаны дыстанцыйны доступ да глабальных лічбавых архіваў для ўсіх чытачоў. Інцыдэнт справакаваў адну з першых буйных публічных дыскусій унутры беларускай грамадзянскай супольнасці датычна межаў і этыкі лічбавага супраціву ([[Хактывізм|хактывізму]]). Акцыя справакавала шквал крытыкі і глыбокую дыскусію ў беларускай грамадзянскай інтэлігенцыі, бо аб'ектам атакі стала не карная, а культурная ўстанова: * Навуковец [[Сяргей Бесараб]] асудзіў акцыю, адзначыўшы рызыку для электроннага каталога, падкрэсліўшы, што «дадзеныя належаць не Лукашэнку, а гісторыі і наступным пакаленням».<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|title=«Киберпартизаны» ответили на критику взлома сайта Национальной библиотеки|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260403203243/https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/391819|title=«Кіберпартызанаў» крытыкуюць за ўзлом сайта Нацбібліятэкі — бо цяпер не працуе каталог. Тыя адказалі|website=Наша Ніва|date=2026-04-01|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Z-AqjtMXLTo|title="Гэта ж ня сайт ГУБАЗіКа". Навуковец крытыкуе «Кібэрпартызанаў» за ўзлом сайту Нацбібліятэкі|last=Свабода Premium|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> * Беларускі вікіпедыст [[Уладзіслаў Чаховіч]] выказаў абурэнне фактам паралізацыі канкрэтных рэсурсаў — «[[Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|Зводнага электроннага каталога бібліятэк Беларусі]]» і анлайн-энцыклапедыі «[[Беларусь у асобах і падзеях]]», страта доступу да якіх наўпрост спыняе пашырэнне беларускай культуры.<ref name=":0" /> * Паэтэса [[Ганна Комар]] параўнала гэты выпадак з катастрафічнай хакерскай атакай на Брытанскую бібліятэку 2023 года, дзе аднаўленне каталогаў расцягнулася на год.<ref name=":0" /> * Журналісты і грамадскія аглядальнікі таксама ўзнялі пытанне этычнай мяжы хактывізму ў беларускіх рэаліях. Напрыклад, у аналітычнай калонцы на «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]]» [[Марыся Вайтовіч]] сканцэнтравала ўвагу на праблеме ўскоснай шкоды. Журналістка падкрэсліла этычны парадокс: нават тэхнічна бяскрыўдны сімвалічны ўзлом прывёў да таго, што тысячы звычайных карыстальнікаў засталіся без жыццёва важнай для іх працы інфармацыі. Гэта паставіла пад пытанне дапушчальнасць кібератак на цывільную і культурную інфраструктуру, калі іх рэальнымі ахвярамі становяцца не прадстаўнікі ўлады, а самі грамадзяне.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://euroradio.fm/ru/kogda-bezobidnyy-vzlom-lishaet-lyudey-informacii-kolonka-marysi-voytovich|title=Когда “безобидный взлом” лишает людей информации. Колонка Марыси Войтович {{!}} Новости Беларуси {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404162901/https://euroradio.fm/ru/kogda-bezobidnyy-vzlom-lishaet-lyudey-informacii-kolonka-marysi-voytovich|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> Асобныя прадстаўнікі апазіцыйных медыя ў адказ раскрытыкавалі заклапочанасць навукоўцаў. Журналісты [[Фёдар Паўлючэнка]] і [[Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў|Аляксандр Атрошчанкаў]] (ток-шоу выдання [[Reform.news]]) выступілі ў абарону хакераў: яны ў рэзкай і здзеклівай форме раскрытыкавалі заклапочаных навукоўцаў, абясцэніўшы значнасць страты доступу да каталогаў і абвінаваціўшы даследчыкаў у канфармізме перад рэжымам<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vrfBNkMWFwo|title=Исследователи критикуют Киберпартизан|last=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|date=2026-04-03|access-date=2026-04-04}}</ref>. Таксама на грамадскую крытыку адказалі і самі «Кіберпартызаны». Прадстаўнікі групы катэгарычна заявілі, што архівы, інфармацыя і базы даных ніякім чынам не пацярпелі і імі не ўзломваліся. Паводле іх словаў, адказнасць за фактычнае падзенне ўсіх бібліятэчных сэрвісаў нясуць выключна сістэмныя адміністратары, якія самастойна абрубілі сеткі праз паніку перад пратэсным плакатам. Атакоўцы параўналі свае дзеянні з вывешваннем улёткі на вонкавых дзвярах будынка: «Па аналогіі… нас спрабуюць абвінаваціць у падпале яе будынкаў і архіваў»<ref name=":1" />. Дадзенае апраўданне, тым не менш, не спыніла палеміку: крытыкі працягнулі сцвярджаць, што гульня з такімі далікатнымі аб'ектамі наносіць відавочны рэпутацыйны ўдар па дэмакратычным руху, бо правакаванне наступстваў было прадказальным і адразу выкарыстана праўладнымі структурамі супраць апазіцыі<ref name=":0" />, а грэблівае стаўленне і апраўданне атак на ключавыя рэсурсы культуры б'е не столькі па ўладзе, колькі ў першую чаргу наносіць велізарную шкоду падмурку беларускай нацыі і вынікам шматгадовай працы яе даследчыкаў.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392054|title=«Беларуская навука — выпаленая пустка, дзе адзіночкі спрабуюць стварыць нармальны свет для такіх, як вы». Чаховіч палемізуе з Паўлючэнкам|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404134721/https://nashaniva.com/392054|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":2" /> Пазней у выніку ціску грамадскасці і эскалацыі скандалу вакол каштоўнасці страчаных бібліятэчных каталогаў, Фёдар Паўлючэнка апублікаваў на партале Reform.news асобны зварот-калонку ў якім прынёс публічныя прабачэнні даследчыкам і навуковай супольнасці за сваю папярэднюю некарэктную рыторыку.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/fjodar-pa-ljuchjenka-prabachce-mjane-dasledchyki-za-sjo|title=Фёдар Паўлючэнка: Прабачце мяне, даследчыкі, за ўсё|first=Федор|last=Павлюченко|website=REFORM.news (ранее REFORM.by)|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|archive-date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404155115/https://reform.news/fjodar-pa-ljuchjenka-prabachce-mjane-dasledchyki-za-sjo}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392068|title=«Прабачце мне, даследчыкі, за ўсё». Фёдар Паўлючэнка адказаў Уладзіславу Чаховічу|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404155936/https://nashaniva.com/392068|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> == Прававы статус і рэпрэсіі з боку рэжыму == Улады Беларусі прызналі высокую небяспеку групы з першых дзён яе стварэння. У лістападзе 2021 года МУС РБ прызнала групоўку «Кіберпартызаны» [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]].<ref>{{Cite web|url=https://novychas.by/|title=Цяпер і «Кібер-Партызаны». МУС прызнала яшчэ два тэлеграм-каналы экстрэмісцкімі|website=novychas.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021093818/https://novychas.by/hramadstva/cjaper-i-kiber-partyzany-mus-pryznala-jaszcze-d|archive-date=2021-10-21|access-date=2026-04-04}}</ref> Згодна з цякучым беларускім заканадаўствам, удзел ці падтрымка такога фарміравання наўпрост з'яўляецца цяжкім крымінальным злачынствам.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|title=БАЖ: Патрабуем спыніць практыку выкарыстання антыэкстрэмісцкага заканадаўства для абмежавання свабоды слова|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2021-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|archive-date=2021-12-22}}</ref> Неўзабаве пасля гэтага, у канцы лістапада 2021 года Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь надаў ініцыятыве афіцыйны статус «тэрарыстычнай арганізацыі»<ref>{{cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=281191|title=Вярхоўны суд прызнаў тэрарыстамі «Кіберпартызан» і яшчэ некалькі ініцыятываў|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-11-30|access-date=2022-01-11}}</ref>. Хакерам у выпадку затрымання пагражаюць найбольш цяжкія віды крымінальнага пакарання. == Гл. таксама == * [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Twitter|cpartisans|Беларускія кіберпартызаны}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:Хакерскія групоўкі і арганізацыі]] [[Катэгорыя:Партызанскія рухі]] 8uyjswbw7s83p0delvtrdukoquxchhk 5120840 5120839 2026-04-04T17:06:49Z 5120840 wikitext text/x-wiki '''Кіберпартызаны''' — група [[Хактывізм|хактывістаў]], якая ўтварылася ў верасні 2020 года на фоне дакументальна зарэгістраваных выпадкаў гвалту з боку [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|міліцыі]] супраць удзельнікаў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]] і паведамленняў пра выпадкі катаванняў у [[Ізалятар часовага ўтрымання|ізалятарах]]<ref name="seeking">{{Cite web|last=Owen|first=Elizabeth|last2=Soshnikov|first2=Andrei|last3=Andrejeva|first3=Marija|last4=Romaliiska|first4=Iryna|date=2021-08-04|title=Seeking Change, Anti-Lukashenka Hackers Seize Senior Belarusian Officials’ Personal Data|url=https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811122459/https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|archive-date=2021-08-11|access-date=2021-08-11|publisher=[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]|language=en|coauthors=Soshnikov, Andrei; Andrejeva, Marija; Romaliiska, Iryna}}</ref>. Заяўленай мэтай дзейнасці кіберпартызанаў з’яўляецца зрыў працы органаў бяспекі і іншых, якія падтрымліваюць фактычнае кіраванне [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. Атрыманыя кіберпартызанамі даныя прапануюць шырокі погляд на намаганні па здушэнні палітычнага іншадумства і могуць быць часткай патэнцыйных будучых судовых разлікаў за турэмныя тэрміны і іншыя злоўжыванні, якія былі шырока асуджаныя Захадам. У канчатковым рахунку, згодна з ідэяй групы, у шэрагах сілавікоў павінна застацца менш добраахвотнікаў, якія гатовыя бескампрамісна і з усёй жорсткасцю бараніць існуючы палітычны рэжым<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|title=How Belarus’s ‘Cyber Partisans’ exposed secrets of Lukashenko’s crackdowns|website=The Washington Post|date=2021-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|archive-date=2021-11-11|access-date=2026-04-04}}</ref>. == Гісторыя і асноўныя акцыі == === Першыя акцыі (2020) === Сярод першых акцый групы ў верасні 2020 года былі ўзломы сайтаў [[Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]], нацыянальных латарэй, [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па падатках і зборах]], [[Беларуская валютна-фондавая біржа|Беларускай валютна-фондавай біржы]], дзяржзакупак і [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь|Генеральнай пракуратуры]]<ref name="Кіберпартизани">{{cite web|first=Андрей|last=Бродецкий|language=ru|url=https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|title=История Киберпартизаны против Лукашенко: как маленькая армия айтишников взламывает диктатуру|publisher={{нп3|ЛІГА.net|ЛІГА.net|uk|ЛІГА.net}}|date=2020-10-02|access-date=2021-09-06|archive-url=https://archive.today/20210906193110/https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|archive-date=6 верасня 2021|url-status=live}}</ref>. Таксама былі атрыманы базы даных супрацоўнікаў [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]], [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] і [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]], на падставе якіх была запушчана інтэрнэт-карта з адрасамі сілавікоў, якія ўдзельнічалі ў жорсткіх разгонах пратэстоўцаў. 26 верасня 2020 года былі ўзламаныя стрымы некалькіх дзяржаўных каналаў, па якім пусцілі ў эфір кадры жорсткага абыходжання сілавікоў з пратэстуючымі<ref name="Кіберпартизани" />. === Аперацыя «Спёка» і базы МУС (2021) === Найбольшую вядомасць групе дала аперацыя пад назвай «Спёка» ў ліпені 2021 года па ўзлому ўнутраных баз даных [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]]. Быў атрыманы доступ да персанальных даных супрацоўнікаў сілавых структур і чыноўнікаў [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. У прыватнасці, група прадэманстравала пашпартныя даныя старшыні [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] [[Іван Станіслававіч Тэртэль|Івана Тэртэля]], старшыні [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|ЦВК]] [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзіі Ярмошынай]], старшыні [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі]] [[Наталля Іванаўна Качанава|Наталлі Качанавай]] і былога прэзідэнта [[Кыргызстан|Кыргызстана]] [[Курманбек Бакіеў|Курманбека Бакіева]], які атрымаў беларускі пашпарт<ref name="seeking" />. Свабодныя эксперты ў галіне інфармацыйных тэхналогій і рэдакцыя канала «[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]» пацвердзілі сапраўднасць даных праз супастаўленне тэставых запытаў з рэальнымі людзьмі<ref name="seeking" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|title=Власти Беларуси в 14 раз занизили статистику смертности от ковида – анализ утечки, организованной "Киберпартизанами"|first=Андрей|last=Сошников|website=Настоящее Время|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210812162115/https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|archive-date=2021-08-12|access-date=2026-04-04}}</ref>. Аналагічнае расследаванне-пацвярджэнне правяла рэдакцыя «[[Deutsche Welle]]».<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|title="Киберпартизаны" взломали данные МВД. Что они рассказали DW – DW – 27.08.2021|website=dw.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210827220203/https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|archive-date=2021-08-27|access-date=2026-04-04}}</ref> У жніўні 2021 года была апублікавана маса праслушаных тэлефонных размоваў сілавікоў (каля двух мільёнаў хвілін), у тым ліку запісы, дзе міліцэйскае кіраўніцтва Мінска (сярод якіх начальнік мінскага АМАПу Мікалай Максімовіч і намеснік кіраўніка міліцыі Ігар Падвойскі) абмяркоўвала загады на выкарыстанне фізічнага гвалту і спецсродкаў<ref name="seeking" />. Сцвярджаецца пра атрыманне звестак ДАІ аб машынах «{{Comment|ціхароў|супрацоўнікі сілавых органаў без апазнавальных знакаў}}» і відэаматэрыялаў з міліцэйскіх нагрудных камер<ref name="DS">{{Cite web|last=Ballin|first=André|date=2021-08-27|title=Cyberpartisanen dokumentieren Folterbefehle in Belarus|url=https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20210827182250/https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|archive-date=2021-08-27|access-date=2021-08-27|publisher={{нп3|Der Standard|Der Standard|uk|Der Standard}}|language=de}}</ref>. === Дапамога Украіне (2022) === З пачаткам поўнамаштабнага [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]] кіберпартызаны пераарыентавалі частку сваіх намаганняў на карысць Украіны. Яны актыўна дапамагалі праводзіць бяспечную праверку і верыфікацыю беларускіх добраахвотнікаў (на прадмет супрацы са спецслужбамі і МУС), якія вырашылі далучыцца да [[Полк Каліноўскага|Палка Каліноўскага]]. === Узлом сайта Нацыянальнай бібліятэкі (2026) === 27 сакавіка 2026 года «Кіберпартызаны» здзейснілі кібератаку на афіцыйны сайт [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]], замяніўшы галоўную старонку банерам з віншаваннямі з Днём Волі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33718254.html|title=«Кібэрпартызаны» заявілі, што ўзламалі сайт Нацыянальнай бібліятэкі|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404143843/https://www.svaboda.org/a/33718254.html|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref>. Хоць атака насіла форму візуальнага [[Дэфейс|дэфейсу]], яна выклікала маштабныя і працяглыя тэхнічныя наступствы. Каб прадухіліць распаўсюджванне інцыдэнту, кіраўніцтва ўстановы цалкам выключыла ўласныя серверы, з-за чаго на працягу некалькіх тыдняў быў недаступны не толькі інтэрнэт у самім будынку, але і быў адрэзаны дыстанцыйны доступ да глабальных лічбавых архіваў для ўсіх чытачоў. Інцыдэнт справакаваў адну з першых буйных публічных дыскусій унутры супольнасці беларускай грамадзянскай інтэлігенцыі датычна межаў і этыкі лічбавага супраціву ([[Хактывізм|хактывізму]]), бо аб'ектам атакі стала не карная, а культурная ўстанова: * Навуковец [[Сяргей Бесараб]] асудзіў акцыю, адзначыўшы рызыку для электроннага каталога, падкрэсліўшы, што «дадзеныя належаць не Лукашэнку, а гісторыі і наступным пакаленням».<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|title=«Киберпартизаны» ответили на критику взлома сайта Национальной библиотеки|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260403203243/https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/391819|title=«Кіберпартызанаў» крытыкуюць за ўзлом сайта Нацбібліятэкі — бо цяпер не працуе каталог. Тыя адказалі|website=Наша Ніва|date=2026-04-01|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Z-AqjtMXLTo|title="Гэта ж ня сайт ГУБАЗіКа". Навуковец крытыкуе «Кібэрпартызанаў» за ўзлом сайту Нацбібліятэкі|last=Свабода Premium|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> * Беларускі вікіпедыст [[Уладзіслаў Чаховіч]] выказаў абурэнне фактам паралізацыі канкрэтных рэсурсаў — «[[Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|Зводнага электроннага каталога бібліятэк Беларусі]]» і анлайн-энцыклапедыі «[[Беларусь у асобах і падзеях]]», страта доступу да якіх наўпрост спыняе пашырэнне беларускай культуры.<ref name=":0" /> * Паэтэса [[Ганна Комар]] параўнала гэты выпадак з катастрафічнай хакерскай атакай на Брытанскую бібліятэку 2023 года, дзе аднаўленне каталогаў расцягнулася на год.<ref name=":0" /> * Журналісты і грамадскія аглядальнікі таксама ўзнялі пытанне этычнай мяжы хактывізму ў беларускіх рэаліях. Напрыклад, у аналітычнай калонцы на «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]]» [[Марыся Вайтовіч]] сканцэнтравала ўвагу на праблеме ўскоснай шкоды. Журналістка падкрэсліла этычны парадокс: нават тэхнічна бяскрыўдны сімвалічны ўзлом прывёў да таго, што тысячы звычайных карыстальнікаў засталіся без жыццёва важнай для іх працы інфармацыі. Гэта паставіла пад пытанне дапушчальнасць кібератак на цывільную і культурную інфраструктуру, калі іх рэальнымі ахвярамі становяцца не прадстаўнікі ўлады, а самі грамадзяне.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://euroradio.fm/ru/kogda-bezobidnyy-vzlom-lishaet-lyudey-informacii-kolonka-marysi-voytovich|title=Когда “безобидный взлом” лишает людей информации. Колонка Марыси Войтович {{!}} Новости Беларуси {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404162901/https://euroradio.fm/ru/kogda-bezobidnyy-vzlom-lishaet-lyudey-informacii-kolonka-marysi-voytovich|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> Асобныя прадстаўнікі апазіцыйных медыя ў адказ раскрытыкавалі заклапочанасць навукоўцаў. Журналісты [[Фёдар Паўлючэнка]] і [[Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў|Аляксандр Атрошчанкаў]] (ток-шоу выдання [[Reform.news]]) выступілі ў абарону хакераў: яны ў рэзкай і здзеклівай форме раскрытыкавалі заклапочаных навукоўцаў, абясцэніўшы значнасць страты доступу да каталогаў і абвінаваціўшы даследчыкаў у канфармізме перад рэжымам<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vrfBNkMWFwo|title=Исследователи критикуют Киберпартизан|last=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|date=2026-04-03|access-date=2026-04-04}}</ref>. Таксама на грамадскую крытыку адказалі і самі «Кіберпартызаны». Прадстаўнікі групы катэгарычна заявілі, што архівы, інфармацыя і базы даных ніякім чынам не пацярпелі і імі не ўзломваліся. Паводле іх словаў, адказнасць за фактычнае падзенне ўсіх бібліятэчных сэрвісаў нясуць выключна сістэмныя адміністратары, якія самастойна абрубілі сеткі праз паніку перад пратэсным плакатам. Атакоўцы параўналі свае дзеянні з вывешваннем улёткі на вонкавых дзвярах будынка: «Па аналогіі… нас спрабуюць абвінаваціць у падпале яе будынкаў і архіваў»<ref name=":1" />. Дадзенае апраўданне, тым не менш, не спыніла палеміку: крытыкі працягнулі сцвярджаць, што гульня з такімі далікатнымі аб'ектамі наносіць відавочны рэпутацыйны ўдар па дэмакратычным руху, бо правакаванне наступстваў было прадказальным і адразу выкарыстана праўладнымі структурамі супраць апазіцыі<ref name=":0" />, а грэблівае стаўленне і апраўданне атак на ключавыя рэсурсы культуры б'е не столькі па ўладзе, колькі ў першую чаргу наносіць велізарную шкоду падмурку беларускай нацыі і вынікам шматгадовай працы яе даследчыкаў.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392054|title=«Беларуская навука — выпаленая пустка, дзе адзіночкі спрабуюць стварыць нармальны свет для такіх, як вы». Чаховіч палемізуе з Паўлючэнкам|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404134721/https://nashaniva.com/392054|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":2" /> Пазней у выніку ціску грамадскасці і эскалацыі скандалу вакол каштоўнасці страчаных бібліятэчных каталогаў, Фёдар Паўлючэнка апублікаваў на партале Reform.news асобны зварот-калонку ў якім прынёс публічныя прабачэнні даследчыкам і навуковай супольнасці за сваю папярэднюю некарэктную рыторыку.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/fjodar-pa-ljuchjenka-prabachce-mjane-dasledchyki-za-sjo|title=Фёдар Паўлючэнка: Прабачце мяне, даследчыкі, за ўсё|first=Федор|last=Павлюченко|website=REFORM.news (ранее REFORM.by)|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|archive-date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404155115/https://reform.news/fjodar-pa-ljuchjenka-prabachce-mjane-dasledchyki-za-sjo}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392068|title=«Прабачце мне, даследчыкі, за ўсё». Фёдар Паўлючэнка адказаў Уладзіславу Чаховічу|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404155936/https://nashaniva.com/392068|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> == Прававы статус і рэпрэсіі з боку рэжыму == Улады Беларусі прызналі высокую небяспеку групы з першых дзён яе стварэння. У лістападзе 2021 года МУС РБ прызнала групоўку «Кіберпартызаны» [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]].<ref>{{Cite web|url=https://novychas.by/|title=Цяпер і «Кібер-Партызаны». МУС прызнала яшчэ два тэлеграм-каналы экстрэмісцкімі|website=novychas.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021093818/https://novychas.by/hramadstva/cjaper-i-kiber-partyzany-mus-pryznala-jaszcze-d|archive-date=2021-10-21|access-date=2026-04-04}}</ref> Згодна з цякучым беларускім заканадаўствам, удзел ці падтрымка такога фарміравання наўпрост з'яўляецца цяжкім крымінальным злачынствам.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|title=БАЖ: Патрабуем спыніць практыку выкарыстання антыэкстрэмісцкага заканадаўства для абмежавання свабоды слова|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2021-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|archive-date=2021-12-22}}</ref> Неўзабаве пасля гэтага, у канцы лістапада 2021 года Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь надаў ініцыятыве афіцыйны статус «тэрарыстычнай арганізацыі»<ref>{{cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=281191|title=Вярхоўны суд прызнаў тэрарыстамі «Кіберпартызан» і яшчэ некалькі ініцыятываў|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-11-30|access-date=2022-01-11}}</ref>. Хакерам у выпадку затрымання пагражаюць найбольш цяжкія віды крымінальнага пакарання. == Гл. таксама == * [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Twitter|cpartisans|Беларускія кіберпартызаны}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:Хакерскія групоўкі і арганізацыі]] [[Катэгорыя:Партызанскія рухі]] qzkg1ack6cjar3l6o3a4fd9mvmm5ysa Санкт-Петербургские ведомости 0 685585 5120936 4081068 2026-04-04T21:57:45Z Steel771 119110 5120936 wikitext text/x-wiki {{Газета}} '''«Санкт-Петербургские ведомости»''' ({{lang-be|«Санкт-Пецярбургскія ведамасці»}}; да 1728 года — «Вѣдомости», з 1728 па 1914 год — «С.-Петербургскія Вѣдомости», з 1914 па 1917 год — «Петроградскія Вѣдомости», з 1918 па 1924 год — «Петроградская правда», з 1924 па 1991 год — «Ленинградская правда») — штодзённая грамадска-палітычная [[газета]] [[Санкт-Пецярбург]]а. Найстарэйшая рэгулярная расійская газета, і адзіная да пачатку друкавання «Маскоўскіх ведамасцей» у 1756 годзе. Да 1917 года назвала сябе «літаратурна-палітычнай газетай». Сучасная версія — штодзённае выданне Паўночна-Заходняга рэгіёну. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Газеты Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Газеты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Газеты на рускай мове]] c71wbcrf28rk5b514lanuszbgu1jc4y Новыя людзі (партыя) 0 687734 5120926 5086015 2026-04-04T21:34:58Z Steel771 119110 5120926 wikitext text/x-wiki {{Партыя | Месцаў у ніжняй палаце = {{Партыя/Месцы|13|450|#47c2c0}} ([[Дзяржаўная дума Федэральнага сходу Расійскай Федэрацыі VIII склікання|VIII скліканне]]) | Месцаў у ніжняй палаце_параметр = [[Дзяржаўная дума|Дзяржаўнай думе]] | Месцаў у верхняй палаце = {{Партыя/Месцы|15|3994|#47c2c0}}<ref>[[Рэгіянальныя парламенты Расіі]]</ref> | Месцаў у верхняй палаце_параметр = [[Рэгіянальныя парламенты Расіі|рэгіянальных парламентах]] }} '''«Новыя людзі»''' — расійскі правацэнтрысцкая [[палітычная партыя]], утвораная ў [[Масква|Маскве]] 1 сакавіка [[2020|2020 года]]. Заснавальнікам партыі стаў прэзідэнт расійскай касметычнай «Faberlic» [[Аляксей Генадзьевіч Нячаеў|Аляксей Нячаеў]]. На другім з’ездзе партыі, які прайшоў 8 жніўня 2020 года, ён быў абраны яе старшынёй. Аляксандр Даванкоў (сын хіміка Вадзіма Даванкова) з’яўляецца кіраўніком выканкама партыі. У 2020 годзе па выніках рэгіянальных выбараў партыя прайшла ў чатыры рэгіянальных заканадаўчых органа па партыйных спісах, атрымаўшы льготу на ўдзел у [[Парламенцкія выбары ў Расіі (2021)|выбарах у Дзяржаўную думу 2021 года]] без збору подпісаў<ref>[http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_159349/6ddf587240f921d7fd7d0c0ed83d0ceafb99b687/ Статья 44 Федерального закона «О выборах депутатов Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации»]</ref>, па выніку якіх стала пятай парламенцкай партыяй, атрымаўшы 5,33 % галасоў і 13 дэпутацкіх мандатаў VIII склікання<ref>[https://tass.ru/info/12457257 Что известно о партиях, прошедших в Госдуму]//[[ТАСС]] 20.09.2021</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20210921/mandaty-1751190589.html|title=ЦИК опубликовал распределение мандатов по итогам выборов в Госдуму}}</ref>. == Гісторыя == У студзені 2020 года СМІ распаўсюдзілі заяву прадпрымальніка Аляксея Нячаева аб стварэнні новай партыі. 1 сакавіка 2020 года прайшоў устаноўчы з’езд партыі «Новыя Людзі», на якім прынята рашэнне стварыць 55 рэгіянальных аддзяленняў партыі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://360tv.ru/news/obschestvo/v-rossii-sozdali-partiju-novyh-ljudej/|title=В России создали партию Новых людей|accessdate=2020-07-03}}</ref>. У канцы сакавіка партыя атрымала афіцыйныя дакументы аб рэгістрацыі ад Міністэрства юстыцыі Расіі<ref>{{Cite web|url=http://minjust.gov.ru/politicheskie-partii/politicheskaya-partiya-novye-lyudi|title=Политическая партия «НОВЫЕ ЛЮДИ» {{!}} Министерство юстиции Российской Федерации|accessdate=2020-07-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200810031746/http://minjust.gov.ru/politicheskie-partii/politicheskaya-partiya-novye-lyudi|archivedate=10 жніўня 2020|url-status=dead}}</ref>. Аляксей Нячаеў ўваходзіць у цэнтральны штаб Агульнарасійскага народнага фронту<ref>https://onf.ru/nechaev-aleksey-gennadevich/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210531163931/https://onf.ru/nechaev-aleksey-gennadevich/ |date=31 мая 2021 }} Нечаев Алексей Геннадьевич на сайте Общероссийского народного фронта</ref>. У красавіку 2020 года партыя накіравала ў [[Дзяржаўная Дума Расійскай Федэрацыі|Дзярждуму]] і [[Савет Федэрацыі]] зварот, у якім заклікала дэпутатаў прыняць дадатковыя законы, каб ліквідаваць супярэчнасці ў адсутнасці афіцыйнага ўказа аб увядзенні ў краіне рэжыму надзвычайнай сітуацыі. На 1 ліпеня 2020 года «Новыя Людзі» зарэгістравалі 55 рэгіянальных аддзяленняў, якія складаюцца з юных выпускнікоў палітычнай школы фонду «Капітаны», які заснаваў Аляксей Нячаеў<ref>{{Cite web |url=https://xn--80aakriqfbn5ao8g.xn--p1ai/charity-programs/kapitanyi-rossii/ |title=Благотворительная программа «Капитаны России» |access-date=23 верасня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201025200002/https://xn--80aakriqfbn5ao8g.xn--p1ai/charity-programs/kapitanyi-rossii/ |archivedate=25 кастрычніка 2020 |url-status=dead }}</ref>, заявіўшы пра гатоўнасць прыняць удзел у рэгіянальных выбарах у верасні 2020 года ў 12 рэгіёнах краіны<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/politika/8781621|title=Партия «Новые люди» примет участие в выборах в 12 регионах в 2020 году|accessdate=2020-07-03}}</ref> і аб гатоўнасці прыняць удзел у маючых адбыцца [[Парламенцкія выбары ў Расіі (2021)|выбарах у Дзяржаўную думу (2021)]]<ref name="автоссылка2">{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5ed514389a7947667ae96ce6|title=Партия основателей Faberlic сообщила о допуске к региональным выборам|accessdate=2020-07-03}}</ref>. 8 жніўня 2020 года ў Маскве прайшоў II з’езд партыі, на якім старшынёй партыі быў абраны яе заснавальнік [[Аляксей Генадзьевіч Нячаеў|Аляксей Нячаеў]]<ref name="автоссылка1">{{Cite web|author=|url=https://ria.ru/20200808/1575524766.html|title=Алексей Нечаев стал председателем партии «Новые люди»|publisher=// РИА Новости|date=2020-08-08|accessdate=2020-09-08}}</ref>, спікерам на з’ездзе выступіла Ціна Кандэлакі. Таксама ў з’ездзе прынялі ўдзел журналістка Алёна Лятучая, Сяргей Мінаеў, Антон Красоўскі, кіраўнік зялёнага руху «ЭКА» Марына Задземідзькова<ref>[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5f2e8e199a7947497e083b01 Канделаки, Минаев и Летучая приняли участие в съезде партии «Новые люди»]</ref>. У канцы 2020 года партыяй было абвешчана, што выбарчай кампаніяй па [[Парламенцкія выбары ў Расіі (2021)|выбарах дэпутатаў Дзяржаўнай Думы VIII склікання]] будзе кіраваць паліттэхнолаг Яўген Мінчанка<ref>{{Cite news|title=«Слом сценария» выборов в Госдуму: телеграм-каналы о назначении Евгения Минченко главой штаба «Новых людей»|author=|url=https://newdaynews.ru/moscow/710098.html|date=}}</ref>. == Выбары == [[Файл:Жидкое_мыло_Фаберлик_партия_Новые_люди_раздаваемое_в_Екатеринбурге_в_2021_году.jpg|злева|міні|209x209пкс|Агітацыйная прадукцыя Новых людзей" — вадкае мыла маркі «Faberlic»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ngnovoros.ru/posts/besplatnoe-mylo-ot-partii-novye-lyudi-podrobno-ob-aktsii-i-gde-ego-mozhno-poluchit|title=Бесплатное мыло от партии «Новые люди»: подробно об акции и где его можно получить|author=Наша Газета|date=2020-11-01}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tula.mk.ru/politics/2021/06/01/predvybornaya-agitaciya-pronikla-v-tualety-tulskoy-oblasti.html|title=Предвыборная агитация проникла в туалеты Тульской области}}</ref>.]] 1 чэрвеня 2020 года Міністэрства юстыцыі ўнесла партыю ў спіс аб’яднанняў, якія маюць права ўдзельнічаць у выбарах<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/politika/8617331|title=Минюст РФ разрешил партии основателей компании Faberlic участвовать в выборах|accessdate=2020-07-03}}</ref>. Выбарчыя камісіі не дапусцілі партыйныя спісы да ўдзелу ў выбарах у Белгародскай і Варонежскай вобласці, а таксама да выбараў у гарадскую думу Растова-на-Доне, забракаваўшы подпісы<ref>[https://161.ru/text/politics/69419986/ «Яблоко», «Новых людей» и «Партию Роста» не пустили на выборы в гордуму Ростова]</ref><ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4450393 «Новые люди» не смогли зарегистрироваться на выборы в белгородскую облдуму]</ref><ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4442866 Воронежский избирком забраковал список «Новых людей» на выборы в облдуму]</ref><ref>[https://vestivrn.ru/news/2020/07/27/partiya-novye-lyudi-sobrala-v-voronezhe-bolshe-50-tys-podpisei-v-svoyu-podderzhku/ Партия «Новые люди» собрала в Воронеже больше 50 тыс. подписей в свою поддержку] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200928200246/https://vestivrn.ru/news/2020/07/27/partiya-novye-lyudi-sobrala-v-voronezhe-bolshe-50-tys-podpisei-v-svoyu-podderzhku/ |date=28 верасня 2020 }}</ref>. У 2021 годзе з-за праблем пры рэгістрацыі партыя пазбавілася магчымасці выстаўляць сваіх кандыдатаў на выбары дэпутатаў у Заканадаўчы сход Арэнбургскай і Валагодскай абласцях, а таксама ў Алтайскім краі<ref>{{Cite web|url=https://orenburg.media/?p=91168|title=«Новые люди» не смогут участвовать в выборах депутатов Заксобрания Оренбургской области|accessdate=2021-08-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vo.rbc.ru/vo/03/08/2021/6109043a9a794752f8b849a9|title=Двум партиям отказали в регистрации на выборы в вологодское Заксобрание|accessdate=2021-08-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.amic.ru/news/487775/|title=Парламент Алтайского края обойдётся без "Новых людей"|accessdate=2021-08-17}}</ref>. З выбараў у Заканадаўчы сход Пермскага края была знятая кандыдатка ад партыі Дар’я Эйсфельд<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4938630|title=Депутату заксобрания отказано в регистрации на выборах|date=2021-08-12}}</ref>, а з выбараў у Заканадаўчы сход Санкт-Пецярбурга, па скарзе прадстаўнікоў «[[Адзіная Расія|Адзінай Расіі]]» — Вольга Герасіна<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.fontanka.ru/2021/08/12/70075730/|title=«Давила "Единая Россия"». Бывшей судье Уставного суда Петербурга отказали в регистрации на выборы в Законодательное собрание|date=2021-08-12}}</ref>. Таксама ў Пецярбургу ў рэгістрацыі на выбарах у Дзяржаўную думу было адмоўлена кандыдату ад партыі Ігару Шуміліну<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.fontanka.ru/2021/08/06/70066034/|title=Спортивному блогеру Шумилину отказали в регистрации на выборы в Госдуму. Он поставил подпись не там, где надо|date=2021-08-06}}</ref>. У Адзіны дзень галасавання 13 верасня 2020 года партыя пераадолела выбарчы бар’ер ва ўсіх чатырох рэгіёнах, дзе ўдзельнічала ў выбарах, а менавіта ў Новасібірскай (7,0 %), Калужскай (8,08&amp;nbsp;%), Разанскай (5,7 %) і Кастрамской (7,5 %) абласцях<ref>[https://www.gazeta.ru/politics/2020/09/14_a_13250995.shtml «Конечно, будем участвовать в выборах в Госдуму». «Новые люди» победили на всех выборах в областные парламенты, где участвовали]</ref>. Таксама партыя прымала ўдзел у выбарах у гарадскую думу [[Томск]]а, атрымаўшы 10945 галасоў (15,02 %)<ref>[https://vz.ru/news/2020/9/13/1060202.html «Новые люди», «Яблоко» и Партия Роста могут пройти в Томскую гордуму]</ref>. На выбарах у гарадскую думу Краснадара выбарчая камісія абвясціла вынік партыі ў 4,97 % галасоў. Кандыдаты партыі таксама прымалі ўдзел у муніцыпальных выбарах у Самары і Ніжнім Ноўгарадзе<ref>[https://www.rbc.ru/politics/13/09/2020/5f5e5bb69a79477313a3edc8 ЦИК подвела предварительные итоги выборов]</ref>. Партыя заняла другое месца паводле сумы фінансавых выдаткаў на выбарах у трэцім квартале 2020 года, выдаткаваўшы 179 млн рублёў, пасля «Адзінай Расіі» з 261 млн рублёў<ref>{{Cite web |title=Партия «Новые люди» стала второй по доходам после «Единой России». В ТОП-10 не попала «Справедливая Россия» |url=https://openmedia.io/news/n3/partiya-novye-lyudi-stala-vtoroj-po-doxodam-posle-edinoj-rossii-v-top-10-ne-popala-spravedlivaya-rossiya/ |accessdate=23 верасня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201203122127/https://openmedia.io/news/n3/partiya-novye-lyudi-stala-vtoroj-po-doxodam-posle-edinoj-rossii-v-top-10-ne-popala-spravedlivaya-rossiya/ |archivedate=3 снежня 2020 |url-status=dead }}</ref>. 4 ліпеня 2021 года на III з’ездзе партыі «Новыя Людзі» на выбары ў Дзяржаўную думу 8-га склікання былі зацверджаны кандыдаты, створана 600 выбарчых штабоў. Федэральны партыйны спіс у Дзярждуму ўзначаліў лідар і заснавальнік партыі Аляксей Нячаеў, другім нумарам экс-мэр Якуцка [[Сардана Уладзіміраўна Аўксенцьева|Сардана Аўксенцьева]]<ref>[https://openmedia.io/news/n1/eks-mer-yakutska-golosovavshaya-protiv-popravok-k-konstitucii-pojdyot-v-gosdumu-ot-partii-novye-lyudi/], 26.04.2021</ref><ref>[https://theins.ru/news/241419 Экс-мэр Якутска Сардана Авксентьева будет баллотироваться в Госдуму от партии «Новые люди»]26 апреля 2021</ref><ref>[https://ria.ru/20210704/partiya-1739826831.html Партия Новые люди открыла более 600 штабов накануне выборов]</ref>. Усяго ЦВК зарэгістравала 211 кандыдатаў у дэпутаты Дзярждумы ў складзе федэральнага спісу «Новых людзей», які падзелены на 37 рэгіянальных груп. Таксама сваіх кандыдатаў партыя вылучыла ў 195 аднамандатных акругах<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.pnp.ru/politics/cik-zaregistriroval-federalnyy-spisok-partii-novye-lyudi-na-vybory-v-gosdumu.html|title=ЦИК зарегистрировал федеральный список партии «Новые люди» на выборы в Госдуму}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.1tv.ru/news/2021-07-15/409892-predstaviteli_novyh_lyudey_obsudili_partiynye_initsiativy_v_kazani|title=Представители «Новых людей» обсудили партийные инициативы в Казани. Новости. Первый канал}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2021/07/15/cik-zaveril-spiski-kandidatov-v-gosdumu-ot-partii-novye-liudi.html|title=ЦИК заверил списки кандидатов в Госдуму от партии "Новые люди"}}</ref>. == Ідэалогія і праграма == [[Файл:Modifita_UAZ_Patriot_kun_reklamo_de_la_partio_Novaj_Homoj_01.jpg|справа|міні|280x280пкс|Рэклама партыі ў Цюмені. Жнівень 2021 года.]] Афіцыйная праграма партыі зарэгістраваная ў Міністэрстве юстыцыі Расійскай Федэрацыі. Сярод асноўных палажэнняў праграмы партыі, апублікаваных на афіцыйным сайце і ў СМІ, значацца: * змяняльнасць і рэгулярнае абнаўленне кадравага складу ў дзяржаўным кіраванні; * забарона на заняццё адной пасады адным чалавекам больш двух разоў; * скарачэнне колькасці дзяржструктур і чыноўнікаў, а таксама памяншэнне выдаткаў на іх утрыманне; * рэформа МУС і іншых сілавых структур з увядзеннем выбараў на пасады начальнікаў рэгіянальных і гарадскіх УУС, участковых інспектараў і пракурораў, таксама прапануецца паменшыць іх паўнамоцтвы; * адмена законаў, якія выкарыстоўваюцца для дзяржаўнай цэнзуры, а таксама абмяжоўваюць свабоду мірных сходаў — у тым ліку законаў аб экстрэмізме і пра [[абраза]] прадстаўнікоў улады<ref name=":11">{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/06/26/partiya-dok.html|title=Основные положения программы Политической партии Новые люди|accessdate=2021-08-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newpeople.ru/programm|title=Мы - партия «Новые люди»|accessdate=2021-08-18}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.pnp.ru/politics/kto-idet-na-vybory-v-gosdumu.html|title=Кто идёт на выборы в Госдуму|accessdate=2021-08-18}}</ref>. Па звестках электронных [[Сродкі масавай інфармацыі|СМІ]], мэта партыі — «пераарыентаваць дзяржаву» з клопату пра чыноўнікаў на службу грамадзянам<ref name="автоссылка3">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5ed514389a7947667ae96ce6|title=Партия основателей Faberlic сообщила о допуске к региональным выборам|accessdate=2020-07-03}}</ref>. Партыя ўяўляе сабой аб’яднанне правацэнтрысцкага характару<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://radiokp.ru/politika/chto-novogo-prinosyat-rossiyskoy-politike-novye-lyudi_nid38237_au8118au|title=Что нового приносят российской политике «Новые люди»|accessdate=2020-09-08}}</ref> і разглядае ў якасці сваёй сацыяльнай базы самазанятасці людзей, а таксама прадстаўнікоў малога бізнэсу<ref name=":0" />. Сярод перадвыбарных тэзісаў партыі — увядзенне новай эканамічнай мадэлі з апорай на малы і сярэдні бізнес, інавацыйнае развіццё, зніжэнне адміністрацыйнага, сілавога і падатковага ціску на бізнес<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/social/2020/07/08/13145173.shtml|title=Россия будет прирастать самозанятыми}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bfm.ru/news/478969|title=Алексей Нечаев, лидер партии «Новые люди»: «Мы страна взрослых людей, хватит нас считать детишками»|author=BFM.ru}}</ref>. Замест [[Падатак на прыбытак|падатку на прыбытак]], [[Падатак на дададзеную вартасць|ПДВ]] і страхавых узносаў прапануецца ўвесці адзіны абаротны падатак у памеры 5 %. Абгрунтаванне дадзенага эканамічнага манеўру падрыхтавана экспертамі [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт|СПбГЭУ]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bfm.ru/news/478765|title=Партия «Новые люди» предлагает заменить три налога на бизнес единым оборотным налогом|accessdate=2021-08-20}}</ref>. У праграме партыі заяўлена, што турэмнае зняволенне павінна прызначацца толькі за злачынствы супраць асобы, а эканамічныя злачынствы павінны карацца штрафам<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/06/26/partiya-dok.html|title=Основные положения программы Политической партии Новые люди}}</ref>. Партыя агучыла шэраг перадвыбарных тэзісаў, якія тычацца сацыяльнай палітыкі, асабліва сістэм адукацыі і аховы здароўя. Асноўныя праблемы расійскай адукацыі, на думку «Новых людзей», заключаюцца ў бюракратызацыі і нераўнамернасці фінансавання па рэгіёнах. Для вырашэння гэтай праблемы прапануецца павысіць мінімальны заробак настаўнікаў да 75 тыс. рублёў і ўсталяваць адзіны федэральны нарматыў забеспячэння школ<ref>{{Cite web|url=https://iz.ru/1058941/2020-09-10/partiia-novye-liudi-predlozhila-sokhranit-na-20-let-lgoty-dlia-samozaniatykh|title=Партия «Новые люди» предложила сохранить на 20 лет льготы для самозанятых}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sevastopol.kp.ru/online/news/4363493/|title=Математик Алексей Савватеев идет в Госдуму от Севастополя с партией «Новые люди}}</ref>. Яшчэ адна праблема — выкарыстанне няякасных і шкодных прадуктаў у школьных абедах. Партыяй была прэзентаваная праграма па аздараўленні дзіцячага харчавання, таксама яна прапанавала ўвесці ў школах стаўку арганізатара здаровага харчавання<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/articles/2021/03/31/nl/|title=Как шведский стол спасет здоровье школьников Партия «Новые люди» предложила реформу системы детского питания}}</ref>. Была таксама заяўлена ініцыятыва аб навучанні дзяцей фінансавай граматнасці і асновам прадпрымальніцтва<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://chr.aif.ru/lip/events/novye_lyudi_v_politike_v_lipecke_poyavilas_novaya_partiya|title=«Новые люди» в политике. В Липецке появилась новая партия|date=2020-07-22}}</ref>. Частка праграмы, уключаючы перадвыбарчыя тэзісы прадстаўнікоў партыі, прысвечана павышэнню самастойнасці рэгіёнаў і іх развіццю. Сярод іх прамыя выбары мэраў, магчымасць выбаршчыкаў адпраўляць іх у адстаўку і змяненне сістэмы размеркавання падаткаў на карысць рэгіёнаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://vz.ru/news/2021/6/18/1104574.html|title=Выборы-2021: ЕР борется за экологию, а эсеры спасают животных}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.mk.ru/social/2021/07/07/sardana-avksenteva-samye-zhirnye-nalogi-ukhodyat-v-federalnyy-centr.html|title=Сардана Авксентьева: "самые "жирные" налоги уходят в федеральный центр"}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nsk.aif.ru/politic/partiya_novye_lyudi_v_novosibirske_podgotovila_zakon_o_pryamyh_vyborah_merov|title=Партия «Новые люди» в Новосибирске подготовила закон о прямых выборах мэров|date=2021-06-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ura.news/news/1052491647|title=Партию «Новые люди» на свердловских выборах поведет ресторатор}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bfm.ru/news/475955|title=В Москве прошел предвыборный съезд «Новых людей»}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://orenburg.media/?p=73719|title=«Новые люди»: Большая часть налогов должна оставаться в регионах}}</ref>. На думку Нячаева, у цяперашняй сітуацыі рэгіёны пераважна выконваюць патрабаванні федэральнага цэнтра. Таму разам з пераразмеркаваннем падаткаў на іх карысць рэгіёнам неабходна перадаць больш паўнамоцтваў па вызначэнні ўласнай палітыкі<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.gosrf.ru/aleksej-nechaev-bolshie-rezultaty-nachinayutsya-s-globalnyh-idej-s-czelej-kotorye-kazhutsya-nepravdopodobnymi/|title=Алексей Нечаев: «Большие результаты начинаются с глобальных идей, с целей, которые кажутся неправдоподобными»|date=2021-05-27}}</ref>. Партыя таксама прапанавала бясплатна даць грамадзянам землі для будаўніцтва ўласных дамоў недалёка ад месца іх пражывання. На думку Нячаева, для пабудовы камфортнай асяроддзя, дзяржава павінна пракласці дарогі і правесці камунікацыі да новых населеных пунктаў, якія паўстануць у выніку рэформы<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://iz.ru/1058841/aleksei-nechaev/politicheskaia-samoizoliatciia-zakonchilas|title=Политическая самоизоляция закончилась|author=Алексей Нечаев|date=2020-09-10}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/06/26/partiya-dok.html|title=Основные положения программы Политической партии Новые люди}}</ref>. У ліпені 2020 года Нячаеў выказаўся супраць абавязковай вакцынацыі, адзначыўшы, што абавязацельства дзяржавы — даць людзям магчымасць вакцынавацца і даць дакладную інфармацыю аб магчымых пабочных эфектах<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vedomosti.ru/politics/characters/2021/07/18/878598-na-zone-spetsodezhdu-shyut|title=Лидер партии «Новые люди»: «Те, кто пытается ломать систему, потом на зоне спецодежду шьют»}}</ref>. Праз год, у ліпені 2021 года, лідар «Новых людзей» раскрытыкаваў ініцыятывы аб увядзенні ў краіне новага двухтыднёвага локдаўна<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kursk.kp.ru/daily/28306/4448026/|title=Партия «Новые люди» выступила против локдауна}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.lipetsk.kp.ru/daily/28305.5/4446319/|title=Партия «Новые люди» призывает прекратить «кошмарить» бизнес локдаунами}}</ref>. Таксама кандыдаты ад партыі ставяць пытанне аб неабходнасці перафарматавання смеццевай рэформы, у прыватнасці, аб адмове ад канцэпцыі адзінага рэгіянальнага аператара і вяртання да канкурэнцыі на рынку смеццеперапрацоўкі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sobesednik.ru/obshchestvo/20210625-danil-maxnickii-partiya-novye-lyudi-ko|title=Данил Махницкий, партия "Новые люди": конкуренция на мусорном рынке спасет Россию от незаконных свалок|access-date=23 верасня 2021|archive-date=22 жніўня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822190223/https://sobesednik.ru/obshchestvo/20210625-danil-maxnickii-partiya-novye-lyudi-ko|url-status=dead}}</ref>. У маі 2020 дырэктар па даследаваннях фонду ІСЭПД Аляксандр Пажалаў выказаўся, што не бачыць электаральных адрозненняў паміж «[[Партыя Росту|Партыяй Росту]]» і «Новымі людзямі», назваўшы іх абедзве ліберальнымі<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2020/05/25/831059-kremlevskie-proekti Новые кремлевские партийные проекты получили право участия в выборах]//[[Ведомости]] 26.05.2020</ref>. У 2021 годзе «Маскоўская газета» выказалася, што партыя «Новыя Людзі» і «Партыя Росту» маюць агульны электарат і на парламенцкіх выбарах абедзве партыі будуць канкураваць за агульнага выбаршчыка<ref>[https://mskgazeta.ru/politika/novye-lyudi-ne-gotovy-konkurirovat-s-partiej-rosta-za-status-partii-predprinimatelej-4967.html «Новые люди» не готовы конкурировать с «Партией Роста» за статус партии предпринимателей]</ref>. Саветнік губернатара Пскоўскай вобласці Антон Сяргееў выказаўся ў жывым эфіры аб магчымым аб’яднання «Партыі Росту» і «Новых людзей»<ref>{{Cite web |url=https://informpskov.ru/news/348620.html |title=«Партия Роста» и «Новые люди» объединятся, не исключает Антон Сергеев |access-date=23 верасня 2021 |archive-date=10 сакавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310121019/https://informpskov.ru/news/348620.html |url-status=dead }}</ref>. Акцёр Сяргей Жыгуноў прызначаны саветнікам старшыні партыі «Новыя Людзі» па культуры<ref>[https://newsnn.ru/news/politics/30-08-2021/sergey-zhigunov-ot-partii-novye-lyudi-posetil-nizhniy-novgorod Прошел творческий вечер актера Сергея Жигунова, советника лидера партии «Новые люди»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210909152718/https://newsnn.ru/news/politics/30-08-2021/sergey-zhigunov-ot-partii-novye-lyudi-posetil-nizhniy-novgorod |date=9 верасня 2021 }}</ref><ref>[https://78.ru/articles/2021-08-16/aktr_sergei_zhigunov_rasskazal_pochemu_stal_storonnikom_partii_novie_lyudi Актёр Сергей Жигунов рассказал, почему стал сторонником партии Новые люди]</ref><ref>[https://newdaynews.ru/ekaterinburg/734621.html Сергей Жигунов рассказал, почему поддерживает партию «Новые люди»]</ref>. Тэлевядучая Алёна Лятучая узначаліла ў партыі «Грамадзянскі экалагічны нагляд»<ref>[https://www.gazeta.ru/politics/2021/07/05_a_13701734.shtml «Мы ничего не боимся»: кто пойдет в Госдуму от «Новых людей»]</ref><ref>[https://www.e1.ru/text/politics/2021/06/25/69989612/ Елена Летучая и партия «Новые люди» начали борьбу с «мусорной» проблемой в России]</ref>. == Крытыка == Партыю, як і іншыя новыя партыі, якія з’явіліся ў пачатку 2020 года, абвінавачваюць у спойлерстве, матывуючы гэта хуткай рэгістрацыяй і адсутнасцю перашкодаў з боку ўладаў<ref>[https://www.mk.ru/politics/2020/05/21/v-partiynom-inkubatore-vlasti-vylupilis-novye-gomunkuly.html В партийном инкубаторе власти вылупились новые гомункулы]</ref>. Акрамя таго, лідар «Новых людзей» Аляксей Нячаеў з’яўляецца членам Цэнтральнага савета Агульнарасійскага народнага фронту, які ўзначальвае [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]]<ref>[https://vestnikburi.com/novye-lyudi-partiya-lzhi-i-pustyh-obeshhanij/ НОВЫЕ ЛЮДИ: ПАРТИЯ ЛЖИ И ПУСТЫХ ОБЕЩАНИЙ]</ref>. Таксама партыю абвінавачваюць у сувязях з дзеючай уладай. Так, у снежні 2020 года кампанію партыі ўзначаліў блізкі да Адміністрацыі прэзідэнта паліттэхнолаг Яўген Мінчанка<ref>{{Cite web |url=https://sobesednik.ru/politika/20201203-novym-lyudyam-napomnili-ih-mes |title=«Новым людям» напомнили их место. Кампанию возглавил политтехнолог Минченко |access-date=23 верасня 2021 |archive-date=29 красавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429200650/https://sobesednik.ru/politika/20201203-novym-lyudyam-napomnili-ih-mes |url-status=dead }}</ref>. Паводле крыніц «Адкрытых медыя» у кіраўніцтве партыі, асяроддзі Нячаева і адміністрацыі прэзідэнта, новы склад перадвыбарчага штаба павінен адрэгуляваць стратэгію партыі так, каб канстытуцыйная большасць ў [[Дзяржаўная Дума Расійскай Федэрацыі|Дзяржаўнай думе]] засталося за «[[Адзіная Расія|Адзінай Расіяй]]», а «Новыя людзі» вярнуліся ў сваю электаральную нішу — адукаваны сярэдні клас 18−30 гадоў<ref>[https://openmedia.io/news/n3/novyx-lyudej-poprosili-otdoxnut-partii-nechaeva-pomeshayut-poluchit-krupnuyu-frakciyu-po-itogam-vyborov-gosdumy/ «Новых людей» попросили отдохнуть. Партии Нечаева помешают получить крупную фракцию по итогам выборов Госдумы]</ref>. Дырэктар Цэнтра паліталагічных даследаванняў Фінансавага універсітэта пры ўрадзе Павел Салін назваў партыю «спойлерам вулічнай пратэстнай актыўнасці»<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4449254 «Новые люди» позвали «старых»]</ref>. Па выніках расследавання «МБХ медыя», папулярнасць партыі забяспечылі не столькі крэатыўнасць яе членаў або «марафон ідэй», колькі стратэгія прасоўвання ў рэгіёнах. Да такой высновы «МБХ медыя» прыйшло ў ходзе вывучэння партнёрскіх адносін партыі з рэгіянальнымі СМІ. Адразу некалькі медыяменеджараў у розных выданнях ЦФА і ПФА пацвердзілі «МБХ медыя» факты супрацоўніцтва з партыяй без афармлення адпаведных дакументаў і выканання закона аб рэкламе. Выданні публікуюць патрэбныя «Новым людзям» матэрыялы, якія асвятляюць яе дзейнасць у пазітыўным святле, за грошы, не робячы пра гэта ў публікацыях абавязковай адзнакі, як таго патрабуе расійскае заканадаўства<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zapad24.ru/articles/83076-novye-ljudi-s-chernoj-kassoj-kak-partija-novye-ljudi-stala-populjarnoj-v-regionah.html|title=Новые люди с черной кассой. Как партия «Новые люди» стала «популярной в регионах»}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://mbk-news.appspot.com/suzhet/novye-lyudi-s-chernoj-kassoj/|title=Новые люди с черной кассой. Как партия «Новые люди» стала «популярной в регионах»}}</ref>. {{Зноскі|2}} == Спасылкі == * [https://ecamir.ru/ Зялёнае рух Расіі «ЭКА»] * [https://rg.ru/2020/06/26/partiya-dok.html Асноўныя палажэнні праграмы палітычнай партыі «Новыя людзі»] // Расійская газета * [https://www.gazeta.ru/social/2020/07/23/13163173.shtml Заснавальнік партыі «Новыя людзі» Аляксей Нячаеў аб кампаніі ў Новасібірскай вобласці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210206221605/https://www.gazeta.ru/social/2020/07/23/13163173.shtml |date=6 лютага 2021 }} // Газета. Ru, 23.07.2020 * [https://www.gazeta.ru/politics/2020/07/28_a_13168849.shtml Эксперты ацанілі перспектывы партыі Нячаева на палітычнай арэне] // Газета. Ru, 28.07.2020 * [https://www.gazeta.ru/comments/2020/08/11_a_13190629.shtml Запоўніць вакуум. Партыя Аляксея Нячаева «Новы\ людзі» прапануе выбаршчыкам надзею на будучыню] // Новая газета, 11.08.2020 * [https://www.kommersant.ru/doc/4449254 «Новыя людзі»] [https://www.kommersant.ru/doc/4449254 паклікалі «старых». Партыя прэзідэнта Faberlic гатовая слухаць парады ліберальных экспертаў] // «Камерсант» № 141/П ад 10.08.2020, стар. 3 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Правыя]] [[Катэгорыя:Правацэнтрысцкія партыі]] [[Катэгорыя:Палітычныя партыі Расіі]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 8sbwhf2ev8qbm29j8ftbl1kv3o4hj80 Савара (народ) 0 689303 5121047 5104628 2026-04-05T06:37:10Z Psubhashish 23233 відэа 5121047 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Савара <br /> | image = [[Выява:A Lanjia Saura couple.jpg|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab"><small> | poptime = 986700 (2021 г.) | popplace = {{Сцягафікацыя|Індыя}} - 984000<br />{{Сцягафікацыя|Бангладэш}} - 1200<br />{{Сцягафікацыя|Непал}} - 1500 | langs = савара | rels = [[шаманізм]], [[анімізм]] | related = [[Мунда (народ)|мунда]], [[Хо (народ)|хо]], [[санталы]], [[бірхор]], [[корку]], [[кхарыя]], [[гадаба]], [[бхумідж]] }} [[File:OpenSpeaks-srb-Ramani Dalbehera-OG-Aadhaar Experience 01.webm|thumb|Выдавец дамовы па-ландзя мове сорра дзеліцца сваім вопытам карыстання Аадхар у 2019 годзе]] [[File:OpenSpeaks-srb-Idital-Opino Gomango-Namad Dalbehera-Intro.webm|thumb|Індыйскі мастак Намад Далбехера распавядае пра карціну «Ідытал» на мове сора]] '''Савара''', або '''саора''', '''сора''' ({{lang-hi|सवरा, सबरा}}) — [[Аўстраазіяцкія мовы|аўстраазіяцкі]] народ у [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]]. Жывуць пераважна ў [[Індыя|індыйскіх]] штатах [[Арыса|Адыша]] і [[Андхра-Прадэш]]. Невялікія групы ёсць у [[Бангладэш]] і [[Непал]]е. Агульная колькасць (2021 г.) — 986 700 чалавек<ref>[https://joshuaproject.net/people_groups/18023 Saora]</ref> == Гісторыя == Савара з'яўляюцца прадстаўнікамі паўднёвай групы [[Аўстраазіяцкія мовы|аўстраазіяцкіх]] народаў, што насяляюць [[Паўднёвая Азія|Паўднёвую Азію]]. Згодна розным [[гіпотэза]]м, іх продкі перасяліліся з [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй Азіі]] ў [[Каменны век|каменным]] або [[Медны век|медным]] вяках. На пэўным этапе свайго развіцця савара былі адарваны ад асноўнага масіва аўстраазіятаў і апынуліся ў пагорыстай [[лес|лясной]] мясцовасці ў атачэнні [[індаеўрапейцы|індаеўрапейскіх]] і [[Дравідыйскія мовы|дравідамоўных]] народаў, што паўплывала на іх [[культура|культуру]]. Савара захоўвалі незалежнасць да [[1864]] — [[1866]] гг., калі яны былі падпарадкаваны [[Вялікабрытанія|брытанцамі]] і ўключаны ў склад [[Брытанская Індыя|Брытанскай Індыі]]. Пасля абвяшчэння незалежнасці [[Індыя|Індыі]] савара атрымалі статус [[племя]]нной супольнасці, які гарантуе аўтаномію, палёгкі ў атрыманні сацыяльнай дапамогі і адукацыі. == Культура == [[Выява:Lanjia Saura House at 'State Tribal Fair-2020' , Bhubaneswar,India.jpg|thumb|left|Жытло]] Традыцыйным заняткам савара здаўна з'яўлялася падсечнае [[земляробства]]. У [[лета|летні]] сезон (красавік — чэрвень) яны вырубаюць [[лес|лясныя]] надзелы, каб у сезон [[мусон]]аў зрабіць пасевы і ўзімку сабраць ураджай. Савара вырошчваюць [[рыс]], [[проса]], [[гародніна|гародніну]], займаюцца збіральніцтвам ядомых [[расліны|раслін]] вакол ворыўных зямель. Аднак такі спосаб гаспадарання хутка высільвае [[глеба|глебу]], таму праз год або два земляроб вымушаны пераходзіць на новае месца. У нашы дні гэта выклікае спрэчкі з дэпартаментам аховы лясоў. Таму частка савара была вымушана перасяліцца на [[раўніна|раўніны]] і апрацоўваць зямлю падобна іншым [[Сяляне|сялянам]]. Галоўнай культурай на раўнінах стаў рыс. Ён складае аснову паўседзённай ежы. Савара амаль не ўжываюць [[малако|малочныя]] прадукты, хаця ўжываюць [[рыбы|рыбу]] і [[мяса]]. Раней распаўсюджанае [[паляванне]] стала дадатковым заняткам. У мінулым большасць прадметаў хатняга начыння і прыладаў працы вырабляліся [[сям'я|сямейнымі]] майстрамі. У нашы дні яны звычайна купляюцца на рынку. У сваю чаргу, савара гандлююць лішкамі проса і дзікімі [[тамарынд]]амі, папулярнымі для прыгатавання [[Кары (страва)|кары]]. Многія савара працуюць наёмнымі рабочымі, у тым ліку ў [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадарцы]]. Прынята ствараць [[вёска|вясковыя]] групы рабочых ''ансір'', якія наймаюцца разам, самастойна размяркоўваюць заробкі і пры патрэбе — гуртам абараняюць супольныя правы. Народная [[вопратка]] складаецца з доўгай белай [[тканіны]], што абгортваецца вакол цела. Мужчыны часам яе ўпрыгожваюць чырвонымі махрамі. Жанчыны таксама носяць [[сукенка|сукенкі]], ўпрыгожваюцца [[каралі|каралямі]] з [[бісер]]у, [[бранзалет]]амі з раслінных [[валокны|валокнаў]], [[метал]]ічнымі [[звон|званочкамі]] і праколкамі для носу. Асноўны тып паселішча — вёска, што складаецца з кварталаў, населеных родавымі аб'яднаннямі ''бірында''. Для сядзіб характэрна лінейная планіроўка. Жытлы аднакамерныя, пабудаваныя з [[прыродны камень|каменю]] і тынкаваныя [[гліна]]й, крытыя саламяным [[дах]]ам. Акрамя асноўнага жытла, савара маюць невялікія жылыя пабудовы каля апрацоўваемых палеткаў, дзе яны жывуць падчас сяўбы і збору ўраджая. ''Бірында'' з'яўляецца асноўнай сацыяльнай злучнасцю, якая аб'ядноўвае сваякоў трох пакаленняў па мужчынскай лініі. Яны падзяляюцца на малыя нуклеарныя сем'і. Хлопчыкі пасля сталення звычайна застаюцца жыць у роднай ''бірында'', а дзяўчаты пераходзяць у злучнасць будучага мужа. Прыняты выкуп за нявесту. Багатыя мужчыны могуць мець дзве і болей жонак. Жанчыны маюць права на сваю маёмасць, у тым ліку зямельную. Дом і значную частку сямейнай маёмасці ўспадкоўвае малодшы сын. На яго кладзецца клопат пра старых бацькоў. Фармальна вёскамі кіруе выбраная сельская рада ''панчаят'' (у мінулым — ''бісара'') на чале старасты ''гаманг''. У рэчаіснасці, усе пасады размяркоўваюцца паміж ''бірында'' і перадаюцца ад бацькі да сына. У [[фальклор]]ы савара важную ролю адыгрывае імправізацыя: складанне [[казка|казак]], [[паэзія|вершаў]] і [[песня|песень]], [[музыка|музычных]] рытмаў, [[танец|танцавальных]] рухаў і г. д. == Мова == Родная [[мова]] савара мае [[Аўстраазіяцкія мовы|аўстраазіяцкае]] паходжанне, аднак у [[лексіка|лексіцы]] назіраецца шмат словаў, запазычаных з [[одыя (мова)|одыя]] і [[тэлугу]]. У [[1966]] г. [[рэлігія|рэлігійны]] дзеяч Мангей Гаманга склаў для яе [[пісьмо]]васць ''саранг сампенг''. == Рэлігія == Савара вераць, што ў кожнага прадмета або істоты ёсць дух ''кінтунг''. Духі [[прырода|прыроды]], [[сонца]] і зямлі вартыя шанавання. Калі ''кінтунг'' чалавека пакідае свайго носьбіта, то ператвараецца ў дух памерлага ''сонум'', што можа як дапамагаць, так і шкодзіць жывым. Напрыклад, вызываць хваробу. Для яго задавальнення прыносяць у ахвяры жывёл. Калі дух прымае ахвяру, то хвароба адступае. Лічыцца, што духі продкаў жывуць каля апрацоўваемых сямейных надзелаў. Разам з гэтым, маецца ўяўленне пра падземны свет памерлых. [[Рэлігія|Рэлігійныя]] абрады, лекаванне і зносіны з духамі арганізуюць [[шаманізм|шаманы]]. Імі могуць стаць як мужчыны, так і жанчыны. Савара ўпэўненыя ў тым, што ў юнацтве ''кінтунг'' шамана спускаецца ў свет памерлых, дзе заключае [[шлюб]] з высокапастаўленым ''сонум''. Менавіта гэта сувязь дае яму асаблівыя ўласцівасці. Рэчаісны шлюб можа выклікаць незадаволенасць тагасветных «мужа» або «жонкі», таму жанчыны-шаманы часцяком адмаўляюцца ад сваёй практыкі на доўгі час, каб не сапсаваць здароўе зямнога мужа. Мужчыны радзей робяць такія перапынкі. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commonscat|Sora people}} * [https://www.encyclopedia.com/places/asia/indian-political-geography/sora Sora — Encyclopedia.com] * [http://www.onlinejournal.in/IJIRV2I5/187.pdf Ethno Medicine and Curative Practices of Savara Tribe in India] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211009202649/http://www.onlinejournal.in/IJIRV2I5/187.pdf |date=9 кастрычніка 2021 }} * [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/621086/ Genetic studies on the Savara and Jatapu Tribes of Andhra Pradesh, India] * [http://www.swarthmore.edu/SocSci/langhotspots/Sora/index.xhtml The Sora Language] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200204132824/http://www.swarthmore.edu/SocSci/langhotspots/Sora/index.xhtml |date=4 лютага 2020 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Народы Індыі]] [[Катэгорыя:Народы Бангладэш]] [[Катэгорыя:Народы Непала]] [[Катэгорыя:Народы мунда]] 9znerolexw18q14hqvxxutkybu51y09 5121051 5121047 2026-04-05T06:45:08Z M.L.Bot 261 -машынны пераклад, сэнс цалкам страчаны 5121051 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Савара <br /> | image = [[Выява:A Lanjia Saura couple.jpg|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab"><small> | poptime = 986700 (2021 г.) | popplace = {{Сцягафікацыя|Індыя}} - 984000<br />{{Сцягафікацыя|Бангладэш}} - 1200<br />{{Сцягафікацыя|Непал}} - 1500 | langs = савара | rels = [[шаманізм]], [[анімізм]] | related = [[Мунда (народ)|мунда]], [[Хо (народ)|хо]], [[санталы]], [[бірхор]], [[корку]], [[кхарыя]], [[гадаба]], [[бхумідж]] }} [[Файл:OpenSpeaks-srb-Ramani Dalbehera-OG-Aadhaar Experience 01.webm|thumb|]] [[Файл:OpenSpeaks-srb-Idital-Opino Gomango-Namad Dalbehera-Intro.webm|thumb|Індыйскі мастак Намад Далбехера распавядае пра карціну «Ідытал» на мове сора]] '''Савара''', або '''саора''', '''сора''' ({{lang-hi|सवरा, सबरा}}) — [[Аўстраазіяцкія мовы|аўстраазіяцкі]] народ у [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]]. Жывуць пераважна ў [[Індыя|індыйскіх]] штатах [[Арыса|Адыша]] і [[Андхра-Прадэш]]. Невялікія групы ёсць у [[Бангладэш]] і [[Непал]]е. Агульная колькасць (2021 г.) — 986 700 чалавек<ref>[https://joshuaproject.net/people_groups/18023 Saora]</ref> == Гісторыя == Савара з’яўляюцца прадстаўнікамі паўднёвай групы [[Аўстраазіяцкія мовы|аўстраазіяцкіх]] народаў, што насяляюць [[Паўднёвая Азія|Паўднёвую Азію]]. Згодна розным [[гіпотэза]]м, іх продкі перасяліліся з [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй Азіі]] ў [[Каменны век|каменным]] або [[Медны век|медным]] вяках. На пэўным этапе свайго развіцця савара былі адарваны ад асноўнага масіва аўстраазіятаў і апынуліся ў пагорыстай [[лес|лясной]] мясцовасці ў атачэнні [[індаеўрапейцы|індаеўрапейскіх]] і [[Дравідыйскія мовы|дравідамоўных]] народаў, што паўплывала на іх [[культура|культуру]]. Савара захоўвалі незалежнасць да [[1864]]—[[1866]] гг., калі яны былі падпарадкаваны [[Вялікабрытанія|брытанцамі]] і ўключаны ў склад [[Брытанская Індыя|Брытанскай Індыі]]. Пасля абвяшчэння незалежнасці [[Індыя|Індыі]] савара атрымалі статус [[племя]]нной супольнасці, які гарантуе аўтаномію, палёгкі ў атрыманні сацыяльнай дапамогі і адукацыі. == Культура == [[Файл:Lanjia Saura House at 'State Tribal Fair-2020' , Bhubaneswar,India.jpg|thumb|left|Жытло]] Традыцыйным заняткам савара здаўна з’яўлялася падсечнае [[земляробства]]. У [[лета|летні]] сезон (красавік — чэрвень) яны вырубаюць [[лес|лясныя]] надзелы, каб у сезон [[мусон]]аў зрабіць пасевы і ўзімку сабраць ураджай. Савара вырошчваюць [[рыс]], [[проса]], [[гародніна|гародніну]], займаюцца збіральніцтвам ядомых [[расліны|раслін]] вакол ворыўных зямель. Аднак такі спосаб гаспадарання хутка высільвае [[глеба|глебу]], таму праз год або два земляроб вымушаны пераходзіць на новае месца. У нашы дні гэта выклікае спрэчкі з дэпартаментам аховы лясоў. Таму частка савара была вымушана перасяліцца на [[раўніна|раўніны]] і апрацоўваць зямлю падобна іншым [[Сяляне|сялянам]]. Галоўнай культурай на раўнінах стаў рыс. Ён складае аснову паўседзённай ежы. Савара амаль не ўжываюць [[малако|малочныя]] прадукты, хаця ўжываюць [[рыбы|рыбу]] і [[мяса]]. Раней распаўсюджанае [[паляванне]] стала дадатковым заняткам. У мінулым большасць прадметаў хатняга начыння і прыладаў працы вырабляліся [[сям'я|сямейнымі]] майстрамі. У нашы дні яны звычайна купляюцца на рынку. У сваю чаргу, савара гандлююць лішкамі проса і дзікімі [[тамарынд]]амі, папулярнымі для прыгатавання [[Кары (страва)|кары]]. Многія савара працуюць наёмнымі рабочымі, у тым ліку ў [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадарцы]]. Прынята ствараць [[вёска|вясковыя]] групы рабочых ''ансір'', якія наймаюцца разам, самастойна размяркоўваюць заробкі і пры патрэбе — гуртам абараняюць супольныя правы. Народная [[вопратка]] складаецца з доўгай белай [[тканіны]], што абгортваецца вакол цела. Мужчыны часам яе ўпрыгожваюць чырвонымі махрамі. Жанчыны таксама носяць [[сукенка|сукенкі]], ўпрыгожваюцца [[каралі|каралямі]] з [[бісер]]у, [[бранзалет]]амі з раслінных [[валокны|валокнаў]], [[метал]]ічнымі [[звон|званочкамі]] і праколкамі для носу. Асноўны тып паселішча — вёска, што складаецца з кварталаў, населеных родавымі аб’яднаннямі ''бірында''. Для сядзіб характэрна лінейная планіроўка. Жытлы аднакамерныя, пабудаваныя з [[прыродны камень|каменю]] і тынкаваныя [[гліна]]й, крытыя саламяным [[дах]]ам. Акрамя асноўнага жытла, савара маюць невялікія жылыя пабудовы каля апрацоўваемых палеткаў, дзе яны жывуць падчас сяўбы і збору ўраджая. ''Бірында'' з’яўляецца асноўнай сацыяльнай злучнасцю, якая аб’ядноўвае сваякоў трох пакаленняў па мужчынскай лініі. Яны падзяляюцца на малыя нуклеарныя сем’і. Хлопчыкі пасля сталення звычайна застаюцца жыць у роднай ''бірында'', а дзяўчаты пераходзяць у злучнасць будучага мужа. Прыняты выкуп за нявесту. Багатыя мужчыны могуць мець дзве і болей жонак. Жанчыны маюць права на сваю маёмасць, у тым ліку зямельную. Дом і значную частку сямейнай маёмасці ўспадкоўвае малодшы сын. На яго кладзецца клопат пра старых бацькоў. Фармальна вёскамі кіруе выбраная сельская рада ''панчаят'' (у мінулым — ''бісара'') на чале старасты ''гаманг''. У рэчаіснасці, усе пасады размяркоўваюцца паміж ''бірында'' і перадаюцца ад бацькі да сына. У [[фальклор]]ы савара важную ролю адыгрывае імправізацыя: складанне [[казка|казак]], [[паэзія|вершаў]] і [[песня|песень]], [[музыка|музычных]] рытмаў, [[танец|танцавальных]] рухаў і г. д. == Мова == Родная [[мова]] савара мае [[Аўстраазіяцкія мовы|аўстраазіяцкае]] паходжанне, аднак у [[лексіка|лексіцы]] назіраецца шмат словаў, запазычаных з [[одыя (мова)|одыя]] і [[тэлугу]]. У [[1966]] г. [[рэлігія|рэлігійны]] дзеяч Мангей Гаманга склаў для яе [[пісьмо]]васць ''саранг сампенг''. == Рэлігія == Савара вераць, што ў кожнага прадмета або істоты ёсць дух ''кінтунг''. Духі [[прырода|прыроды]], [[сонца]] і зямлі вартыя шанавання. Калі ''кінтунг'' чалавека пакідае свайго носьбіта, то ператвараецца ў дух памерлага ''сонум'', што можа як дапамагаць, так і шкодзіць жывым. Напрыклад, вызываць хваробу. Для яго задавальнення прыносяць у ахвяры жывёл. Калі дух прымае ахвяру, то хвароба адступае. Лічыцца, што духі продкаў жывуць каля апрацоўваемых сямейных надзелаў. Разам з гэтым, маецца ўяўленне пра падземны свет памерлых. [[Рэлігія|Рэлігійныя]] абрады, лекаванне і зносіны з духамі арганізуюць [[шаманізм|шаманы]]. Імі могуць стаць як мужчыны, так і жанчыны. Савара ўпэўненыя ў тым, што ў юнацтве ''кінтунг'' шамана спускаецца ў свет памерлых, дзе заключае [[шлюб]] з высокапастаўленым ''сонум''. Менавіта гэта сувязь дае яму асаблівыя ўласцівасці. Рэчаісны шлюб можа выклікаць незадаволенасць тагасветных «мужа» або «жонкі», таму жанчыны-шаманы часцяком адмаўляюцца ад сваёй практыкі на доўгі час, каб не сапсаваць здароўе зямнога мужа. Мужчыны радзей робяць такія перапынкі. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commonscat|Sora people}} * [https://www.encyclopedia.com/places/asia/indian-political-geography/sora Sora — Encyclopedia.com] * [http://www.onlinejournal.in/IJIRV2I5/187.pdf Ethno Medicine and Curative Practices of Savara Tribe in India] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211009202649/http://www.onlinejournal.in/IJIRV2I5/187.pdf |date=9 кастрычніка 2021 }} * [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/621086/ Genetic studies on the Savara and Jatapu Tribes of Andhra Pradesh, India] * [http://www.swarthmore.edu/SocSci/langhotspots/Sora/index.xhtml The Sora Language] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200204132824/http://www.swarthmore.edu/SocSci/langhotspots/Sora/index.xhtml |date=4 лютага 2020 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Народы Індыі]] [[Катэгорыя:Народы Бангладэш]] [[Катэгорыя:Народы Непала]] [[Катэгорыя:Народы мунда]] mffb5eumefqpvk99kphmqyd911tkqgi Катэгорыя:Відэаблогеры Беларусі 14 694439 5120732 3982551 2026-04-04T13:15:55Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Відэаблогеры]]; дададзена [[Катэгорыя:Відэаблогеры паводле краін]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5120732 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Блогеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Відэаблогеры паводле краін|Беларусь]] 9yvmouysocsaelwg0z10j733zhq85az Кніга Бобы Фета 0 698229 5121013 5103339 2026-04-05T03:37:56Z Pabojnia 135280 афармленне 5121013 wikitext text/x-wiki {{Тэлесерыял|Выява=The Book of Boba Fett.svg}} '''«Кніга Бобы Фета»''' ({{lang-en|The Book of Boba Fett}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] фантастычны [[Інтэрнэт-тэлебачанне|інтэрнэт-тэлесерыял]], створаны для патокавага сэрвіса «[[Disney+]]». Серыял з’яўляецца часткай франшызы «[[Зорныя войны]]» і спін-офам серыяла «[[Мандалорац]]». Серыял апавядае пра прыгоды {{нп5|Боба Фет|Бобы Фета|en|Boba Fett}} і {{нп5|Фенек Шанд||en|Fennec Shand}}, якія намагаюцца зрабіць сабе імя ў крымінальным свеце галактыкі, захапіўшы тэрыторыю, якая калісь належала {{нп5|Джаба Хат|Джабе Хату|en|Jabba the Hutt}}. Падзеі серыяла разгортваюцца паралельна з іншым спін-офам «Мандалорца» — серыялам «{{нп5|Асока (серыял)|Асока|de|Ahsoka (Fernsehserie)}}». Ролю Бобы Фета выканаў акцёр [[Тэмуэра Морысан]], які ў 2002 годзе сыграў Джанга Фета, «бацьку» Бобы, у фільме «[[Зорныя войны. Эпізод II: Атака клонаў]]», а пазней, у 2021 годзе, увасобіў на экране самога Бобу Фета ў другім сезоне серыяла «[[Мандалорац]]». Актрыса {{нп5|Мінг-На Вен||en|Ming-Na Wen}}, якая сыграла ў «Мандалорцы» наёмніцу {{нп5|Фенек Шанд||en|Fennec Shand}}, таксама вярнулася да сваёй ролі. Першапачаткова гісторыю Бобы Фета планавалася раскрыць у асобным фільме па «Зорных войнах», аднак пасля касавага правалу фільма «[[Хан Сола. Зорныя войны: Гісторыі]]» і поспеху «Мандалорца» кампанія «{{нп5|Lucasfilm||en|Lucasfilm}}» пачала аддаваць перавагу інтэрнэт-серыялам. Аб патэнцыйным спін-офе «Мандалорца» ўпершыню было абвешчана ў лістападзе 2020 года. «Кніга Бобы Фета» была афіцыйна анансаваная ў снежні 2020 года. Прэм’ера серыяла адбылася 29 снежня 2021 года. Серыял складаецца з сямі эпізодаў і будзе выходзіць штотыдзень да 9 лютага 2022 года. == Акцёрскі склад == * [[Тэмуэра Морысан]] — ''{{нп5|Боба Фет||en|Boba Fett}}'' * {{нп5|Мінг-На Вен||en|Ming-Na Wen}} — ''{{нп5|Фенек Шанд||en|Fennec Shand}}'' == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{IMDb title|13668894}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Мандалорац}} {{Зорныя войны}} {{Lucasfilm}} [[Катэгорыя:Тэлесерыялы пра «Зорныя войны»]] [[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя тэлесерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Людвіг Ёрансан]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы 2021 года]] o0ti7hqdo1lsaz6oq805t1ge96kguzh Павел Антонавіч Шурмей 0 702098 5120922 5116721 2026-04-04T20:54:19Z 5120922 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Павел Антонавіч Шурмей''' (нар. [[1 верасня]] [[1976]], [[Ліда]], [[БССР]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[Акадэмічнае веславанне|вясляр]], які ўдзельнічаў у двух [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульнях]] і з’яўляецца ўладальнікам некалькіх сусветных рэкордаў на вяслярным трэнажоры Concept2. З красавіка 2024 года да лістапада 2025 года — камандзір [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]]<ref>{{cite web | url=https://kalinouski.org/news/reformy/ | title=Рэформы ў Палку Каліноўскага - афіцыйная заява}}</ref>. Жыве ў ЗША<ref>[https://news.zerkalo.io/cellar/122087.html Как дела у Дзядзьки, Сони, Ночки и Куся? Поговорили с известными калиновцами, о которых давно ничего не слышно]</ref>. == Вяслярная кар’ера == Асноўная дысцыпліна Шурмея — парнае веславанне. === Алімпійскія гульні === Шурмей выступаў на Алімпійскіх гульнях [[Летнія Алімпійскія гульні 2004|2004]] і [[Летнія Алімпійскія гульні 2008|2008]] гадоў з беларускай камандай. На Гульнях 2004 года Шурмей выступаў у мужчынскім чацвярном парнам веславанні. Яго каманда заняла трэцяе месца ў сваім забегу, выйшла ў паўфінал, у якім заняла трэцяе месца. Гэта дазволіла ім выйсці ў фінал А, дзе яны занялі апошняе месца з шасці каманд<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics_2004/rowing/results/3531384.stm|title=Men's quadruple sculls results|date=12 August 2004|language=en-GB}}</ref>. На Гульнях 2008 года Шурмей зноў выступаў у мужчынскім чацвярном парнам веславанні. Яго каманда заняла трэцяе месца ў сваім забегу, выйшла ў паўфінал, у якім заняла апошняе месца. Гэта азначала, што яны прайшлі ў фінал B, дзе занялі 5-е месца і занялі 11-е месца ў агульным заліку. == Кар’ера веславання ў закрытых памяшканнях == Шурмей двойчы перамагаў у спрынтах CRASH-B у адкрытай катэгорыі — у 2004 і 2005 гадах<ref>{{Cite web|url=http://www.crash-b.org/wp-content/uploads/results/2004/event01.html|title=2004 Results: Open Men|website=www.crash-b.org|access-date=2 сакавіка 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220504232016/http://www.crash-b.org/wp-content/uploads/results/2004/event01.html|archivedate=4 мая 2022|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.crash-b.org/wp-content/uploads/results/2005/event01.html|title=2005 Results: Open Men|website=www.crash-b.org|access-date=2 сакавіка 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220504232013/http://www.crash-b.org/wp-content/uploads/results/2005/event01.html|archivedate=4 мая 2022|url-status=dead}}</ref>. Ён таксама двойчы займаў другое месца, у 2013 і 2017 гадах<ref>{{Cite web|url=http://www.crash-b.org/wp-content/uploads/results/2013/event-OpM.html|title=2013 CRASH-B Sprints Results|website=www.crash-b.org|access-date=2 сакавіка 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220302135635/http://www.crash-b.org/wp-content/uploads/results/2013/event-OpM.html|archivedate=2 сакавіка 2022|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.crash-b.org/wp-content/uploads/2017/12/20170212crashb.pdf|title=C.R.A.S.H.-B. Sprints Results 2017|website=C.R.A.S.H.-B. Sprints Indoor Rowing Championship|access-date=2 сакавіка 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220302135635/http://www.crash-b.org/wp-content/uploads/2017/12/20170212crashb.pdf|archivedate=2 сакавіка 2022|url-status=dead}}</ref>. Шурмей сем разоў выйграваў міжнародныя спаборніцтвы ALFA па веславанні ў закрытых памяшканнях і з’яўляецца рэкардсменам спаборніцтваў з 2003 года (2:39,8 на 1000 м)<ref>{{Cite web|url=https://www.soudespinning.ee/wp-content/uploads/2016/11/results_alfa_2003.pdf|title=ALFA 2003 Results|date=12 February 2017|website=ALFA Indoor Rowing Competition}}</ref>. У цяперашні час ён трымае сусветныя рэкорды ў цяжкай катэгорыі 40-49 на дыстанцыях 1000 і 2000 метраў<ref>{{Cite news|url=http://www.concept2.co.uk/indoor-rowers/racing/records/world?machine=1&event=All&gender=Male&age=40&weight=Hwt|title=World Records|language=en}}</ref>. == Сусветныя рэйтынгі == Ніжэй прыведзены сусветныя рэйтынгі Шурмея ў канцы сезону ў розных спаборніцтвах па веславанні ў закрытых памяшканнях, дзе ён фінішаваў у 50 лепшых. === 500 м === {| class="wikitable" !Сезон ! Ранг ! Час ! Нататкі |- | 2017 | 3 | 1:13,7 | |} === 1000 м === {| class="wikitable" !Сезон ! Ранг ! Час ! Нататкі |- | 2009 | 1 | 2:41.9 | <ref>{{Cite web|url=https://log.concept2.com/rankings/2009/rower/1000|title=Concept2 Logbook {{!}} 2009 1000m Indoor Rower Rankings|website=log.concept2.com}}</ref> |} === 2000 м === {| class="wikitable" |+ !Сезон ! Ранг ! Час ! Нататкі |- | 2017 год | 6 | 5:47,8 | <ref>{{Cite web|url=https://log.concept2.com/rankings/2017/rower/2000|title=Concept2 Logbook {{!}} 2017 2000m Indoor Rower Rankings|website=log.concept2.com}}</ref> |- | 2013 год | 11 | 5:53,5 | <ref>{{Cite web|url=https://log.concept2.com/rankings/2013/rower/2000|title=Concept2 Logbook {{!}} 2013 2000m Indoor Rower Rankings|website=log.concept2.com}}</ref> |- | 2011 год | 5 | 5:51.2 | <ref>{{Cite web|url=https://log.concept2.com/rankings/2011/rower/2000|title=Concept2 Logbook {{!}} 2011 2000m Indoor Rower Rankings|website=log.concept2.com}}</ref> |- | 2005 год | 1 | 5:43,2 | <ref>{{Cite web|url=https://log.concept2.com/rankings/2005/rower/2000|title=Concept2 Logbook {{!}} 2005 2000m Indoor Rower Rankings|website=log.concept2.com}}</ref> |- | 2004 год | 1 | 5:39,6 | <ref>{{Cite web|url=https://log.concept2.com/rankings/2004/rower/2000|title=Concept2 Logbook {{!}} 2004 2000m Indoor Rower Rankings|website=log.concept2.com}}</ref> |} == Асабістыя рэкорды == {| class="wikitable" |+ !Дыстанцыя ! Вынік ! Спаборніцтвы ! Дата |- | 500 метраў | 1:13,7 | Сусветныя гульні 2017 года | 27 ліпеня 2017 |- | 1000 метраў | 2:39,8 | Альфа 2003 года выпуску | 1 лютага 2003 |- | 2000 метраў | 5:39,6 | 2004 CRASH-B Спрынт | 22 лютага 2004 |} == Удзел у абароне Украіны == З сакавіка 2022 года Павел Шурмей [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ваюе]] ў складзе [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]]. Быў паранены ў баі<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/321189|title=Добраахвотнік Шурмей: На маю думку, Ліду трэба будзе вызваляць з літоўскага боку|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qSBqDsvVuoI|title=Зянон Пазьняк і Павел Шурмей. Размова аб будзённай вайне|website=warta.media|date=2023-11-02|access-date=2023-11-03}}</ref>. За адвагу ўзнагароджаны [[Медаль за баявыя заслугі (Рада БНР)|Медалём БНР за баявыя заслугі]]<ref>[https://www.radabnr.org/military-virtue-medal/ Мэдаль БНР за баявыя заслугі] // Афіцыйны сайт [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады БНР]]</ref>. У сакавіку 2023 года стала вядома, што ў Беларусі супраць Шурмея завочна распачалі крымінальную справу<ref>{{Cite web |url=https://belhumanrights.house/news/human-constanta-obzor-borby-s-ekstremizmom-v-belarusi-za-yanvar-mart-2023 |title=Архіўная копія |access-date=9 ліпеня 2023 |archive-date=9 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709163306/https://belhumanrights.house/news/human-constanta-obzor-borby-s-ekstremizmom-v-belarusi-za-yanvar-mart-2023 |url-status=dead }}</ref>. У 2026 годзе яго завочна прыгаварылі да 25 гадоў турмы і буйнога штрафу<ref>{{Cite web |url=https://reform.news/pjaterym-kalinovcam-vynesli-prigorovory-ot-12-do-25-let-kolonii |title=Пятерым калиновцам вынесли пригороворы от 12 до 25 лет колонии |website=[[Reform.news]] |lang=ru}}</ref>. {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{FISA|10075}} * [https://www.eurosport.co.uk/rowing/pavel-shurmei_prs155015/person.shtml Павел Шурмей] на Eurosport.com * [https://youtube.com/watch?v=FfYfKJGx6K0 Каліновец Шурмей — заход у Беларусь, зброя для Драздоў, раненне, вайна і вельмі шмат гора] на YouTube {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шурмей Павел Антонавіч}} [[Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) Беларусі]] [[Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года]] [[Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Спартсмены паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Полк Каліноўскага]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Медалём БНР за баявыя заслугі]] kf2q9kpsspx43cy24lgzsmbu3ns6x5i Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2010 0 708101 5121016 4737425 2026-04-05T03:41:47Z Pabojnia 135280 афармленне 5121016 wikitext text/x-wiki {{Кінапрэмія |назва = 36-я прэмія [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]] |дата = {{date|12|12|2010}} |фільм_метка = [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы фільм|Фільм]] |фільм = «'''''[[Сацыяльная сетка (фільм)|Сацыяльная сетка]]'''''» |рэжысёр_метка = [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса найлепшаму рэжысёру|Рэжысёр]] |рэжысёр = '''[[Аліўе Асаяс]]''' <small>(«''[[Карлас (міні-серыял)|Карлас]]''»)</small><br />'''[[Дэвід Фінчэр]]''' <small>(«''[[Сацыяльная сетка (фільм)|Сацыяльная сетка]]''»)</small> |папярэдняя = [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2009|35-я прэмія]] |наступная = [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2011|37-я прэмія]] }} '''36-я прэмія [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]''' была абвешчана [[12 снежня]] [[2010 год у гісторыі кіно|2010]] года і ўручана [[15 студзеня]] [[2011 год у гісторыі кіно|2011]] года<ref name="Deadline, LAFCA 2010" />. [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы фільм|Найлепшым фільмам]] абрана карціна «''[[Сацыяльная сетка (фільм)|Сацыяльная сетка]]''»<ref name="LAFCA 2010" /><ref name="IMDb, LAFCA 2010" />. == Пераможцы == {|class="wikitable" style="text-align:left;" |- !Намінацыя !Пераможца |- |[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |«''[[Сацыяльная сетка (фільм)|Сацыяльная сетка]]''» (рэж. [[Дэвід Фінчэр]]) |- |rowspan="2"|[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр]] |{{нп5|Аліўе Асаяс||en|Olivier Assayas}} — «''{{нп5|Карлас (міні-серыял)|Карлас|en|Carlos (miniseries)}}''» |- |[[Дэвід Фінчэр]] — «''[[Сацыяльная сетка (фільм)|Сацыяльная сетка]]''» |- |rowspan="2"|[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшую музыку|Найлепшая музыка]] |[[Аляксандр Дэспла]] — «''[[Прывід пяра]]''» |- |[[Трэнт Рэзнар]], {{нп5|Атыкус Рос||en|Atticus Ross}} — «''[[Сацыяльная сетка (фільм)|Сацыяльная сетка]]''» |- |[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове]] |«''{{нп5|Карлас (міні-серыял)|Карлас|en|Carlos (miniseries)}}''» (рэж. {{нп5|Аліўе Асаяс||en|Olivier Assayas}}) |- |[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм|Найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм]] |«''[[Гісторыя цацак: Вялікія ўцёкі]]''» (рэж. [[Лі Ункрыч]]) |} == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="Deadline, LAFCA 2010">{{cite web|url=https://deadline.com/2010/12/la-film-critics-2010-award-winners-part-1-90244/|title='Social Network' Wins LA Film Critics Award|author=Nikki Finke.|date=2010-12-12|publisher=Сайт «''[[Deadline Hollywood|Deadline]]''»|lang=en|accessdate=2022-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201123011945/https://deadline.com/2010/12/la-film-critics-2010-award-winners-part-1-90244/|archivedate=2020-11-23|url-status=live}}</ref> <ref name="IMDb, LAFCA 2010">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0000407/2010/1|title=Los Angeles Film Critics Association Awards (2010) — IMDb|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-05-13}}</ref> <ref name="LAFCA 2010">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2010.php|title=36th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2022-05-13}}</ref> }} == Спасылкі == * [http://www.lafca.net/Years/2010.php 36-я прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса] {{ref-en}} на сайце [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]] * [https://www.imdb.com/event/ev0000407/2010/1 36-я прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса] {{ref-en}} на сайце «''[[Internet Movie Database]]''» {{^}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса}} [[Катэгорыя:Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]] [[Катэгорыя:Кінапрэміі 2010 года]] [[Катэгорыя:2010 год у ЗША]] ir2ajrkiz0ar5g7t0t9i6brzr1c77st Обі-Ван Кенобі (тэлесерыял) 0 709327 5121014 5103341 2026-04-05T03:38:36Z Pabojnia 135280 афармленне 5121014 wikitext text/x-wiki {{Тэлесерыял|Выява=Obi Wan Kenobi series logo simplified.svg}} '''«Обі-Ван Кено́бі»''' ({{lang-en|Obi-Wan Kenobi}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[міні-серыял]], створаны для стрымінгавага сэрвіса [[Disney+]] і прысвечаны [[Обі-Ван Кенобі|аднайменнаму персанажу]] сусвету «[[Зорныя войны|Зорных войнаў]]». Рэжысёрам серыяла выступіла {{нп5|Дэбара Чоў||en|Deborah Chow}}, шоуранерам стаў {{нп5|Джобі Харальд||en|Joby Harold}}. [[Юэн Мак-Грэгар]] выступіў у якасці выканаўчага прадзюсара серыяла і вярнуўся да ролі [[Обі-Ван Кенобі|Обі-Вана Кенобі]]. {{нп5|Хейдэн Крыстэнсен||en|Hayden Christensen}}, {{нп5|Джоэл Эдгертан||en|Joel Edgerton}} і {{нп5|Боні Піс||en|Bonnie Piesse}} таксама вярнуліся да сваіх роляў з кінасерыі. Гісторыя разгортваецца праз дзесяць гадоў пасля падзей фільма «[[Зорныя войны. Эпізод III: Помста сітхаў]]». Першапачаткова праект распрацоўваўся як поўнаметражны спін-оф, які павінен быў зрэжысіраваць [[Стывен Долдры]] па сцэнарыі {{нп5|Хусейн Аміні|Хусейна Аміні|en|Hossein Amini}}, аднак пасля касавага правалу фільма «[[Хан Сола. Зорныя войны: Гісторыі]]» (2018) праект пра Обі-Вана быў перапрацаваны ў міні-серыял. Удзел Мак-Грэгара быў пацверджаны ў жніўні 2019 года, а праз два месяцы Дэбара Чоў атрымала рэжысёрскае крэсла. Вытворчасць мусіла пачацца ў ліпені 2020 года, аднак за паўгады да прызначанага тэрміну была пастаўлена на паўзу, паколькі кіраўніцтва {{нп5|Lucasfilm||en|Lucasfilm}} засталося незадаволена сцэнарыямі эпізодаў. У красавіку 2020 года [[сцэнарыст]] Джобі Харальд быў наняты для перапісвання сцэнарыя, а ў сакавіку 2021 года было абвешчана пра папаўненне акцёрскага складу. Здымкі з выкарыстаннем тэхналогіі {{нп5|Відэасцяна|відэасцяны|en|Video wall}} {{нп5|StageCraft||en|StageCraft}} пачаліся ў маі ў Лос-Анджэлесе і завяршыліся ў верасні. [[Кампазітар]] фільмаў пра «Зорныя войны» [[Джон Уільямс (кампазітар)|Джон Уільямс]] напісаў загалоўную тэму для серыяла, у той час як асноўны саўндтрэк напісала {{нп5|Наталі Холт||en|Natalie Holt}}, стаўшы такім чынам першай жанчынай-кампазітарам, прыняўшым удзел у працы над ігравымі праектамі па матывах «Зорных войнаў». Прэм’ера першых двух эпізодаў серыяла «Обі-Ван Кенобі» адбылася 27 мая 2022 года. Серыял складаецца з шасці эпізодаў і завяршыўся 22 чэрвеня 2022 года. == Сюжэт == Падзеі сэрыяла адбываюцца праз 10 гадоў пасля знішчэння [[Джэдаі|Ордэна джэдаяў]] і заснавання {{нп5|Галактычная Імперыя|Галактычнай Імперыі|en|Galactic Empire (Star Wars)}}. [[Обі-Ван Кенобі]] хаваецца на [[Татуін]]е. Ён вядзе адасобленае жыццё і амаль не кантактуе з іншымі людзьмі, каб не выявіць сябе. Обі-Ван прыглядвае за юным [[Люк Скайуокер|Люкам Скайуокерам]] і назірае, як дзіцё расце. Аднаго разу на Татуіне прызямляецца карабель інквізітараў. Яны шукаюць джэдая, які па неасцярожнасці дапамог мясцоваму карчмару. Аднак у аднаго з членаў атрада ёсць іншая мэта — Обі-Ван. Усе дзесяць гадоў герой знаходзіцца ў вышуку, і для некаторых інквізітараў злавіць легендарнага джэдая стала неадчэпнай ідэяй. == Акцёрскі склад == {{Спіс роляў | [[Юэн Мак-Грэгар]] | ''[[Обі-Ван Кенобі]]'' | {{нп5|Руперт Фрэнд||en|Rupert Friend}} | ''{{нп5|Гранд-інквізітар||en|Grand Inquisitor (Star Wars)}}'' | {{нп5|Сон Кан||en|Sung Kang}} | ''Пяты брат'' | {{нп5|Мозес Інгрэм||en|Moses Ingram}} | ''Рэва Севандэр / Трэцяя сястра'' | {{нп5|Браты Сафдзі|Бэні Сафдзі|en|Safdie brothers}} | ''Нары'' | {{нп5|Джоэл Эдгертан||en|Joel Edgerton}} | ''Оўэн Ларс'' | {{нп5|Боні Піс||en|Bonnie Piesse}} | ''Беру Уайтсан Ларс'' | {{нп5|Сімона Кесел||en|Simone Kessell}} | ''Брэя Аргана'' | Віўен Ліра Блэр | ''[[Лея Аргана]]'' | [[Флі]] | ''Вект Нокру'' | {{нп5|Джымі Смітс||en|Jimmy Smits}} | ''Бэйл Аргана'' | Марысе Альварэс | ''Нішэ'' | {{нп5|Рыа Кілстэд||en|Rya Kihlstedt}} | ''Чацвёртая сястра'' | {{нп5|Кумэйл Нанджыані||en|Kumail Nanjiani}} | ''Хажа Эстры'' | {{нп5|Хейдэн Крыстэнсен||en|Hayden Christensen}} | ''[[Дарт Вейдэр|Энакін Скайуокер / Дарт Вейдэр]]'' | {{нп5|Індзіра Варма||en|Indira Varma}} | ''Ціа, імперскі афіцэр'' }} == Спіс серый == {{Episode table |background=#694E2A |overall= |title= |director= |directorR= |writer= |writerR= |airdate= |airdateR= |released= |episodes= {{Эпізод | НумарЭпізода = 1 | Загаловак = Частка 1 | АльтЗагаловак = Part I | Рэжысёр = {{нп5|Дэбара Чоў||en|Deborah Chow}} | Сцэнарый = Сюжэт: {{нп5|Сцюарт Біці||en|Stuart Beattie}}, {{нп5|Хусейн Аміні||en|Hossein Amini}}<br/>Тэлесцэнарый: {{нп5|Джобі Харальд||en|Joby Harold}}, Сцюарт Біці, Хусейн Аміні | АльтДатаПаказа = {{Дата пачатку|27|05|2022|df=y}} <!-- | КароткаеАпісанне = --> | КолерРамкі = 694E2A | ВерхКолер = }} {{Эпізод | НумарЭпізода = 2 | Загаловак = Частка 2 | АльтЗагаловак = Part II | Рэжысёр = Дэбара Чоў | Сцэнарый = Сюжэт: Сцюарт Біці, Хусейн Аміні<br/>Тэлесцэнарый: Джобі Харальд | АльтДатаПаказа = {{Дата пачатку|27|05|2022|df=y}} <!-- | КароткаеАпісанне = --> | КолерРамкі = 694E2A | ВерхКолер = }} {{Эпізод | НумарЭпізода = 3 | Загаловак = Частка 3 | АльтЗагаловак = Part III | Рэжысёр = Дэбара Чоў | Сцэнарый = Джобі Харальд, {{нп5|Ханна Фрыдман||en|Hannah Friedman}}, Хусейн Аміні, Сцюарт Біці | АльтДатаПаказа = {{Дата пачатку|01|06|2022|df=y}} <!-- | КароткаеАпісанне = --> | КолерРамкі = 694E2A | ВерхКолер = }} {{Эпізод | НумарЭпізода = 4 | Загаловак = Частка 4 | АльтЗагаловак = Part IV | Рэжысёр = Дэбара Чоў | Сцэнарый = Джобі Харальд, Ханна Фрыдман | АльтДатаПаказа = {{Дата пачатку|08|06|2022|df=y}} <!-- | КароткаеАпісанне = --> | КолерРамкі = 694E2A | ВерхКолер = }} {{Эпізод | НумарЭпізода = 5 | Загаловак = Частка 5 | АльтЗагаловак = Part V | Рэжысёр = Дэбара Чоў | Сцэнарый = Джобі Харальд, [[Эндру Стэнтан]] | АльтДатаПаказа = {{Дата пачатку|15|06|2022|df=y}} <!-- | КароткаеАпісанне = --> | КолерРамкі = 694E2A | ВерхКолер = }} {{Эпізод | НумарЭпізода = 6 | Загаловак = Частка 6 | АльтЗагаловак = Part VI | Рэжысёр = Дэбара Чоў | Сцэнарый = Сюжэт: Сцюарт Біці, Джобі Харальд, Эндру Стэнтан<br/>Тэлесцэнарый: Джобі Харальд, Эндру Стэнтан, Хусейн Аміні | АльтДатаПаказа = {{Дата пачатку|22|06|2022|df=y}} <!-- | КароткаеАпісанне = --> | КолерРамкі = 694E2A | ВерхКолер = }} }} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{IMDb title|8466564|Обі-Ван Кенобі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Зорныя войны}} {{Lucasfilm}} [[Катэгорыя:Тэлесерыялы 2022 года]] [[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя тэлесерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы, знятыя па матывах фільмаў]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы пра «Зорныя войны»]] [[Катэгорыя:Фільмы Lucasfilm]] t7383w1pi28u5kypekx9940bmh7op85 Шаблон:Стылі шаблона 10 721775 5120971 4223166 2026-04-04T22:19:43Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Uses TemplateStyles]] у [[Шаблон:Стылі шаблона]] 4223166 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Uses TemplateStyles|main}}</includeonly><noinclude> {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Uses TemplateStyles/example.css|nocat=true}} {{documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude> j401wnj42c2sx1zmi1ay1qkieyw5ewt 5120976 5120971 2026-04-04T22:20:49Z Plaga med 116903 5120976 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Uses TemplateStyles|main}}</includeonly><noinclude> {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Стылі шаблона/example.css|nocat=true}} {{documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude> 37zhyf8y1xfyu0617htd7ccy3eiuhoa Шаблон:Стылі шаблона/example.css 10 721778 5120973 4223102 2026-04-04T22:19:43Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Uses TemplateStyles/example.css]] у [[Шаблон:Стылі шаблона/example.css]] не пакінуўшы перасылкі 4223102 sanitized-css text/css /* Гэта прыклад старонкі для Шаблон:Uses TemplateStyles */ /* [[Катэгорыя:Шаблоны:Падстаронкі CSS]] */ a76sanbjc9lu9a2j7icrnrxwi0pu29w Шаблон:Стылі шаблона/Дакументацыя 10 721789 5120974 4223186 2026-04-04T22:19:44Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Uses TemplateStyles/Дакументацыя]] у [[Шаблон:Стылі шаблона/Дакументацыя]] 4223186 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{Template shortcut|TemplateStyles}} {{OnLua|Uses TemplateStyles}} Шаблон ужываецца, каб паказаць, што шаблоны былі наладжаны, каб ужываць [[WP:TemplateStyles|стылі]]. Дадаецца наверсе старонкі дакументацыі шаблона. Аўтаматычна дадае шаблон да [[:Катэгорыя:{{#invoke:Data|Модуль:Uses TemplateStyles/config|default_category}}]] або ў адну з падкатэгорый. == Ужыванне == ; Звычайнае : {{tlx|Uses TemplateStyles|''Назва старонкі стыляў''}} ; Усе параметры : {{tlx|Uses TemplateStyles|''Старонка стыляў 1''|''Старонка стыляў 2''|''Старонка стыляў 3''|...|category{{=}}''custom category''|nocat{{=}}''true''}} Назва першай старонкі стыля TemplateStyle неабходная. == Прыклады == === Адна старонка стыля === {{tlx|Uses TemplateStyles|Шаблон:Uses TemplateStyles/example.css}} {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Uses TemplateStyles/example.css|nocat=true}} {{clear}} === Некалькі старонак стыляў === {{tlx|Uses TemplateStyles|Шаблон:Arrowlist/styles.css|Шаблон:Routemap/styles.css}} {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Arrowlist/styles.css|Шаблон:Routemap/styles.css|nocat=true}} {{clear}} === Старонкі стыляў не зададзены === {{tlx|Uses TemplateStyles}} {{Uses TemplateStyles|nocat=true}} {{clear}} == Катэгорыі == === Катэгорыя шаблона === Шаблон дадае старонкі да [[:Катэгорыя:{{#invoke:Data|Модуль:Uses TemplateStyles/config|default_category}}]], калі старонка ў прасторы назваў шаблона, і яна не знаходзіцца на ніводнай з падстаронак /Дакументацыя (/doc), /пясочніца (/sandbox), /пясочніца2 (/sandbox2) або /testcases. Можна ўказаць іншую катэгорыю з параметрам {{para|category}}, то бок {{para|category|Uses list TemplateStyles}}. === Памылковая катэгорыя === Калі не ўказаны аніякія модулі, старонка будзе дадана да [[:Катэгорыя:{{#invoke:Data|Модуль:Uses TemplateStyles/config|error_category}}]]. === Катэгорыя ўзроўню аховы === Стылі TemplateStyle пывінны мець такі самы ўзровень аховы, як і шаблон, у якім яны ўжываюцца. Калі заўважаецца адрозненне, старонка будзе дадана да [[:Катэгорыя:{{#invoke:Data|Модуль:Uses TemplateStyles/config|protection_conflict_category}}]]. === Блакаванне дадання катэгорый === Каб заблакаваць даданне катэгорый, выкарыстоўвайце {{para|nocat|true}}. Гэтак жа, як і «true», працуюць таксама значэнні «yes», «y», і «1». == Гл. таксама == * {{tl|OnLua}} * {{tl|Uses Wikidata}} <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны для шаблонаў]] </includeonly> 0w88ijsxscmdknmdfakd9600dt6fsb7 5120977 5120974 2026-04-04T22:22:41Z Plaga med 116903 5120977 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{Template shortcut|TemplateStyles|Uses TemplateStyles}} {{OnLua|Uses TemplateStyles}} Шаблон ужываецца, каб паказаць, што шаблоны былі наладжаны, каб ужываць [[WP:TemplateStyles|стылі]]. Дадаецца наверсе старонкі дакументацыі шаблона. Аўтаматычна дадае шаблон да [[:Катэгорыя:{{#invoke:Data|Модуль:Uses TemplateStyles/config|default_category}}]] або ў адну з падкатэгорый. == Ужыванне == ; Звычайнае : {{tlx|Стылі шаблона|''Назва старонкі стыляў''}} ; Усе параметры : {{tlx|Стылі шаблона|''Старонка стыляў 1''|''Старонка стыляў 2''|''Старонка стыляў 3''|...|category{{=}}''custom category''|nocat{{=}}''true''}} Назва першай старонкі стыля TemplateStyle неабходная. == Прыклады == === Адна старонка стыля === {{tlx|Стылі шаблона|Шаблон:Стылі шаблона/example.css}} {{Стылі шаблона|Шаблон:Стылі шаблона/example.css|nocat=true}} {{clear}} === Некалькі старонак стыляў === {{tlx|Стылі шаблона|Шаблон:Arrowlist/styles.css|Шаблон:Routemap/styles.css}} {{Стылі шаблона|Шаблон:Arrowlist/styles.css|Шаблон:Routemap/styles.css|nocat=true}} {{clear}} === Старонкі стыляў не зададзены === {{tlx|Стылі шаблона}} {{Стылі шаблона|nocat=true}} {{clear}} == Катэгорыі == === Катэгорыя шаблона === Шаблон дадае старонкі да [[:Катэгорыя:{{#invoke:Data|Модуль:Uses TemplateStyles/config|default_category}}]], калі старонка ў прасторы назваў шаблона, і яна не знаходзіцца на ніводнай з падстаронак /Дакументацыя (/doc), /пясочніца (/sandbox), /пясочніца2 (/sandbox2) або /testcases. Можна ўказаць іншую катэгорыю з параметрам {{para|category}}, то бок {{para|category|Uses list TemplateStyles}}. === Памылковая катэгорыя === Калі не ўказаны аніякія модулі, старонка будзе дадана да [[:Катэгорыя:{{#invoke:Data|Модуль:Uses TemplateStyles/config|error_category}}]]. === Катэгорыя ўзроўню аховы === Стылі TemplateStyle пывінны мець такі самы ўзровень аховы, як і шаблон, у якім яны ўжываюцца. Калі заўважаецца адрозненне, старонка будзе дадана да [[:Катэгорыя:{{#invoke:Data|Модуль:Uses TemplateStyles/config|protection_conflict_category}}]]. === Блакаванне дадання катэгорый === Каб заблакаваць даданне катэгорый, выкарыстоўвайце {{para|nocat|true}}. Гэтак жа, як і «true», працуюць таксама значэнні «yes», «y», і «1». == Гл. таксама == * {{tl|OnLua}} * {{tl|Uses Wikidata}} <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны для шаблонаў]] </includeonly> onwehorffedcl52wjb76cfyvdogax6b Safari 0 728567 5120903 4982338 2026-04-04T19:54:27Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:Safari_browser_logo.svg|Safari_browser_logo.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Safari logos|]]. 5120903 wikitext text/x-wiki {{Картка:Праграма |name=Safari |logo= |screenshot=Safari 15.png |caption=Выкарыстанне Safari 15 у [[macOS|macOS Monterey]] |developer=[[Apple Inc.|Apple]] |released={{start date and age|2003|1|7}} |programming language=[[C++]], [[Objective-C]] і [[Swift]] |operating system=[[macOS]]<br/>[[iOS]]<br/>[[iPadOS]]<br/>[[Windows]] (2007—2012)<ref>{{cite web|url=https://appleinsider.com/articles/12/07/25/apple_kills_windows_pc_support_in_safari_60|title=Apple apparently kills Windows PC support in Safari 6.0|date=July 25, 2012|website=AppleInsider|access-date=2022-12-26|archive-date=April 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200409033629/https://appleinsider.com/articles/12/07/25/apple_kills_windows_pc_support_in_safari_60|url-status=live|language=en}}</ref> |genre=браўзер |license=прапрыетарная; часткова GNU LGPL |website={{URL|https://www.apple.com/safari/|apple.com/safari}}}} [[Файл:Screenshot_of_Safari_15_on_iPadOS.png|міні|278x278пкс| Safari 15 на iPadOS 15]] '''Safari''' — прапрыетарны [[браўзер]], распрацаваны кампаніяй [[Apple]]. Ён пастаўляецца з аперацыйнымі сістэмамі [[Mac OS X|macOS]], [[iOS]] і iPadOS і выкарыстоўвае [[Рухавік браўзера|рухавік]] з [[адкрытае праграмнае забеспячэнне|адкрытым зыходным кодам]] [[WebKit]]. Safari быў прадстаўлены ў [[Mac OS X|Mac OS X Panther]] у студзені 2003 года. Ён быў усталяваны ў [[iPhone]] з першага пакалення, якое выйшла ў 2007 годзе. У той час Safari быў самым хуткім браўзерам на Mac.<ref>{{cite press release |url=https://www.apple.com/newsroom/2003/06/23Apple-Releases-Safari-1-0/ |title=Apple Releases Safari 1.0 |date=2003-06-23 |website=Apple Inc. |access-date=2022-12-26|url-status=live|language=en}}</ref> У перыяд з 2007 па 2010 гады Apple падтрымлівала версію для [[Windows]], аднак адмовілася ад яе з-за нізкай долі рынку. У 2010 годзе Safari 5 прадставіў рэжым чытання, пашырэнні і інструменты распрацоўшчыка. Safari 11, выпушчаны ў 2017 годзе, дадаў Intelligent Tracking Prevention, які выкарыстоўвае штучны інтэлект для блакіроўкі адсочвання карыстальніка. Safari 13 дадаў падтрымку Apple Pay і аўтэнтыфікацыю з дапамогай ключоў бяспекі FIDO2. У красавіку 2022 года Safari стаў трэцім па папулярнасці настольным браўзерам пасля таго, як яго абагнаў [[Microsoft Edge]]. На той момант Safari выкарыстоўваўся на 9,62 % персанальных камп’ютараў ва ўсім свеце.<ref>{{Cite web|title=Desktop Browser Market Share Worldwide|url=https://gs.statcounter.com/browser-market-share/desktop/worldwide/#monthly-200901-202208|access-date=2022-12-26|website=StatCounter Global Stats|language=en}}</ref> == Гісторыя == Пасля выпуску ў 1994 годзе браўзер Netscape Navigator хутка стаў дамінаваць на платформе Mac і ў канчатковым выніку стаў пастаўляцца ў камплекце з Mac OS.<ref name="engadget-rip-netscape-navigator">{{Cite web |title=RIP Netscape Navigator (1994 - 2008) |url=https://www.engadget.com/2007-12-28-rip-netscape-navigator-1994-2008.html |access-date=2022-12-26 |website=Engadget |language=en}}</ref> У 1996 годзе Microsoft выпусціла [[Internet Explorer]] для Mac, а Apple выпусціла інтэрнэт-пакет Cyberdog з уласным браўзерам. У 1997 годзе Apple адмовілася ад Cyberdog і дасягнула пяцігадовага пагаднення з Microsoft, каб зрабіць IE браўзерам па змоўчанні на Mac, пачынаючы з Mac OS 8.1. Netscape Navigator па-ранейшаму быў прадусталяваны на ўсіх Macintosh.<ref name="engadget-rip-netscape-navigator"/> Microsoft працягвала абнаўляць IE для Mac, які быў перанесены на Mac OS X DP4 у маі 2000 года.<ref name="apple-macosxdp4">{{cite press release |url=https://www.apple.com/newsroom/2000/05/15Apple-Releases-Mac-OS-X-Developer-Preview-4-with-Final-API-Specs/ |title=Apple Releases Mac OS X Developer Preview 4 with Final API Specs |date=2000-05-15 |website=Apple Inc. |access-date=2022-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308112030/https://www.apple.com/newsroom/2000/05/15Apple-Releases-Mac-OS-X-Developer-Preview-4-with-Final-API-Specs/ |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live|language=en}}</ref> IE перастаў быць браўзерам Mac па змоўчанні пасля выхаду Mac OS X Jaguar у жніўні 2002 года. 7 студзеня 2003 года на выстаўцы Macworld у Сан-Францыска генеральны дырэктар Apple [[Стыў Джобс]] анансаваў Safari<ref>{{cite web |first=Andreas |last=Pour |title=Apple Announces New "Safari" Browser |url=https://dot.kde.org/2003/01/08/apple-announces-new-safari-browser |website=KDE Dot News |date=January 7, 2003 |access-date=2022-12-26 |archive-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027093728/https://dot.kde.org/2003/01/08/apple-announces-new-safari-browser |url-status=live|language=en }}</ref>, заснаваны на WebKit, унутраным форку рухавічка KHTML. У той жа дзень Apple выпусціла першую бэта-версію выключна для Mac OS X. Пазней у той жа дзень выйшла некалькі афіцыйных і неафіцыйных бэта-версій, пакуль версія 1.0 не была выпушчана 23 чэрвеня 2003 года.<ref>{{Cite web|last=Powers|first=Jeffrey|date=2003-06-23|title=Safari 1.0 Released to Public|url=https://dayintechhistory.com/dith/june-23-2003-safari-1-0-released-public/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602225336/https://dayintechhistory.com/dith/june-23-2003-safari-1-0-released-public/|archive-date=June 2, 2021|access-date=2022-12-26|website=Day In Tech History|language=en}}</ref> У Mac OS X v10.3 Safari быў усталяваны ў якасці сістэмнага браўзера па змоўчанні, а не патрабаваў ручной загрузкі, як гэта было ў папярэдніх версіях Mac OS X. Папярэднік Safari, Internet Explorer для Mac, быў уключаны ў 10.3 у якасці альтэрнатывы. == Характарыстыкі == У першыя гады Safari стаў піянерам некалькіх стандартных функцый HTML5 (напрыклад, Canvas API). Яго функцыі ўключалі прыватны прагляд (рэжым, у якім браўзер не захоўвае ніякай інфармацыі аб вэб-актыўнасці карыстальніка), магчымасць архіваваць вэб-кантэнт у фармаце WebArchive, магчымасць адпраўляць па электроннай пошце поўныя вэб-старонкі непасрэдна з меню браўзера, магчымасць пошуку па закладках і магчымасць сумеснага выкарыстання ўкладак паміж усімі прыладамі Mac і iOS з адпаведнымі версіямі [[Праграмнае забеспячэнне|праграмнага забеспячэння]] праз уліковы запіс iCloud. Да версіі 6.0 у Safari быў убудаваны агрэгатар вэб-каналаў, які падтрымліваў стандарты [[RSS]] і Atom. Safari можа сінхранізаваць закладкі, гісторыю і ўкладкі праз iCloud. Гэта адбываецца па змоўчанні, калі Mac, iPhone або iPad карыстальніка ўвайшлі ў iCloud, але сінхранізацыю можна адключыць у наладах. У Safari 15 дададзена функцыя групіроўкі ўкладак. Групы ўкладак і ўкладкі, якія яны змяшчаюць, сінхранізуюцца паміж прыладамі; калі ўкладка адкрываецца ў групе ўкладак на адной прыладзе, яна дадаецца ў гэтую групу ўкладак на ўсіх прыладах без неабходнасці ўручную адкрываць яе праз iCloud Tabs.  Safari падтрымлівае функцыю Handoff, якая дазваляе карыстальнікам працягваць там, дзе яны спыніліся на іншай прыладзе.  У верасні 2017 года Apple абвясціла, што будзе выкарыстоўваць [[штучны інтэлект]], каб паменшыць магчымасць рэкламадаўцаў адсочваць карыстальнікаў Safari. Файлы cookie, якія выкарыстоўваюцца для адсочвання, будуць дазволены на працягу 24 гадзін, а затым адключаны, калі штучны інтэлект палічыць, што карыстальніку не патрэбны гэты файл cookie.<ref name="hern">{{Cite web|last=Hern|first=Alex|date=September 18, 2017|title=Apple blocking ads that follow users around web is 'sabotage', says industry|url=https://www.theguardian.com/technology/2017/sep/18/apple-stopping-ads-follow-you-around-internet-sabotage-advertising-industry-ios-11-and-macos-high-sierra-safari-internet|subtitle=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210323002957/https://www.theguardian.com/technology/2017/sep/18/apple-stopping-ads-follow-you-around-internet-sabotage-advertising-industry-ios-11-and-macos-high-sierra-safari-internet|archive-date=March 23, 2021|website=The Guardian|language=en}}</ref> У 2018 годзе Apple унесла тэхнічныя змены ў функцыянальнасць блакіроўкі змесціва Safari, што выклікала негатыўную рэакцыю карыстальнікаў і распрацоўшчыкаў пашырэнняў для блакіроўкі рэкламы. Яны заявілі, што гэтыя змены робяць немагчымым узровень абароны карыстальнікаў, які ёсць у іншых браўзерах. Пачынаючы з Safari 13, такія папулярныя пашырэнні для блакіроўкі рэкламы, як uBlock Origin, больш не працуюць з Safari.<ref>{{cite web|date = 2019-09-08|url = https://github.com/el1t/uBlock-Safari/issues/158 |title =Explanation of the state of uBlock Origin (and other blockers) for Safari |accessdate = 2022-12-26|language = en}}</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.apple.com/safari/ Афіцыйны сайт] {{Браўзеры}} [[Катэгорыя:Браўзеры]] [[Катэгорыя:Apple iOS]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне Apple Inc.]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне, распрацаванае ў 2003 годзе]] 28pz0vsujqk6hfaptj8mdspi998rpad Вікіпедыя:Форум 4 728988 5120712 5120711 2026-04-04T12:00:07Z MocnyDuham 99818 /* Пра блакіроўку былога адміністратара */ reply to JerzyKundrat: Усё яшчэ не разумею, дзе я вам і што зрабіў. (-) ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]]) 5120712 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Усё яшчэ не разумею, дзе я вам і што зрабіў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:00, 4 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> 1vqmydelbpvwf7nmhx5mok42ywkvasq 5120714 5120712 2026-04-04T12:16:03Z JerzyKundrat 174 5120714 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> p52uwosgoyvw2udhlqkkhaigel0293u 5120790 5120714 2026-04-04T15:47:55Z MocnyDuham 99818 /* Пра блакіроўку былога адміністратара */ reply ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]]) 5120790 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> mvhggi6myxdyuiuw76h48iq0t4mjh4t 5120810 5120790 2026-04-04T16:10:33Z MocnyDuham 99818 /* Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) */ новая тэма 5120810 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> plvkldxnv58kssaxw328xi0thnxmlt1 5120811 5120810 2026-04-04T16:10:49Z MocnyDuham 99818 /* Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) */ подпіс 5120811 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> 0i9hhpz6w1uxgmr74xe0skd71gujf7z 5120829 5120811 2026-04-04T16:41:40Z MocnyDuham 99818 /* Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) */ reply ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]]) 5120829 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> 8egah8lhaccn6omjbaj9f2hr9a1b3ll 5120830 5120829 2026-04-04T16:43:01Z JerzyKundrat 174 /* Пра блакіроўку былога адміністратара */ 5120830 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> 5p3ldt16kprstsziav7nu43w4nzx4ku 5120832 5120830 2026-04-04T16:46:49Z MocnyDuham 99818 /* Пра блакіроўку былога адміністратара */ reply to JerzyKundrat ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]]) 5120832 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> jbbp9tj9z1879u2hkcfeb7j79icq57r 5120837 5120832 2026-04-04T16:57:01Z JerzyKundrat 174 /* Пра блакіроўку былога адміністратара */ 5120837 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> 4a84g49bv7k6t29fck50rqby0zqd2t9 5120844 5120837 2026-04-04T17:28:38Z Plaga med 116903 /* Пра блакіроўку былога адміністратара */ Адказ 5120844 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> rxbpdkdvtjdnmtuj75ude1h2cfhw7n9 5120846 5120844 2026-04-04T17:43:58Z JerzyKundrat 174 5120846 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> 8umreuloxz434hkx4r7sk91zuay2y28 5120849 5120846 2026-04-04T18:06:01Z JerzyKundrat 174 5120849 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> l7tf3hgi0gllw7k0xuczoif1164qlnd 5120855 5120849 2026-04-04T18:14:58Z Plaga med 116903 /* Пра блакіроўку былога адміністратара */ Адказ 5120855 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> 8bcsqdhfh8597dmlgxlkzprqjr11zsi 5120865 5120855 2026-04-04T18:23:37Z JerzyKundrat 174 5120865 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> rv6dbe1btuikbkzinjyjg6h8i8nnpr0 5121246 5120865 2026-04-05T10:52:42Z Observr1 165706 /* Пра блакіроўку былога адміністратара */ Адказ 5121246 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> clpim894zqbpwpamsyq2zg1tqrkg9u0 5121248 5121246 2026-04-05T11:02:00Z JerzyKundrat 174 5121248 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> ekaqet4et8ztsu8fokcyj0l35ay29vm Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара 4 729023 5120828 5032678 2026-04-04T16:40:30Z MocnyDuham 99818 /* Правы Oversight для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] */ новая тэма 5120828 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] == [[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.<br /><br />Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям: # Абавязковая 2FA # Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі. # Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду. # Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці. Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03) === За === === Супраць === === Каментарыі === === Вынік === == {{u|MocnyDuham}} == {{закрыта}} Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03) === За === : <s>{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)</s> :: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03) :: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === : {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: ::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак ::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе ::* блакіроўкі відавочных вандалаў :: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03) : Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03) :: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03) == {{u|Plaga med}} == {{закрыта}} Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03) === За === : {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03) : {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] : {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03) ::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03) : Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03) ::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03) 7r4k0q8mtnuomgbwzfq2pdlo7i7s7ea 5120843 5120828 2026-04-04T17:21:09Z Plaga med 116903 /* Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham */ 5120843 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] == [[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.<br /><br />Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям: # Абавязковая 2FA # Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі. # Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду. # Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці. Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03) === За === * {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03) === Супраць === === Каментарыі === === Вынік === == {{u|MocnyDuham}} == {{закрыта}} Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03) === За === : <s>{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)</s> :: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03) :: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === : {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: ::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак ::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе ::* блакіроўкі відавочных вандалаў :: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03) : Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03) :: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03) == {{u|Plaga med}} == {{закрыта}} Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03) === За === : {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03) : {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] : {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03) ::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03) : Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03) ::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03) go8pj5zjbsmukmzt3bubx7svd7bl51f 5121259 5120843 2026-04-05T11:43:00Z Feeleman 163471 /* За */ 5121259 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] == [[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.<br /><br />Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям: # Абавязковая 2FA # Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі. # Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду. # Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці. Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03) === За === * {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03) * {{за}}. Нам патрэбны рэвізор! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) === Супраць === === Каментарыі === === Вынік === == {{u|MocnyDuham}} == {{закрыта}} Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03) === За === : <s>{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)</s> :: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03) :: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === : {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: ::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак ::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе ::* блакіроўкі відавочных вандалаў :: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03) : Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03) :: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03) == {{u|Plaga med}} == {{закрыта}} Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03) === За === : {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03) : {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] : {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03) ::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03) : Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03) ::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03) 5q0lrz76zb5qieezz7blo4y0etaxna9 5121260 5121259 2026-04-05T11:43:43Z Feeleman 163471 /* За */ 5121260 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] == [[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.<br /><br />Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям: # Абавязковая 2FA # Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі. # Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду. # Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці. Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03) === За === * {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03) === Супраць === === Каментарыі === === Вынік === == {{u|MocnyDuham}} == {{закрыта}} Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03) === За === : <s>{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)</s> :: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03) :: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === : {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: ::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак ::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе ::* блакіроўкі відавочных вандалаў :: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03) : Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03) :: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03) == {{u|Plaga med}} == {{закрыта}} Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03) === За === : {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03) : {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] : {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03) ::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03) : Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03) ::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03) go8pj5zjbsmukmzt3bubx7svd7bl51f Acta Albaruthenica 0 733176 5121113 5088163 2026-04-05T08:42:24Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Беларусазнаўства]]; дададзена [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121113 wikitext text/x-wiki {{Часопіс}} '''«Acta Albaruthenica»''' — навуковы часопіс [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|кафедры беларусістыкі]] [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], быў заснаваны ў [[1998]] годзе. Першы том выйшаў у Варшаве, а чатыры наступныя друкаваліся ў [[Мінск]]у (2001—2005). З 2007 года часопіс зноў выдаецца ў [[Варшава|Варшаве]]. Навуковыя працы, якія друкуюцца ў часопісе, прысвечаны праблемам беларусістыкі (мова і літаратура), публікуюцца таксама рэцэнзіі, водгукі, справаздачы. Аўтарамі публікацый з’яўляюцца навукоўцы і даследчыкі з Польшчы і Беларусі. Матэрыялы друкуюцца па-польску і па-беларуску з кароткімі рэзюмэ на англійскай, польскай і беларускай мовах. «Acta Albaruthenica» працуе ў мадэлі [[адкрыты доступ|адкрытага доступу]]: змест выпускаў і поўныя тэксты артыкулаў даступныя ў інтэрнэце. Паводле сайта часопіса, да 2024 года (уключна) матэрыялы публікаваліся на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons [[Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Poland|CC BY-NC-ND 3.0 PL]] (некамерцыйнае выкарыстанне без вытворных), а з 2025 года — [[Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International|CC BY-NC 4.0]] (некамерцыйнае выкарыстанне з указаннем аўтарства).<ref name="get_to_know">{{Cite web|url=https://albaruthenica.uw.edu.pl/en/get-to-know-us/|title=Get to know us!|website=Acta Albaruthenica|publisher=Department of Belarusian Studies, University of Warsaw|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref> == Гісторыя == Першы том «''Acta Albaruthenica''» выйшаў у [[Варшава|Варшаве]] ў 1998 годзе.<ref name="get_to_know" /> У 2001–2005 гадах былі выдадзеныя яшчэ чатыры тамы ў [[Мінск|Мінску]].<ref name="get_to_know" /> З 2007 года рэдакцыйная праца вядзецца [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|кафедрай беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта]], а выданне рэгулярна выходзіць у Варшаве пры ўдзеле выдавецтва [[Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego|Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego]].<ref name="get_to_know" /> Паводле матэрыялаў першага тому, яго навуковую рэдакцыю ажыццяўлялі [[Аляксандр Баршчэўскі]] і Альберт Бартасевіч; выдавец — Energeia (Варшава).<ref>{{Cite book|title=Acta Albaruthenica. Tom 1. Zmiest|publisher=Energeia|location=Warszawa|year=1998|language=be}}{{!}} (звесткі пра рэдакцыю і выдавецтва ў зместе выпуску)</ref> == Профіль і змест == «''Acta Albaruthenica''» — навуковы штогадовік, прысвечаны [[беларусазнаўства|беларусазнаўству]] ў шырокім разуменні: даследаванням мовы, літаратуры, культуры і сумежных гуманітарных дысцыплін.<ref name="get_to_know" /><ref name="wuw_about">{{Cite web|url=https://www.wuw.pl/pol_m_Czasopisma_Acta-Albaruthenica-550.html|title=Acta Albaruthenica|website=Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> Акрамя навуковых артыкулаў, у тамах публікуюцца рэцэнзіі, агляды і справаздачы.<ref name="wuw_about" /><ref name="get_to_know" /> Аўтары выпускаў — даследчыкі з розных навуковых асяродкаў [[Польшча|Польшчы]] і замежжа (у тым ліку з [[Беларусь|Беларусі]] і іншых краін Еўропы).<ref name="wuw_about" /><ref name="get_to_know" /> Матэрыялы друкуюцца на [[польская мова|польскай]], [[беларуская мова|беларускай]] і [[англійская мова|англійскай]] мовах.<ref name="get_to_know" /> == Рэдакцыя == Рэдакцыя часопіса працуе пры [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|кафедры беларусістыкі]] ([[Варшаўскі ўніверсітэт]]). Адрас рэдакцыі: Dobra 55, 00-312 [[Варшава|Warszawa]]; кантактная пошта: ''actaalba@gmail.com''.<ref name="editorial">{{Cite web|url=https://albaruthenica.uw.edu.pl/redakcja/|title=REDAKCJA|website=Acta Albaruthenica|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> Паводле сайта часопіса, галоўны рэдактар — [[Радаслаў Калета|Радаслаў Калета]]; у склад рэдакцыі ўваходзяць таксама [[Мірослаў Янковяк|Мірослаў Янковяк]] (тэматычная рэдакцыя), [[Катажына Дрозд-Урбаньска]], а сакратары рэдакцыі — [[Вольга Трацяк]] і Марыля Хаўстовіч.<ref name="editorial" /> === Рада навуковых кансультантаў === Пры часопісе дзейнічае рада навуковых кансультантаў (рэд. рада). На 2025 у яе ўваходзяць, у прыватнасці, [[Ніна Баршчэўская]] (старшыня), Катажына Канчэўска, [[Жанна Некаршэвіч-Кароткая]], Бэата Сівэк і іншыя даследчыкі з польскіх і замежных устаноў.<ref name="science_board">{{Cite web|url=https://albaruthenica.uw.edu.pl/rada-naukowa/|title=RADA NAUKOWA|website=Acta Albaruthenica|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> == Рэдакцыйная палітыка == Публікацыя для аўтараў бясплатная (без збораў за падачу і апрацоўку артыкулаў).<ref name="get_to_know" /> Усе матэрыялы праходзяць працэдуру «double-blind» рэцэнзавання; артыкулы накіроўваюцца як мінімум двум рэцэнзентам.<ref name="get_to_know" /> Патрабаванні да афармлення і парадак падачы матэрыялаў апісаныя ў правілах для аўтараў.<ref name="for_authors">{{Cite web|url=https://albaruthenica.uw.edu.pl/en/for-authors/|title=FOR AUTHORS|website=Acta Albaruthenica|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref> == Індэксацыя і захаванне == Паводле сайта, часопіс прадстаўлены ў шэрагу бібліяграфічных і навуковых баз (сярод іншага: CEJSH, ERIH PLUS, Index Copernicus, iSybislaw, PBN, Biblioteka Nauki і інш.).<ref name="get_to_know" /> Доўгатэрміновае захаванне выдання ажыццяўляецца ў [[Нацыянальная бібліятэка Польшчы|Нацыянальнай бібліятэцы Польшчы]].<ref name="get_to_know" /> == Архіў == Змест выпускаў і поўныя тэксты артыкулаў (PDF) публікуюцца ў раздзеле «Архіў» на сайце часопіса.<ref name="archive">{{Cite web|url=https://albaruthenica.uw.edu.pl/archiwum/|title=ARCHIWUM|website=Acta Albaruthenica|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> == Гл. таксама == * [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта]] * [[Варшаўскі ўніверсітэт]] * [[Беларуская мова як замежная]] * [[Беларусазнаўства]] == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * Афіцыйны сайт часопіса: [https://albaruthenica.uw.edu.pl/ Acta Albaruthenica] * Архіў выпускаў: [https://albaruthenica.uw.edu.pl/archiwum/ ARCHIWUM] * Старонка выдавецтва Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego: [https://www.wuw.pl/pol_m_Czasopisma_Acta-Albaruthenica-550.html Acta Albaruthenica] * [[Міжнародны цэнтр рэгістрацыі серыйных выданняў|ISSN Portal]]: [https://portal.issn.org/resource/ISSN/1898-8091 ISSN 1898-8091] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Варшаўскі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Часопісы Польшчы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы на польскай мове]] [[Катэгорыя:1998 год у Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Навуковыя часопісы Польшчы]] 8w0ir1yx5idi7bhok8b3mp6qply51xn 5121198 5121113 2026-04-05T09:29:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5121198 wikitext text/x-wiki {{Часопіс}} '''«Acta Albaruthenica»''' — навуковы часопіс [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|кафедры беларусістыкі]] [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], быў заснаваны ў [[1998]] годзе. Першы том выйшаў у Варшаве, а чатыры наступныя друкаваліся ў [[Мінск]]у (2001—2005). З 2007 года часопіс зноў выдаецца ў [[Варшава|Варшаве]]. Навуковыя працы, якія друкуюцца ў часопісе, прысвечаны праблемам беларусістыкі (мова і літаратура), публікуюцца таксама рэцэнзіі, водгукі, справаздачы. Аўтарамі публікацый з’яўляюцца навукоўцы і даследчыкі з Польшчы і Беларусі. Матэрыялы друкуюцца па-польску і па-беларуску з кароткімі рэзюмэ на англійскай, польскай і беларускай мовах. «Acta Albaruthenica» працуе ў мадэлі [[адкрыты доступ|адкрытага доступу]]: змест выпускаў і поўныя тэксты артыкулаў даступныя ў інтэрнэце. Паводле сайта часопіса, да 2024 года (уключна) матэрыялы публікаваліся на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons [[Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Poland|CC BY-NC-ND 3.0 PL]] (некамерцыйнае выкарыстанне без вытворных), а з 2025 года — [[Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International|CC BY-NC 4.0]] (некамерцыйнае выкарыстанне з указаннем аўтарства).<ref name="get_to_know">{{Cite web|url=https://albaruthenica.uw.edu.pl/en/get-to-know-us/|title=Get to know us!|website=Acta Albaruthenica|publisher=Department of Belarusian Studies, University of Warsaw|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref> == Гісторыя == Першы том «''Acta Albaruthenica''» выйшаў у [[Варшава|Варшаве]] ў 1998 годзе.<ref name="get_to_know" /> У 2001–2005 гадах былі выдадзеныя яшчэ чатыры тамы ў [[Мінск|Мінску]].<ref name="get_to_know" /> З 2007 года рэдакцыйная праца вядзецца [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|кафедрай беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта]], а выданне рэгулярна выходзіць у Варшаве пры ўдзеле выдавецтва [[Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego|Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego]].<ref name="get_to_know" /> Паводле матэрыялаў першага тому, яго навуковую рэдакцыю ажыццяўлялі [[Аляксандр Баршчэўскі]] і Альберт Бартасевіч; выдавец — Energeia (Варшава).<ref>{{Cite book|title=Acta Albaruthenica. Tom 1. Zmiest|publisher=Energeia|location=Warszawa|year=1998|language=be}}{{!}} (звесткі пра рэдакцыю і выдавецтва ў зместе выпуску)</ref> == Профіль і змест == «''Acta Albaruthenica''» — навуковы штогадовік, прысвечаны [[беларусазнаўства|беларусазнаўству]] ў шырокім разуменні: даследаванням мовы, літаратуры, культуры і сумежных гуманітарных дысцыплін.<ref name="get_to_know" /><ref name="wuw_about">{{Cite web|url=https://www.wuw.pl/pol_m_Czasopisma_Acta-Albaruthenica-550.html|title=Acta Albaruthenica|website=Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> Акрамя навуковых артыкулаў, у тамах публікуюцца рэцэнзіі, агляды і справаздачы.<ref name="wuw_about" /><ref name="get_to_know" /> Аўтары выпускаў — даследчыкі з розных навуковых асяродкаў [[Польшча|Польшчы]] і замежжа (у тым ліку з [[Беларусь|Беларусі]] і іншых краін Еўропы).<ref name="wuw_about" /><ref name="get_to_know" /> Матэрыялы друкуюцца на [[польская мова|польскай]], [[беларуская мова|беларускай]] і [[англійская мова|англійскай]] мовах.<ref name="get_to_know" /> == Рэдакцыя == Рэдакцыя часопіса працуе пры [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|кафедры беларусістыкі]] ([[Варшаўскі ўніверсітэт]]). Адрас рэдакцыі: Dobra 55, 00-312 [[Варшава|Warszawa]]; кантактная пошта: ''actaalba@gmail.com''.<ref name="editorial">{{Cite web|url=https://albaruthenica.uw.edu.pl/redakcja/|title=REDAKCJA|website=Acta Albaruthenica|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> Паводле сайта часопіса, галоўны рэдактар — [[Радаслаў Калета|Радаслаў Калета]]; у склад рэдакцыі ўваходзяць таксама [[Мірослаў Янковяк|Мірослаў Янковяк]] (тэматычная рэдакцыя), [[Катажына Дрозд-Урбаньска]], а сакратары рэдакцыі — [[Вольга Трацяк]] і Марыля Хаўстовіч.<ref name="editorial" /> === Рада навуковых кансультантаў === Пры часопісе дзейнічае рада навуковых кансультантаў (рэд. рада). На 2025 у яе ўваходзяць, у прыватнасці, [[Ніна Баршчэўская]] (старшыня), Катажына Канчэўска, [[Жанна Некаршэвіч-Кароткая]], Бэата Сівэк і іншыя даследчыкі з польскіх і замежных устаноў.<ref name="science_board">{{Cite web|url=https://albaruthenica.uw.edu.pl/rada-naukowa/|title=RADA NAUKOWA|website=Acta Albaruthenica|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> == Рэдакцыйная палітыка == Публікацыя для аўтараў бясплатная (без збораў за падачу і апрацоўку артыкулаў).<ref name="get_to_know" /> Усе матэрыялы праходзяць працэдуру «double-blind» рэцэнзавання; артыкулы накіроўваюцца як мінімум двум рэцэнзентам.<ref name="get_to_know" /> Патрабаванні да афармлення і парадак падачы матэрыялаў апісаныя ў правілах для аўтараў.<ref name="for_authors">{{Cite web|url=https://albaruthenica.uw.edu.pl/en/for-authors/|title=FOR AUTHORS|website=Acta Albaruthenica|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref> == Індэксацыя і захаванне == Паводле сайта, часопіс прадстаўлены ў шэрагу бібліяграфічных і навуковых баз (сярод іншага: CEJSH, ERIH PLUS, Index Copernicus, iSybislaw, PBN, Biblioteka Nauki і інш.).<ref name="get_to_know" /> Доўгатэрміновае захаванне выдання ажыццяўляецца ў [[Нацыянальная бібліятэка Польшчы|Нацыянальнай бібліятэцы Польшчы]].<ref name="get_to_know" /> == Архіў == Змест выпускаў і поўныя тэксты артыкулаў (PDF) публікуюцца ў раздзеле «Архіў» на сайце часопіса.<ref name="archive">{{Cite web|url=https://albaruthenica.uw.edu.pl/archiwum/|title=ARCHIWUM|website=Acta Albaruthenica|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> == Гл. таксама == * [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта]] * [[Варшаўскі ўніверсітэт]] * [[Беларуская мова як замежная]] * [[Беларусазнаўства]] == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * Афіцыйны сайт часопіса: [https://albaruthenica.uw.edu.pl/ Acta Albaruthenica] * Архіў выпускаў: [https://albaruthenica.uw.edu.pl/archiwum/ ARCHIWUM] * Старонка выдавецтва Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego: [https://www.wuw.pl/pol_m_Czasopisma_Acta-Albaruthenica-550.html Acta Albaruthenica] * [[Міжнародны цэнтр рэгістрацыі серыйных выданняў|ISSN Portal]]: [https://portal.issn.org/resource/ISSN/1898-8091 ISSN 1898-8091] {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Варшаўскі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Часопісы Польшчы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы на польскай мове]] [[Катэгорыя:1998 год у Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Навуковыя часопісы Польшчы]] 0o7jvmwgfbn5v2y3a9l3jd5lid9di61 Брайсгау 0 733442 5120872 4826602 2026-04-04T18:34:40Z DzBar 156353 шаблон 5120872 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Брайсгау''' — [[гау]] (вобласць) на паўднёвым захадзе [[Германія|Германіі]] паміж ракой [[Рэйн]] і перадгор’ямі [[Шварцвальд]]а. Частка зямлі [[Бадэн-Вюртэмберг]]. Яе цэнтрам з’яўляецца горад [[Фрайбург-ім-Брайсгау]]. Раён [[Брайсгау-Верхні Шварцвальд (раён)|Брайсгау-Верхні Шварцвальд]], які часткова складаецца з Брайсгау, названы ў гонар рэгіёна Шварцвальд. Часткі Брайсгау таксама адносяцца да [[Фрайбург-ім-Брайсгау]] і [[Эмендынген (раён)|Эмендынгена]]. == Гісторыя == [[Выява:Wappen Zaehringer.png|міні|132x132пкс|злева|Герб [[Цэрынгены|роду Цэрынгенаў]]]] Раней Брайсгау быў вядомы як ''Брайзахгау'' ({{lang-de|Breisachgau}}), абазначаючы [[графства]] вакол горада [[Брайзах-ам-Райн|Брайзах]] на ўсходнім беразе [[Рэйн]]а. Самымі раннімі гістарычна засведчанымі насельнікамі гэтага раёна былі [[кельты]]. У часы [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] ён быў часткай правінцыі [[Верхняя Германія]]. Але пасля [[Падзенне лімеса|падзення]] абарончых ліній {{Lang|la|[[Limes Germanicus]]}} у 260 годзе мясцовасць была заселена [[Алеманы|алеманамі]]. Яна заставаўся часткай [[Алеманія|Алеманіі]] на працягу ўсяго [[Ранняе Сярэднявечча|ранняга сярэднявечча]] і была буфернай зонай паміж цэнтральнымі алеманскімі землям і [[Эльзас]]ам, які не так моцна кантраляваўся алеманамі. У сярэдзіне 9 стагоддзя раён быў [[Марка (адміністрацыйная адзінка)|маркай]], якая ахоўвала граніцу з паўднёвай [[Латарынгія (каралеўства)|Латарынгіяй]] і Эльзасам. У 859 годзе ён быў падораны [[Карл III Тоўсты|Карлу III Талстому]], сыну [[Людовік II Нямецкі|караля Людовіка II]], што гаварыла пра яго важнасць. У 10 стагоддзі Брайсгау быў графствам у складзе [[Швабія (герцагства)|герцагства Швабія]], якім кіравала сям’я [[Цэрынгены|Цэрынген]]. Да 12 стагоддзя яна аддзялілася ад Швабіі, заснаваўшы [[Бадэн (маркграфства)|маркграфства Бадэн]]. Герцагі заснавалі ў ім [[Фрайбург-ім-Брайсгау|Фрайбург]], які стаў іх галоўным горадам. [[Файл:Wappen-Vorderösterreich1.png|міні|справа|139x139пкс|Герб [[Пярэдняя Аўстрыя|Пярэдняй Аўстрыі]] ({{Lang|de|Vorderösterreich}})]] З 13-14 стагоддзяў да 1797 года гэты раён быў часткай [[Пярэдняя Аўстрыя|Пярэдняй Аўстрыі]], вобласці на паўднёвым захадзе Германіі, якая кіравалася аўстрыйскімі [[Габсбургі|Габсбургамі]], але Брайсгау разам з астатняй часткай Пярэдняй Аўстрыі быў перададзены імі былому [[Кіраўнікі Ферары і Модэны|герцагу Модэны]], іх сваяку, у якасці кампенсацыі за страту спадчынных зямель, што перайшлі да Французскай [[Цызальпінская рэспубліка|Цызальпінскай рэспублікі]]. У 1805 годзе паводле [[Прэсбургскі мір|Прэсбургскага мірнага дагавора]] гэтая тэрыторыя была перададзена [[Вялікае герцагства Бадэн|Вялікаму Герцагству Бадэнскаму]]. == Граніцы і тэрыторыя == Брайсгау ўключае раўніну вакол ракі Рэйн, перадгор’і Шварцвальда і заходнія схілы паўднёвых гор Шварцвальда і ўзгоркаў [[Кайзерштуль (горы)|Кайзерштуль]]. На поўдні Брайсгау мяжуе з [[Маркгрэфлерланд]]ам, на захадзе — з {{iw|Зунтгау||en|Sundgau}} ([[Эльзас]], [[Францыя]]), на ўсходзе — з [[Шварцвальд]]ам, а на поўначы — з [[Ортэнау (раён)|Ортэнау]]. == Клімат == [[Выява:Luftbild vom Breisgau.jpg|міні|злева|Від Брайсгау]] [[Клімат]] Брайсгау цёплы; фактычна, гэта самы цёплы рэгіён Германіі. Сярэдняя гадавая тэмпература складае 11 градусаў па Цэльсіі, сярэдняя колькасць ападкаў — 900 мм. == Сельская гаспадарка == Брайсгау вядомы сваім [[віно]]м; у ім вырошчваюць [[садавіна|садавіну]] і [[Збожжавыя культуры|збожжа]]. == Гарады == Безумоўна, самы вялікі горад у рэгіёне Брайсгау — [[Фрайбург-ім-Брайсгау|Фрайбург]]. Іншыя вядомыя гарады: [[Бад-Кроцынген]], [[Брайзах-ам-Райн|Брайзах]], [[Эмендынген]], [[Эндынген (Кайзерштуль)|Эндынген]], [[Кенцынген]], [[Ноенбург-ам-Райн|Ноенбург]], [[Штаўфен-ім-Брайсгау|Штаўфен]] і [[Вальдкірх (Брайсгау)|Вальдкірх]]. Самая вядомая гара — {{iw|Шаўінсланд||de|Schauinsland}} (1284 м). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{1911|article=Breisgau}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Германіі]] [[Катэгорыя:Геаграфія Бадэн-Вюртэмберга]] 73j0nppdop2o57eit0moks67g0mhhe3 Мікалай Валянцінавіч Хаўстовіч 0 736082 5121164 5089188 2026-04-05T09:12:57Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5121164 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Мікалай Валянцінавіч Хаўстовіч''' або '''Мікола Хаўстовіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Беларусы|беларускі]] і польскі [[літаратуразнаўца]], [[перакладчык]], гісторык [[беларуская літаратура|беларускай літаратуры]], былы выкладчык [[БДУ]], [[прафесар]] [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]<ref><small>''Prof. dr hab. Mikalaj Chaustowicz'', [у:] baza «Ludzie nauki» portalu Nauka Polska (OPI), https://nauka-polska.pl/#/profile/scientist?id=131750&_k=mwpwzr</small></ref><ref>{{Cite web|url=https://kb.uw.edu.pl/katedra/pracownicy/chaustowicz-mikalaj/|title=Chaustowicz Mikalaj|website=Katedra Białorutenistyki UW|language=pl|access-date=2026-01-14}}</ref>. Даследчык беларускай літаратуры XVIII—XIX стагоддзяў, творчасці [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]], гісторыі беларускага літаратурна-грамадскага руху першай паловы XIX ст., а таксама беларуска-польскіх культурных і літаратурных сувязяў<ref>{{Cite web|url=https://kb.uw.edu.pl/katedra/pracownicy/chaustowicz-mikalaj/|title=Chaustowicz Mikalaj|website=Katedra Białorutenistyki UW|language=pl|access-date=2026-01-14}}</ref>. У Польшчы яму нададзены дзяржаўны тытул прафесара (2009)<ref>{{Cite web|url=https://eli.gov.pl/api/acts/MP/2009/877/text.pdf|title=M.P. 2009 poz. 877 — Monitor Polski (постанава/абвяшчэнне аб наданні тытулу прафесара; PDF)|website=eli.gov.pl|language=pl|access-date=2026-01-14}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1959 годзе на [[Случчына|Случчыне]]<ref>{{Cite web|url=https://kamunikat.org/chaustovicz-mikola|title=Хаўстовіч Мікола|website=Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Kamunikat.org|language=be|access-date=2026-01-14}}</ref>. Скончыў Беліцкую СШ у 1976 годзе. Служыў у войску. У 1980—1985 гг. вучыўся на [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічным факультэце БДУ]]. У 1985—1988 гг. працаваў настаўнікам на Случчыне. У 1988—1991 гг. вучыўся ў [[Аспірантура|аспірантуры]] пры кафедры беларускай літаратуры, пасля — выкладчык названай кафедры. З 1993 г. выкладчык, старшы выкладчык, дацэнт кафедры гісторыі беларускай літаратуры. З 2000 г. — загадчык кафедры гісторыі беларускай літаратуры<ref>[http://khblit.narod.ru/info/khaustovich.htm <small>Біяграфія</small>]</ref><ref>{{Cite web|url=https://kamunikat.org/chaustovicz-mikola|title=Хаўстовіч Мікола|website=Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Kamunikat.org|language=be|access-date=2026-01-14}}</ref>. У 1993 г. абараніў [[Кандыдацкая дысертацыя|кандыдацкую дысертацыю]] «Беларускі літаратурна-грамадскі рух 30-40 гг. XIX ст.», а ў 2003 г. — доктарскую дысертацыю «Мастацкі метад [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]] і развіццё беларускай літаратуры 30-40 гг. XIX ст.»<ref>[http://khblit.narod.ru/info/khaustovich.htm <small>Біяграфія</small>]</ref><ref>{{Cite web|url=https://kamunikat.org/chaustovicz-mikola|title=Хаўстовіч Мікола|website=Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Kamunikat.org|language=be|access-date=2026-01-14}}</ref> Даследуе беларускую літаратуру XVIII—XIX стагоддзяў. У кастрычніку 2005 года камандзіраваны на [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|кафедру беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта]]<ref><small>Мікола Хаўстовіч / Часопіс ARCHE-Пачатак, https://web.archive.org/web/20220903135855/https://store.arche.by/authors/608</small></ref><ref>{{Cite web|url=https://kb.uw.edu.pl/katedra/pracownicy/chaustowicz-mikalaj/|title=Chaustowicz Mikalaj|website=Katedra Białorutenistyki UW|language=pl|access-date=2026-01-14}}</ref>. Аўтар каля 300 публікацый, у тым ліку шматлікіх манаграфій<ref><small>Хаўстовіч Мікола Валянцінавіч / Філалагічны факультэт БДУ, https://philology.bsu.by/by/tsentry/1853-kha-stovich-mikola-valyantsinavich</small></ref><ref>{{Cite web|url=http://khblit.narod.ru/info/khaustovich.htm|title=Хаўстовіч М. В. — біяграфія і бібліяграфія|website=khblit.narod.ru|language=be|access-date=2026-01-14}}</ref>. Перакладае з [[Польская мова|польскай мовы]]<ref><small>Мікола Хаўстовіч / ПрайдзіСвет, http://prajdzisvet.org/translators/77-khaustovich-mikola.html</small></ref>. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]. == Навуковая і арганізацыйная дзейнасць == Асноўныя кірункі даследаванняў: гісторыя беларускай літаратуры XVIII—XIX стст., беларуская рамантычная традыцыя і творчасць [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]], а таксама беларуска-польскія літаратурныя і культурныя сувязі<ref>{{Cite web|url=https://kb.uw.edu.pl/katedra/pracownicy/chaustowicz-mikalaj/|title=Chaustowicz Mikalaj|website=Katedra Białorutenistyki UW|language=pl|access-date=2026-01-14}}</ref>. Быў рэдактарам і ўкладальнікам серыйнага зборніка «Працы кафедры гісторыі беларускай літаратуры Белдзяржуніверсітэта» (вып. 1—10, 2000—2009), а таксама сурэдактарам «Acta Albaruthenica» (шэраг выпускаў 2000-х гадоў)<ref>{{Cite web|url=https://kamunikat.org/chaustovicz-mikola|title=Хаўстовіч Мікола|website=Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Kamunikat.org|language=be|access-date=2026-01-14}}</ref>. Падрыхтаваў для выдання і суправадзіў навуковым апаратам (пераклады, уступы, каментарыі) шэраг тэкстаў класічнай беларускай і польскай літаратуры, у тым ліку ў кантэксце вывучэння спадчыны [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]] і літаратуры XIX ст.<ref>{{Cite web|url=https://kamunikat.org/chaustovicz-mikola|title=Хаўстовіч Мікола|website=Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Kamunikat.org|language=be|access-date=2026-01-14}}</ref>. == Абраныя працы == * Новыя аспекты праграмы па беларускай літаратуры XVIII—XIX стагоддзяў: Вучэбна-метадычны дапаможнік. — Мінск: БДУ, 1994. — 54 с. (У сааўтарстве). * XIX стагоддзе: Навукова-літаратурны альманах / Уклад., уступныя артыкулы, падрыхтоўка тэкстаў, пераклад з польск. мовы і камент. М. Хаўстовіча. — Мінск: БДУ, 1999. — Кн. першая. — 214 с. * Гісторыя беларускай літаратуры ХІ-XIX стст.: Праграма. — Мінск: БДУ, 1999. — 44 с. (У сааўтарстве). * XIX стагоддзе: Навукова-літаратурны альманах / Уклад., уступныя артыкулы, падрыхтоўка тэкстаў, пераклад з польск. мовы і камент. М. Хаўстовіча. — Мінск: БДУ, 2000. — Кн. другая. — 224 с. * Беларуская літаратура XVIII—XIX стагоддзяў: Зборнік тэкстаў / Склад. і аўтар камент. М. В. Хаўстовіч. — Мн: БДУ, 2000. — 229 с. * Гісторыя беларускай літаратуры 30-40-х гг. XIX ст.: Дапаможнік для студэнтаў філал. спец. вышэйш. навуч. устаноў. — Мінск: БДУ, 2001. — 171 с. * На парозе забытае святыні: Творчасць Яна Баршчэўскага. — Мінск: ВТАА «Права і эканоміка», 2002. — 186 с. * Мастацкі метад Яна Баршчэўскага. — Мінск: БДУ, 2003. — 204 с. * Беларуская літаратура: Хрэстаматыя. Частка першая (другая палова XVIII — першая палова XIX стст). Дапаможнік для польскіх студэнтаў па спецыяльнасці «Беларуская філалогія». — Мн., 2006. — 224 с. * Беларуская літаратура: Хрэстаматыя. Частка другая. (Другая палова XIX ст.) Дапаможнік для польскіх студэнтаў па спецыяльнасці «Беларуская філалогія» / Уклад. і камент. М. Хаўстовіча. Мн., 2006. − 204 с. * Беларуская літаратура: Хрэстаматыя. Частка трэцяя (1901—1920). Дапаможнік для польскіх студэнтаў па спецыяльнасці «Беларуская філалогія». — Мн., 2006. — 305 с. * Айчына здалёку і зблізку: Ігнацы Яцкоўскі і Аляксандр Рыпінскі. — Мн., 2006. — 280 с. * Тэкля з Бажымоўскіх Урублеўская і яе літаратурная спадчына // Беларусь і беларусы ў прасторы і часе: Зборнік да 75-годдзя прафесара Адама Мальдзіса / Пад рэд. [[Сяргей Мікалаевіч Запрудскі|С. Запрудскага]], [[Аляксандр Іосіфавіч Фядута|А. Фядуты]], [[Захар Васілевіч Шыбека|З. Шыбекі]]. — Мн.: Лімарыус, 2007. — С. 218—234. * Жыццё і творчасць Рамуальда Падбярэскага. Мн., 2008. — 148 с. * «Я, хоць і не паэта…» // Arche. 2008. № 7-8. С. 880—923. * Творчасць Яна Баршчэўскага вачыма рускага чалавека // Arche. 2009. № 4. С. 385—400. * Аляксандр Рыпінскі: знаёмы і незнаёмы // Arche. 2009. № 5. С. 281—395. * Літаратурна-выдавецкая дзейнасць Аляксандра Рыпінскага ў Лондане, [у:] Your Sun Shall Never Set Again, And Yuor Moon Shall Wane No More: Essays in Honor of Fr Alexander Nadson on the Occasion of his Eightieth Birthday and Fiftieth Anniversary of His Priesthood — Сонца тваё не закоціцца, і месяц твой не схаваецца: Зборнік артыкулаў па беларусістыцы і багаслоўі ў гонар 80-годдзя з дня нараджэння і 50-годдзя святарства айца Аляксандра Надсана, Мінск 2009, с. 190—203. * Шляхамі да беларускасці: Нарысы, артыкулы, эсэ, Варшава 2010, 648 с. * Гісторыя беларускай літаратуры (ХІ-XIX стагоддзі): Тыпавая вучэбная праграма для вышэйшых навучальных устаноў /у сааўтарстве, Мінск 2011, 66 с. * Даследаванні і матэрыялы: Літаратура Беларусі XVIII—XIX стагоддзяў, том першы, Варшава, 2014. * Даследаванні і матэрыялы: Літаратура Беларусі XVIII—XIX стагоддзяў, том другі, Варшава, 2016. * Даследаванні і матэрыялы: Літаратура Беларусі XIX — пачатку XX стагоддзя, том трэці, Варшава, 2017. * Даследаванні і матэрыялы: Літаратура Беларусі канца XVIII—XIX стагоддзя, том чацвёрты, Варшава, 2018. * Даследаванні і матэрыялы: Літаратура Беларусі XIX — пачатку XX стагоддзя, том пяты, Варшава, 2019. * Даследаванні і матэрыялы: Літаратура Беларусі XIX стагоддзя, том шосты, Варшава, 2020. * Даследаванні і матэрыялы: Літаратура Беларусі XIX стагоддзя, том сёмы, Варшава, 2021. * Даследаванні і матэрыялы: Літаратура Беларусі XIX стагоддзя, том восьмы, Варшава, 2022. == Выбраныя пераклады == * [[Саламея Русецкая|Пільштынова С.]] Авантуры майго жыцця / Пераклад з польскай мовы, каментарыі. — Мн.: Маст. літ., 1993. — С. 19-379. * [[Ян Баршчэўскі|Баршчэўскі Я.]] [[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях]] / Пераклад з польскай мовы, пасляслоўе, каментарыі. — Мн.: Юнацтва, 1996. — С. 5-261. * [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|Станкевіч С.]] Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі: V. Балады і рамансы А. Міцкевіча / Пераклад з польскай // Спадчына. — 1998. — № 6. — С. 75-159. * [[Генрык Жавускі|Равускі Г.]] Князь Радзівіл Пане Каханку (Раздзел з «Успамінаў Сапліцы») / Пераклад з польскай, каментарыі // Полымя. — 2000. — № 6. — С. 131—150. * [[Ігнат Ходзька|Ходзька І.]] Успаміны квестара / Пераклад з польскай, каментарыі // Край-Kraj. Дыялог на сумежжы культур: Polonica-Lithuanica-Albaruthenica / Рэд. А. Агееў і Я. Іваноў. — Магілёў: Магілёўск. абл. друкарня, 2000. — С. 167—245. * [[І. Яцкоўскі|Яцкоўскі І.]] Аповесць з майго часу, або Літоўскія прыгоды (урывак) / пераклад з польскай // Працы кафедры гісторыі беларускай літаратуры Белдзяржуніверсітэта: Навуковы зборнік / Пад агульн. рэд. М. Хаўстовіча. Выпуск восьмы. − Мн.: Права і эканоміка, 2007. − С. 167—237. * [[Ігнат Ходзька|Ходзька І.]] Успаміны квестара / пер. з польскай мовы, прадмова і камент. — Мн.: Universitas, 2007. — 204 с. * [[Ганна Мастоўская-Радзівіл|Ганна Мастоўская]]. Не заўсёды так робіцца, як гаворыцца / Пераклад і каментарый // Працы кафедры гісторыі беларускай літаратуры Белдзяржуніверсітэта: Навуковы зборнік, выпуск дзявяты. Мн., 2008. С. 169—196. * Яцкоўскі І. Аповесць з майго часу, альбо Літоўскія прыгоды / Пераклад і каментарый // Arche. 2008. № 7-8. С. 924—1055. * [[Аляксандр Рыпінскі]]. Беларусь / пераклад з польскай мовы і каментарый // Arche. 2009. № 5. С. 202—280. * [[Баляслаў Прус]]. «Лялька» // Arche. 2010. № 4. С. 441—583. * [[Ігнацы Яцкоўскі]], Аповесць з майго часу, альбо Літоўскія прыгоды / укладанне, пераклад, пасляслоўе і каментарый, Варшава 2010, 290 с. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|153088}} * {{Cite web|url=https://kb.uw.edu.pl/katedra/pracownicy/chaustowicz-mikalaj/|title=Chaustowicz Mikalaj|website=Katedra Białorutenistyki UW|language=pl|access-date=2026-01-14}} * {{Cite web|url=http://khblit.narod.ru/info/khaustovich.htm|title=Хаўстовіч М. В. — біяграфія і бібліяграфія|website=khblit.narod.ru|language=be|access-date=2026-01-14}} * {{Cite web|url=https://kamunikat.org/chaustovicz-mikola|title=Хаўстовіч Мікола|website=Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Kamunikat.org|language=be|access-date=2026-01-14}} * {{Cite web|url=http://prajdzisvet.org/translators/77-khaustovich-mikola.html|title=Мікола Хаўстовіч|website=ПрайдзіСвет|language=be|access-date=2026-01-14}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Хаўстовіч, Мікола}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Польшчы]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Беларусісты]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўніверсітэта]] rdvb4mkcz9dtxgxmw88dyc80xl13v6r Аксана Алегаўна Караванская 0 736452 5120731 4863508 2026-04-04T13:13:38Z DzBar 156353 катэгорыі 5120731 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Аксана Алегаўна Караванская''' ({{Lang-uk|Оксана Олегівна Караванська}}; {{Н|ж}} [[16 красавіка]] [[1966]], [[Львоў]], [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|УССР]]<ref>{{Cite web|url=http://www.wz.lviv.ua/interview/126901|title=Оксана Караванська: «Марнотратство нашої попередньої влади доходило до „іменних“ речей від Armani»|accessdate=12 червня 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150614101107/http://www.wz.lviv.ua/interview/126901|archivedate=14 червня 2015|url-status=dead}}</ref>, [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — украінская мадэльерка. == Біяграфія == Нарадзілася ў сям’і матэматыкаў. Выпускніца [[Львоўская нацыянальная акадэмія мастацтваў|Львоўскай акадэміі Мастацтваў]] 1996 года. 1996 — фіналістка конкурсу Alta-Moda (старшыня журы — [[П’ер Кардэн]]). 1997 — адкрыла аўтарскі буцік «Аксана Караванская», першы ва Украіне. Дзяржаўныя органы не хацелі рэгістраваць фірму з такой назвай, але Караванская даказала, што фірма, названая імем дызайнера, — гэта сусветная практыка і мае права на жыццё і ва Украіне. 1999 — дэбют ва ўкраінскім тыдні prêt-a-porter з калекцыяй «Vade mecum».2001 — атрымала званне «Лепшы стыліст года» ў галіне кліпмейкерства.2002 — Гран пры «Крыштальны Сілуэт» за лепшую сукенку года.2003 — дэбют на Russian Fashion Week.2005 — прэзентавала лінію дзіцячай адзення OK’IDS by oksanakaravanska. Стварыла калекцыю Haute Couture для закрыцця паўфіналу і фіналу «Еўрабачання-2005». 2006 — прэзентацыя аўтарскіх парфумаў. Ёй належыць ідэя стварэння першага Тэатра мод у Львове, які паспяхова гастраляваў па Украіне і за яе межамі. З’яўляецца членам сіндыката Моды Украіны і стварае ад 8 да 14 калекцый у год. Аксана Караванская з’яўляецца пастаяннай удзельніцай ўкраінскіх тыдняў моды, мае буцікі і атэлье ў Львове, Кіеве (да 2009 года), Адэсе, шоў-рум брэнда Караванскай дзейнічае ў Нью-Ёрку. Пад брэндам «Караванская» выпускаецца жаночае адзенне і аксэсуары да іх. У калекцыях Аксаны Караванскай прысутнічаюць элементы эклектычнага і этнічнага стылю. Першай ва Украіне стварыла сваю дзіцячую лінію, першай сярод украінскіх дызайнераў выпусціла свой парфюм. === Сям’я === Замужам, муж Багдан Ляўчук — бізнесмен. Выхоўваюць дваіх дзяцей — Святаслава і Марычку. == Творчасць == <blockquote>''Мода — гэта кактэйль эклектычных вятроў замяшаных у шэйкеры часу.''Аксана Караванская</blockquote>2015 — «Стильна книжка для панянки»(Львоў: Выдавецтва Старога Лева) у афармленні Анастасіі Стэфурак. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://tsn.ua/glamur/karavanska-viklikala-azhiotazh-unikalnoyu-kolekciyeyu-vishivanok-u-chikago-371556.html Караванская выклікала ажыятаж унікальнай калекцыяй вышыванак у Чыкага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151006213453/http://tsn.ua/glamur/karavanska-viklikala-azhiotazh-unikalnoyu-kolekciyeyu-vishivanok-u-chikago-371556.html|date=6 жовтня 2015}}. * [https://web.archive.org/web/20150416093239/http://oksanakaravanska.ua/help/86.htm Пра Аксану Караванскую]. * [http://photo-lviv.in.ua/oksana-karavanska-predstavyla-novu-kolektsiyu-ukrajinskyj-haute-couture-2018/%7C Аксана Караванская прэзентавала новую калекцыю «Украінскі Haute Couture 2018»]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.barabooka.com.ua/yak-karavans-ka-model-yer-stala-pis-mennitseyu/ Як Караванская-мадэльер стала пісьменніцай] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210113122634/http://www.barabooka.com.ua/yak-karavans-ka-model-yer-stala-pis-mennitseyu/|date=13 січня 2021}}. * [https://theukrainians.org/oksana-karavanska/ Аксана Караванская размова з Львоўскай дызайнеркай адзення] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201202123605/https://theukrainians.org/oksana-karavanska/|date=2 грудня 2020}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-03-31}} {{DEFAULTSORT:Караванская Аксана Алегаўна}} [[Катэгорыя:Мадэльеры Украіны]] [[Катэгорыя:Дызайнеры Украіны]] i72jdy8e34dl01qm7wp38xg54rwmrdi С (кірыліца) 0 736645 5120956 5106827 2026-04-04T22:03:05Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[С]] у [[С (кірыліца)]] 5106827 wikitext text/x-wiki {{Кірыліца |загаловак = Літара С |выява = Cyrillic letter Es.png }} '''С''' — дзевятнаццатая [[літара]] [[беларускі алфавіт|беларускага алфавіта]]. == Гісторыя == Паходзіць з [[Кірыліца|кірыліцкай]] С («слова»), што ўзнікла на аснове грэка-візантыйскай устаўнай Σ («[[Сігма (літара)|сігма]]»). У старабеларускую графіку перайшла са старажытнарускага пісьменства. Абазначала [[зычныя]] гукі [с], [с’] (''садъ'', ''сено''). Мела таксама лічбавае значэнне «дзвесце». У рукапісах XIV—XVII стагоддзяў у сувязі з функцыянаваннем розных пісьмовых школ і выкарыстаннем розных тыпаў пісьма ([[Устаўнае пісьмо|устаў]], [[паўустаў]], [[скорапіс]]) ужывалася ў некалькіх варыянтах, якія памагаюць вызначаць час і месца напісання помнікаў. У XVI стагоддзі, акрамя рукапіснай, набыла друкаваную форму. Пачынаючы з [[Францыск Скарына|Ф. Скарыны]], стала адрознівацца як малая і вялікая, хоць ужыванне вялікай літары ва ўласных імёнах, геаграфічных назвах і ў пачатку сказаў не было яшчэ паслядоўным.<ref name="БМ">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=С|старонкі=470}}</ref>. == Беларуская мова == У сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мове]] абазначае шумныя глухія фрыкатыўныя пярэднеязычныя [[зычныя]] гукі [с], [с’] (''сонца'', ''сініца'' — [с’ін’іца]). Бывае вялікая і малая, мае рукапісную і друкаваную формы. Ужываецца ў афіцыйных [[абрэвіятура]]х (''СП'', ''СНД''), як умоўнае скарачэнне слоў ''старонка'' (''с. 37''), ''сяло'' (''с. Мольнічы''). Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне ''васямнаццаты'' (''група «С»''), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэнне для размежавання прадметаў пад адным нумарам (''шыфр № 3с'')<ref name="БМ"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя}} [[Катэгорыя:Літары кірыліцы]] [[Катэгорыя:Балгарскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Беларускі алфавіт|С]] [[Катэгорыя:Македонскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Рускі алфавіт]] [[Катэгорыя:Украінскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Стараславянскі алфавіт]] 2vkam0rm3r5stlq9bjdyggja79zwvt1 Studia Białorutenistyczne 0 741476 5121125 4822698 2026-04-05T08:44:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 −[[Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы]]; ±[[Катэгорыя:Беларусазнаўства]]→[[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121125 wikitext text/x-wiki {{часопіс}} '''«Studia Białorutenistyczne»''' (''Беларусазнаўчыя даследаванні'') — навуковы [[штогоднік]], які выдаецца [[Універсітэт імя Марыі Складоўскай-Кюры|Люблінскім універсітэтам імя Марыі Кюры-Складоўскай]]. Галоўны рэдактар — літаратуразнавец [[Сяргей Валер’евіч Кавалёў|Сяргей Кавалёў]], рэдактар [[Міхал Саевіч]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|journals.umcs.pl/sb}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навукова-метадычныя часопісы]] [[Катэгорыя:Часопісы Польшчы]] [[Катэгорыя:Універсітэт Марыі Складоўскай-Кюры]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] k5c2hygnwatptu4s94dd73o7x7tscz8 Антаніна Абрэмбская-Яблонская 0 741724 5121157 4965416 2026-04-05T09:10:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5121157 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} {{цёзкі2|Абрэмбская}} {{цёзкі2|Яблонская}} '''Антанíна Абрэмбская-Яблонская''' (часам ''Абрэмбска-Яблоньска'', {{lang-pl|Antonina Obrębska-Jabłońska}}; [[12 студзеня]] [[1901]], вёска [[Пчэльня]], [[Падолле]], [[Украіна]] — [[19 лістапада]] [[1994]], [[Варшава]], [[Польшча]]<ref>{{крыніцы/БЭ|18-1|Абрэмбская-Яблонская Антаніна}}</ref>) — польская [[мовазнаўца]], [[паланіст]], [[славіст]], [[прафесар]], заснавальніца польскай [[Беларусістыка|беларусістыкі]]. == Біяграфія == Нарадзілася ва [[Украіна|Украіне]]. Бацька Антон, маці Марыя з Галайскіх. Брат [[Юзаф Абрэмбскі]] (1905—1967) стаў вядомым польскім этнасацыёлагам і [[даследчык]]ам [[Палессе|Палесся]]<ref>Ігар Капылоў, «Брат і сястра: Юзаф і Антаніна Абрэмбскія — даследчыкі Беларусі», Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа, https://web.archive.org/web/20200920003845/http://iml.basnet.by/kanfierencyi/%E2%80%9Cbrat-i-siastra-iuzaf-i-antanina-abrembskija-%E2%80%93-dasliedcyki-bielarusi%E2%80%9D</ref>. Мела сястру Марыю. Школьную адукацыю пачала атрымліваць у [[Кіеў|Кіеве]] ў 1908 годзе. У дзяцінстве нейкі час правяла пад [[Слонім]]ам. Вучылася ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] з 1919 года. Потым перавялася ў [[Ягелонскі ўніверсітэт]], які скончыла ў 1925 годзе, атрымаўшы ступень [[доктар філасофіі|доктара філасофіі]] за сваю дысертацыю па тэме «Гісторыя мужчынскага роду ў польскай мове»<ref>Elżbieta Smułkowa: Antonina Obrębska-Jabłońska, [w:] Monumenta Universitatis Varsoviensis 1816—2016: Portrety uczonych profesorowie Uniwersytetu Warszawskiego po 1945, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2016, s. 368—382.</ref>. Настаўнікам у навуцы быў [[Казімір Ніч]]. У 1925—1934 гадах працавала ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце]]. З 1933 да пенсіі ў 1971 працавала ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]]. У 1933 годзе Антаніна Абрэмбская пабралася шлюбам з [[Вітальд Яблонскі|Вітальдам Яблонскім]], пазней выдатным сінолагам і прафесарам Варшаўскага ўніверсітэта<ref>Elżbieta Smułkowa, Antonina Obrębska-Jabłońska (1901—1994) [w:] Tejże, Moje pogranicza w historii, języku i wspomnieniach, Warszawa 2016, s. 271—290.</ref>. У 1954 годзе стала надзвычайным, а ў 1962 годзе звычайным прафесарам Варшаўскага ўніверсітэта. У 1950 годзе арганізавала ва ўніверсітэце курс вывучэння рускай мовы, у 1953—57 гг. кіравала секцыяй украінскай i беларускай філалогіі ў Польска-савецкім інстытуце, a пасля яго рэарганізацыі — да 1968 — аддзелам беларускай мовы ў [[Інстытут славістыкі ПАН|Інстытуце славяназнаўства]] Польскай акадэміі навук. У 1956 годзе заснавала кафедру беларускай філалогіі (з 2005 года [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|кафедра беларусістыкі]]) ў Варшаўскім універсітэце, якую ўзначальвала да пенсіі ў 1971 годзе. [[Файл:Antonina Obrębska-Jabońska grób.jpg|міні|злева|Магіла Вітальда і Антаніны Яблонскіх]] Перапісвалася з [[Янка Саламевіч|Янкам Саламевічам]], [[М. Бірыла|Мікалаем Бірылам]], [[М. Р. Суднік|Міхаілам Суднікам]], [[Ю. Ф. Мацкевіч|Юзэфай Мацкевіч]] і з іншымі беларускімі вучонымі, з жонкай [[Браніслаў Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]] Нінай. Памерла ў 1994 годзе ў [[Варшава|Варшаве]]. Пахаваная на [[вайсковыя Павонзкі|вайсковых могілках Павонзкі]]. == Дзейнасць == Антаніна Абрэмбская-Яблонская пераклала «[[Слова пра паход Ігараў]]» на польскую мову (1954). З супрацоўнікамі падрыхтавала да друку беларускі пераклад Міцкевічава «[[Пан Тадэвуш|Пана Тадэвуша]]», зроблены Тарашкевічам ў 1920-30-я гады, ёй належыць грунтоўны ўступны артыкул з моўным каментарыем і высокай ацэнкай перакладу (1984). Яе цікавілі пытанні беларуска-польска-літоўскага пагранічча, гісторыі мовы і анамастыкі. Па яе ініцыятыве распачата вывучэнне ўсходнеславянскіх гаворак Беласточчыны, што дало магчымасць прыступіць да выдання дыялектнага атласа гэтага рэгіёна (Atlas gwar wschodniosłowiańskich Białostocczyzny). Пад яе кіраўніцтвам былі апрацаваны i выдадзены з каментарыямі i слоўнікам тры тамы рукапісных фальклорных матэрыялаў [[Міхал Федароўскі|М. Федароўскага]] «[[Люд беларускі]]» (т. 5—7, 1958—69). Працавала ў рэдакцыях навуковых часопісаў «Język Polski», «Slavia Orientalis», «Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej», «Acta Baltico-Slavica». Была арганізатарам i да 1977 г. старшынёй мовазнаўчай камісіі [[Беластоцкае навуковае таварыства|Беластоцкага навуковага таварыства]]. У выдавецкай серыі таварыства выйшаў зборнік «Дыялектныя тэксты з Беласточчыны з моўным каментарыем» (1972; пад рэдакцыяй i з прадмовай Абрэмбскай-Яблонскай), дзе побач з польскімі, украінскімі, літоўскімі i рускімі стараверскімі гаворкамі асноўнае месца займаюць беларускія. Антаніна Абрэмбская-Яблонская прымала ўдзел у стварэнні «[[СПЗБ|Слоўніка паўночна-заходніх гаворак Беларусі і яе пагранічча]]». Надзвычай важным укладам ва ўмацаванне беларуска-польскіх моўных сувязей стала публікацыя першага «Падручнага польска-беларускага слоўніка» пад рэдакцыяй [[прафесар]]а Антаніны Абрэмбскай-Яблонскай і [[Акадэмік НАН Беларусі|акадэміка]] [[Мікалай Бірыла|Мікалая Бірылы]] (1962)<ref>Elżbieta Smułkowa: Antonina Obrębska-Jabłońska (1901—1994), «Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej», t. 33, 1996, s. 21-26.</ref>. == Выбраныя працы == * «Stryj, wuj, swak» w dialektach i historji języka polskiego, Monografie polskich cech gwarowych, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1929. * Polskie «dopiero» i formacje pokrewne, Polska Akademia Umiejętności. Prace Komisji Językowej, Kraków 1934. * Język mieszany chińsko-rosyjski w Mandžurii (The Sino-Russian mixed language in Manchuria). Przegląd Orientalistyczny 21, 1957, s. 157—168. * Podręczny słownik polsko-białoruski, red. A. Obrębska-Jabłońska, M. Biryła, Wiedza Powszechna, Warszawa 1962. * Atlas gwar polskich Białostocczyzny, red. Stanisław Glinka, Antonina Obrębska-Jabłońska i Janusz Siatkowski, t. 1, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1980. * Śladami żywego języka. Wybór pism, red. E. Smułkowa, wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 1993. На беларускай мове: * Да гісторыі нармалізацыі беларускай літаратурнай мовы // Беларускае і славянскае мовазнаўства / АН БССР. — Мінск, 1972. * Даследаванне беларускай мовы ў Польшчы // Беларуская лінгвістыка.— Вып. 2. — 1972. * Аб адной польска-беларускай паралелі (польскае ''latoś'' ‘сёлета’, беларускае ''летась'' ‘у мінулым годзе’) // Беларуская лінгвістыка. —Вып. 9. — 1976. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Абрэмбская-Яблонская Антаніна // Беларуская мова: энцыклапедыя / пад рэдакцыяй А. Я. Міхневіча. — Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 1994. ISBN 5-85700-126-9 * Эльжбета Смулкова. [Прафесар Антаніна Абрэмбска-Яблоньска ў святле карэспандэнцыі з Беларусі] // Беларуска-польскія моўныя, літаратурныя, гістарычныя і культурныя сувязі. Да 220-годдзя з дня нараджэння Адама Міцкевіча: зборнік артыкулаў. — Мінск: БДУ, 2018. {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларусісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Славісты Польшчы]] e9m02km0akj9ocfmrfr4pdmwvxiny5f Катэгорыя:Беларусісты Польшчы 14 741726 5121106 4523281 2026-04-05T08:39:30Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121106 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Славісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларусісты|Польшча]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] t8dohc2x7tn0vs8zo2x9fkkbqel7fgo Вольга Уладзіміраўна Барабаншчыкава 0 743297 5121208 4944877 2026-04-05T09:49:01Z Андрэй 2403 Б 152769 /* За межамі корту */ 5121208 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Барабаншчыкава}} {{Тэнісіст |імя_гульца = Вольга Барабаншчыкава |выява = |подпіс = |месца_пражывання = [[Тарасава (Мінскі раён)|Тарасава, Мінская вобласць, Беларусь]]<ref>{{cite web |url=https://hozyain.by/gardendesign/olga-barabanshhikova-mne-by-eshhe-5-sotok-i-fantaziyu-bylo-by-ne-ostanovit/ |title=Ольга Барабанщикова: «Мне бы еще 5 соток — и фантазию было бы не остановить!» |author=Екатерина Тумашик |website=Хозяин |date=2016-10-12 |accessdate=2021-03-23 |archivedate=2021-05-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509230522/https://hozyain.by/gardendesign/olga-barabanshhikova-mne-by-eshhe-5-sotok-i-fantaziyu-bylo-by-ne-ostanovit/ |url-status=live }}</ref> |рост = 172 |прафесійная_кар’ера = [[:Катэгорыя:1994 год у тэнісе|1994]] — [[:Катэгорыя:2004 год у тэнісе|2004]] |рабочая_рука = правая |бэкхенд = |прызавыя_грошы = 548 692 |адзіночных_тытулаў = 3 [[Міжнародная федэрацыя тэніса|ITF]] |найвышэйшая_адзіночная_пазіцыя = 49 ([[2 сакавіка]] [[1998]] года) |вынікі_па_Аўстраліі = 3-е кола (1998) |вынікі_па_Францыі = 2-е кола (1999) |вынікі_па_Уімблдане = 4-е кола (2000) |вынікі_па_ЗША = 3-е кола (1997) |парных_тытулаў = 4 [[Міжнародная федэрацыя тэніса|ITF]] |найвышэйшая_парная_пазіцыя = 81 ([[19 кастрычніка]] [[1998]] года) |вынікі_па_Аўстраліі_2 = 1-е кола (1998, 2000) |вынікі_па_Францыі_2 = 1-е кола (1998, 1999) |вынікі_па_Уімблдане_2 = 2-е кола (1998, 1999) |вынікі_па_ЗША_2 = 1-е кола (1998) |медалі = |апошняе_абнаўленне = Завяршыла выступленні }} '''Вольга Уладзіміраўна Барабаншчыкава''' (нар. [[2 лістапада]] [[1979]] года, [[Мінск]]) — [[Беларусь|беларуская]] [[тэніс]]істка, спявачка, тэлевядучая і дызайнер адзення. Пераможца 7 турніраў [[Міжнародная федэрацыя тэніса|ITF]] (3 — у адзіночным разрадзе), паўфіналістка [[Тэніс на летніх Алімпійскіх гульнях 2000|Алімпійскіх гульняў 2000 года]] ў жаночым парным разрадзе, гулец [[Зборная Беларусі па тэнісе ў Кубку Федэрацыі|зборнай Беларусі]] ў [[Кубак Федэрацыі па тэнісе|Кубку Федэрацыі]], пераможца [[Уімблданскі турнір|Уімблданскага турніру]] ў парным разрадзе сярод дзяўчын (1996). Бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы па [[Пляжны тэніс|пляжным тэнісе]] (2008). == Спартыўная кар’ера == Нарадзілася ў сям’і Уладзіміра і Таццяны Барабаншчыкавых<ref name="ZN">{{cite web|url=https://radiomir.by/aktsii-2/item/2787-olga-barabanshchikova-ya-stanu-absolyutno-schastlivoj-kogda-u-menya-budet-neskolko-karapuzikov |title=Ольга Барабанщикова: «Я стану абсолютно счастливой, когда у меня будет несколько карапузиков» |author=Николай Мачекин |work=Знамя юности |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140406091102/http://zn.by/olga-barabanshchikova-%C2%ABya-stanu-absolyutno-schastlivoi-kogda-u%C2%A0menya-budet-neskolko-karapuzikov%C2%BB.htm |date=2013-10-18 |archivedate=2014-04-06}}</ref>. Бацька па прафесіі эканаміст, маці — архітэктар. Тэнісную секцыю пачала наведваць у сем гадоў па ініцыятыве маці і некаторы час была першай ракеткай СССР сярод дзяўчын у сваёй узроставай катэгорыі. У 6-м класе на два гады з’ехала ў Бельгію для больш сур’ёзнага развіцця тэніснай кар’еры, пасля гэтага пяць гадоў жыла ў [[Лондан]]е без бацькоў<ref name="TVR">{{cite web |url=https://www.tvr.by/company/pressa-o-nas/olga_barabanshchikova_ya_poluchayu_udovolstvie_ot_kazhdogo_dnya/ |title=Ольга Барабанщикова: «Я получаю удовольствие от каждого дня» |author=Оксана Мытько |website=Белтелерадиокомпания |date=2006-07-20 |accessdate=2021-03-23 |archivedate=2020-09-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200905174209/https://www.tvr.by/company/pressa-o-nas/olga_barabanshchikova_ya_poluchayu_udovolstvie_ot_kazhdogo_dnya/ |url-status=live }}</ref>. У 1994 годзе згуляла свае першыя матчы ў дарослых турнірах [[Міжнародная федэрацыя тэніса|ITF]]. У студзені 1995 года выйграла свой першы турнір [[Міжнародная федэрацыя тэніса|ITF]] у парным разрадзе, а ў кастрычніку таго ж года ў [[Пуацье]] (Францыя) — у адзіночным (пачаўшы з кваліфікацыйнага адбору і выйграўшы 8 матчаў запар)<ref name="WTABio">{{cite web |url=https://www.wtatennis.com/players/20442/olga-barabanschikova/bio |title=More on Barabanschikova |website=WTA |lang=en |accessdate=2021-03-23 |archivedate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210721023728/https://www.wtatennis.com/players/20442/olga-barabanschikova/bio |url-status=live }}</ref>. У 1996 годзе, ва ўзросце 17 гадоў, стала пераможцай [[Уімблданскі турнір|Уімблданскага турніру]] ў пары з [[Амелі Марэсмо]] (Францыя)<ref name="TVR" />. Дэбютавала ў складзе [[Зборная Беларусі па тэнісе ў Кубку Федэрацыі|зборнай Беларусі]] ў [[Кубак Федэрацыі па тэнісе|Кубку Федэрацыі]] — асноўным жаночым турніры на ўзроўні нацыянальных зборных — і прынесла ёй ачкі ў сустрэчах з суперніцамі з каманд [[Зборная Вялікабрытаніі па тэнісе ў Кубку Федэрацыі|Вялікабрытаніі]], [[Зборная Расіі па тэнісе ў Кубку Федэрацыі|Расіі]] і [[Зборная Італіі па тэнісе ў Кубку Федэрацыі|Італіі]]. У тым жа годзе ўпершыню прадстаўляла Беларусь на [[Тэніс на летніх Алімпійскіх гульнях 1996|Алімпійскіх гульнях у Атланце]], але выбыла з барацьбы ў першым коле<ref name="WTABio" />. У красавіку 1997 года ўпершыню ўвайшла ў сотню мацнейшых тэнісістак свету паводле [[Рэйтынг WTA|рэйтынгу WTA]]. Прабілася ў трэцяе кола [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе|Адкрытага чэмпіянату ЗША]], абыйграўшы пасеяную пад 13-м нумарам [[Брэнда Шульц-Макарці|Брэнду Шульц-Макарці]], і скончыла сезон на 59-м месцы ў рэйтынгу. На наступны год выйшла ў трэцяе кола [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе|Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі]] і неўзабаве пасля гэтага паднялася ў рэйтынгу на найвышэйшую ў кар’еры 49-ю пазіцыю. У жніўні [[Кубак Стамбула па тэнісе|ў Стамбуле]] ўпершыню ў кар’еры дасягнула фіналу ў турніры [[Жаночая тэнісная асацыяцыя|WTA]], прайграўшы ў вырашальным сэце на [[тай-брэйк]]у першай ракетцы турніру [[Генрыета Надзьява|Генрыеце Надзьявай]]; пазней [[Toyota Princess Cup|у Токіа]] на шляху да чвэрцьфіналу перамагла 11-ю ракетку свету [[Дамінік ван Рост]]<ref name="WTABio" />. У складзе зборнай Беларусі прабілася ў II Сусветную групу. У 1999 годзе [[Slovak Indoor|ў Браціславе]], выступаючы з [[Лілія Остэрла|Ліліяй Остэрла]], трапіла ў фінал турніру WTA ў парным разрадзе, згуляла таксама ў паўфінале турніру WTA ў [[Кноке-Хейст]] з [[Эмілі Луа]]; у адзіночным разрадзе, аднак, рэзультаты пагоршыліся, і за сезон Барабаншчыкава толькі тры разы праходзіла далей за другое кола. У 2000 годзе яна дасягнула свайго найлепшага выніку ў [[Турніры Вялікага шлема|турнірах Вялікага шлема]], абыйграўшы на Уімблдане суперніц, пасеяных пад 15-м і 25-м нумарамі і дайшоўшы да чацвёртага кола<ref name="WTABio" />. Выступаючы на [[Тэніс на летніх Алімпійскіх гульнях 2000|Алімпіядзе ў Сіднеі]], заняла ў пары з [[Наталля Маратаўна Зверава|Наталляй Зверавай]] чацвёртае месца<ref name="Sports">{{cite web |url=https://www.sports.ru/tribuna/blogs/yuliya/69147.html |title=Победа над обстоятельствами. Ольга Барабанщикова |website=Sports.ru |date=2010-02-23 |accessdate=2021-03-24 |archivedate=2010-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100305203334/http://www.sports.ru/tribuna/blogs/yuliya/69147.html |url-status=live }}</ref>. Сезон 2001 года скончыўся для беларускай тэнісісткі ў красавіку і рэшту года яна прапусціла праз аперацыю на [[Ахілава сухажылле|ахілавым сухажыллі]]. Па вяртанні на корт займала на пачатку 2002 года 784 месца ў рэйтынгу, гуляла ў асноўным у турнірах ITF, здолеўшы вярнуцца ў топ-200 і заваяваўшы за 2002 і 2003 гады яшчэ тры тытулы ў адзіночным і парным разрадах<ref name="WTABio" />. Да 2003 года працягвала прадстаўляць зборную Беларусі ў Кубку Федэрацыі, у агульнай складанасці згуляўшы ў 35 матчах (баланс перамог і паражэнняў 17-13 у адзіночным і 16-4 у парным разрядзе). Апошнім турнірам у прафесійнай кар’еры стаў [[Кубак Нявы па тэнісе 2004|Кубак Нявы 2004 года]]. Да яго пачатку ў Барабаншчыкавай пачаліся болі ў плячы, якія ўзмацніліся пасля турніру. Неабходнасць зноў перапыніць выступленні прывяла да рашэння пра завяршэнне выступленняў у прафесійным тэнісе<ref name="Sports" />. У далейшым актыўна ўдзельнічала ў спаборніцтвах па [[Пляжны тэніс|пляжным тэнісе]]. У 2008 годзе ў пары са Зверавай заваявала бронзавы медаль на чэмпіянаце Еўропы ў [[Рычонэ]] (Італія)<ref>{{cite web |url=https://news.tut.by/kaleidoscope/114957.html |title=Барабанщикова и Зверева отличились на турнире по пляжному теннису |author=Татьяна Шахнович |website=TUT.by |date=2008-08-14 |accessdate=2021-03-23 |archivedate=2008-09-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080908061559/http://news.tut.by/kaleidoscope/114957.html |url-status=dead }}</ref>. Гэтая ж пара прабілася ў фінал турніру Moscow Beach Tennis Open у 2011 годзе<ref>{{cite web |url=https://protennis.by/news/archive/zvereva_i_barabanschikova_sigr/ |title=Зверева и Барабанщикова сыграли в финале Moscow Beach Tennis Open |website=ProTennis.by |date=2011-07-24 |accessdate=2021-03-23 |archivedate=2021-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210228032715/https://protennis.by/news/archive/zvereva_i_barabanschikova_sigr/ |url-status=live }}</ref> і чвэрцьфінал чэмпіянату свету ў [[Рым]]е<ref>{{cite web |url=https://www.gotennis.ru/read/news/olga_barabanschikova_menya_uzhe_ne_tyanet_na_klassicheskiji_kort.html |title=Ольга Барабанщикова: Меня уже не тянет на классический корт |website=GoTennis.ru |date=2014-07-18 |accessdate=2021-03-23 |archivedate=2017-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170928122734/http://www.gotennis.ru/read/news/olga_barabanschikova_menya_uzhe_ne_tyanet_na_klassicheskiji_kort.html |url-status=live }}</ref>. == Палажэнне ў рэйтынгу на канец года == {| class="wikitable" |- ! Год !! 1995 !! 1996 !! 1997 !! 1998 !! 1999 !! 2000 !! 2001 !! 2002 !! 2003 !! 2004 |- | '''Адзіночны<br />разрад''' || 260 || 150 || 58 || '''49''' || 55 || 63 || 74 || 179 || 121 || 144 |- | '''Парны<br />разрад''' || 348 || 289 || 129 || '''97''' || 115 || 300 || || 333 || 221 || |} == Фіналы турніраў за кар’еру == {{Пачатак схаванага блока|загаловак = Адзіночны разрад}} === Адзіночны разрад === ==== Фіналы турніраў WTA ў адзіночным разрадзе (0-1) ==== {| class="wikitable" |- !Легенда |-bgcolor="#66CCFF" | IV катэгорыя WTA |} {|class="wikitable" |- !Вынік !№ !Дата !Турнір !Пакрыццё !Суперніца ў фінале !Рахунак у фінале |-bgcolor=#66CCFF |bgcolor="FFA07A"|Паражэнне | 1. | 9 жніўня 1998 | [[Кубак Стамбула па тэнісе|Стамбул, Турцыя]] | Хард | {{Сцяг|Славакія}} [[Генрыета Надзьява]] | 4-6, 6-3, 6-7(9) |} ==== Фіналы турніраў ITF у адзіночным разрадзе (3-4) ==== {| class="wikitable" |- !Легенда: |- |bgcolor="#ffcccc"| 100.000 [[Долар ЗША|USD]] (0) |- |bgcolor="#ccccff"| 75.000 [[Долар ЗША|USD]] (0) |- |bgcolor="#CCFFCC"| 50.000 [[Долар ЗША|USD]] (0) |- |bgcolor="#50C878"| 25.000 [[Долар ЗША|USD]] (3+3) |- |bgcolor="#ffffcc"| 10.000 [[Долар ЗША|USD]] (0+1) |- |} {|class="wikitable" |- !Вынік ! !Дата !Турнір !Пакрыццё !Суперніца ў фінале !Рахунак у фінале |- bgcolor=ffffcc | bgcolor=FFA07A|Паражэнне | 1. | 29 студзеня 1995 | [[Пантэведра]], [[Іспанія]] | Хард | {{Сцяг|Іспанія}} [[Паула Эрміда]] | 1-6, 7-6(5), 4-6 |-bgcolor="#50C878" | bgcolor="98FB98"|Перамога | 1. | 29 кастрычніка 1995 | [[Пуацье]], [[Францыя]] | Хард | {{Сцяг|Украіна}} [[Алена Татаркава]] | 6-3, 6-1 |-bgcolor="#CCFFCC" | bgcolor=FFA07A|Паражэнне | 2. | 11 жніўня 1996 | [[Остын]], [[ЗША]] | Хард | {{Сцяг|ЗША}} [[Джэйн Чы]] | 2-6, 6-4, 2-6 |-bgcolor="#50C878" | bgcolor="98FB98"|Перамога | 2. | 2 сакавіка 1997 | [[Бушы]], [[Вялікабрытанія]] | Дыван(i) | {{Сцяг|Румынія}} [[Ралука Санду]] | 6-1, 7-6(6) |-bgcolor="#50C878" | bgcolor=FFA07A|Паражэнне | 3. | 20 кастрычніка 2002 | [[Саўтгемптан]], Вялікабрытанія | Хард(i) | {{Сцяг|Швецыя}} [[Сафія Арвідсан]] | 2-6, 6-1, 4-6 |-bgcolor="#50C878" | bgcolor="98FB98"|Перамога | 3. | 27 кастрычніка 2002 | [[Аполе]], [[Польшча]] | Дыван(i) | {{Сцяг|Расія}} [[Ганна Бастрыкава]] | 2-6, 6-3, 6-3 |-bgcolor="#50C878" | bgcolor=FFA07A|Паражэнне | 4. | 23 лютага 2003 | [[Рэдбрыдж]], Вялікабрытанія | Хард | {{Сцяг|Харватыя}} [[Караліна Шпрэм]] | 3-6, 2-6 |} {{Канец схаванага блока}} {{Пачатак схаванага блока|загаловак = Парны разрад}} === Парны разрад === ==== Фіналы турніраў WTA ў парным разрадзе (0-1) ==== {|class=wikitable |- !Вынік !№ !Дата !Турнір !Пакрыццё !Партнёрка !Суперніцы ў фінале !Рахунак у фінале |- bgcolor=#66CCFF | bgcolor="FFA07A"|Паражэнне | 1. | 24 кастрычніка 1999 | [[Slovak Indoor|Браціслава, Славакія]] | Хард | {{Сцяг|ЗША}} [[Лілія Остэрла]] | {{Сцяг|Бельгія}} [[Кім Клейстэрс]] <br /> {{Сцяг|Бельгія}} [[Ларанс Куртуа]] | 2-6, 6-3, 5-7 |} ==== Фіналы турніраў ITF у парным разрадзе (4-3) ==== {|class=wikitable |- !Вынік !№ !Дата !Турнір !Пакрыццё !Партнёрка !Суперніцы ў фінале !Рахунак у фінале |- bgcolor="#ffffcc" | bgcolor="FFA07A"|Паражэнне | 1. | 22 студзеня 1995 | [[Арэнсэ]], [[Іспанія]] | Хард | {{Сцяг|Іспанія}} [[Паула Эрміда]] | {{Сцяг|Нідэрланды}} [[Генрыета ван Алдерэн]] <br /> {{Сцяг|Нідэрланды}} [[Стэфані Гомпертс]] | 5-7, 1-6 |- bgcolor="#ffffcc" | bgcolor="98FB98"|Перамога | 1. | 29 студзеня 1995 | [[Пантэведра]], Іспанія | Хард | {{Сцяг|Іспанія}} Паула Эрміда | {{Сцяг|Італія}} [[Каця Альцілія]] <br /> {{Сцяг|Францыя}} [[Стэфані Контан]] | 6-3, 6-3 |- bgcolor="#50C878" | bgcolor="FFA07A"|Паражэнне | 2. | 19 мая 1996 | [[Open GDF Bordeaux Aquitaine|Бардо, Францыя]] | Грунт | {{Сцяг|Італія}} [[Алічэ Канепа]] | {{Сцяг|Францыя}} [[Карын Кентрэ]] <br /> {{Сцяг|Францыя}} [[Анн-Гэль Сідо]] | 2-6, 3-6 |- bgcolor="#50C878" | bgcolor="98FB98"|Перамога | 2. | 3 лістапада 1996 | [[В’енскі міжнародны жаночы тэнісны турнір|Пуацье]], Францыя | Хард(i) | {{Сцяг|Індыя}} [[Нірупама Санджыў]] | {{Сцяг|Францыя}} [[Наэль ван Лотум]] <br /> {{Сцяг|Нідэрланды}} [[Анік Снейдэрс]] | 6-2, 6-3 |- bgcolor="#CCFFCC" | bgcolor="FFA07A"|Паражэнне | 3. | 15 лютага 1998 | [[Dow Corning Tennis Classic|Мідленд, Мічыган, ЗША]] | Хард(i) | {{Сцяг|ЗША}} [[Эрыка дэ Лоўн]] | {{Сцяг|Аўстралія}} [[Кэтрын Барклай]] <br /> {{Сцяг|Аўстралія}} [[Керы-Энн Гюз]] | 2-6, 4-6 |-bgcolor="#50C878" | style="background:#98fb98;"|Перамога | 3. | 16 лютага 2003 | [[Саўтгемптан]], [[Вялікабрытанія]] | Хард(i) | {{Сцяг|Беларусь}} [[Надзея Астроўская]] | {{Сцяг|Італія}} [[Раберта Вінчы]] <br /> {{Сцяг|Італія}} [[Джулія Казоні]] | 6-3, 6-4 |-bgcolor="#50C878" | style="background:#98fb98;"|Перамога | 4. | 23 лютага 2003 | [[Рэдбрыдж]], Вялікабрытанія | Хард(i) | {{Сцяг|Беларусь}} Надзея Астроўская | {{Сцяг|Сербія і Чарнагорыя}} [[Драгана Зарыч]] <br /> {{Сцяг|Сербія і Чарнагорыя}} [[Катарына Мішыч]] | 6-4, 1-6, 7-5 |} {{канец схаванага блока}} == За межамі корту == У дзяцінстве Вольга марыла стаць танцоўшчыцай, потым актрысай, але заняткі прафесійным спортам змусілі яе часова адмовіцца ад гэтых планаў<ref name="Sports" />. Пасля таго, як у 1999 годзе галасаваннем у часопісе «Tennis» Барабаншчыкаву прызналі найбольш сексуальнай тэнісісткай свету<ref name="Marriage">{{cite web |url=https://sport.tut.by/news/tennis/499308.html |title=Самая сексуальная белорусская теннисистка вышла замуж |website=Sport.TUT.by |date=2016-06-06 |accessdate=2021-03-23 |archivedate=2021-01-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127020540/https://sport.tut.by/news/tennis/499308.html |url-status=dead }}</ref>, яна атрымала прапанову паўдзельнічаць у фотасесіі ад часопіса «[[Playboy]]». Хоць перамовы прасунуліся даволі далёка, у выніку тэнісістка вырашыла адмовіцца ад прапановы<ref name="Sports" />. Кар’еру ў шоу-бізнесе пачала дзякуючы франтмену гурта «Харлі» Яўгену Чалышаву, які ў 2004 годзе запрапанаваў тэнісістцы, чыя кар’ера набліжалася да завяршэння, паспрабаваць сябе на сцэне. У верасні таго ж года была запісана першая песня Барабаншчыкавай «Было ли не было». І гэтая песня, і наступная, «Не поверю», сталі хітамі; з песняй «Не поверю» спявачка заняла 3-е месца ў конкурсе «Песня года Беларусі — 2005: песні адыходзячай зімы», які праводзіўся тэлеканалам [[АНТ]]. У 2005 годзе выйшаў першы максі-сінгл Барабаншчыкавай «Не поверю»<ref name="TVR" />, а ў наступным — дэбютны альбом «Дорога в небо». У 2007 годзе Барабаншчыкава стала лаўрэаткай прэміі «Залатое вуха» ад станцыі «[[Альфа Радыё]]»<ref name="Sports" />. Яшчэ адзін альбом, «Моя планета», выпушчаны ў 2013 годзе<ref name="ZN" />. Адначасова з развіццём музычнай кар’еры працавала ў сродках масавай інфармацыі. З 2005 года была вядучай праграмы «Час спорту» [[Беларусь 1|Першага агульнанацыянальнага тэлеканала]]<ref name="TVR" />. Пазней, на пачатку 2013 года, прыняла прапанову «[[Радыё Свет]]» стаць [[Дыджэй|дыджэем]] і вядучай хіт-параду<ref name="ZN" />; з гэтай радыёстанцыяй працягвала супрацоўнічаць шмат гадоў<ref name="SB">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/devushka-s-tsentralnogo-korta.html |title=Певица, радиоведущая и дизайнер Ольга Барабанщикова — о том, почему декретный отпуск закончился сразу после рождения дочери |website=Беларусь сегодня |author=Ирина Овсепьян |date=2018-09-06 |accessdate=2021-03-23 |archivedate=2020-09-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200903073819/https://www.sb.by/articles/devushka-s-tsentralnogo-korta.html |url-status=live }}</ref>. Займаецца дызайнам моднага адзення, у 2014 году стварыла брэнд Candy Lady<ref>{{cite web |url=https://www.tvr.by/news/kultura/olga_barabanshchikova_predstavila_debyutnuyu_liniyu_odezhdy_17_11_2014_07_17_00/ |title=Ольга Барабанщикова представила дебютную линию одежды |website=Белтелерадиокомпания |date=2014-11-17 |accessdate=2021-03-23 |archivedate=2020-09-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200906131013/https://www.tvr.by/news/kultura/olga_barabanshchikova_predstavila_debyutnuyu_liniyu_odezhdy_17_11_2014_07_17_00/ |url-status=live }}</ref>, у 2019 годзе перайменаваны ў Loverani<ref>{{cite web |url=https://www.kp.by/daily/27044.5/4109500/ |title=«Candy Lady ассоциировался с пушистыми наручниками». Ольга Барабанщикова отказалась от своего бренда |author=Эвика Отто |work=Комсомольская правда |date=2019-10-20 |accessdate=2021-03-23 }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Пасля раманаў з украінскім тэнісістам [[Андрэй Алегавіч Мядзведзеў|Андрэем Мядзведзевым]] і беларускім футбалістам [[Аляксандр Паўлавіч Глеб|Аляксандрам Глебам]] некаторы час прымала заляцанні амерыканкі Луэн Разэт. Пазней каля 10 гадоў сустракалася з расійскім менеджарам Аляксеем Селіваненкам, які займаў пасады віцэ-прэзідэнта [[Федэрацыя тэніса Расіі|Федэрацыі тэніса Расіі]] і дырэктара жаночага турніру «[[Кубак Крамля]]»<ref name="Tribuna">{{cite web |url=https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/socialfootball/961777.html |title=Любовные истории Ольги Барабанщиковой |website=Tribuna.com |date=2016-06-14 |accessdate=2021-03-23 |archivedate=2021-09-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210905131608/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/socialfootball/961777.html |url-status=live }}</ref>. Вяселле Селіваненка і Барабаншчыкавай адбылося ў чэрвені 2016 года<ref name="Marriage" />. У 2018 годзе ў сужэнцаў нарадзілася дачка Аэліта<ref name="SB" />. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.barabanschikova.com/ Асабісты сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221002002806/http://www.barabanschikova.com/ |date=2 кастрычніка 2022 }}{{ref-en}} ---- * {{Профіль WTA}} * {{Профіль ITF}} * {{Профіль удзельніцы Кубка Федэрацыі|id=800186990}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Барабаншчыкава Вольга Уладзіміраўна}} [[Катэгорыя:Тэнісісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў парным разрадзе сярод дзяўчат]] [[Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года]] [[Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года]] [[Катэгорыя:Ігракі ў пляжны тэніс Беларусі]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэлевядучыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Радыёвядучыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Мадэльеры Беларусі]] t1vqiuj3j14mbmdxgpgknw9p75vanov О (кірыліца) 0 743481 5120954 5106903 2026-04-04T22:02:57Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[О]] у [[О (кірыліца)]] 5106903 wikitext text/x-wiki {{Кірыліца|загаловак=Літара О|Выява=Cyrillic letter O.png}} [[Файл:И_Кронштадт_Буква_О_1том_начало.jpg|міні|165x165пкс| Застаўка літары «О» ў кнізе 1905 года]] '''О''', '''о''' — [[літара]] ўсіх славянскіх [[Кірыліца|кірылічных алфавітаў]] (15-я ў [[Балгарскі алфавіт|балгарскім]], 16-я ў [[Беларускі алфавіт|беларускім]] і [[Рускі алфавіт|рускім]], 18-я ў [[Сербскі кірылічны алфавіт|сербскім]], 19-я ў македонскім і [[Украінскі алфавіт|ўкраінскім]]); выкарыстоўваецца таксама ў алфавітах некаторых неславянскіх моў. У [[Стараславянская кірыліца|стара]]- і [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] азбуках носіць назву «онъ» (што абазначае не толькі «ён», але і «той»). У старажытнай [[Кірыліца|кірыліцы]] з’яўляецца 16-й па ліку, выглядае як[[Файл:Early Cyrillic letter Onu.png|30x30пксі]] мае лікавае значэнне 70. У [[Глаголіца|глаголіцы]] па ліку 17-я, мае выгляд Ⱁ і лікавае значэнне 80. == Гісторыя == Паходзіць з кірыліцкай О («он»), што ўзнікла на аснове грэка-візантыйскай устаўнай Ο («[[о мікрон]]»), якая ў сваю чаргу паходзіць ад [[Фінікійскае пісьмо|фінікійскай літары]] 𐤏 («аін»); для глагалічнага варыянта ёсць версіі, якія звязваюць яго з семіцкімі літарамі аін ці ваў. У старабеларускую графіку перайшла са старажытнарускага пісьменства. Абазначала [[Галосныя|галосны]] гук [о] пасля цвёрдых [[Зычныя|зычных]] (''народъ'', ''столъ''). У рукапісах XIV—XVII стагоддзяў у сувязі з функцыянаваннем розных пісьмовых школ і выкарыстаннем розных тыпаў пісьма ([[Устаўнае пісьмо|устаў]], [[паўустаў]], [[скорапіс]]) ужывалася ў некалькіх варыянтах, якія памагаюць вызначаць час і месца напісання помнікаў. У XVI стагоддзі акрамя рукапіснай набыла друкаваную форму. Пачынаючы з [[Францыск Скарына|Ф. Скарыны]], стала адрознівацца як малая і вялікая, хоць ужыванне вялікай літары ва ўласных імёнах, геаграфічных назвах і ў пачатку сказаў не было яшчэ паслядоўным. Паралельна з ёй для абазначэння гука [о] пераважна ў пачатку слоў выкарыстоўвалася літара ѡ («[[Ѡ|отъ]]», лічбавае значэнне «восемсот»), утвораная на аснове грэка-візантыйскай ω («[[О мега|амега]]»): ѡлово, ѡраті<ref name="БМ">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=О|старонкі=392}}</ref>. == Беларуская мова == У сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мове]] літара '''о''' абазначае [[Лабіялізацыя|лабіялізаваны]] [[Галосныя|галосны]] гук [о] задняга рада сярэдняга пад’ёму ў пачатку слоў і пасля цвёрдых зычных пад націскам (''Орша'', ''родны''). Бывае вялікая і малая, мае рукапісную і друкаваную формы. Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне ''пятнаццаты'' (''група «О»''), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэнне для размежавання прадметаў пад адным нумарам (''шыфр № 50'')<ref name="БМ"/>. == Табліца кодаў == {| class="standard" ![[Набор сімвалаў|Кадзіроўка]] ! Рэгістр ! Дзесяцічны код ! 16-рыч ны код ! Васьмерычны код ! Двайковы код |- | rowspan="2" | [[Унікод|Юнікод]]<br />(звычайнае О, о) | Вялікая | style="text-align:right;" | 1054 | style="text-align:right;" | 041E | style="text-align:right;" | 002036 | style="text-align:right;" | 00000100 00011110 |- | Радковая | style="text-align:right;" | 1086 | style="text-align:right;" | 043E | style="text-align:right;" | 002076 | style="text-align:right;" | 00000100 00111110 |- | rowspan="2" | [[Унікод|Юнікод]]<br />(шырокае Ѻ, ѻ) | Вялікая | style="text-align:right;" | 1146 | style="text-align:right;" | 047A | style="text-align:right;" | 002172 | style="text-align:right;" | 00000100 01111010 |- | Радковая | style="text-align:right;" | 1147 | style="text-align:right;" | 047B | style="text-align:right;" | 002173 | style="text-align:right;" | 00000100 01111011 |- | rowspan="2" | [[Унікод|Юнікод]]<br />(вузкае ᲂ) | Вялікая | style="text-align:right;" | - | style="text-align:right;" | - | style="text-align:right;" | - | style="text-align:right;" | - |- | Радковая | style="text-align:right;" | 7298 | style="text-align:right;" | 1C82 | style="text-align:right;" | 016202 | style="text-align:right;" | 00011100 10000010 |- | rowspan="2" | ISO 8859-5 | Вялікая | style="text-align:right;" | 190 | style="text-align:right;" | BE | style="text-align:right;" | 276 | style="text-align:right;" | 10111110 |- | Радковая | style="text-align:right;" | 222 | style="text-align:right;" | DE | style="text-align:right;" | 336 | style="text-align:right;" | 11011110 |- | rowspan="2" | ЯКІ-8 | Вялікая | style="text-align:right;" | 239 | style="text-align:right;" | EF | style="text-align:right;" | 357 | style="text-align:right;" | 11101111 |- | Радковая | style="text-align:right;" | 207 | style="text-align:right;" | CF | style="text-align:right;" | 317 | style="text-align:right;" | 11001111 |- | rowspan="2" | Windows-1251 | Вялікая | style="text-align:right;" | 206 | style="text-align:right;" | CE | style="text-align:right;" | 316 | style="text-align:right;" | 11001110 |- | Радковая | style="text-align:right;" | 238 | style="text-align:right;" | EE | style="text-align:right;" | 356 | style="text-align:right;" | 11101110 |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БіЭ|О|[[Булич, Сергей Константинович|Булич С. К.]]}} * Карский Е. Ф. Славянская кирилловская палеография / отв. ред. акад. В. И. Борковский. — 2-е изд., факсимильное. — Л., М.(факс.): Из-во АН СССР; из-во «Наука» (факс.), 1928, 1979 (факс.). — С. 195—197. — 494 с. — 2700 экз. * О, о // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. * {{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя}} [[Катэгорыя:Літары кірыліцы]] [[Катэгорыя:Балгарскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Беларускі алфавіт]] [[Катэгорыя:Македонскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Рускі алфавіт]] [[Катэгорыя:Украінскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Стараславянскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Вукавіца]] 855k6e1ga44ofkiulq8kd0efj2j6vv9 Шаблон:Editnotice 10 743513 5120982 4536184 2026-04-04T22:31:00Z Plaga med 116903 Абараніў «[[Шаблон:Editnotice]]»: Старонка з высокай наведвальнасцю ([Правіць=Толькі аўтапацверджаныя ўдзельнікі] (бясконца) [Перанесці=Толькі аўтапацверджаныя ўдзельнікі] (бясконца)) 4536184 wikitext text/x-wiki <div class="mw-parser-output"><templatestyles src="Шаблон:Editnotice/styles.css" />{{fmbox | type = editnotice | id = {{{id|}}} | class = {{{клас|{{{class|}}}}}} {{#if: {{{included|}}} | ts-editnotice-included }} {{#switch: {{{тып|{{{type}}}}}} | error | warning | success | neutral = ts-editnotice ts-editnotice-{{{тып|{{{type}}}}}} | #default = }} {{#if: {{{загаловак|{{{header|}}}}}} || ts-editnotice-no-header }} | textstyle = {{{стыль тэксту|{{{textstyle|}}}}}} | style = {{{стыль|{{{style|}}}}}} | image = {{ifempty | {{{выява|{{{image|}}}}}} | {{#switch: {{{тып|{{{type}}}}}} | error = [[File:OOjs_UI_icon_error-destructive.svg|20px|link=|alt=]] | warning = [[File:OOjs_UI_icon_alert-yellow.svg|20px|link=|alt=]] | success = [[File:OOjs_UI_icon_check-constructive.svg|20px|link=|alt=]] | neutral = [[File:OOjs_UI_icon_information.svg|20px|link=|alt=]] | #default = none }} }} | text = {{#if: {{{спасылка на праўку|}}} | {{editmeintro|{{{спасылка на праўку}}}|{{{спасылка на праўку preload|}}}}} }} {{#if: {{{загаловак|{{{header|}}}}}} | <h2 style="{{{стыль загалоўка|{{{headerstyle|}}}}}}">{{{загаловак|{{{header}}}}}}</h2> }} <div class="ts-editnotice-text"> {{{text|{{{тэкст|{{{1}}}}}}}}} </div> }}</div><noinclude>{{doc}}</noinclude> i6pbt5ht2gojhrkcwkf69poxgzvgxsb 5120990 5120982 2026-04-04T22:45:00Z Plaga med 116903 5120990 wikitext text/x-wiki <div class="mw-parser-output"><templatestyles src="Шаблон:Editnotice/styles.css" />{{fmbox | type = editnotice | id = {{{id|}}} | class = {{{клас|{{{class|}}}}}} {{#if: {{{included|}}} | ts-editnotice-included }} {{#switch: {{{тып|{{{type}}}}}} | error | warning | success | neutral = ts-editnotice ts-editnotice-{{{тып|{{{type}}}}}} | #default = }} {{#if: {{{загаловак|{{{header|}}}}}} || ts-editnotice-no-header }} | textstyle = {{{стыль тэксту|{{{textstyle|}}}}}} | style = {{{стыль|{{{style|}}}}}} | image = {{ifempty | {{{выява|{{{image|}}}}}} | {{#switch: {{{тып|{{{type}}}}}} | error = [[File:OOjs_UI_icon_error-destructive.svg|20px|link=|alt=|class=skin-invert-image]] | warning = [[File:OOjs UI icon alert image warning.svg|20px|link=|alt=|class=skin-invert-image]] | success = [[File:OOjs_UI_icon_check-constructive.svg|20px|link=|alt=|class=skin-invert-image]] | neutral = [[File:OOjs_UI_icon_information.svg|20px|link=|alt=|class=skin-invert-image]] | #default = none }} }} | text = {{#if: {{{спасылка на праўку|}}} | {{editmeintro|{{{спасылка на праўку}}}|{{{спасылка на праўку preload|}}}}} }} {{#if: {{{загаловак|{{{header|}}}}}} | <h2 style="{{{стыль загалоўка|{{{headerstyle|}}}}}}">{{{загаловак|{{{header}}}}}}</h2> }} <div class="ts-editnotice-text"> {{{text|{{{тэкст|{{{1}}}}}}}}} </div> }}</div><noinclude>{{doc}}</noinclude> 4bv8e2yxvn4xhanudh3jiixobjyldwb Шаблон:Editnotice/styles.css 10 743516 5120980 4536182 2026-04-04T22:30:29Z Plaga med 116903 Абараніў «[[Шаблон:Editnotice/styles.css]]»: Старонка з высокай наведвальнасцю ([Правіць=Толькі аўтапацверджаныя ўдзельнікі] (бясконца) [Перанесці=Толькі аўтапацверджаныя ўдзельнікі] (бясконца)) 4536182 sanitized-css text/css /* Агульны стыль паведамлення */ .ts-editnotice { padding: 1em 1.25em; margin-bottom: .25em; } .ts-editnotice .mbox-image { vertical-align: top; padding: 0 .5em 0 .25em; } .ts-editnotice .mbox-text { padding: 0; } .ts-editnotice-no-header .ts-editnotice-text > p:first-child { margin-top: 0; } .ts-editnotice-text > p:last-child { margin-bottom: 0; } /* Стыль у залежнасці ад тыпу паведамлення */ .ts-editnotice-error { background: #fee7e6; border: 1px solid #d33; } .ts-editnotice-warning { background: #fef6e7; border: 1px solid #fc3; } .ts-editnotice-neutral { background: #eaecf0; border: 1px solid #c8ccd1; } .ts-editnotice-success { background: #d5fdf4; border: 1px solid #00af89; } /* Агульны стыль для міні-паведамлення (TODO: ?) */ .errorbox .ts-editnotice-error, .errorbox .ts-editnotice-warning, .errorbox .ts-editnotice-neutral, .errorbox .ts-editnotice-success, .ts-editnotice-included { border: 0; padding: 0; background: 0; } .errorbox .ts-editnotice-error .mbox-image, .errorbox .ts-editnotice-warning .mbox-image, .errorbox .ts-editnotice-neutral .mbox-image, .errorbox .ts-editnotice-success .mbox-image, .ts-editnotice-included .mbox-image { padding: 0 .25em 0 0; vertical-align: top; } .errorbox .ts-editnotice-error .mbox-text, .errorbox .ts-editnotice-warning .mbox-text, .errorbox .ts-editnotice-neutral .mbox-text, .errorbox .ts-editnotice-success .mbox-text, .ts-editnotice-included .mbox-text { padding: 0; } .fmbox-editnotice h2 { margin: 0; padding: 0; border-bottom: 0; font-family: inherit; font-size: 115%; font-weight: bold; line-height: 1.6; } /* Сброс стыляў унутры візуальнага рэдактара */ html.ve-active .ts-editnotice-neutral { background: none; border: none; padding: 0; } html.ve-active .ts-editnotice .mbox-image { display: none; } /* [[Катэгорыя:Шаблоны:Падстаронкі CSS]] */ asjl1d9l519bvk74l78dpm2ivmmkrwy 5120991 5120980 2026-04-04T22:45:54Z Plaga med 116903 адаптацыя пад Codex з fallback-значэннямі для карэктнай працы тэм 5120991 sanitized-css text/css /* Агульны стыль паведамлення */ .ts-editnotice { padding: 1em 1.25em; margin-bottom: .25em; color: var(--color-base, #202122); } .ts-editnotice .mbox-image { vertical-align: top; padding: 0 .5em 0 .25em; } .ts-editnotice .mbox-text { padding: 0; } .ts-editnotice-no-header .ts-editnotice-text > p:first-child { margin-top: 0; } .ts-editnotice-text > p:last-child { margin-bottom: 0; } /* Стыль у залежнасці ад тыпу паведамлення */ .ts-editnotice-error { background-color: var(--background-color-error-subtle, #ffe9e5); border: 1px solid var(--border-color-error, #f54739); color: var(--color-base, #202122); } .ts-editnotice-warning { background-color: var(--background-color-warning-subtle, #fdf2d5); border: 1px solid var(--border-color-warning, #ab7f2a); color: var(--color-base, #202122); } .ts-editnotice-neutral { background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border: 1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); } .ts-editnotice-success { background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff2eb); border: 1px solid var(--border-color-success, #099979); color: var(--color-base, #202122); } /* Агульны стыль для міні-паведамлення */ .errorbox .ts-editnotice-error, .errorbox .ts-editnotice-warning, .errorbox .ts-editnotice-neutral, .errorbox .ts-editnotice-success, .ts-editnotice-included { border: 0; padding: 0; background: none; color: inherit; } .errorbox .ts-editnotice-error .mbox-image, .errorbox .ts-editnotice-warning .mbox-image, .errorbox .ts-editnotice-neutral .mbox-image, .errorbox .ts-editnotice-success .mbox-image, .ts-editnotice-included .mbox-image { padding: 0 .25em 0 0; vertical-align: top; } .errorbox .ts-editnotice-error .mbox-text, .errorbox .ts-editnotice-warning .mbox-text, .errorbox .ts-editnotice-neutral .mbox-text, .errorbox .ts-editnotice-success .mbox-text, .ts-editnotice-included .mbox-text { padding: 0; } .fmbox-editnotice h2 { margin: 0; padding: 0; border-bottom: 0; font-family: inherit; font-size: 115%; font-weight: bold; line-height: 1.6; } /* Скід стыляў унутры візуальнага рэдактара */ html.ve-active .ts-editnotice-error, html.ve-active .ts-editnotice-warning, html.ve-active .ts-editnotice-neutral, html.ve-active .ts-editnotice-success { background: none; border: none; padding: 0; color: inherit; } html.ve-active .ts-editnotice .mbox-image { display: none; } /* [[Катэгорыя:Шаблоны:Падстаронкі CSS]] */ t6yv1psdhih2yauq68h6qr8vadbchqh Шаблон:Editnotice/Дакументацыя 10 743519 5120981 4536200 2026-04-04T22:30:45Z Plaga med 116903 Абараніў «[[Шаблон:Editnotice/Дакументацыя]]»: Старонка з высокай наведвальнасцю ([Правіць=Толькі аўтапацверджаныя ўдзельнікі] (бясконца) [Перанесці=Толькі аўтапацверджаныя ўдзельнікі] (бясконца)) 4536200 wikitext text/x-wiki {{docpage}} {{OnTS|Шаблон:Editnotice/styles.css}} Шаблон ужывае {{t|fmbox}}. == Нарыхтоўка == <pre> {{editnotice | id = | клас = | тып = | стыль = | стыль загалоўка = | стыль тэксту = | выява = | спасылка на праўку = | спасылка на праўку preload = | загаловак = | тэкст = }} </pre> Спіс існуючых шаблонаў Editnotice: {{special:prefixindex/Шаблон:Editnotice/}} <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Афармленне]] </includeonly> log3d2xnsnmwunjknzxaiilocrg05rs Шаблон:Editnotice/Сучаснік 10 743568 5120979 4770504 2026-04-04T22:30:00Z Plaga med 116903 Абараніў «[[Шаблон:Editnotice/Сучаснік]]»: Старонка з высокай наведвальнасцю ([Правіць=Толькі аўтапацверджаныя ўдзельнікі] (бясконца) [Перанесці=Толькі аўтапацверджаныя ўдзельнікі] (бясконца)) 4770504 wikitext text/x-wiki <div class="editnotice_BLP_editintro"> {{editnotice | header = Ужывайце толькі максімальна надзейныя крыніцы | style = background-color: #fee; | text = Артыкул пра чалавека, які {{{1|жыве зараз}}}, і таму мусіць адпавядаць '''[[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў|правілам пра біяграфіі сучаснікаў]]'''. Рупліва ацэньвайце [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|аўтарытэтнасць ужываных крыніц]], не спасылайцеся на жоўтую прэсу. Калі вы маеце адносіны да чалавека, які апісваецца ў артыкуле, і вам патрэбна дапамога ў яго змяненні, звярніцеся на [[Вікіпедыя:Форум|Форум]]. Спрэчныя сцверджанні пра апісванага чалавека, [[Вікіпедыя:Правяральнасць|не пацверджаныя або дрэнна пацверджаныя]] крыніцамі, '''мусяць выдаляцца неадкладна''' з артыкула і са старонкі размоў, асабліва калі яны могуць аказацца [[паклёп]]ам. Калі яны дадаюцца неаднаразова або вы бачыце іншыя праблемы з артыкулам, паведаміце [[Вікіпедыя:Форум|іншым удзельнікам]]. }} </div><noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Падстаронкі шаблонаў]] </noinclude> p6uaordsih7bf842ccdtpjqa5iny4cn 5120984 5120979 2026-04-04T22:35:05Z Plaga med 116903 5120984 wikitext text/x-wiki <div class="editnotice_BLP_editintro"> {{editnotice | загаловак = Ужывайце толькі максімальна надзейныя крыніцы | style = background-color: var(--background-color-error-subtle, #fee7e6); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-error, #b32424); | text = * Гэта артыкул пра чалавека, які жыве цяпер, таму ён падпадае пад [[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў|правілы пра біяграфіі сучаснікаў]]. * Дадавайце і змяняйце звесткі толькі паводле [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|якасных аўтарытэтных крыніц]]. * Не спасылайцеся толькі на жоўтую прэсу ці іншыя слабыя крыніцы. * [[Вікіпедыя:Правяральнасць|Непацверджаныя або дрэнна пацверджаныя спрэчныя сцверджанні]] трэба выдаляць неадкладна, у тым ліку са старонкі размоў. Калі вы маеце адносіны да чалавека, які апісваецца ў артыкуле, і вам патрэбна дапамога ў яго змяненні, звярніцеся на [[Вікіпедыя:Форум|Форум]]. }} </div><noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Падстаронкі шаблонаў]] </noinclude> pl89jbnzmtj58ou2q8nbo7b3nce0w6e 5120987 5120984 2026-04-04T22:39:20Z Plaga med 116903 5120987 wikitext text/x-wiki <div class="editnotice_BLP_editintro"> {{editnotice | загаловак = Ужывайце толькі максімальна надзейныя крыніцы | style = background-color: var(--background-color-error-subtle, #fee7e6); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-error, #b32424); | text = * Гэта артыкул пра чалавека, які {{{1|жыве цяпер}}}, таму ён падпадае пад [[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў|правілы пра біяграфіі сучаснікаў]]. * Дадавайце і змяняйце звесткі толькі паводле [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|якасных аўтарытэтных крыніц]]. * Не спасылайцеся толькі на жоўтую прэсу ці іншыя слабыя крыніцы. * [[Вікіпедыя:Правяральнасць|Непацверджаныя або дрэнна пацверджаныя спрэчныя сцверджанні]] трэба выдаляць неадкладна, у тым ліку са старонкі размоў. Калі вы маеце адносіны да чалавека, які апісваецца ў артыкуле, і вам патрэбна дапамога ў яго змяненні, звярніцеся на [[Вікіпедыя:Форум|Форум]]. }} </div><noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Падстаронкі шаблонаў]] </noinclude> bio6g7eqdef5cmkquhah50rv28hxgke 5120988 5120987 2026-04-04T22:40:21Z Plaga med 116903 5120988 wikitext text/x-wiki <div class="editnotice_BLP_editintro"> {{editnotice | загаловак = Ужывайце толькі максімальна надзейныя крыніцы | style = background-color: var(--background-color-error-subtle, #fee7e6); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-error, #b32424); | text = * Гэта артыкул пра чалавека, які {{{1|жыве цяпер}}}, таму ён падпадае пад [[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў|правілы пра біяграфіі сучаснікаў]]. * Дадавайце і змяняйце звесткі толькі паводле [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|якасных аўтарытэтных крыніц]]. * Не спасылайцеся на жоўтую прэсу ці іншыя слабыя крыніцы. * [[Вікіпедыя:Правяральнасць|Непацверджаныя або дрэнна пацверджаныя спрэчныя сцверджанні]] трэба выдаляць неадкладна, у тым ліку са старонкі размоў. Калі вы маеце адносіны да чалавека, які апісваецца ў артыкуле, і вам патрэбна дапамога ў яго змяненні, звярніцеся на [[Вікіпедыя:Форум|Форум]]. }} </div><noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Падстаронкі шаблонаў]] </noinclude> t5hi2akeyli7kq9sk88iv5jz6dq98km Шаблон:Editnotice/Нядаўна памерлы 10 743570 5120983 4536701 2026-04-04T22:31:14Z Plaga med 116903 Абараніў «[[Шаблон:Editnotice/Нядаўна памерлы]]»: Старонка з высокай наведвальнасцю ([Правіць=Толькі аўтапацверджаныя ўдзельнікі] (бясконца) [Перанесці=Толькі аўтапацверджаныя ўдзельнікі] (бясконца)) 4536700 wikitext text/x-wiki {{Editnotice/Сучаснік|нядаўна памёр}}<noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Падстаронкі шаблонаў]] </noinclude> 59kvtv4hlq7rrnaykcwxgljosdgw4x8 Беларуская суполка RAZAM 0 745185 5120921 5114560 2026-04-04T20:46:14Z 5120921 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Разам}} {{Арганізацыя |назва = Беларуская суполка RAZAM e.V. |заснаванне = 9 жніўня 2020<ref name="tagesspiegel2020">{{cite web |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/eine-stimmung-wie-zum-ende-der-ddr-4214935.html |title=Belarus-Aktivisten aus Berlin-Pankow: „Eine Stimmung wie zum Ende der DDR“ |website=Der Tagesspiegel |date=9 снежня 2020 |access-date=31 студзеня 2026 |language=de}}</ref> |месцазнаходжанне = [[Берлін]], [[Германія]]<ref name="razam-impressum">{{cite web |url=https://razam.de/impressum/ |title=Impressum |website=RAZAM |access-date=31 студзеня 2026 |language=de}}</ref> |пасада_кіраўніка1 = 1 старшыня |імя_кіраўніка1 = Марыя Рудзь<ref name="razam-board-2025">{{cite web |url=https://razam.de/about/vorstand/ |title=Vorstand |website=RAZAM |access-date=31 студзеня 2026 |language=de}}</ref> |пасада_кіраўніка2 = 2 старшыня |імя_кіраўніка2 = Бэрбель Хайдэ Уль<ref name="razam-board-2025" /> |пасада_кіраўніка10 = Скарбніца |імя_кіраўніка10 = Лена Борыс<ref name="razam-board-2025" /> }} '''Беларуская суполка RAZAM e.V.''' — некамерцыйнае аб’яднанне (зарэгістраванае таварыства {{lang-de|eingetragener Verein}}). Пазіцыянуе сябе як першае і найбуйнейшае агульнанацыянальнае прадстаўніцтва інтарэсаў людзей з Беларусі, што жывуць у Германіі, а таксама адкрытае для сяброў Беларусі.<ref name="razam-home">{{cite web |url=https://razam.de/ |title=RAZAM – Belarusische Gemeinschaft RAZAM e.V. |website=RAZAM |access-date=31 студзеня 2026 |language=de}}</ref><ref name="tagesspiegel2020" /> == Назва == Поўная назва арганізацыі па-нямецку — ''Belarusische Gemeinschaft «RAZAM» e.V.'' («Беларуская суполка „RAZAM“»).<ref name="razam-statute">{{cite web |url=https://razam.de/be-by/about/satzung/ |title=Статут асацыяцыі (Vereinssatzung @BY) |website=RAZAM |date=1 чэрвеня 2023 |access-date=31 студзеня 2026 |language=be}}</ref> Назва ''RAZAM'' адсылае да беларускага слова «разам».<ref name="razam-home" /> == Гісторыя == Аб’яднанне заснавана 9 жніўня 2020 года — у дзень [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі 2020 года]].<ref name="tagesspiegel2020">{{cite web |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/eine-stimmung-wie-zum-ende-der-ddr-4214935.html |title=Belarus-Aktivisten aus Berlin-Pankow: „Eine Stimmung wie zum Ende der DDR“ |website=Der Tagesspiegel |date=2020-12-09 |access-date=2026-01-31 |language=de}}</ref> У афіцыйных матэрыялах RAZAM стварэнне арганізацыі тлумачыцца ўплывам падзей 2020 года і актывізацыяй [[Беларусы Германіі|беларускай супольнасці ў Германіі]].<ref name="razam-home" /> На агульным сходзе 21 лютага 2023 года быў абраны новы склад рады (пашыранага праўлення), у тым ліку 1-й старшынёй — Юлія Салаўёва, 2-й старшынёй — Іна Румянцава; у склад таксама ўвайшлі іншыя сябры рады (асэсары).<ref name="razam-board-2023">{{cite web |url=https://razam.de/be-by/neuer-razam-vorstand-gewaehlt/ |title=Абрана новая пашыраная рада RAZAM e.V. |website=RAZAM |date=1 сакавіка 2023 |access-date=31 студзеня 2026 |language=be}}</ref> 21 лютага 2025 года быў абраны новы склад праўлення на двухгадовы тэрмін на чале з Марыяй Рудзь; з меркаванняў бяспекі арганізацыя паведамляе, што не ўсе члены пашыранага праўлення называюцца публічна.<ref name="razam-board-2025" /> == Прававы статус і статутныя мэты == Згодна са статутам, RAZAM мае сядзібу ў [[Берлін]]е і дзейнічае на федэральным узроўні ў Германіі; арганізацыя дэкларуецца як палітычна, этнічна і канфесійна нейтральная.<ref name="razam-statute" /> Фінансавы год супадае з каляндарным годам.<ref name="razam-statute" /> Статут вызначае арганізацыю як такую, што мае дабрачынныя і грамадска карысныя мэты; у ліку мэт — дапамога палітычна, расава або рэлігійна пераследаваным, уцекачам, вымушана перамешчаным асобам, людзям з інваліднасцю і ахвярам злачынстваў, падтрымка мастацтва і культуры, народнай і прафесійнай адукацыі, роўнасці жанчын і мужчын, развіццё талерантнасці і ўзаемаразумення, а таксама падтрымка грамадзянскай актыўнасці ў адпаведных сферах.<ref name="razam-statute" /> == Арганізацыя і структура == Паштовы адрас аб’яднання пазначаны як ''Karl-Marx-Allee 1, 10178 Berlin''; у гэтым жа раздзеле афіцыйнага сайта падаюцца звесткі пра рэгістрацыю ў рэестры таварыстваў (Amtsgericht Charlottenburg, VR38674 B).<ref name="razam-impressum" /> Дзейны «прадстаўнічы» склад праўлення на сайце арганізацыі ўключае 1-ю старшыню Марыю Рудзь, 2-ю старшыню д-ра Бэрбель Хайдэ Уль і скарбніцу Лену Борыс.<ref name="razam-impressum" /><ref name="razam-board-2025" /> Арганізацыя мае рэгіянальныя групы; на афіцыйнай старонцы пералічваюцца, у прыватнасці, групы ў Берліне і [[Брандэнбург]]у, [[Саксонія (зямля)|Саксоніі]], [[Паўночны Рэйн — Вестфалія|Паўночным Рэйне—Вестфаліі]], [[Брэмен]]е, [[Гамбург]]у, [[Баварыя|Баварыі]], [[Гесэн]]е, [[Саарланд]]зе і [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]].<ref name="razam-regional">{{cite web |url=https://razam.de/be-by/regional/ |title=Рэгіянальныя групы |website=RAZAM |date=28 снежня 2022 |access-date=31 студзеня 2026 |language=be}}</ref> У матэрыялах арганізацыі ў 2022 адзначалася наяўнасць больш як 270 сяброў (членаў) у розных федэральных землях Германіі.<ref name="razam-factsheet">{{cite web |url=https://razam.de/wp-content/uploads/2022/07/RAZAM-Fact-Sheet-sw-1.pdf |title=RAZAM Fact Sheet |website=RAZAM |date=ліпень 2022 |access-date=31 студзеня 2026 |language=de}}</ref> == Членства і фінансаванне == RAZAM пазіцыянуе сяброўства як адкрытае для людзей, якія падзяляюць мэты арганізацыі; у публікацыях згадваецца колькасць сяброў «больш за 270» (канец 2021 года) і «больш за 250» (пачатак 2023 года).<ref name="razam-membership">{{cite web |url=https://razam.de/be-by/about/mitgliedschaft/ |title=Стаць сябрам |website=RAZAM |access-date=31 студзеня 2026 |language=be}}</ref> Паводле апісання на платформе vostel.de, RAZAM фінансуе дзейнасць пераважна праз праектныя гранты дзяржаўных і прыватных фондаў, а таксама праз індывідуальныя ахвяраванні; там жа падаюцца ацэнкі колькасці супрацоўнікаў і валанцёраў (адпаведна 8 і 15).<ref name="vostel">{{cite web |url=https://vostel.de/de/volunteering/organisations/2617_Belarusische-Gemeinschaft-RAZAM-e-V |title=Belarusische Gemeinschaft RAZAM e.V. |website=vostel.de |access-date=31 студзеня 2026 |language=de}}</ref> == Дзейнасць == У статуце як формы рэалізацыі мэт называюцца публічныя мерапрыемствы (лекцыі, варкшопы, чытанні), супрацоўніцтва з ініцыятывамі з падобнымі мэтамі, інфармаванне пацярпелых пра правы, збор ахвяраванняў і падтрымка асоб у складаных жыццёвых сітуацыях (у тым ліку праз бясплатныя кансультацыі і матэрыяльную дапамогу), а таксама садзейнічанне сацыяльнай, культурнай і іншай інтэграцыі.<ref name="razam-statute" /> Згодна з інфармацыяй праекта ''Haus der Statistik'', RAZAM з 2021 года выкарыстоўвае там памяшканні і рэгулярна праводзіць канцэрты, выставы і чытанні з удзелам мастакоў і актывістаў з Беларусі.<ref name="hds">{{cite web |url=https://hausderstatistik.org/pioniere/razam-e-v-belarusische-gemeinschaft/ |title=RAZAM e.V. // Belarusische Gemeinschaft |website=Haus der Statistik |access-date=31 студзеня 2026 |language=de}}</ref> У тым жа апісанні адзначаецца, што ў 2022 годзе ў межах «Salon Ukraine» на тэрыторыі ''Haus der Statistik'' арганізоўваліся дапамога і прастора для людзей, якія ўцяклі ад вайны ва Украіне, а таксама збор рэчаў для гуманітарных перавозак.<ref name="hds" /> У сакавіку 2026 года па ініцыятыве супольнасці RAZAM экспанаты [[Беларускі музей (Ляймен)|беларускага музея]] ў нямецкім горадзе [[Ляймен (Бадэн)|Ляймен]], створанага ў 1982 годзе эмігрантам [[Юрый Жывіца|Юрыем Попкам]], былі перавезены ў [[Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча (сучасны)|Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча]]<ref>[https://racyja.com/by/kultura/vilenski-belaruski-muzej-imja-luckevica-papouniusja-kalekcyjaj-juryja-popki/ Віленскі беларускі музей імя Луцкевіча папоўніўся калекцыяй Юрыя Попкі]</ref><ref>[https://razam.de/be-by/%d0%b2%d1%8b%d1%80%d0%b0%d1%82%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%b0%d1%8f-%d0%ba%d1%83%d0%bb%d1%8c%d1%82%d1%83%d1%80%d0%bd%d0%b0%d1%8f-%d1%81%d0%bf%d0%b0%d0%b4%d1%87%d1%8b%d0%bd%d0%b0-%d0%b1%d0%b5%d0%bb/ Выратаваная культурная спадчына: Беларускі музей з Ляймена цяпер у Вільні]</ref>. == Узнагароды == 23 мая 2023 года суполка RAZAM была ўзнагароджана Грамадзянскай прэміяй [[Сацыял-дэмакратычная партыя Германіі|СДПГ]] імя Густава Хайнэмана.<ref>{{cite web |url=https://www.spd.de/service/pressemitteilungen/detail/news/regine-hildebrandt-preis-gustav-heinemann-buergerpreis-wilhelm-droescher-preis-die-preistraegerinnen-2023/17/05/2023 |title=REGINE-HILDEBRANDT-PREIS — GUSTAV-HEINEMANN-BÜRGERPREIS — WILHELM-DRÖSCHER-PREIS: DIE PREISTRÄGER:INNEN 2023 |website=SPD |date=17 мая 2023 |access-date=31 студзеня 2026 |language=de}}</ref><ref>{{cite web |url=https://razam.de/be-by/%d1%83%d1%80%d1%83%d1%87%d1%8d%d0%bd%d0%bd%d0%b5-%d0%bf%d1%80%d1%8d%d0%bc%d1%96%d1%96-%d1%96%d0%bc%d1%8f-%d0%b3%d1%83%d1%81%d1%82%d0%b0%d0%b2%d0%b0-%d1%85%d0%b0%d0%b9%d0%bd%d0%b5%d0%bc%d0%b0%d0%bd/ |title=Уручэнне прэміі імя Густава Хайнемана 2023 |website=RAZAM |access-date=31 студзеня 2026 |language=be}}</ref> == Рэакцыя беларускіх уладаў == Летам 2023 года суд Чыгуначнага раёна Гомеля прызнаў старонкі суполкі і яе рэгіянальных груп у Instagram экстрэмісцкімі матэрыяламі; пра гэта паведамлялася ў «Рэспубліканскім спісе экстрэмісцкіх матэрыялаў».<ref>{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/respublikanskiy-spisok-ekstremistskikh-materialov-2020.html |title=Республиканский список экстремистских материалов |website=sb.by |date=19 верасня 2023 |access-date=31 студзеня 2026 |language=ru}}</ref> У 2025 года Телеграм-канал і сайт суполкі былі дабаўлены да «Рэспубліканскага спіса экстрэмісцкіх матэрыялаў».<ref>{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/respublikanskiy-spisok-ekstremistskikh-materialov-2025.html |title=Республиканский список экстремистских материалов 2025 г. |website=sb.by |date=29 снежня 2025 |access-date=31 студзеня 2026 |language=ru}}</ref> == Гл. таксама == * [[Беларусы Германіі]] * [[Беларуская дыяспара]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://razam.de/ Афіцыйны сайт] (DE) * [https://razam.de/be-by/ Афіцыйны сайт] (BE) * [https://razam.de/be-by/regional/ Рэгіянальныя групы] * [https://razam.de/about/vorstand/ Праўленне] (DE) {{Вонкавыя спасылкі}} {{Арганізацыі беларускай дыяспары}} [[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Германіі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:Беларуская дыяспара]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] cg7vm5mug531b9k83w9zm3b5j5lfuwl Падручны беларуска-польскі слоўнік 0 745321 5121210 4551544 2026-04-05T09:52:42Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5121210 wikitext text/x-wiki {{выданне}} {{Іншыя значэнні|Беларуска-польскі слоўнік}} '''Падручны беларуска-польскі слоўнік''' — першы беларуска-польскі [[слоўнік]], складзены лексікографам [[Баляслаў Друцкі-Падбярэскі|Баляславам Друцкім-Падбярэскім]]. Выдадзены ў 1929 годзе ў [[Вільня|Вільні]]<ref name="elib"/> ў [[Віленскае выдавецтва Б. Клецкіна|«Віленскім выдавецтве» Б. Клецкіна]]. Рэдактар [[В. Грышкевіч]]. Змяшчае 15 тысяч слоўнікавых артыкулаў<ref name="elib"/>. Слоўнік таксама адметны тым, што беларуская частка была выканана адначасова кірыліцай і [[лацінка беларуская|лацінкай]]. Па словах аўтара, ствараўся як ''«слоўнік жывой беларускай мовы, на якой гутарыць народ і на якой пішуцца беларускія кніжкі і газэты»''<ref name="elib">[[Дзмітрый Дзятко]]. [http://elib.bspu.by/bitstream/doc/48127/1/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%8B%D1%8F%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F.%20pdf.pdf ПЕРЫЯДЫЗАЦЫЯ ГІСТОРЫІ БЕЛАРУСКАЙ ЛЕКСІКАГРАФІІ XIII — ПАЧАТАК XX СТ. Працяг. Пачатак у № 3, 4] // «[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]]» № 6, 2017 </ref>: {{пачатак цытаты}} :'''дармав''і''на''' [darmaw''i''na] otrzymane darmo; :'''дараж''ы''цца''' [daraž''y''cca] drożyć; :'''тад''ы''шні''' [tad''y''šni] ówczesny. {{канец цытаты}} Беларуская частка рэестра створана на аснове найбольш папулярных у той час лексікаграфічных выданняў [[М. Гарэцкі|М. Гарэцк]]ага, [[В. Ластоўскі|В. Ластоўск]]ага, [[М. Байкоў|М. Байко]]ва і [[С. Некрашэвіч]]а<ref name="elib"/>. == Бібліяграфія == * Падручны беларуска-польскі слоўнік : (15.000 беларускіх слоў гражданкай і лацінкай) = Podręczny białorusko-polski słownik : (15.000 białoruskich słów cyrylicą i łacińskiemi literami) / Б.Друцкі-Падбярэскі; пад рэдакцыяй В. Грышкевіча. — Вільня : Віленскае выдавецтва Б.Клёцкіна, 1929. — [16], 294, [14] с. ; 18 см. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://pawet.net/files/dp_slounik.pdf Падручны беларуска-польскі слоўнік] {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Беларускія слоўнікі канца XIX — пачатку XX стагоддзяў}} [[Катэгорыя:Кнігі 1929 года]] [[Катэгорыя:Выданні Клецкіна]] [[Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Слоўнікі польскай мовы]] [[Катэгорыя:Беларуская лацінка]] nlqdthnmavaz3zvtbweier6jkfkiawe Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча (сучасны) 0 748241 5120920 5103325 2026-04-04T20:44:01Z KastusK 48809 /* Аднаўленне ў XXI стагоддзі */ 5120920 wikitext text/x-wiki {{Не блытаць|Беларускі музей у Вільні|Віленскім беларускім музеем імя Івана Луцкевіча|музейнай установай 1921—1944 гадоў у Вільні}}{{музей}} '''Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча''' ({{lang-lt|I. Luckevičiaus baltarusių muziejus}}) — музей у [[Вільня|Вільні]]. Размяшчаецца ў будынку [[Цэнтр беларускай супольнасці і культуры ў Вільні|Цэнтра беларускай супольнасці і культуры ў Вільні]] па [[Віленская вуліца (Вільнюс)|Віленскай вуліцы]], 20 (Vilniaus g. 20). Дырэктарка музея — [[Людвіка Кардзіс]]. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Беларускі музей у Вільні}} [[Беларускі музей у Вільні]] быў заснаваны ў 1921 годзе на аснове калекцыі беларускага дзеяча [[Іван Луцкевіч|Івана Луцкевіча]]. Музей быў цэнтрам культурнага жыцця беларусаў у Вільні. Установа збірала, захоўвала, даследавала, папулярызавала сведчанні беларускай гісторыі, этнаграфіі, мастацтва. У канцы 1944 года музей, які дзесяцігоддзямі назапашваў, зберагаў і экспанаваў скарбы беларускай культуры, быў ліквідаваны, а ягоныя калекцыі былі падзелены супольнай камісіяй паміж [[ЛітССР]] і [[БССР]]. З боку БССР у камісіі былі асобы не звязаныя з Беларуссю, якія адбіралі толькі экспанаты на беларускай мове, а ўсё звязанае з [[ВКЛ]], найбольш важныя экспанаты, засталіся ЛітССР або вывезены ў Маскву. == Аднаўленне ў XXI стагоддзі == У 2001 годзе ў Вільні намаганнямі [[Сяржук Вітушка|Сяржука Вітушкі]] зроблена спроба аднавіць інстытуцыю, у Літоўскай Рэспубліцы зарэгістравана грамадскае аб’яднанне «Беларускі музей імя Івана Луцкевіча» з дэклараванымі мэтамі даследавання старажытнай гісторыі, фіксацыі гістарычнага працэсу і прэзентацыі гістарычных ведаў у грамадстве. Паводле заявы стваральнікаў, сярод якіх былі [[Галіна Антонаўна Войцік|Галіна Войцік]], [[Сяржук Вітушка|Сяргей Вітушка]], [[Сяргей Іванавіч Дубавец|Сяргей Дубавец]], [[Таццяна Поклад]], [[Людвіка Кардзіс|Людвіка Вітушкава (Кардзіс)]]<ref>Віленскі Музей. [https://web.archive.org/web/20160922033317/http://vilnia.com:80/museum/default.asp?newsId=16 Заархіваваная версія старонкі, 06.02.2003].</ref>: {{цытата|Сваю дзейнасць мы разумеем як працяг віленскай музейнай традыцыі і таму падкрэсліваем — мы не проста ствараем — мы адраджаем Віленскі Беларускі Музей}} Віленскі беларускі музей больш за два дзесяцігоддзі займаўся зборам і захоўваннем прадметаў даўніны, рукапісаў, дакументаў, фатаграфій і іншых сведчанняў жыцця і дзейнасці беларусаў розных пакаленняў. Пасля [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|падзей 2020 года]] і масавай эміграцыі з Беларусі, беларускае жыццё ў Вільні адрадзілася з новай сілай. У 2021 годзе гэтае грамадскае аб’яднанне атрымала памяшканне па [[Віленская вуліца (Вільня)|вуліцы Віленскай]], 20. Па думку заснавальнікаў, яны аднавілі сімвал багатага гістарычнага мінулага і асяродак культурнага жыцця беларусаў у Вільні, працягнуць збор нацыянальнай спадчыны і працу над яе папулярызацыяй.<ref>''[[Паліна Уладзіміраўна Качаткова|Сцепаненка П.]]'' [http://kamunikat.org/naviny.html?artid=2428&lang=BE Людвіка Кардзіс спрабуе адрадзіць Беларускі музей у сучаснай Вільні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220327185915/http://kamunikat.org/naviny.html?artid=2428&lang=BE |date=27 сакавіка 2022 }} // Беларускае Радыё Рацыя</ref> Дырэктарка музея — Людвіка Кардзіс. 4 жніўня — 16 верасня 2021 года ў музеі адбылася яго першая выстаўка «Чаму воля гэта жанчына», на якой выстаўляліся працы беларускіх мастачак [[Зоя Коўш|Зоі Коўш]], [[Жанна Гладко|Жанны Гладко]], [[Святлана Петушкова|Святланы Петушковай]], [[Алеся Жыткевіч|Алесі Жыткевіч]] ды Анон<ref>[https://nashaniva.com/?c=ar&i=276156 «Чаму воля — гэта жанчына». У Вільні адкрываецца выстаўка, прысвечаная пратэстам у Беларусі // Наша ніва, 04.08.2021]</ref>, а таксама творы саміх наведвальнікаў. Другая выстаўка (5 снежня 2021 года) была прысвечаная 115-годдзю «[[Наша Ніва (1906)|Нашай Нівы]]», заснаванай Іванам Луцкевічам, і 100-годдзю самога музея. Выстаўка «Музей Івана Луцкевіча праз аналіз дадзеных і згадкі ў прэсе» прадставіла статыстычныя даныя аб дзейнасці беларускага музея ў міжваенны час, сабраныя на аснове кнігі ўліку наведнікаў і тагачаснай віленскай прэсы (куратар [[Паўліна Вітушчанка]], візуалізацыя даных Ігар Яноўскі).<ref>{{Cite web |title=215 на дваіх: у Вільні адзначылі адразу два дні народзінаў // Рацыя, 20.11.2021 |url=https://d1qi097eoj06ns.cloudfront.net/kultura/215-na-dvaikh-u-vilni-adznachyli-adrazu-dv/ |accessdate=20 ліпеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220720184436/https://d1qi097eoj06ns.cloudfront.net/kultura/215-na-dvaikh-u-vilni-adznachyli-adrazu-dv/ |archivedate=20 ліпеня 2022 |url-status=dead }}</ref> Разам з тым 10 снежня адбылася і навуковая міні-канферэнцыя «Віленскі музей сто гадоў таму». За першы год публічнай працы адноўленага музея былі арганізаваныя выстаўкі жывапісу, фатаграфіі і кніжнай графікі, ладзіліся прэзентацыі кніг [[Уладзімір Някляеў|Уладзіміра Някляева]], [[Вольга Гапеева|Вольгі Гапеевай]], [[Юры Дзікавіцкі|Юрыя Дзікавіцкага]], канцэрты [[Зміцер Бартосік|Змітра Бартосіка]], [[Зміцер Вайцюшкевіч|Змітра Вайцюшкевіча]], [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэя Хадановіча]], паэтычныя фестывалі, майстэрні, спектаклі, адкрыліся шматлікія гурткі, бібліятэка.<ref>[https://budzma.org/news/vilenski-belaruski-muzey.html Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча: беларускае адраджэнне, вайна ва Украіне і пошукі ідэнтычнасці // Будзьма, 04.04.2022]</ref> Быў выдадзены гід «Вільня фальклёрная». У сакавіку 2026 года па ініцыятыве [[Беларуская суполка RAZAM|супольнасці RAZAM]] захаваныя экспанаты [[Беларускі музей (Ляймен)|беларускага музея]] ў нямецкім горадзе [[Ляймен (Бадэн)|Ляймен]], які быў створаны у 1982 годзе эмігрантам [[Юрый Жывіца|Юры Попкі]], былі перавезены ў Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча<ref>[https://racyja.com/by/kultura/vilenski-belaruski-muzej-imja-luckevica-papouniusja-kalekcyjaj-juryja-popki/ Віленскі беларускі музей імя Луцкевіча папоўніўся калекцыяй Юрыя Попкі]</ref><ref>[https://razam.de/be-by/%d0%b2%d1%8b%d1%80%d0%b0%d1%82%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%b0%d1%8f-%d0%ba%d1%83%d0%bb%d1%8c%d1%82%d1%83%d1%80%d0%bd%d0%b0%d1%8f-%d1%81%d0%bf%d0%b0%d0%b4%d1%87%d1%8b%d0%bd%d0%b0-%d0%b1%d0%b5%d0%bb/ Выратаваная культурная спадчына: Беларускі музей з Ляймена цяпер у Вільні]</ref>. == Зборы == Зборы сучаснага ВБМ імя І. Луцкевіча захоўваюць: * Асабістыя дакументы і рэчы віленскіх беларускіх дзеячаў, асабістыя рэчы віленскіх беларусаў ад пачатку ХХ ст., асабістыя дакументы ад 1904 г., мэблю віленскіх беларускіх дзеячаў (буфеты, камода, канапа, шафа, стол, крэслы) ад канца XIX ст. * [[Эпісталярная літаратура|Эпісталярны]] фонд, ліставанне з фронту [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], з са [[Сталінскія рэпрэсіі|сталінскіх лагераў]], асабістая перапіска беларускіх дзеячаў з міжваеннага часу да позніх савецкіх гадоў. * [[Этнаграфія|Этнаграфічныя]] запіскі ХХ ст. Вышыванкі 1920-30-х, а таксама зробленыя ў сталінскіх лагерах, тканыя [[рушнік|рушнікі]] пачатку ХХ ст., адзін саматканы рушнік з калекцыі старога Беларускага музея, саматканую вопратку пач. ХХ ст. Касеты з аўдыё і відэа запісамі інтэрв’ю з віленскімі беларусамі. * Літаратурныя пераклады [[Язэп Канстанцінавіч Шнаркевіч|Язэпа Шнаркевіча]], зробленыя ў лукішскай турме ў 1927, рукапісы мемуараў беларускіх дзеячаў другой паловы ХХ ст. * Фотаздымкі, у тым ліку здымкі віленскіх беларускіх арганізацыяй першай паловы ХХ ст., здымкі беларускіх дзеячаў з асабістых архіваў, фотаальбомы беларускіх дзеячаў. * Беларускія кнігі, выдадзеныя ў Вільні, а таксама ў [[Коўна|Коўні]], [[Менск]]у і [[Санкт-Пецярбург]]у ў пачатку ХХ ст., мастацкую і навуковую літаратуру, падручнікі, беларускія газеты, выдадзеныя ў Вільні і Менску ў 1910—1944 гг., кнігі на розных мовах канца ХІХ ст., [[малітоўнік|малітоўнікі]] 1930-х, 1944 г. * Паштоўкі, календары ад 1920-х гг., карты [[Віленшчына|Віленскага краю і ваколіц]] 1915, 1930, 1942 гг. Вучнёўскія сшыткі [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]] 1927 г. * Жывапіс і малюнкі [[Пётра Сергіевіч|Пётры Сергіевіча]], карціны іншых беларускіх мастакоў 1970—2000 гг., абразы пачатку ХХ ст. * Архіў недзяржаўных мінскіх беларускіх арганізацый канца 1980-х гг., [[самвыдат]]ныя мінскія газеты канца 1980-х гг., архіў жнівеньскіх падзей у Беларусі, які музею перадала рэдакцыя «Нашай нівы», каля 1500 здымкаў і відэаматэрыялаў за 2020—2022 гг. Пры музеі ёсць бібліятэка мастацкай, краязнаўчай, гістарычнай літаратуры ад савецкага перыяду да сучаснага, якая змяшчае больш за 3000 асобнікаў па-беларуску і пра Беларусь<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.vilnia.com/%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%8B/biblio/|title=Бібліятэка пры Віленскім беларускім музэі|website=Цэнтар беларускай супольнасьці й культуры ў Вільні|date=2022-01-26|access-date=2023-09-13}}</ref>. Выданні ўнесены ў электронны каталог<ref>{{Cite web|url=https://vbmbiblio.librarika.com/|title=Librarika: Lutskevich Museum Library|website=vbmbiblio.librarika.com|access-date=2023-09-13}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.vilnia.com/%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%8B/museum/ Афіцыйная старонка музея] * [https://archive.org/details/@muzej_vilenski Старонка архіўных матэрыялаў музея] * [https://archive.org/details/vopis-archivu-vilenskaha-bielaruskaha-muzeju-2023 Вопіс архіву музея (2023)] {{Беларускія дэмакратычныя сілы ў выгнанні}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музеі Вільні]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Вільні]] [[Катэгорыя:2001 год у Вільні]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2001 годзе]] [[Катэгорыя:Вуліца Вільняўс]] tg8b90n1r0s8xypgvm9bwaebjyrryy7 Размовы:В (кірыліца) 1 750939 5120942 4607494 2026-04-04T22:01:27Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Размовы:В]] у [[Размовы:В (кірыліца)]] 4607494 wikitext text/x-wiki == Звонкія ? == Санорныя («в») і («в'»). : [[Удзельнік:Микола Івкі|Микола Івкі]] ([[Размовы з удзельнікам:Микола Івкі|размовы]]) 15:51, 17 кастрычніка 2023 (+03) gtp1u0ygwixlydiluh8owtp8lasv8bf Партал:Геаграфія/Новыя артыкулы 100 753274 5120800 5120455 2026-04-04T15:51:16Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5120800 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Завулак Любанскіх (Мінск)|2026-04-03T20:05:14Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Фларыяна Ждановіча|2026-04-03T18:40:07Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Курсанта Гвішыані (Мінск)|2026-04-03T15:55:03Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Ярылаўка (Беластоцкі павет)|2026-04-03T07:54:00Z|Аляксандр Белы}} {{Новы артыкул|Клайв (Аява)|2026-04-02T15:11:31Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Аракур|2026-04-02T14:01:09Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Міці (Эстонія)|2026-04-02T09:21:50Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Рабі (Эстонія)|2026-04-02T09:14:04Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Понт-Адэмэ|2026-04-02T07:49:58Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Когува|2026-04-02T06:13:19Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Кантсі|2026-04-02T06:09:18Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Кюласема|2026-04-02T06:06:41Z|Rymchonak}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> pfjahkzz28u4tbmqk9gz8bwkr999uv2 Партал:Беларусь/Новыя артыкулы 100 753287 5120796 5120453 2026-04-04T15:50:42Z NirvanaBot 40832 +15 новых 5120796 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Ганна Скаржанка|2026-04-04T15:41:56Z|Rabbi Mendl}} {{Новы артыкул|Аляксандр Антонавіч|2026-04-04T15:17:53Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Людвік Юркевіч|2026-04-04T14:14:54Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Стэфан Стрэменскі|2026-04-04T13:40:40Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Białorutenistyka Białostocka|2026-04-04T08:16:01Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аддзел беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта|2026-04-04T07:54:14Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Крыж змагарам за вольную і незалежную Беларусь (Гданьск)|2026-04-04T07:16:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Хатка (таварыства)|2026-04-04T07:06:53Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Явар)|2026-04-03T21:19:58Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Алена Андрэеўна Сцепановіч|2026-04-03T20:53:47Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Завулак Любанскіх (Мінск)|2026-04-03T20:05:14Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Кацярына Масэ|2026-04-03T19:19:22Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Вуліца Фларыяна Ждановіча|2026-04-03T18:40:07Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Курсанта Гвішыані (Мінск)|2026-04-03T15:55:03Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч|2026-04-03T09:26:37Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Алена Глагоўская|2026-04-03T09:02:29Z|Аляксандр Белы}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> mcki2l2rxizt4z9ongd0uvw6a6zfvmd Катэгорыя:Пісталеты-кулямёты Германіі 14 755720 5121084 4654064 2026-04-05T08:16:30Z DzBar 156353 шаблон 5121084 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Пісталеты-кулямёты паводле краін|Германія]] {{Commonscat|Submachine guns of Germany}} kzd6sx4253hrktytykmfqs8blbyyo7d 5121085 5121084 2026-04-05T08:17:54Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Стралковая зброя Германіі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121085 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Пісталеты-кулямёты паводле краін|Германія]] [[Катэгорыя:Стралковая зброя Германіі]] {{Commonscat|Submachine guns of Germany}} aoc8mnx2rhkzmoqy5mktaehyuj0g35j Непара 0 764719 5120729 4862511 2026-04-04T13:11:11Z DzBar 156353 /* Творчасць */ афармленне, дапаўненне 5120729 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} {{Музычны калектыў | Назва = Непара | Фота = Nepara 2022.jpg | Апісанне_фота = гурт "Непара" (склад з 2022 г.) | Гады = [[11 верасня]] [[2002 год у гісторыі музыкі|2002]]—[[2012 год у гісторыі музыкі|2012]], [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]]—[[2018 год у гісторыі музыкі|2018]], [[2019 год у гісторыі музыкі|2019]], з [[2020 год у гісторыі музыкі|2020]] | Горад = [[Масква]] | Краіна = Расія | Мова = [[Руская мова|руская]] | Жанр = [[Поп-музыка|поп]], [[поп-рок]] | Лэйбл = | Склад = [[Аляксандр Вячаслававіч Шоуа|Аляксандр Шоуа]]<br>[[Дар’я Храмова]] | Колішнія_удзельнікі = [[Вікторыя Валер’еўна Талышынская|Вікторыя Талышынская]], [[Мар’яна Аруцюнян]] | Іншыя праекты ўдзельнікаў = [[2 АКіана]] ([[Вікторыя Валер’еўна Талышынская|В.Талышынская]]) | Сайт = http://www.nepara.ru }} «'''Непара'''» — расійскі поп-гурт, утвораны як дуэт у [[11 верасня]] [[2002 год у гісторыі музыкі|2002 года]] у [[Аляксандр Вячаслававіч Шоуа|Аляксандрам Шоуа]] і [[Вікторыя Валер’еўна Талышынская|Вікторыяй Талышынскай]]. Прадзюсарам дуэта быў Алег Някрасаў<ref>{{Cite web|url=https://www.intermedia.ru/news/339229|title=Продюсер и солист «Непары» расскажут о распаде и будущем группы|website=www.intermedia.ru|date=2019-09-09|accessdate=2020-08-15|archive-date=2019-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191117205859/https://www.intermedia.ru/news/339229|url-status=live}}</ref>. У пачатку 2020 года [[Аляксандр Вячаслававіч Шоуа|Аляксандр Шоуа]] набыў правы на брэнд «Непара» і ўвесь рэпертуар. == Гісторыя == У 2003 годзе выйшаў першы дэбютны альбом «Інша сям'я», аўтарам музыкі ў некаторых песнях быў Аляксандр Шоуа. У альбом увайшла песня «Восень» (музыка Бобі Хебба — словы Карэна Кавалерана), рускамоўная кавер-версія вядомага хіта "Sunny", упершыню выкананага ў сярэдзіне 1960-х яго законным аўтарам, Бобі Хеббом, але ў Расіі вядомага па дыска-версіі гурта "Boney M". У 2012 годзе Аляксандр Шоуа вырашыў пачаць сольную кар'еру, і група распалася. Аднак ужо ў 2013 годзе дуэт уз'яднаўся. У 2013 годзе ўдзельнікі групы прызналіся, што нейкі час у іх былі рамантычныя адносіны. У 2018 годзе ў "Камедзі Клаб" Аляксандр Шоуа паведаміў, што групы» Непара" больш не існуе і што ён заняўся сольнай кар'ерай. Аднак у 2019 годзе гурт даў некалькі канцэртаў<ref>{{Cite web|url=https://rusradio.ru/news/radio/russkoe-radio-predstavliaet-letnii-kontsert-dueta-nepara-na-stsene-shore-house|title=«Русское Радио» представляет: летний концерт дуэта «Непара» на сцене Shore House - Новости Русского Радио {{!}} Москва 105.7|website=rusradio.ru|accessdate=2020-08-15|archive-date=2021-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414165716/https://rusradio.ru/news/radio/russkoe-radio-predstavliaet-letnii-kontsert-dueta-nepara-na-stsene-shore-house|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rolld.ru/event/nepara-msk-2019-03-07|title=Непара — концерт 7 марта 2019 в Москве|website=rolld.ru|accessdate=2020-08-15}}</ref>. 13 верасня 2019 года на прэс-канферэнцыі НСН было афіцыйна абвешчана аб закрыцці праекта «Непара». У гэты ж дзень адбылася прэм'ера відэакліпа "спыні мяне" і выхад сольнага альбома Аляксандра Шоуа<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nsn.fm/press-center/bolshe-nepara-prervannoe-molchanie-i-novyi-tvorcheskii-put|title=Больше «Непара»: Прерванное молчание и новый творческий путь|website=Национальная Служба Новостей - НСН|accessdate=2020-08-15|archive-date=2020-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028150833/https://nsn.fm/press-center/bolshe-nepara-prervannoe-molchanie-i-novyi-tvorcheskii-put|url-status=live}}</ref>. Пасля закрыцця групы праекта "Непара", салістка Вікторыя Талышынская перайшла ў новую групу "2 акіяна". У пачатку 2020 года Аляксандр Шоуа набыў правы на брэнд» Непару " і ўвесь рэпертуар<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.starhit.ru/eksklusiv/solist-neparyi-aleksandr-shoua-vyikupil-nazvanie-gruppyi-i-ee-pesni-za-rekordnuyu-summu-203869/|title=Солист «Непары» Александр Шоуа выкупил название группы и ее песни за рекордную сумму {{!}} StarHit.ru|website=www.starhit.ru|accessdate=2020-08-15|archive-date=2020-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200328010522/https://www.starhit.ru/eksklusiv/solist-neparyi-aleksandr-shoua-vyikupil-nazvanie-gruppyi-i-ee-pesni-za-rekordnuyu-summu-203869/|url-status=live}}</ref>. У снежні, на здымках " Дыскатэка. Залатыя хіты " тэлеканала Муз-ТБ, Шоуа прадставіў новых салістак-Дар'ю Храмавую і Марыяну Аруцюнян{{Cite web|lang=ru|url=https://www.mk.ru/culture/2021/03/09/aleksandr-shoua-povedal-o-novoy-seme-nepary.html|title=Александр Шоуа поведал о новой «семье» «Непары»|website=www.mk.ru|access-date=2021-03-09|archive-date=2021-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309201525/https://www.mk.ru/culture/2021/03/09/aleksandr-shoua-povedal-o-novoy-seme-nepary.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tricolortvmag.ru/article/music/2020-12-11-diskoteka-zolotye-khity-pokazhet-40-artistov-1990-kh-i-2000-kh-v-odnom-kontserte-na-muz-t/|title=Дискотека. Золотые хиты (МУЗ-ТВ): концерт, анонс, кто будет выступать|website=TV Mag|accessdate=2021-01-11|archive-date=2021-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302095706/https://tricolortvmag.ru/article/music/2020-12-11-diskoteka-zolotye-khity-pokazhet-40-artistov-1990-kh-i-2000-kh-v-odnom-kontserte-na-muz-t/|url-status=live}}</ref>. У лютым 2022 года Аруцюнян пакінула групу<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.starhit.ru/novosti/ya-s-trudom-spravilsya-s-emotsiyami-aleksandra-shoua-brosila-novaya-solistka-gruppyi-nepara-266712/|title=«Я с трудом справился с эмоциями»: Александра Шоуа бросила новая солистка группы «Непара» {{!}} StarHit.ru|website=www.starhit.ru|access-date=2022-02-13|archive-date=2022-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220212165437/https://www.starhit.ru/novosti/ya-s-trudom-spravilsya-s-emotsiyami-aleksandra-shoua-brosila-novaya-solistka-gruppyi-nepara-266712/|url-status=live}}</ref>. У ліпені 2022 года Аляксандр Шоуа і гурт «Непара» прынялі ўдзел у мерапрыемстве Aguteens Music Forum — гала-канцэрт III музычнага адукацыйнага форуму Леаніда Агуціна<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.starhit.ru/novosti/leonid-agutin-i-elina-chaga-kotoryim-pripisyivali-roman-vstretilis-na-muzyikalnom-forume-v-sochi-280320/|title=Леонид Агутин и Элина Чага, которым приписывали роман, встретились на музыкальном форуме {{!}} StarHit.ru|website=www.starhit.ru|access-date=2022-07-24|archive-date=2022-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220724173038/https://www.starhit.ru/novosti/leonid-agutin-i-elina-chaga-kotoryim-pripisyivali-roman-vstretilis-na-muzyikalnom-forume-v-sochi-280320/|url-status=live}}</ref>. == Склад == {|class = "wikitable" |- ! Перыяд ! colspan="3" | Склад |- | 2002 — 2012 | rowspan="5" | [[Шоуа, Аляксандр Вячаслававіч|Аляксандр Шоуа]] | rowspan=3 | [[Вікторыя Валер’еўна Талышынская|Вікторыя Талышынская]] | rowspan=3 {{n/a}} |- | 2013 — 2018 |- | 2019 |- | 2020 — 2022 | rowspan=2 | [[Дар'я Храмова]] | [[Мар'яна Аруцюнян]] |- | 2022 — цяперашні час | {{n/a}} |- |} === Бягучы склад === * [[Аляксандр Вячаслававіч Шоуа|Аляксандр Шоуа]] — вакал, рэчытатыў, клавішныя, семплер, тэксты, ідэі, музыка </small>(2002— цяперашні час)</small> * [[Дар’я Храмова]] — вакал, бэк-вакал </small>(2020—цяперашні час) </small> === Былыя ўдзельнікі === * [[Вікторыя Валер’еўна Талышынская|Вікторыя Талышынская]] — вакал, бэк-вакал </small>(2002—2019)</small> * [[Мар’яна Аруцюнян]] — вакал, бэк-вакал </small>(2020—2022) </small> === Часовая шкала === {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:150 PlotArea = left:120 bottom:60 top:10 right:20 Alignbars = justify DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/01/2002 till:{{#time:d/m/Y}} TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Colors = id: Vocals value: red legend: Вакал id: Keyboards value: purple legend: Клавішны id: Lines value: black legend: Студыйныя&nbsp;альбомы Legend = orientation:horizontal position:bottom ScaleMajor = increment:2 start:2002 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:2002 LineData = at:25/09/2003 color:black layer:back at:27/04/2006 color:black layer:back at:01/01/2009 color:black layer:back at:11/09/2022 color:black layer:back BarData = bar:Shou text:Аляксандр Шоуа bar:Taly text:Вікторыя Талышынская bar:Khra text:Дар’я Храмова bar:Haru text:Мар’яна Аруцюнян PlotData = width:11 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4) bar:Shou from:start till:end color:Vocals bar:Shou from:start till:end color:Keyboards width:3 bar:Taly from:start till:01/09/2019 color:Vocals bar:Khra from:01/01/2020 till:end color:Vocals bar:Haru from:01/01/2020 till:01/02/2022 color:Vocals }} == Дыскаграфія == === Альбомы === *[[2003 год у гісторыі музыкі|2003]] — «[[Iнша сям’я]]». (Атрымаў статус мультыплацінавага) *[[2006 год у гісторыі музыкі|2006]] — «[[Всё сначала… (альбом гурта «Непара»)|Усё спачатку]]». (Атрымаў статус залатога) *[[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] — «[[Асуджаныя/Заручаныя]]». (Атрымаў статус мультыплацінавага) * [[2022 год у гісторыі музыкі|2022]] — «[[20 (альбом)|20]]». === Зборнікі === * 2009 — «[[Выйдзі на сувязь]]» * 2010 — «[[Каханне, якая была]]» * 2011 — «[[У аблоках]]» === Відэакліпы === {| class="wikitable" !Год !Відэакліп !Рэжысёр !Альбом |- |2002 |"Іншая прычына" |Георгій Тоидзе |rowspan=2 | Іншыя сям'я |- |2003 |"Яны знаёмыя даўно" |Уладзілен Разгулін |- |2004 |"Бог цябе выдумаў" |А. Цішкін |rowspan=2 | Усё спачатку |- |2006 |"Плач і глядзі" |rowspan=4 | Уладзілен Разгулін |- |2007 |"Бяжы, бяжы" |Асуджаныя/Асуджаныя |- |2011 |"У аблоках" |rowspan=3 | ТВА |- |2013 |"1000 сноў" |- |2016 |"Не плач" |Максім Ражкоў |} === Сінглы === * 2013: ''1000 сноў'' * 2014: ''Не важна'' * 2015: ''Любімыя людзі'' * 2016: ''Не плач'' * 2017: ''Палоўкі'' * 2018: ''Стаць акіянам'' * 2020: ''Іншая прычына'' (перазапісаная Версія) * 2020: ''Іншая прычына'' (Dj Prezzplay Remix) * 2020: ''Мой анёл'' *2021: ''Можа быць'' * 2021: ''Песня пра каханне'' (перазапісаная Версія) * 2022: ''Я быў не мае рацыю'' * 2022:''Без кахання'' * 2023: ''Іншая прычына'' (Speed Up) * 2024: ''Прыцягненне'' * 2024: ''Плач і глядзі'' (Speed Up) * 2025: ''Непара'' == Узнагароды == {| class="wikitable" !Год !Прэмія !Намінацыя !Намінант !Вынік |- |2003 |"Залаты грамафон" |Статуэтка "Залатога грамафона" |rowspan=2 | "Яны знаёмыя даўно" |Перамога |- |2004 |rowspan=2 | "Песня года" |rowspan=2 | Лаўрэаты фестывалю |Перамога |- |rowspan=3 | 2009 |rowspan=3 | Мілая |Перамога |- |"Залаты грамафон" |Статуэтка "Залатога грамафона" |Перамога |- |rowspan=2 | "Песня года" |rowspan=2 | Лаўрэаты фестывалю |Перамога |- |2011 |"Плач і глядзі" |Перамога |} == Зноскі == 9k11mhcay5i5hc3htiqm88kraqbaacw Вольга Аляксандраўна Шпілеўская 0 766196 5121205 5041789 2026-04-05T09:43:14Z 5121205 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Вольга Аляксандраўна Шпілеўская | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = Член [[Прэзідыум Усебеларускага народнага сходу|Прэзідыума Усебеларускага народнага сходу]] | парадак = | сцяг = | перыядпачатак = 25 красавіка 2024 | перыядканец = | папярэднік = | пераемнік = | прэм'ер = [[Раман Аляксандравіч Галоўчанка|Раман Галоўчанка]] | прэзідэнт = [[Аляксандр Лукашэнка]] | тытул_2 = Старшыня [[Беларускі саюз жанчын|Беларускага саюза жанчын]] | парадак_2 = | сцяг_2 = | перыядпачатак_2 = 13 ліпеня 2022 | перыядканец_2 = | папярэднік_2 = [[Алена Богдан]] | пераемнік_2 = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Вольга Аляксандраўна Шпілеўская''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская журналістка, грамадская дзеячка. Дырэктар прадстаўніцтва МТРК «Мір» у Беларусі. Старшыня [[Беларускі саюз жанчын|Беларускага саюза жанчын]] (з 2022 года). Член [[Прэзідыум Усебеларускага народнага сходу|Прэзідыума Усебеларускага народнага сходу]] (з 2024 года). == Біяграфія == Нарадзілася 6 студзеня 1976 года. У 1998 годзе скончыла [[факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|факультэт журналістыкі]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Журналістыка». Будучы студэнткай прыйшла працаваць у [[Белтэлерадыёкампанія|Белтэлерадыёкампанію]], дзе дайшла да кіраўніцы карэспандэнцкай сеткі Агенцтва тэлевізійных навінаў. 3 ліпеня 2015 года прызначана галоўным рэдактарам газеты «[[Мінская праўда]]»<ref>{{cite web|url = https://zviazda.by/be/news/20151029/1446066787-dzyonnik-zhyccya-centralnaga-regiyona|title = Дзённік жыцця цэнтральнага рэгіёна|first = Тумас-Цішкевіч|last = Кацярына|authorlink = |date = 2015-10-29|work = [[Звязда (газета)|Звязда]]|language = |archive-url = https://web.archive.org/web/20211019041111/https://zviazda.by/be/news/20151029/1446066787-dzyonnik-zhyccya-centralnaga-regiyona|archive-date = 2021-10-19|access-date = 2024-06-02|url-status = }}</ref>. У 2017 годзе ўзначаліла Нацыянальны прэс-цэнтр. З 2018 года па май 2021 года працавала начальнікам галоўнага ідэалагічнага ўпраўлення [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]]<ref>{{Cite web |url=https://by.mir24.tv/about.html |title=О филиале. Межгосударственной телерадиокомпании «Мир» в Республике Беларусь |access-date=3 чэрвеня 2024 |archive-date=3 чэрвеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603204743/https://by.mir24.tv/about.html |url-status=dead }}</ref>. У пачатку снежня 2021 года ўзначаліла прадстаўніцтва Міжнароднай тэлерадыёкампаніі «[[Свет (тэлерадыёкампанія)|Свет]]» у Беларусі<ref>{{cite web|url = https://zviazda.by/be/news/20211202/1638445079-volga-shpileuskaya-zhurnalistyka-geta-mayo-zhyccyo|title = Вольга Шпілеўская: Журналістыка — гэта маё жыццё!|first = Тумас-Цішкевіч|last = Кацярына|authorlink = |date = 2021-12-02|work = [[Звязда (газета)|Звязда]]|language = |archive-url = https://web.archive.org/web/20220127021958/https://zviazda.by/be/news/20211202/1638445079-volga-shpileuskaya-zhurnalistyka-geta-mayo-zhyccyo|archive-date = 2022-01-27|access-date = 2024-06-02|url-status = }}</ref>. У ліпені 2022 года абрана старшынёй [[Беларускі саюз жанчын|Беларускага саюза жанчын]]<ref>{{cite web|url = https://zviazda.by/be/news/20220712/1657636111-u-samay-masavay-zhanochay-arganizacyi-krainy-novaya-starshynya|title = У самай масавай жаночай арганізацыі краіны — новая старшыня|first = |last = |authorlink = |date = 2022-07-13|work = [[Звязда (газета)|Звязда]]|language = |archive-url = https://web.archive.org/web/20220718074841/https://zviazda.by/be/news/20220712/1657636111-u-samay-masavay-zhanochay-arganizacyi-krainy-novaya-starshynya|archive-date = 2022-07-18|access-date = 2024-06-02|url-status = }}</ref>, у сакавіку 2023 года аднагалосна пераабрана на гэтую пасаду<ref>{{cite web|url = https://zviazda.by/be/news/20230321/1679415078-starshynyoy-belaruskaga-sayuza-zhanchyn-peraabranaya-volga-shpileuskaya|title = Старшынёй Беларускага саюза жанчын пераабраная Вольга Шпілеўская|first = |last = |authorlink = |date = 2023-03-21|work = [[Звязда (газета)|Звязда]]|language = |archive-url = https://web.archive.org/web/20230508022701/https://zviazda.by/be/news/20230321/1679415078-starshynyoy-belaruskaga-sayuza-zhanchyn-peraabranaya-volga-shpileuskaya|archive-date = 2023-05-08|access-date = 2024-06-02|url-status = }}</ref> З 25 красавіка 2024 года — член [[Прэзідыум Усебеларускага народнага сходу|Прэзідыума Усебеларускага народнага сходу]]. У красавіку 2024 года была выбрана дэлегаткай на [[Усебеларускі народны сход 7-га склікання]] ад [[Беларускі саюз жанчын|Беларускага саюза жанчын]]<ref name=":022">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/publikuem-polnyy-spisok-delegatov-vsebelorusskogo-narodnogo-sobraniya.html|title=Публикуем полный список делегатов Всебелорусского народного собрания|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2024-04-19|access-date=2024-12-29}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Шпілеўская Вольга Аляксандраўна}} [[Катэгорыя:Члены Прэзідыума Усебеларускага народнага сходу]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзідэнта Беларусі]] [[Катэгорыя:Дэлегаты Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання]] aptb1e2xn4cg8ydfaf5zv0izm1q49v1 5121206 5121205 2026-04-05T09:43:40Z 5121206 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Вольга Аляксандраўна Шпілеўская | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = Член [[Прэзідыум Усебеларускага народнага сходу|Прэзідыума Усебеларускага народнага сходу]] | парадак = | сцяг = | перыядпачатак = 25 красавіка 2024 | перыядканец = | папярэднік = | пераемнік = | прэм'ер = [[Раман Аляксандравіч Галоўчанка|Раман Галоўчанка]] | прэзідэнт = [[Аляксандр Лукашэнка]] | тытул_2 = Старшыня [[Беларускі саюз жанчын|Беларускага саюза жанчын]] | парадак_2 = | сцяг_2 = | перыядпачатак_2 = 13 ліпеня 2022 | перыядканец_2 = | папярэднік_2 = [[Алена Богдан]] | пераемнік_2 = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Вольга Аляксандраўна Шпілеўская''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская журналістка, грамадская дзеячка. Дырэктар прадстаўніцтва МТРК «Свет» у Беларусі. Старшыня [[Беларускі саюз жанчын|Беларускага саюза жанчын]] (з 2022 года). Член [[Прэзідыум Усебеларускага народнага сходу|Прэзідыума Усебеларускага народнага сходу]] (з 2024 года). == Біяграфія == Нарадзілася 6 студзеня 1976 года. У 1998 годзе скончыла [[факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|факультэт журналістыкі]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Журналістыка». Будучы студэнткай прыйшла працаваць у [[Белтэлерадыёкампанія|Белтэлерадыёкампанію]], дзе дайшла да кіраўніцы карэспандэнцкай сеткі Агенцтва тэлевізійных навінаў. 3 ліпеня 2015 года прызначана галоўным рэдактарам газеты «[[Мінская праўда]]»<ref>{{cite web|url = https://zviazda.by/be/news/20151029/1446066787-dzyonnik-zhyccya-centralnaga-regiyona|title = Дзённік жыцця цэнтральнага рэгіёна|first = Тумас-Цішкевіч|last = Кацярына|authorlink = |date = 2015-10-29|work = [[Звязда (газета)|Звязда]]|language = |archive-url = https://web.archive.org/web/20211019041111/https://zviazda.by/be/news/20151029/1446066787-dzyonnik-zhyccya-centralnaga-regiyona|archive-date = 2021-10-19|access-date = 2024-06-02|url-status = }}</ref>. У 2017 годзе ўзначаліла Нацыянальны прэс-цэнтр. З 2018 года па май 2021 года працавала начальнікам галоўнага ідэалагічнага ўпраўлення [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]]<ref>{{Cite web |url=https://by.mir24.tv/about.html |title=О филиале. Межгосударственной телерадиокомпании «Мир» в Республике Беларусь |access-date=3 чэрвеня 2024 |archive-date=3 чэрвеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603204743/https://by.mir24.tv/about.html |url-status=dead }}</ref>. У пачатку снежня 2021 года ўзначаліла прадстаўніцтва Міжнароднай тэлерадыёкампаніі «[[Свет (тэлерадыёкампанія)|Свет]]» у Беларусі<ref>{{cite web|url = https://zviazda.by/be/news/20211202/1638445079-volga-shpileuskaya-zhurnalistyka-geta-mayo-zhyccyo|title = Вольга Шпілеўская: Журналістыка — гэта маё жыццё!|first = Тумас-Цішкевіч|last = Кацярына|authorlink = |date = 2021-12-02|work = [[Звязда (газета)|Звязда]]|language = |archive-url = https://web.archive.org/web/20220127021958/https://zviazda.by/be/news/20211202/1638445079-volga-shpileuskaya-zhurnalistyka-geta-mayo-zhyccyo|archive-date = 2022-01-27|access-date = 2024-06-02|url-status = }}</ref>. У ліпені 2022 года абрана старшынёй [[Беларускі саюз жанчын|Беларускага саюза жанчын]]<ref>{{cite web|url = https://zviazda.by/be/news/20220712/1657636111-u-samay-masavay-zhanochay-arganizacyi-krainy-novaya-starshynya|title = У самай масавай жаночай арганізацыі краіны — новая старшыня|first = |last = |authorlink = |date = 2022-07-13|work = [[Звязда (газета)|Звязда]]|language = |archive-url = https://web.archive.org/web/20220718074841/https://zviazda.by/be/news/20220712/1657636111-u-samay-masavay-zhanochay-arganizacyi-krainy-novaya-starshynya|archive-date = 2022-07-18|access-date = 2024-06-02|url-status = }}</ref>, у сакавіку 2023 года аднагалосна пераабрана на гэтую пасаду<ref>{{cite web|url = https://zviazda.by/be/news/20230321/1679415078-starshynyoy-belaruskaga-sayuza-zhanchyn-peraabranaya-volga-shpileuskaya|title = Старшынёй Беларускага саюза жанчын пераабраная Вольга Шпілеўская|first = |last = |authorlink = |date = 2023-03-21|work = [[Звязда (газета)|Звязда]]|language = |archive-url = https://web.archive.org/web/20230508022701/https://zviazda.by/be/news/20230321/1679415078-starshynyoy-belaruskaga-sayuza-zhanchyn-peraabranaya-volga-shpileuskaya|archive-date = 2023-05-08|access-date = 2024-06-02|url-status = }}</ref> З 25 красавіка 2024 года — член [[Прэзідыум Усебеларускага народнага сходу|Прэзідыума Усебеларускага народнага сходу]]. У красавіку 2024 года была выбрана дэлегаткай на [[Усебеларускі народны сход 7-га склікання]] ад [[Беларускі саюз жанчын|Беларускага саюза жанчын]]<ref name=":022">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/publikuem-polnyy-spisok-delegatov-vsebelorusskogo-narodnogo-sobraniya.html|title=Публикуем полный список делегатов Всебелорусского народного собрания|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2024-04-19|access-date=2024-12-29}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Шпілеўская Вольга Аляксандраўна}} [[Катэгорыя:Члены Прэзідыума Усебеларускага народнага сходу]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзідэнта Беларусі]] [[Катэгорыя:Дэлегаты Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання]] okyopq5mxsxcpzwwk7ema7kr4wgb68f Т (кірыліца) 0 767274 5120958 5113777 2026-04-04T22:03:14Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Т]] у [[Т (кірыліца)]] 5113777 wikitext text/x-wiki {{Кірыліца |загаловак=Літара Т |Выява=Cyrillic letter Te.png}} '''Т, т''' — дваццатая [[літара]] [[беларускі алфавіт|беларускага алфавіта]]. == Гісторыя == Паходзіць з [[Кірыліца|кірыліцкай]] Т («тверда»), утворанай на аснове грэка-візантыйскай устаўнай Τ («[[тау]]»). У старабеларускую графіку перайшла са старажытнарускага пісьменства. Абазначала [[зычныя]] гукі [т], [ц’] ([т’]): ''атава'', ''путь'', ''твердый''. Мела таксама лічбавае значэнне «трыста». У рукапісах XIV—XVII стагоддзяў у сувязі з функцыянаваннем розных пісьмовых школ і выкарыстаннем розных тыпаў пісьма ([[Устаўнае пісьмо|устаў]], [[паўустаў]], [[скорапіс]]) ужывалася ў некалькіх варыянтах, якія памагаюць вызначаць час і месца напісання помнікаў. У XVI стагоддзі, акрамя рукапіснай, набыла друкаваную форму. Пачынаючы з [[Францыск Скарына|Ф. Скарыны]], стала адрознівацца як малая і вялікая, хоць ужыванне вялікай літары ва ўласных імёнах, геаграфічных назвах і ў пачатку сказаў не было яшчэ паслядоўным<ref name="БМ">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Т|старонкі=552}}</ref>. == Беларуская мова == У сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мове]] абазначае шумны глухі цвёрды змычны пярэднеязычны [[Зычныя|зычны]] гук [т] (''тавар'', ''трава''), у спалучэнні са звонкім зычным — [д] (''футбол'' — [фудбол]). У становішчы перад галоснымі '''е''', '''ё''', '''і''', '''ю''', '''я''', мяккім '''в''' і '''ь''' у адпаведнасці з вымаўленнем замяняецца літарай '''ц''' (''брат'' — ''брацік'', ''чарот'' — ''у чароце'', ''чатыры'' — ''чацвёрты''). Бывае вялікая і малая, мае рукапісную і друкаваную формы. Ужываецца ў афіцыйных [[абрэвіятура]]х (''ТБШ'', ''ТБ''), як умоўнае скарачэнне слоў ''таварыш'' (''т. Пятроў''), ''том'' (''т. 12''), ''тона'' (''18 т''), ''тэлефон'' (''т. 20-33-18''). Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне ''дзевятнаццаты'' (''група «Т»''), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэнне для размежавання прадметаў пад адным нумарам (''квадрат № 18т'')<ref name="БМ"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя}} [[Катэгорыя:Літары кірыліцы]] [[Катэгорыя:Балгарскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Беларускі алфавіт|Т]] [[Катэгорыя:Македонскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Рускі алфавіт]] [[Катэгорыя:Украінскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Стараславянскі алфавіт]] 1pb44dahvb0n25r6ikjmbwng9m8e8oa Шарада (фільм) 0 768610 5121022 4799909 2026-04-05T05:35:18Z StarDeg 16311 /* У ролях */ 5121022 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Шарада»''' ({{lang-en|Charade}}; ЗША, 1963) — рамантычны дэтэктыў кінарэжысёра [[Стэнлі Донен]]а. Галоўныя ролі выканалі [[Одры Хепбёрн]] і [[Кэры Грант]] (адно з апошніх з’яўленняў 59-гадовага акцёра на экране). Намінацыя на прэмію «[[Оскар]]» за лепшую песню (Charade). У 2002 годзе быў пастаўлены рэмэйк «Праўда пра Чарлі». == Сюжэт == Маладая жанчына Рэджына Лэмперт (Одры Хепбёрн) не вельмі шчаслівая ў шлюбе і нават задумваецца пра развод. Вярнуўшыся з гарналыжнага курорта ў [[Парыж]], дзе яна працуе перакладчыцай-сінхраністкай у [[ЮНЕСКА]], Рэджына даведаецца, што яе муж Роберт забіты (скінуты з цягніка), але перад гэтым ён прадаў усю іх маёмасць на агульную суму каля 250 тысяч долараў. Грошы ні пры ім, ні ў цягніку не знайшлі. Парыжская паліцыя наогул схільная лічыць маладую ўдаву асноўнай падазронай. Нейкі амерыканец, які запрасіў місіс Лэмперт у амбасаду ЗША і які прадставіўся містэрам Барталам’ю (Уолтар Матаў), уводзіць Рэджыну ў курс гэтай цёмнай справы. Высвятляецца, яе былы муж падчас вайны служыў у разведцы і разам з чатырма саслужыўцамі прысвоіў чвэрць мільёна долараў, прызначаных для падтрымкі французскага Супраціву. Але будучы муж Рэджыны ўтаіў гэтыя грошы ад сваіх саўдзельнікаў, і зараз яго былыя калегі спрабуюць знайсці і вярнуць іх. І яны ўпэўненыя, што ўдава ведае, дзе яны, і рана ці позна навядзе іх на здабычу. Рэджына падвяргаецца сур’ёзнай і цалкам рэальнай небяспецы, таму дапамога і падтрымка іншага амерыканца — Пітэра Джошуа (Кэры Грант), з якім яна пазнаёмілася на адпачынку і запрасіла працягнуць знаёмства ў Парыжы, — даводзіцца вельмі дарэчы. Неўзабаве з’яўляюцца самі саўдзельнікі мужа, аднак справа яшчэ больш заблытваецца, калі яны адзін за адным пачынаюць гінуць. Рэджына — моцная духам і рашучая жанчына, зусім не схільная да істэрыкі. Але яна разумее — зрабіць штосьці ў адзіночку яна не ў сілах, неабходна вырашыць, каму можна даверыцца. І вось гэта і аказваецца самым складаным… == У ролях == * [[Одры Хепбёрн]] — Рэджына Лэмперт * [[Кэры Грант]] — Пітэр Джошуа, ён жа Аляксандр Дайл, ён жа Адам Кэнфілд, ён жа Браян Крукшэнк * [[Уолтар Мэтаў]] — Гамільтан Барталам’ю, ён жа Карсан Дайл * [[Джэймс Коберн (акцёр)|Джэймс Коберн]] — Тэкс Пэнтолаў * [[Джордж Кенэдзі]] — Герман Скобі * Нед Глас — Леапольд Гідэон * Жак Марэн — інспектар Эдуар Гранп’ер * Дамінік Міно — Сільві Годзе * Томас Чэлімскі — Жан-Луі Гадэ {{зноскі}} pd1digngrxkjmj6i6qr2whmlaqv86nx 5121023 5121022 2026-04-05T05:37:14Z StarDeg 16311 /* У ролях */ 5121023 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Шарада»''' ({{lang-en|Charade}}; ЗША, 1963) — рамантычны дэтэктыў кінарэжысёра [[Стэнлі Донен]]а. Галоўныя ролі выканалі [[Одры Хепбёрн]] і [[Кэры Грант]] (адно з апошніх з’яўленняў 59-гадовага акцёра на экране). Намінацыя на прэмію «[[Оскар]]» за лепшую песню (Charade). У 2002 годзе быў пастаўлены рэмэйк «Праўда пра Чарлі». == Сюжэт == Маладая жанчына Рэджына Лэмперт (Одры Хепбёрн) не вельмі шчаслівая ў шлюбе і нават задумваецца пра развод. Вярнуўшыся з гарналыжнага курорта ў [[Парыж]], дзе яна працуе перакладчыцай-сінхраністкай у [[ЮНЕСКА]], Рэджына даведаецца, што яе муж Роберт забіты (скінуты з цягніка), але перад гэтым ён прадаў усю іх маёмасць на агульную суму каля 250 тысяч долараў. Грошы ні пры ім, ні ў цягніку не знайшлі. Парыжская паліцыя наогул схільная лічыць маладую ўдаву асноўнай падазронай. Нейкі амерыканец, які запрасіў місіс Лэмперт у амбасаду ЗША і які прадставіўся містэрам Барталам’ю (Уолтар Матаў), уводзіць Рэджыну ў курс гэтай цёмнай справы. Высвятляецца, яе былы муж падчас вайны служыў у разведцы і разам з чатырма саслужыўцамі прысвоіў чвэрць мільёна долараў, прызначаных для падтрымкі французскага Супраціву. Але будучы муж Рэджыны ўтаіў гэтыя грошы ад сваіх саўдзельнікаў, і зараз яго былыя калегі спрабуюць знайсці і вярнуць іх. І яны ўпэўненыя, што ўдава ведае, дзе яны, і рана ці позна навядзе іх на здабычу. Рэджына падвяргаецца сур’ёзнай і цалкам рэальнай небяспецы, таму дапамога і падтрымка іншага амерыканца — Пітэра Джошуа (Кэры Грант), з якім яна пазнаёмілася на адпачынку і запрасіла працягнуць знаёмства ў Парыжы, — даводзіцца вельмі дарэчы. Неўзабаве з’яўляюцца самі саўдзельнікі мужа, аднак справа яшчэ больш заблытваецца, калі яны адзін за адным пачынаюць гінуць. Рэджына — моцная духам і рашучая жанчына, зусім не схільная да істэрыкі. Але яна разумее — зрабіць штосьці ў адзіночку яна не ў сілах, неабходна вырашыць, каму можна даверыцца. І вось гэта і аказваецца самым складаным… == У ролях == * [[Одры Хепбёрн]] — Рэджына Лэмперт * [[Кэры Грант]] — Пітэр Джошуа, ён жа Аляксандр Дайл, ён жа Адам Кэнфілд, ён жа Браян Крукшэнк * [[Уолтэр Матау]] — Гамільтан Барталам’ю, ён жа Карсан Дайл * [[Джэймс Коберн (акцёр)|Джэймс Коберн]] — Тэкс Пэнтолаў * [[Джордж Кенэдзі]] — Герман Скобі * Нед Глас — Леапольд Гідэон * Жак Марэн — інспектар Эдуар Гранп’ер * Дамінік Міно — Сільві Годзе * Томас Чэлімскі — Жан-Луі Гадэ {{зноскі}} t7amw3skv4t6pg1jhh7tfunf0b6xhob 5121033 5121023 2026-04-05T05:50:16Z StarDeg 16311 5121033 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Шарада»''' ({{lang-en|Charade}}; ЗША, 1963) — рамантычны дэтэктыў кінарэжысёра [[Стэнлі Донен]]а. Галоўныя ролі выканалі [[Одры Хепбёрн]] і [[Кэры Грант]] (адно з апошніх з’яўленняў 59-гадовага акцёра на экране). Намінацыя на прэмію «[[Оскар]]» за лепшую песню (Charade). У 2002 годзе быў пастаўлены рэмэйк «Праўда пра Чарлі». == Сюжэт == Маладая жанчына Рэджына Лэмперт (Одры Хепбёрн) не вельмі шчаслівая ў шлюбе і нават задумваецца пра развод. Вярнуўшыся з гарналыжнага курорта ў [[Парыж]], дзе яна працуе перакладчыцай-сінхраністкай у [[ЮНЕСКА]], Рэджына даведаецца, што яе муж Роберт забіты (скінуты з цягніка), але перад гэтым ён прадаў усю іх маёмасць на агульную суму каля 250 тысяч долараў. Грошы ні пры ім, ні ў цягніку не знайшлі. Парыжская паліцыя наогул схільная лічыць маладую ўдаву асноўнай падазронай. Нейкі амерыканец, які запрасіў місіс Лэмперт у амбасаду ЗША і які прадставіўся містэрам Барталам’ю (Уолтар Матаў), уводзіць Рэджыну ў курс гэтай цёмнай справы. Высвятляецца, яе былы муж падчас вайны служыў у разведцы і разам з чатырма саслужыўцамі прысвоіў чвэрць мільёна долараў, прызначаных для падтрымкі французскага Супраціву. Але будучы муж Рэджыны ўтаіў гэтыя грошы ад сваіх саўдзельнікаў, і зараз яго былыя калегі спрабуюць знайсці і вярнуць іх. І яны ўпэўненыя, што ўдава ведае, дзе яны, і рана ці позна навядзе іх на здабычу. Рэджына падвяргаецца сур’ёзнай і цалкам рэальнай небяспецы, таму дапамога і падтрымка іншага амерыканца — Пітэра Джошуа (Кэры Грант), з якім яна пазнаёмілася на адпачынку і запрасіла працягнуць знаёмства ў Парыжы, — даводзіцца вельмі дарэчы. Неўзабаве з’яўляюцца самі саўдзельнікі мужа, аднак справа яшчэ больш заблытваецца, калі яны адзін за адным пачынаюць гінуць. Рэджына — моцная духам і рашучая жанчына, зусім не схільная да істэрыкі. Але яна разумее — зрабіць штосьці ў адзіночку яна не ў сілах, неабходна вырашыць, каму можна даверыцца. І вось гэта і аказваецца самым складаным… == У ролях == * [[Одры Хепбёрн]] — Рэджына Лэмперт * [[Кэры Грант]] — Пітэр Джошуа, ён жа Аляксандр Дайл, ён жа Адам Кэнфілд, ён жа Браян Крукшэнк * [[Уолтэр Матау]] — Гамільтан Барталам’ю, ён жа Карсан Дайл * [[Джэймс Коберн (акцёр)|Джэймс Коберн]] — Тэкс Пэнтолаў * [[Джордж Кенэдзі]] — Герман Скобі * Нед Глас — Леапольд Гідэон * Жак Марэн — інспектар Эдуар Гранп’ер * Дамінік Міно — Сільві Годзе * Томас Чэлімскі — Жан-Луі Гадэ {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} 0qewmh7zv01dv6mg4xl0pz0czp5vi6u 5121060 5121033 2026-04-05T07:35:28Z DzBar 156353 + 6 катэгорый з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121060 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Шарада»''' ({{lang-en|Charade}}; ЗША, 1963) — рамантычны дэтэктыў кінарэжысёра [[Стэнлі Донен]]а. Галоўныя ролі выканалі [[Одры Хепбёрн]] і [[Кэры Грант]] (адно з апошніх з’яўленняў 59-гадовага акцёра на экране). Намінацыя на прэмію «[[Оскар]]» за лепшую песню (Charade). У 2002 годзе быў пастаўлены рэмэйк «Праўда пра Чарлі». == Сюжэт == Маладая жанчына Рэджына Лэмперт (Одры Хепбёрн) не вельмі шчаслівая ў шлюбе і нават задумваецца пра развод. Вярнуўшыся з гарналыжнага курорта ў [[Парыж]], дзе яна працуе перакладчыцай-сінхраністкай у [[ЮНЕСКА]], Рэджына даведаецца, што яе муж Роберт забіты (скінуты з цягніка), але перад гэтым ён прадаў усю іх маёмасць на агульную суму каля 250 тысяч долараў. Грошы ні пры ім, ні ў цягніку не знайшлі. Парыжская паліцыя наогул схільная лічыць маладую ўдаву асноўнай падазронай. Нейкі амерыканец, які запрасіў місіс Лэмперт у амбасаду ЗША і які прадставіўся містэрам Барталам’ю (Уолтар Матаў), уводзіць Рэджыну ў курс гэтай цёмнай справы. Высвятляецца, яе былы муж падчас вайны служыў у разведцы і разам з чатырма саслужыўцамі прысвоіў чвэрць мільёна долараў, прызначаных для падтрымкі французскага Супраціву. Але будучы муж Рэджыны ўтаіў гэтыя грошы ад сваіх саўдзельнікаў, і зараз яго былыя калегі спрабуюць знайсці і вярнуць іх. І яны ўпэўненыя, што ўдава ведае, дзе яны, і рана ці позна навядзе іх на здабычу. Рэджына падвяргаецца сур’ёзнай і цалкам рэальнай небяспецы, таму дапамога і падтрымка іншага амерыканца — Пітэра Джошуа (Кэры Грант), з якім яна пазнаёмілася на адпачынку і запрасіла працягнуць знаёмства ў Парыжы, — даводзіцца вельмі дарэчы. Неўзабаве з’яўляюцца самі саўдзельнікі мужа, аднак справа яшчэ больш заблытваецца, калі яны адзін за адным пачынаюць гінуць. Рэджына — моцная духам і рашучая жанчына, зусім не схільная да істэрыкі. Але яна разумее — зрабіць штосьці ў адзіночку яна не ў сілах, неабходна вырашыць, каму можна даверыцца. І вось гэта і аказваецца самым складаным… == У ролях == * [[Одры Хепбёрн]] — Рэджына Лэмперт * [[Кэры Грант]] — Пітэр Джошуа, ён жа Аляксандр Дайл, ён жа Адам Кэнфілд, ён жа Браян Крукшэнк * [[Уолтэр Матау]] — Гамільтан Барталам’ю, ён жа Карсан Дайл * [[Джэймс Коберн (акцёр)|Джэймс Коберн]] — Тэкс Пэнтолаў * [[Джордж Кенэдзі]] — Герман Скобі * Нед Глас — Леапольд Гідэон * Жак Марэн — інспектар Эдуар Гранп’ер * Дамінік Міно — Сільві Годзе * Томас Чэлімскі — Жан-Луі Гадэ {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 1963 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі 1963 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы-меладрамы ЗША]] [[Катэгорыя:Дэтэктыўныя фільмы ЗША]] gbbqjhwtvbqyclem8tjqg1t6iks11b4 Ethnologue 0 773495 5121070 5038148 2026-04-05T07:51:38Z DzBar 156353 арфаграфія 5121070 wikitext text/x-wiki {{Сайт|logo=Ethnologue.com logo.svg|language=Англійская|caption=Screen of Ethnologue.com|URL=www.ethnologue.com|commercial=Yes|рэгістрацыя=Патрэбна для таго, каб мець доступ да функцыяналу сайта з 2019 года|тып=База данных аб мовах|дата пачатку працы=1997|уладальнік=[[SIL International]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]|размяшчэнне=[[Далас]]|адкрыты=1951}} '''''Ethnologue: Languages of the World''''' — штогадовае даведачнае выданне ў друкаваным і анлайн фарматах, якое змяшчае статыстыку і іншую інфармацыю аб [[Жывая мова|жывых мовах]] свету. Гэта самы поўны ў свеце каталог моў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://search.worldcat.org/title/1125944248|title=Handbook of the changing world language map. Volume 1 {{!}} WorldCat.org|website=search.worldcat.org|access-date=2024-09-16}}</ref>. Упершыню ён быў выдадзены ў 1951 годзе. Цяпер часопіс выдае SIL International, амерыканская [[Евангельскія хрысціяне|евангельская]] хрысціянская некамерцыйная арганізацыя. == Агляд і змест == ''Ethnologue'' заснаваны SIL International (раней вядомы як Летні інстытут лінгвістыкі), хрысціянскай [[Мовазнаўства|лінгвістычнай]] арганізацыяй з міжнародным офісам у [[Далас|Даласе]], Тэхас. Арганізацыя вывучае шматлікія мовы меншасцяў, каб садзейнічаць іх развіццю і працаваць з носьбітамі для перакладу частак Бібліі<ref name="NYT">{{Cite news|newspaper=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2005/07/19/science/19lang.html |url-access=subscription |title=How Linguists and Missionaries Share a Bible of 6,912 Languages|first=Michael|last=Erard|date=July 19, 2005 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140907024300/https://www.nytimes.com/2005/07/19/science/19lang.html |archive-date= Sep 7, 2014 }}</ref>. Нягледзячы на хрысціянскую арыентацыю выдаўца, ''Ethnologue'' не мае ідэалагічнай і тэалагічнай заангажаванасці<ref name="Collin2010">{{Cite journal |last=Collin |first=Richard Oliver |year=2010 |title=Ethnologue |url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/17449057.2010.502305 |journal=Ethnopolitics |language=en |volume=9 |issue=3–4 |pages=425–432 |doi=10.1080/17449057.2010.502305 |s2cid=217507727 |issn=1744-9057}}</ref>. Часопіс прадстаўляе альтэрнатыўныя назвы і аўтанімы, колькасць носьбітаў L1 і L2, прэстыж мовы, вобласці выкарыстання, [[Граматнасць|узровень пісьменнасці]], месцазнаходжанне, дыялекты, [[Класіфікацыя моў|класіфікацыю мовы]], моўную прыналежнасць, [[Тыпалогія моў|тыпалогію]], моўныя карты, карты краін, публікацыю і выкарыстанне ў СМІ, даступнасць [[Біблія|Бібліі]] на кожнай апісанай мове і дыялекце, [[Канфесія|рэлігійную прыналежнасць]] носьбітаў, беглае апісанне намаганняў па адраджэнні, зразумеласць і лексічнае падабенства з іншымі дыялектамі і мовамі, напісанне сцэнарыяў, ацэнка жыццяздольнасці мовы з выкарыстаннем пашыранай градуяванай шкалы разбурэння паміж пакаленнямі (EGIDS), а таксама бібліяграфічныя рэсурсы<ref>{{cite journal |last1=Lewis|first1=M. Paul|first2=Gary F.|last2=Simons|year=2010|title=Assessing Endangerment: Expanding Fishman's GIDS |journal=Romanian Review of Linguistics|volume=55|issue=2|pages=103–120 |url = https://www.lingv.ro/RRL%202%202010%20art01Lewis.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405043558/https://lingv.ro/RRL%202%202010%20art01Lewis.pdf |archive-date= Apr 5, 2024 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bickford|first1=J. Albert|last2=Lewis|first2=M. Paul|first3=Gary F. |last3=Simons|year=2015|title=Rating the vitality of sign languages|journal=Journal of Multilingual and Multicultural Development|volume=36|issue=5|pages=513–527|doi=10.1080/01434632.2014.966827 |s2cid=55788703|hdl=10125/26131|hdl-access=free}}</ref><ref name="pricing">{{Cite web|lang=en|url=https://www.ethnologue.com/pricing|title=Pricing|website=Ethnologue|date=2019-07-22|access-date=2022-11-23}}</ref>. Паўната інфармацыі адрозніваецца ў залежнасці ад мовы<ref name="Campbell&Grondona">{{Cite journal|title = Ethnologue: Languages of the world (review) |journal = Language |date = January 1, 2008 |issn = 1535-0665 |pages = 636–641 |volume = 84 |issue = 3 |doi = 10.1353/lan.0.0054 |first1 = Lyle |last1 = Campbell |first2 = Verónica|last2 = Grondona |s2cid = 143663395 }}</ref><ref name="Chelliah2021">{{Citation |last=Chelliah |first=Shobhana L. |title=Supporting Linguistic Vitality |date=2021 |url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-66190-8_5 |work=Why Language Documentation Matters |series=SpringerBriefs in Linguistics |pages=51–67 |editor-last=Chelliah |editor-first=Shobhana L. |publisher=Springer |language=en |doi=10.1007/978-3-030-66190-8_5 |isbn=978-3-030-66190-8 |s2cid=234332845 |access-date=2022-11-23}}</ref>. Напрыклад, па стане на 2008 год інфармацыя аб парадку слоў прысутнічала ў 15% запісаў, а рэлігійная прыналежнасць згадвалася ў 38% моў<ref name="Campbell&Grondona" />. Па словах Лайла Кэмпбэла, моўныя карты ''Ethnologue'' вельмі каштоўныя, і большасць карт высокай якасці і зручныя для карыстання<ref name="Campbell&Grondona" />. ''Ethnologue'' збірае інфармацыю ад тысяч палявых лінгвістаў SIL<ref name="ScienceOrg2020">{{Cite web|lang=en|url=https://www.science.org/content/article/world-s-largest-linguistics-database-getting-too-expensive-some-researchers|title=World's largest linguistics database is getting too expensive for some researchers|website=www.science.org|access-date=2022-11-22}}</ref>, апытанняў, праведзеных лінгвістамі і спецыялістамі па ліквідацыі пісьменнасці, назіранняў за [[Пераклады Бібліі|перакладчыкамі Бібліі]] і дакладаў, атрыманых ад краўдсорсінгаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.sil.org/careers|title=Careers|website=SIL International|date=2022-03-23|access-date=2022-11-25}}</ref>. Палявыя лінгвісты SIL выкарыстоўваюць анлайн-сістэму сумеснага даследавання, каб праглядаць бягучыя даныя, абнаўляць іх або патрабаваць іх выдалення<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ethnologue.com/ethnoblog/m-paul-lewis/what-i-did-my-summer-vacation|title=What I did on my summer vacation...|author=Lewis|first=Paul|website=Ethnologue|date=2015-09-01|access-date=2022-11-23}}</ref>. SIL мае каманду рэдактараў па геаграфічных рэгіёнах, якія рыхтуюць справаздачы для галоўнага рэдактара ''Ethnologue''. Гэтыя справаздачы аб’ядноўваюць меркаванні экспертаў у галіне SIL і водгукі іншых лінгвістаў<ref name="Hammarström2005">{{citation|first=Harald|last=Hammarström|year=2005|title=Review of the Ethnologue, 15th edn, in: R.J. Gordon (Ed.), SIL International, Dallas|publisher=LINGUIST LIST|issue=16.2637|url=http://www.ling.ed.ac.uk/linguist/issues/16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615000000/http://www.ling.ed.ac.uk/linguist/issues/16|archive-date=June 15, 2011|access-date=November 23, 2022|url-status=live}}</ref>. Рэдактарам даводзіцца знаходзіць кампрамісы, калі меркаванні разыходзяцца. Большасць лінгвістаў SIL прайшлі тры-чатыры семестра лінгвістычных курсаў, і палова з іх мае ступень магістра. Іх навучаюць 300 дактароў<ref>{{Cite journal |last=Olson |first=Kenneth S. |date=2009 |title=SIL International: An Emic View |url=https://www.jstor.org/stable/40492900 |journal=Language |volume=85 |issue=3 |pages=646–658 |doi=10.1353/lan.0.0156 |jstor=40492900 |s2cid=144082312 |issn=0097-8507}}</ref>. Вызначэнне таго, якія характарыстыкі вызначаюць асобную мову, залежыць ад [[Сацыялінгвістыка|сацыялінгвістычнай]] ацэнкі розных навукоўцаў; як гаворыцца ў прадмове да ''Ethnologue'', «не ўсе навукоўцы падзяляюць адзін і той жа набор крытэрыяў таго, што ўяўляе сабой «мову» і якія асаблівасці вызначаюць «[[дыялект]]». Крытэрыямі, якімі карыстаецца ''Ethnologue,'' з’яўляюцца ўзаемная зразумеласць і наяўнасць або адсутнасць агульнай літаратурнай або этнамоўнай ідэнтычнасці<ref name="Campbell&Grondona" /><ref>{{Cite web|url=http://www.sil.org/iso639-3/scope.asp|title=Scope of denotation for language identifiers|publisher=SIL International|access-date=2013-06-23}}</ref>. Колькасць ідэнтыфікаваных моў няўхільна расце з 5445 у 10-м выданні (у 1984 г.) да 6909 у 16-м (у 2009 г.), часткова з-за таго, што ўрады прызначылі мовы ўзаемазразумелымі разнавіднасцямі, а часткова з-за стварэння новай Бібліі SIL камандай перакладаў. Матэрыялы часопіса паслужылі асновай для стварэння новага міжнароднага стандарту ISO 639-3. З 2007 года ''Ethnologue'' абапіраецца толькі на гэты стандарт, якім кіруе SIL International<ref name="iso sil">{{Cite web|url=http://www.iso.org/iso/home/standards_development/list_of_iso_technical_committees/maintenance_agencies.htm|title=Maintenance agencies and registration authorities|publisher=ISO}}</ref>, каб вызначыць, што пазначана як мова<ref name="Campbell&Grondona" />. У дадатак да выбару асноўнай назвы для мовы, ''Ethnologue'' дае спісы іншых назваў для мовы і любых дыялектаў, якія выкарыстоўваюцца яе носьбітамі, урадам, замежнікамі і суседзямі. Таксама ўключаны любыя назвы, якія часта згадваліся гістарычна, незалежна ад таго, ці лічыцца яны афіцыйнымі, паліткарэктнымі або абразлівымі; гэта дазваляе правесці больш поўнае гістарычнае даследаванне. Гэтыя спісы назваў не абавязкова з’яўляюцца поўнымі. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Часопісы паводле алфавіта]] szolfmwfscq5d34xddoi72c98j3mhuv 5121073 5121070 2026-04-05T07:56:40Z DzBar 156353 5121073 wikitext text/x-wiki {{Сайт|logo=Ethnologue.com logo.svg|language=Англійская|caption=Screen of Ethnologue.com|URL=www.ethnologue.com|commercial=Yes|рэгістрацыя=Патрэбна для таго, каб мець доступ да функцыяналу сайта з 2019 года|тып=База данных аб мовах|уладальнік=[[SIL International]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]|размяшчэнне=[[Далас]]|адкрыты=* 1951 (арганізацыя) * 1997 (сайт)}} '''''Ethnologue: Languages of the World''''' — штогадовае даведачнае выданне ў друкаваным і анлайн фарматах, якое змяшчае статыстыку і іншую інфармацыю аб [[Жывая мова|жывых мовах]] свету. Гэта самы поўны ў свеце каталог моў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://search.worldcat.org/title/1125944248|title=Handbook of the changing world language map. Volume 1 {{!}} WorldCat.org|website=search.worldcat.org|access-date=2024-09-16}}</ref>. Упершыню ён быў выдадзены ў 1951 годзе. Цяпер часопісам выдае SIL International, амерыканская [[Евангельскія хрысціяне|евангельская]] хрысціянская некамерцыйная арганізацыя. == Агляд і змест == ''Ethnologue'' заснаваны SIL International (раней вядомы як Летні інстытут лінгвістыкі), хрысціянскай [[Мовазнаўства|лінгвістычнай]] арганізацыяй з міжнародным офісам у [[Далас|Даласе]], Тэхас. Арганізацыя вывучае шматлікія мовы меншасцяў, каб садзейнічаць іх развіццю і працаваць з носьбітамі для перакладу частак Бібліі<ref name="NYT">{{Cite news|newspaper=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2005/07/19/science/19lang.html |url-access=subscription |title=How Linguists and Missionaries Share a Bible of 6,912 Languages|first=Michael|last=Erard|date=July 19, 2005 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140907024300/https://www.nytimes.com/2005/07/19/science/19lang.html |archive-date= Sep 7, 2014 }}</ref>. Нягледзячы на хрысціянскую арыентацыю выдаўца, ''Ethnologue'' не мае ідэалагічнай і тэалагічнай заангажаванасці<ref name="Collin2010">{{Cite journal |last=Collin |first=Richard Oliver |year=2010 |title=Ethnologue |url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/17449057.2010.502305 |journal=Ethnopolitics |language=en |volume=9 |issue=3–4 |pages=425–432 |doi=10.1080/17449057.2010.502305 |s2cid=217507727 |issn=1744-9057}}</ref>. Часопіс прадстаўляе альтэрнатыўныя назвы і аўтанімы, колькасць носьбітаў L1 і L2, прэстыж мовы, вобласці выкарыстання, [[Граматнасць|узровень пісьменнасці]], месцазнаходжанне, дыялекты, [[Класіфікацыя моў|класіфікацыю мовы]], моўную прыналежнасць, [[Тыпалогія моў|тыпалогію]], моўныя карты, карты краін, публікацыю і выкарыстанне ў СМІ, даступнасць [[Біблія|Бібліі]] на кожнай апісанай мове і дыялекце, [[Канфесія|рэлігійную прыналежнасць]] носьбітаў, беглае апісанне намаганняў па адраджэнні, зразумеласць і лексічнае падабенства з іншымі дыялектамі і мовамі, напісанне сцэнарыяў, ацэнка жыццяздольнасці мовы з выкарыстаннем пашыранай градуяванай шкалы разбурэння паміж пакаленнямі (EGIDS), а таксама бібліяграфічныя рэсурсы<ref>{{cite journal |last1=Lewis|first1=M. Paul|first2=Gary F.|last2=Simons|year=2010|title=Assessing Endangerment: Expanding Fishman's GIDS |journal=Romanian Review of Linguistics|volume=55|issue=2|pages=103–120 |url = https://www.lingv.ro/RRL%202%202010%20art01Lewis.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405043558/https://lingv.ro/RRL%202%202010%20art01Lewis.pdf |archive-date= Apr 5, 2024 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bickford|first1=J. Albert|last2=Lewis|first2=M. Paul|first3=Gary F. |last3=Simons|year=2015|title=Rating the vitality of sign languages|journal=Journal of Multilingual and Multicultural Development|volume=36|issue=5|pages=513–527|doi=10.1080/01434632.2014.966827 |s2cid=55788703|hdl=10125/26131|hdl-access=free}}</ref><ref name="pricing">{{Cite web|lang=en|url=https://www.ethnologue.com/pricing|title=Pricing|website=Ethnologue|date=2019-07-22|access-date=2022-11-23}}</ref>. Паўната інфармацыі адрозніваецца ў залежнасці ад мовы<ref name="Campbell&Grondona">{{Cite journal|title = Ethnologue: Languages of the world (review) |journal = Language |date = January 1, 2008 |issn = 1535-0665 |pages = 636–641 |volume = 84 |issue = 3 |doi = 10.1353/lan.0.0054 |first1 = Lyle |last1 = Campbell |first2 = Verónica|last2 = Grondona |s2cid = 143663395 }}</ref><ref name="Chelliah2021">{{Citation |last=Chelliah |first=Shobhana L. |title=Supporting Linguistic Vitality |date=2021 |url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-66190-8_5 |work=Why Language Documentation Matters |series=SpringerBriefs in Linguistics |pages=51–67 |editor-last=Chelliah |editor-first=Shobhana L. |publisher=Springer |language=en |doi=10.1007/978-3-030-66190-8_5 |isbn=978-3-030-66190-8 |s2cid=234332845 |access-date=2022-11-23}}</ref>. Напрыклад, па стане на 2008 год інфармацыя аб парадку слоў прысутнічала ў 15% запісаў, а рэлігійная прыналежнасць згадвалася ў 38% моў<ref name="Campbell&Grondona" />. Па словах Лайла Кэмпбэла, моўныя карты ''Ethnologue'' вельмі каштоўныя, і большасць карт высокай якасці і зручныя для карыстання<ref name="Campbell&Grondona" />. ''Ethnologue'' збірае інфармацыю ад тысяч палявых лінгвістаў SIL<ref name="ScienceOrg2020">{{Cite web|lang=en|url=https://www.science.org/content/article/world-s-largest-linguistics-database-getting-too-expensive-some-researchers|title=World's largest linguistics database is getting too expensive for some researchers|website=www.science.org|access-date=2022-11-22}}</ref>, апытанняў, праведзеных лінгвістамі і спецыялістамі па ліквідацыі пісьменнасці, назіранняў за [[Пераклады Бібліі|перакладчыкамі Бібліі]] і дакладаў, атрыманых ад краўдсорсінгаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.sil.org/careers|title=Careers|website=SIL International|date=2022-03-23|access-date=2022-11-25}}</ref>. Палявыя лінгвісты SIL выкарыстоўваюць анлайн-сістэму сумеснага даследавання, каб праглядаць бягучыя даныя, абнаўляць іх або патрабаваць іх выдалення<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ethnologue.com/ethnoblog/m-paul-lewis/what-i-did-my-summer-vacation|title=What I did on my summer vacation...|author=Lewis|first=Paul|website=Ethnologue|date=2015-09-01|access-date=2022-11-23}}</ref>. SIL мае каманду рэдактараў па геаграфічных рэгіёнах, якія рыхтуюць справаздачы для галоўнага рэдактара ''Ethnologue''. Гэтыя справаздачы аб’ядноўваюць меркаванні экспертаў у галіне SIL і водгукі іншых лінгвістаў<ref name="Hammarström2005">{{citation|first=Harald|last=Hammarström|year=2005|title=Review of the Ethnologue, 15th edn, in: R.J. Gordon (Ed.), SIL International, Dallas|publisher=LINGUIST LIST|issue=16.2637|url=http://www.ling.ed.ac.uk/linguist/issues/16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615000000/http://www.ling.ed.ac.uk/linguist/issues/16|archive-date=June 15, 2011|access-date=November 23, 2022|url-status=live}}</ref>. Рэдактарам даводзіцца знаходзіць кампрамісы, калі меркаванні разыходзяцца. Большасць лінгвістаў SIL прайшлі тры-чатыры семестра лінгвістычных курсаў, і палова з іх мае ступень магістра. Іх навучаюць 300 дактароў<ref>{{Cite journal |last=Olson |first=Kenneth S. |date=2009 |title=SIL International: An Emic View |url=https://www.jstor.org/stable/40492900 |journal=Language |volume=85 |issue=3 |pages=646–658 |doi=10.1353/lan.0.0156 |jstor=40492900 |s2cid=144082312 |issn=0097-8507}}</ref>. Вызначэнне таго, якія характарыстыкі вызначаюць асобную мову, залежыць ад [[Сацыялінгвістыка|сацыялінгвістычнай]] ацэнкі розных навукоўцаў; як гаворыцца ў прадмове да ''Ethnologue'', «не ўсе навукоўцы падзяляюць адзін і той жа набор крытэрыяў таго, што ўяўляе сабой «мову» і якія асаблівасці вызначаюць «[[дыялект]]». Крытэрыямі, якімі карыстаецца ''Ethnologue,'' з’яўляюцца ўзаемная зразумеласць і наяўнасць або адсутнасць агульнай літаратурнай або этнамоўнай ідэнтычнасці<ref name="Campbell&Grondona" /><ref>{{Cite web|url=http://www.sil.org/iso639-3/scope.asp|title=Scope of denotation for language identifiers|publisher=SIL International|access-date=2013-06-23}}</ref>. Колькасць ідэнтыфікаваных моў няўхільна расце з 5445 у 10-м выданні (у 1984 г.) да 6909 у 16-м (у 2009 г.), часткова з-за таго, што ўрады прызначылі мовы ўзаемазразумелымі разнавіднасцямі, а часткова з-за стварэння новай Бібліі SIL камандай перакладаў. Матэрыялы часопіса паслужылі асновай для стварэння новага міжнароднага стандарту ISO 639-3. З 2007 года ''Ethnologue'' абапіраецца толькі на гэты стандарт, якім кіруе SIL International<ref name="iso sil">{{Cite web|url=http://www.iso.org/iso/home/standards_development/list_of_iso_technical_committees/maintenance_agencies.htm|title=Maintenance agencies and registration authorities|publisher=ISO}}</ref>, каб вызначыць, што пазначана як мова<ref name="Campbell&Grondona" />. У дадатак да выбару асноўнай назвы для мовы, ''Ethnologue'' дае спісы іншых назваў для мовы і любых дыялектаў, якія выкарыстоўваюцца яе носьбітамі, урадам, замежнікамі і суседзямі. Таксама ўключаны любыя назвы, якія часта згадваліся гістарычна, незалежна ад таго, ці лічыцца яны афіцыйнымі, паліткарэктнымі або абразлівымі; гэта дазваляе правесці больш поўнае гістарычнае даследаванне. Гэтыя спісы назваў не абавязкова з’яўляюцца поўнымі. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Часопісы паводле алфавіта]] oyqdyrgiojse9jx6g7pmlrpnib6b44k Ѕ 0 774321 5120913 4850895 2026-04-04T20:21:55Z Plaga med 116903 5120913 wikitext text/x-wiki {{Кірыліца|Выява=Cyrillic letter Dze.svg}} '''Ѕ''', '''ѕ''' — літара [[кірыліца|кірыліцы]]. У сучасным ужыванні гэта 10-я літара [[македонскі алфавіт|македонскага алфавіта]]. У македонскіх навучальных матэрыялах яе вымаўленне тлумачыцца праз англійскае ''beds''.<ref name="mk-pron">{{cite web |url=https://macedonianlanguage.org/Portals/0/PDF/Letters%20and%20pronunciation.pdf |title=The Macedonian Alphabet and Pronunciation |publisher=Macedonian Language E-Learning Center |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref><ref name="koneski-azbuka">{{cite web |url=https://koneski.manu.edu.mk/wp-content/uploads/2025/03/11-tom-KONESKI.pdf |title=Граматика на македонскиот литературен јазик |publisher=Македонска академија на науките и уметностите |access-date=2026-04-04 |lang=mk }}</ref> == Гісторыя == Сучасная літара '''Ѕ''' паходзіць ад старой кірылічнай літары ''дзело'' / ''зело'' ('''ꙃ''')<ref name="unicode-names">{{cite web |url=https://unicode.org/charts/nameslist/n_0400.html |title=Cyrillic |publisher=Unicode Consortium |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref>. Адпаведнай глагалічнай літарай была '''[[Ⰷ]]'''.<ref name="glagolitic-unicode">{{cite web |url=https://www.unicode.org/charts/nameslist/n_2C00.html |title=Glagolitic |publisher=Unicode Consortium |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref> У матэрыялах Unicode па гістарычнай кірыліцы адзначаецца, што '''дзело''' было першапачатковай формай, а пазней функцыю старой літары ўзяла на сябе форма '''Ѕ''', якая першапачаткова была кірылічнай [[Стыгма (літара)|стыгмай]]<ref name="cleminson">{{cite web |url=https://www.unicode.org/L2/L2006/06359-cleminson-cyrillic.pdf |title=Proposal to encode additional Cyrillic characters in the UCS |publisher=Unicode Consortium |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref>. == У стараславянскай і царкоўнаславянскай традыцыі == У стараславянскай і царкоўнаславянскай пісьмовай традыцыі літара '''Ѕ''' абазначала асобны гук, які пазней у большасці славянскіх моў зліўся з '''з'''. У пазнейшай царкоўнаславянскай практыцы літара захавалася пераважна ў абмежаваным коле слоў, такіх як ''ѕвѣзда'', ''ѕвѣрь'', ''ѕѣлїе'', ''ѕло'', ''ѕмій'', ''ѕѣлѡ'', а таксама ў вытворных ад іх.<ref name="smirnova">{{cite web |url=https://azbyka.ru/cerkovnoslavyanskij-yazyk-v-tablicax |title=Церковнославянский язык в таблицах |publisher=Азбука веры |access-date=2026-04-04 |lang=ru }}</ref> == Лічбавае значэнне == У кірылічнай лічбавай сістэме '''Ѕ''' мела лікавае значэнне '''6'''.<ref name="kochkin">{{cite web |url=https://azbyka.ru/otechnik/Spravochniki/prakticheskij-uchebnik-russkoj-grammatiki-sblizhennoj-s-tserkovnoslavjanskoj-s-prilozheniem-obraztsov-grammaticheskogo-razbora/ |title=Практический учебник русской грамматики, сближенной с церковнославянской |publisher=Азбука веры |access-date=2026-04-04 |lang=ru }}</ref> У глаголіцы адпаведная літара мела лікавае значэнне '''8'''.<ref name="glagolitic-numeric">{{cite web |url=https://www.unicode.org/L2/L1999/99012-n1931.pdf |title=Proposal to encode Glagolitic in the UCS |publisher=Unicode Consortium |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref> == Кадаванне == Ва [[Унікод]]зе вялікая літара '''Ѕ''' мае код '''U+0405''' і назву ''CYRILLIC CAPITAL LETTER DZE'', а малая '''ѕ''' — код '''U+0455''' і назву ''CYRILLIC SMALL LETTER DZE''.<ref name="unicode-chart">{{cite web |url=https://unicode.org/charts/PDF/U0400.pdf |title=Cyrillic |publisher=Unicode Consortium |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Літары кірыліцы]] [[Катэгорыя:Македонскі алфавіт]] 25242xw163zbe5wd8dfglwcwnk6uafe 5120927 5120913 2026-04-04T21:36:35Z Plaga med 116903 /* Гісторыя */ 5120927 wikitext text/x-wiki {{Кірыліца|Выява=Cyrillic letter Dze.svg}} '''Ѕ''', '''ѕ''' — літара [[кірыліца|кірыліцы]]. У сучасным ужыванні гэта 10-я літара [[македонскі алфавіт|македонскага алфавіта]]. У македонскіх навучальных матэрыялах яе вымаўленне тлумачыцца праз англійскае ''beds''.<ref name="mk-pron">{{cite web |url=https://macedonianlanguage.org/Portals/0/PDF/Letters%20and%20pronunciation.pdf |title=The Macedonian Alphabet and Pronunciation |publisher=Macedonian Language E-Learning Center |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref><ref name="koneski-azbuka">{{cite web |url=https://koneski.manu.edu.mk/wp-content/uploads/2025/03/11-tom-KONESKI.pdf |title=Граматика на македонскиот литературен јазик |publisher=Македонска академија на науките и уметностите |access-date=2026-04-04 |lang=mk }}</ref> == Гісторыя == Старая назва гэтай літары — '''зяло''' (таксама вядомая ў крыніцах як ''дзело''; у пазнейшай царкоўнаславянскай традыцыі таксама ''зело''). У стараславянскай мове яна абазначала гук, які адрозніваўся ад гука, што перадаваўся літарай '''з'''; у граматыках гэта супрацьпастаўленне звычайна тлумачыцца на прыкладзе '''ѕѣло''' = [dz], '''зємлꙗ''' = [z].<ref name="izotov">{{cite web |url=https://www.philol.msu.ru/~slavphil/books/izotov_starosl.pdf |title=Старославянский и церковнославянский языки в истории, культуре и современности |publisher=Филологический факультет МГУ |access-date=2026-04-04 |lang=ru }}</ref> У ранняй кірылічнай традыцыі гэтая літара магла пісацца ў старой форме {{Dark mode invert|[[File:Early Cyrillic letter Dzelo.png|40px|Зяло]]}}. Таксама сустракаецца форма '''ꙃ'''.<ref name="cleminson">{{cite web |url=https://www.unicode.org/L2/L2006/06042-cleminson-cyrillic.pdf |title=Proposal for additional Cyrillic characters |publisher=Unicode Consortium |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref><ref name="typography">{{cite web |url=https://www.academia.edu/7488355/Church_Slavonic_Typography_in_Unicode |title=Church Slavonic Typography in Unicode |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref> Побач з гэтым старым абрысам у рукапісах ужывалася і форма '''Ѕ''', якая гістарычна звязваецца з [[Стыгма (літара)|стыгмай]]. Даследчыкі адзначаюць, што абедзве формы маглі суіснаваць: старая форма зяло ('''ꙃ''') — як літара ў тэксце, а стыгма ('''Ѕ''') — у тым ліку як лічбавы знак. Менавіта таму ў частцы помнікаў '''Ѕ''' выступае пераважна як абазначэнне ліку, тады як у звычайным тэксце яшчэ захоўваецца старая форма '''ꙃ'''.<ref name="simonov">{{cite web |url=https://ruslang.ru/doc/lingistoch/1964/02-simonov.pdf |title=Из истории системы буквенных цифр в кириллице |publisher=Институт русского языка АН СССР |access-date=2026-04-04 |lang=ru }}</ref><ref name="cleminson" /> == У стараславянскай і царкоўнаславянскай традыцыі == У стараславянскай і царкоўнаславянскай пісьмовай традыцыі літара '''Ѕ''' абазначала асобны гук, які пазней у большасці славянскіх моў зліўся з '''з'''. У пазнейшай царкоўнаславянскай практыцы літара захавалася пераважна ў абмежаваным коле слоў, такіх як ''ѕвѣзда'', ''ѕвѣрь'', ''ѕѣлїе'', ''ѕло'', ''ѕмій'', ''ѕѣлѡ'', а таксама ў вытворных ад іх.<ref name="smirnova">{{cite web |url=https://azbyka.ru/cerkovnoslavyanskij-yazyk-v-tablicax |title=Церковнославянский язык в таблицах |publisher=Азбука веры |access-date=2026-04-04 |lang=ru }}</ref> == Лічбавае значэнне == У кірылічнай лічбавай сістэме '''Ѕ''' мела лікавае значэнне '''6'''.<ref name="kochkin">{{cite web |url=https://azbyka.ru/otechnik/Spravochniki/prakticheskij-uchebnik-russkoj-grammatiki-sblizhennoj-s-tserkovnoslavjanskoj-s-prilozheniem-obraztsov-grammaticheskogo-razbora/ |title=Практический учебник русской грамматики, сближенной с церковнославянской |publisher=Азбука веры |access-date=2026-04-04 |lang=ru }}</ref> У глаголіцы адпаведная літара мела лікавае значэнне '''8'''.<ref name="glagolitic-numeric">{{cite web |url=https://www.unicode.org/L2/L1999/99012-n1931.pdf |title=Proposal to encode Glagolitic in the UCS |publisher=Unicode Consortium |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref> == Кадаванне == Ва [[Унікод]]зе вялікая літара '''Ѕ''' мае код '''U+0405''' і назву ''CYRILLIC CAPITAL LETTER DZE'', а малая '''ѕ''' — код '''U+0455''' і назву ''CYRILLIC SMALL LETTER DZE''.<ref name="unicode-chart">{{cite web |url=https://unicode.org/charts/PDF/U0400.pdf |title=Cyrillic |publisher=Unicode Consortium |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Літары кірыліцы]] [[Катэгорыя:Македонскі алфавіт]] kbdk3tjywjlgxfijh11asah4ahd9xgs Улад А4 0 775812 5120735 5058474 2026-04-04T13:19:00Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Відэаблогеры Расії]]; дададзена [[Катэгорыя:Відэаблогеры Расіі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5120735 wikitext text/x-wiki {{YouTube персона | імя = Улад Бумага | выява = Влад Бумага (3) на VK Fest 5 (cropped).jpg | сярэбраная_кнопка = так | залатая_кнопка = так | дыяментавая_кнопка = так | рубінавая_кнопка = так | сярэбраная_кнопка_год = 2016 | залатая_кнопка_год = 2016 | дыяментавая_кнопка_год = 2019 | рубінавая_кнопка_год = 2024 | падпісанты = 91 млн | падпісанты_дата = лiстапад 2025 | прагляды = 36,5 млрд | прагляды_дата = лiстапад 2025 | назва_канала = A4 | спасылка_на_канал = channel/UC2tsySbe9TNrI-xh2lximHA | сетка = [[Mediacube]] }} '''Уладзіслаў Андрэевіч Бумага''', вядомы пад псеўданімам '''Улад А4''' або '''A4''' (нар. [[5 чэрвеня]] [[1996]], [[Мінск]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] і [[Расія|расійскі]] [[відэаблог]]ер, [[спявак]], уладальнік каналаў «А4» і «А5» на [[YouTube]], інстаблогер<ref>https://interfax.by/news/stil_zhizni/razvlecheniya_i_otdykh/1269971/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201018092248/https://interfax.by/news/stil_zhizni/razvlecheniya_i_otdykh/1269971/ |date=18 кастрычніка 2020 }}</ref>. Намінант рэйтынгу [[Forbes]] «30 самых перспектыўных расіян да 30 гадоў» у катэгорыі «Новыя медыя»<ref>https://www.forbes.ru/karera-i-svoy-biznes-photogallery/398493-ot-morgenshterna-do-kostornoy-samye-perspektivnye</ref>. == Біяграфія == Улад Бумага нарадзіўся 5 чэрвеня 1996 года ў Мінску ў сям’і настаўніцы пачатковых класаў і інжынера. Дзевяць гадоў захапляўся хакеем, гуляючы нападаючым у дзіцяча-юнацкай спартыўнай школе «Дынама» і «Юнацтва». Год трэніраваўся ў Чэхіі. Пасля траўмы сышоў са спорту. == Асабістае жыццё == У адносінах з відэаблогеркай і спявачкай [[Юлія Гадунова|Юліяй Гадуновай]]<ref>https://sputnik.by/event/20170913/1030783094/kto-takoj-vlad-bumaga.html</ref>. 8 мая 2024 года ў іх нарадзілася дачка Алівія<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/life/news/66459d5e9a79479c05eef1bc|title=Блогер Влад Бумага А4 стал отцом. Вот как назвали ребенка|website=РБК Life|access-date=2024-06-06}}</ref>. == Спрэчка == У 2021 годзе амерыканскія ютуберы MrBeast і JustDustin абвінавацілі Бумагу у плагіяце і капіраванні мініяцюр і ідэй відэа без дазволу стваральнікаў арыгінальнага відэа<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/shapito/2021/02/20/vlada-bumagu-obvinili-v-plagiate-amerikanskih-blogerov|title=Влада Бумагу обвинили в плагиате американских блогеров Ответ убил: Бумага заявил, что контент у него все равно круче, чем у «америкосов» (и тут же выложил новое видео с плагиатом)|website=Meduza|access-date=2024-10-28}}</ref>. Фігура з украінскай [[Міратворца (вэб-сайт)|базы «Міратворец»]] за ўдзел у мерапрыемствах якія падтрымліваюць інфармацыйную палітыку [[Расія|Расіі]] і распаўсюджванне [[Расійская прапаганда|расійскай прапаганды]].<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://charter97.org/be/news/2025/7/2/646686/|title=Беларускі блогер Улад Бумага ўнесены ў базу сайта «Міратворац»|website=charter97.org|access-date=2025-07-02}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/102997.html|title=Беларусского блогера Влада Бумагу внесли в базу украинского «Миротворца»|website=Зеркало|date=2025-07-02|access-date=2025-07-02}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://myrotvorets.center/criminal/bumaha-vladyslav-andreevych/|title=Бумага Владислав Андреевич|last=МІ5|website=Центр «Миротворець»|date=1996-06-05|access-date=2025-07-02}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://news.rambler.ru/world/54923429-bloger-vlad-bumaga-vnesen-v-bazu-ukrainskogo-resursa-mirotvorets/|title=Блогер Влад Бумага внесён в базу украинского ресурса|language=ru|agency=Рамблер}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kazan.bezformata.com/listnews/mirotvoretc/148075645/|title=Белорусского блогера внесли в базу данных украинского сайта «Миротворец»|website=kazan.bezformata.com|access-date=2025-07-02}}</ref> == Дыскаграфія == === Міні-альбомы === * 2020 — «Детские песни»<ref>https://www.cosmo.ru/lifestyle/news/27-09-2020/premera-alboma-populyarnogo-blogera-vlada-bumagi-detskie-pesni/</ref> === Сінглы === * 2018 — «Батя»<ref>https://afisha.tut.by/news/anews/604259.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201018100645/https://afisha.tut.by/news/anews/604259.html |date=18 кастрычніка 2020 }}</ref> * 2019 — «Огонь» (feat. Каця Адушкіна)<ref>https://afisha.tut.by/news/anews/639824.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201019181253/https://afisha.tut.by/news/anews/639824.html |date=19 кастрычніка 2020 }}</ref> * 2019 — «Каспер Бой»<ref>https://afisha.tut.by/news/anews/639824.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201019181253/https://afisha.tut.by/news/anews/639824.html |date=19 кастрычніка 2020 }}</ref> * 2019 — «Офишлбывший»<ref name=":0">https://nvdaily.ru/info/185392.html</ref> * 2019 — «Песня про осень»<ref name=":0" /> * 2022 — «Новогодняя песня» (feat. The Limba, Jony, [[Ягор Крыд]]) * 2024 — «ЛАМА МАМА» * 2025 — «Почему молчат твои глаза» === Зборнікі === * 2021— «К мечте» {{Зноскі}} {{DEFAULTSORT:Бумага Улад}} [[Катэгорыя:Відэаблогеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Відэаблогеры Расіі]] 14lb1zu9re17334q5jxl61n6uq6sbeb Кіркор Кіркораў 0 775989 5120748 4864755 2026-04-04T13:33:16Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Баксёры Балгарыі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5120748 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кіркораў}} {{Баксёр}} '''Кіркор Міхайлаў Кіркораў''' ({{Lang-bg|Киркор Киркоров}}; народжаны ''Кіркор Кіркаран''; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Балгарыя|балгарскі]] [[Бокс|баксёр]] [[Армяне|армянскага]] паходжання, чэмпіён свету і Еўропы сярод аматараў, удзельнік дзвюх летніх Алімпійскіх гульняў. == Біяграфія == Нарадзіўся 4 сакавіка 1968 года ў горадзе [[Варна]] (Балгарыя). Праходзіў падрыхтоўку ў мясцовым баксёрскім клубе «Чорна Мора». У 1993—2010 гадах баксіраваў на прафесійным узроўні. == Спасылкі == {{reflist}} == Ссылки == * {{BoxRec ID|19523|Кіркор Кіркораў}} * {{SportsReference|ki/kirkor-kirkorov-1|NAME=Кіркор Кіркораў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2024-10-30}} {{DEFAULTSORT:Кіркораў Кіркор Міхайлаў}} [[Катэгорыя:Баксёры Балгарыі]] ckutp852o5hvjjxtz4syunio1u9ag4n Міхаіл Уладзіміравіч Круг 0 776190 5120753 4868251 2026-04-04T13:44:25Z DzBar 156353 дапаўненне, афармленне 5120753 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Музыкант | Інструмент = [[Гітара]] | Жанр = [[Російський шансон]], [[авторська пісня]] | Сайт = }} '''Міхаіл Уладзіміравіч Круг''', сапраўднае прозвішча&nbsp;— '''Вараб’ёў''' ({{Lang-ru|Михаил Владимирович Круг}} ; [[7 красавіка]] [[1962|1962 г.]] [[Цвер|Калінін]]&nbsp;— [[1 ліпеня]] [[2002]], [[Цвер]])&nbsp;— [[Расія|расійскі]] паэт, бард, кампазітар і выканаўца песень у стылі рускі шансон. Адзін з самых папулярных прадстаўнікоў гэтага жанру, прыхільнікі называлі яго «каралём рускага шансону»<ref>{{Cite web|lang=рос.|url=http://svpressa.ru/culture/article/7156/|title=Михаил Круг: семь лет без короля русского шансона|author=Светлана Авдеева|website=svpressa.ru|date=09.04.2009|publisher=СвободнаяПресса|archive-url=https://www.webcitation.org/6IE8Uhqqi?url=http://svpressa.ru/culture/article/7156/|archive-date=19 липня 2013|access-date=17.01.2014}}</ref>. Аўтар і выканаўца песні «[[Уладзімірскі цэнтрал]]», якая стала адным з самых папулярных узораў рускага шансона. == Біяграфія == Міхаіл Вараб’ёў нарадзіўся [[7 красавіка]] [[1962|1962 года]] ў Калініне (цяпер&nbsp;— [[Цвер]]). Бацька працаваў [[Інжынер|інжынерам-]][[Будаўніцтва|будаўніком]], маці&nbsp;— [[бухгалтар]]. Быў другім дзіцем у сям’і (першым была сястра Міхаіла&nbsp;— Вольга). Яго дзяцінства і юнацтва прайшлі ў старым Пралетарскім раёне, пра які пасля была напісана песня «Марозаўскі гарадок» ({{Lang-ru|Морозовский городок}}). Вучыўся ў музычнай школе па класе баяна, але потым яе кінуў. Займаўся [[Хакей|хакеем]], гуляў на пазіцыі брамніка. У сярэдняй школе вучыўся дрэнна, па ўспамінах родных і блізкіх, пастаянна збягаў з заняткаў. З шасці гадоў яго кумірам быў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзімір Высоцкі]]. Ва ўзросце 11 гадоў Міхаіл Вараб’ёў навучыўся іграць [[Гітара|на гітары]]. Першыя вершы напісаў у 14 гадоў, прысвяціўшы іх аднакласніку. Калі аднойчы на школьным вечары ён выканаў адну з песень Высоцкага, у школе разгарэўся вялікі скандал. Пасля арміі Вараб’ёў пад уражаннем ад яго песень пачаў гуляць на гітары і спяваць у сваім стылі. Вараб’ёў скончыў СШ № 1&nbsp;39, атрымаўшы прафесію слесара-вагонарамонтніка. Пасля заканчэння вучобы праходзіў тэрміновую службу ва Украіне, у Сумскай вобласці, у горадзе [[Лэбэдын|Лебядзінь]] у 304-й ваеннай школе малодшых спецыялістаў у вайсковай частцы 54196-М (горад Лебядзінь Сумскай вобласці). Вярнуўшыся з арміі, уладкаваўся вадзіцелем на ВОГАТ (вытворчае аб’яднанне грузавых аўтамабіляў), 10 гадоў (з 1983 па 1993 год) развозіў малочную прадукцыю па горадзе. У 1987 годзе Міхаіла Вараб’ёва прызначылі начальнікам аўтакалоны і накіравалі вучыцца ў політэхнічны інстытут. Аднак сядзець цэлымі днямі ў офісе Міхаілу не спадабалася, і праз год ён зноў пачаў працаваць вадзіцелем, а інстытут кінуў. [[Файл:Тверь,_памятник_Михаилу_Кругу._-_panoramio.jpg|міні|280x280пкс|Помнік Міхаілу Кругу ў [[Цвер]]ы]] == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' # 1994 — «Жиган-лимон» # 1996 — «Зелёный прокурор» # 1996 — «Живая струна» # 1998 — «Мадам» # 1999 — «Роза» # 2000 — «Мышка» # 2002 — «Посвящение» # 2003 — «Исповедь» # 2005 — «Моим друзьям» (зборнік нявыдадзеных песень) # 2008 — «Калина-малина» (запіыс 1987—1993 гадоў) == Крыніцы == <references /> {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2024-11-02}} h9xrrz3usvfw9kmmw5f9cmel20rxn5l Аляксей Барысавіч Сяроў 0 776595 5120726 4901223 2026-04-04T13:07:08Z DzBar 156353 шаблон 5120726 wikitext text/x-wiki {{Няма крыніц|дата=червень 2023}}{{Музыкант}} '''Аляксей Барысавіч Сяроў''' ({{Lang-ru|Алексей Борисович Серов}}; нар. 15 лістапада 1974 г., [[Іванава (Расія)|Іванава]], [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — расійская спявак, саліст групы «[[Дыскатэка Аварыя]]». == Біяграфія == Нарадзіўся 15 лістапада 1974 года ў горадзе [[Іванава (Расія)|Іванава]] ў сям’і музыкантаў. Скончыў Іванаўскую школу № 58. З 1 па 3 класы займаўся ў дзіцячым эстрадным ансамблі «А+Б». З 4 класа спрабаваў сябе ў тэнісе — вялікі і настольны. Працавала ў лялечным тэатры, у секцыі самба, у гуртку спартыўнага арыентавання, а таксама ў секцыі спартыўнай радыёпеленгацыі. Запісаўся ў футбольную секцыю. Вучыўся ў адной школе з Мікалаем Цімафеевым. У 1997 годзе далучыўся да Цімафеева, Рыжова і Жукава, увайшоўшы ў склад гурта «[[Дыскатэка Аварыя]]», салістам якога з’яўляецца і па гэты дзень. [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1974 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 15 лістапада]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Расіі]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XX стагоддзя]] 6v0hgdir934rb4lq0jc7ibe0mbdhrx5 Катэгорыя:Хімікі Літвы 14 787414 5121077 4988675 2026-04-05T08:03:14Z DzBar 156353 шаблон 5121077 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Вучоныя паводле краін]] [[Катэгорыя:Вучоныя Літвы]] {{Commonscat|Chemists from Lithuania}} dmidcf57ymj4q5iwbfd6to7fwbbtu0f Катэгорыя:Фізікі Літвы 14 787415 5121078 4988676 2026-04-05T08:04:38Z DzBar 156353 шаблон 5121078 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Вучоныя паводле краін]] [[Катэгорыя:Вучоныя Літвы]] {{Commonscat|Physicists from Lithuania}} naqlc5mhd9xshrth47ed4jjtqzk9wcq Праведнік народаў свету 0 787818 5120791 4999766 2026-04-04T15:49:31Z DzBar 156353 шаблон 5120791 wikitext text/x-wiki {{Картка ўзнагароды}} '''Праведнік народаў свету''' ({{lang-he|חֲסִידֵי אוּמוֹת הָעוֹלָם}}, {{lang-en|Righteous Among the Nations}}) — ганаровае званне, надаванае [[Дзяржава Ізраіль|Дзяржавай Ізраіль]] і мемарыялам [[Яд ва-Шэм]] неяўрэям, якія, рызыкуючы ўласным жыццём, ратавалі [[Яўрэі|яўрэяў]] падчас [[Халакост|Халакосту]].[[Файл:Diplome de Juste parmi les nations.jpg|alt=Дыплом Праведніка народаў свету.|міні|Дыплом Праведніка народаў свету.]] == Вызначэнне == Званне надаюць людзям, якія: * актыўна дапамагалі яўрэям унікнуць пераследу і смерці падчас нацысцкай акупацыі; * дзейнічалі бескарысліва (без матэрыяльнай выгады); * рызыкавалі ўласным жыццём або свабодай; * іх дзеянні пацверджаны дакументальна або сведкамі. Рашэнне пра наданне звання прымае спецыяльная камісія пад кіраўніцтвам суддзі Вярхоўнага суда Ізраіля. == Гісторыя == Праграма ўзнагароджання заснавана ў [[1963]] годзе ізраільскім мемарыялам [[Яд ва-Шэм]] у [[Іерусалім|Іерусаліме]]. Гэта адзін з галоўных спосабаў ушанавання памяці тых, хто дапамагаў яўрэям у час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Ушанаванне == [[Файл:Medaille Gerechter unter den Völkern.png|alt=Медаль Праведніка народаў свету.|міні|Медаль Праведніка народаў свету.]]Праведнікі атрымліваюць: * імянны медаль і грамату; * іх імёны ўвекавечваюцца на сценах гонару ў Яд ва-Шэм; * у некаторых выпадках ім і іх сем’ям аказваюць матэрыяльную або медыцынскую дапамогу. У Ізраілі і іншых краінах імёны Праведнікаў часта даюць вуліцам, школам, паркам. == Колькасць == Станам на 2024 год, званне нададзена больш як 28 000 чалавек з прыблізна 50 краін. Найбольш — з [[Польшча|Польшчы]], [[Нідэрланды|Нідэрландаў]], [[Францыя|Францыі]], [[Украіна|Украіны]], [[Бельгія|Бельгіі]], [[Літва|Літвы]]. == Беларусы — Праведнікі народаў свету == {{Асноўны артыкул|Праведнікі народаў свету ў Беларусі}} Станам на 1 студзеня 2022 года, званне '''Праведнік народаў свету''' атрымалі 683 грамадзяніна [[Беларусь|Беларусі]]. Усе гэтыя ўзнагароды нададзены пасля [[Распад СССР|распаду СССР]], бо савецкая ўлада не спрыяла прызнанню такіх учынкаў. Некаторыя з іх: [[Іван Іванавіч Боўт|Іван Боўт]], [[Генадзь Мікалаевіч Сафонаў|Генадзь Сафонаў]], [[Сабіна Іваноўская]], [[Антон Мітрафанавіч Кецка|Антон Кецка]], [[Зоя Якаўлеўна Сярова|Зоя Сярова]], [[Фаціма Мустафаўна Канапацкая|Фаціма Канапацкая]], [[Ціт Зайцаў]], [[Эдуард Чашча]], [[Ванда Скуратовіч]] (па нараджэнні Анішкевіч), [[Канстанцін Казлоўскі]] і яго сыны Генадзь і Уладзімір, а таксама іншыя. == Спасылкі == * [https://www.yadvashem.org/righteous.html Афіцыйная старонка Яд ва-Шэм пра Праведнікаў] {{Праведнікі народаў свету}} [[Катэгорыя:Халакост]] [[Катэгорыя:Праведнікі народаў свету]] [[Катэгорыя:Узнагароды Ізраіля]] oxzql4pxxv5tvvvjw6dltah3we993vo 5120792 5120791 2026-04-04T15:50:07Z DzBar 156353 5120792 wikitext text/x-wiki {{Картка ўзнагароды|Статус=}} '''Праведнік народаў свету''' ({{lang-he|חֲסִידֵי אוּמוֹת הָעוֹלָם}}, {{lang-en|Righteous Among the Nations}}) — ганаровае званне, надаванае [[Дзяржава Ізраіль|Дзяржавай Ізраіль]] і мемарыялам [[Яд ва-Шэм]] неяўрэям, якія, рызыкуючы ўласным жыццём, ратавалі [[Яўрэі|яўрэяў]] падчас [[Халакост|Халакосту]].[[Файл:Diplome de Juste parmi les nations.jpg|alt=Дыплом Праведніка народаў свету.|міні|Дыплом Праведніка народаў свету.]] == Вызначэнне == Званне надаюць людзям, якія: * актыўна дапамагалі яўрэям унікнуць пераследу і смерці падчас нацысцкай акупацыі; * дзейнічалі бескарысліва (без матэрыяльнай выгады); * рызыкавалі ўласным жыццём або свабодай; * іх дзеянні пацверджаны дакументальна або сведкамі. Рашэнне пра наданне звання прымае спецыяльная камісія пад кіраўніцтвам суддзі Вярхоўнага суда Ізраіля. == Гісторыя == Праграма ўзнагароджання заснавана ў [[1963]] годзе ізраільскім мемарыялам [[Яд ва-Шэм]] у [[Іерусалім|Іерусаліме]]. Гэта адзін з галоўных спосабаў ушанавання памяці тых, хто дапамагаў яўрэям у час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Ушанаванне == [[Файл:Medaille Gerechter unter den Völkern.png|alt=Медаль Праведніка народаў свету.|міні|Медаль Праведніка народаў свету.]]Праведнікі атрымліваюць: * імянны медаль і грамату; * іх імёны ўвекавечваюцца на сценах гонару ў Яд ва-Шэм; * у некаторых выпадках ім і іх сем’ям аказваюць матэрыяльную або медыцынскую дапамогу. У Ізраілі і іншых краінах імёны Праведнікаў часта даюць вуліцам, школам, паркам. == Колькасць == Станам на 2024 год, званне нададзена больш як 28 000 чалавек з прыблізна 50 краін. Найбольш — з [[Польшча|Польшчы]], [[Нідэрланды|Нідэрландаў]], [[Францыя|Францыі]], [[Украіна|Украіны]], [[Бельгія|Бельгіі]], [[Літва|Літвы]]. == Беларусы — Праведнікі народаў свету == {{Асноўны артыкул|Праведнікі народаў свету ў Беларусі}} Станам на 1 студзеня 2022 года, званне '''Праведнік народаў свету''' атрымалі 683 грамадзяніна [[Беларусь|Беларусі]]. Усе гэтыя ўзнагароды нададзены пасля [[Распад СССР|распаду СССР]], бо савецкая ўлада не спрыяла прызнанню такіх учынкаў. Некаторыя з іх: [[Іван Іванавіч Боўт|Іван Боўт]], [[Генадзь Мікалаевіч Сафонаў|Генадзь Сафонаў]], [[Сабіна Іваноўская]], [[Антон Мітрафанавіч Кецка|Антон Кецка]], [[Зоя Якаўлеўна Сярова|Зоя Сярова]], [[Фаціма Мустафаўна Канапацкая|Фаціма Канапацкая]], [[Ціт Зайцаў]], [[Эдуард Чашча]], [[Ванда Скуратовіч]] (па нараджэнні Анішкевіч), [[Канстанцін Казлоўскі]] і яго сыны Генадзь і Уладзімір, а таксама іншыя. == Спасылкі == * [https://www.yadvashem.org/righteous.html Афіцыйная старонка Яд ва-Шэм пра Праведнікаў] {{Праведнікі народаў свету}} [[Катэгорыя:Халакост]] [[Катэгорыя:Праведнікі народаў свету]] [[Катэгорыя:Узнагароды Ізраіля]] mupgydbsyjachf7aer45kv95r0vz42z 5120797 5120792 2026-04-04T15:50:47Z DzBar 156353 афармленне 5120797 wikitext text/x-wiki {{Картка ўзнагароды|Статус=}} '''Праведнік народаў свету''' ({{lang-he|חֲסִידֵי אוּמוֹת הָעוֹלָם}}, {{lang-en|Righteous Among the Nations}}) — ганаровае званне, надаванае [[Дзяржава Ізраіль|Дзяржавай Ізраіль]] і мемарыялам [[Яд ва-Шэм]] неяўрэям, якія, рызыкуючы ўласным жыццём, ратавалі [[Яўрэі|яўрэяў]] падчас [[Халакост|Халакосту]].[[Файл:Diplome de Juste parmi les nations.jpg|alt=Дыплом Праведніка народаў свету.|міні|Дыплом Праведніка народаў свету.]] == Вызначэнне == Званне надаюць людзям, якія: * актыўна дапамагалі яўрэям унікнуць пераследу і смерці падчас нацысцкай акупацыі; * дзейнічалі бескарысліва (без матэрыяльнай выгады); * рызыкавалі ўласным жыццём або свабодай; * іх дзеянні пацверджаны дакументальна або сведкамі. Рашэнне пра наданне звання прымае спецыяльная камісія пад кіраўніцтвам суддзі Вярхоўнага суда Ізраіля. == Гісторыя == Праграма ўзнагароджання заснавана ў [[1963]] годзе ізраільскім мемарыялам [[Яд ва-Шэм]] у [[Іерусалім|Іерусаліме]]. Гэта адзін з галоўных спосабаў ушанавання памяці тых, хто дапамагаў яўрэям у час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Ушанаванне == [[Файл:Medaille Gerechter unter den Völkern.png|alt=Медаль Праведніка народаў свету.|міні|Медаль Праведніка народаў свету.]]Праведнікі атрымліваюць: * імянны медаль і грамату; * іх імёны ўвекавечваюцца на сценах гонару ў Яд ва-Шэм; * у некаторых выпадках ім і іх сем’ям аказваюць матэрыяльную або медыцынскую дапамогу. У Ізраілі і іншых краінах імёны Праведнікаў часта даюць вуліцам, школам, паркам. == Колькасць == Станам на 2024 год, званне нададзена больш як 28 000 чалавек з прыблізна 50 краін. Найбольш — з [[Польшча|Польшчы]], [[Нідэрланды|Нідэрландаў]], [[Францыя|Францыі]], [[Украіна|Украіны]], [[Бельгія|Бельгіі]], [[Літва|Літвы]]. == Беларусы — Праведнікі народаў свету == {{Асноўны артыкул|Праведнікі народаў свету ў Беларусі}} Станам на 1 студзеня 2022 года, званне '''Праведнік народаў свету''' атрымалі 683 грамадзяніна [[Беларусь|Беларусі]]. Усе гэтыя ўзнагароды нададзены пасля [[Распад СССР|распаду СССР]], бо савецкая ўлада не спрыяла прызнанню такіх учынкаў. Некаторыя з іх: [[Іван Іванавіч Боўт|Іван Боўт]], [[Генадзь Мікалаевіч Сафонаў|Генадзь Сафонаў]], [[Сабіна Іваноўская]], [[Антон Мітрафанавіч Кецка|Антон Кецка]], [[Зоя Якаўлеўна Сярова|Зоя Сярова]], [[Фаціма Мустафаўна Канапацкая|Фаціма Канапацкая]], [[Ціт Зайцаў]], [[Эдуард Чашча]], [[Ванда Скуратовіч]] (па нараджэнні Анішкевіч), [[Канстанцін Казлоўскі]] і яго сыны Генадзь і Уладзімір, а таксама іншыя. == Крыніцы == <references /> == Спасылкі == * [https://www.yadvashem.org/righteous.html Афіцыйная старонка Яд ва-Шэм пра Праведнікаў] {{Праведнікі народаў свету}} [[Катэгорыя:Халакост]] [[Катэгорыя:Праведнікі народаў свету]] [[Катэгорыя:Узнагароды Ізраіля]] ftwr3xaz78intzd1u5bilv5bdkvpecg Х (кірыліца) 0 788427 5120960 5113861 2026-04-04T22:03:22Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Х]] у [[Х (кірыліца)]] 5113861 wikitext text/x-wiki {{Кірыліца |загаловак=Літара Х |Выява=Cyrillic letter Ha.png }} '''Х''', '''х''' — літара ўсіх [[Славянскія мовы|славянскіх]] [[Кірыліца|кірылічных]] [[алфавіт]]аў (22-я ў [[Балгарскі алфавіт|балгарскім]], 23-я ў [[Рускі алфавіт|рускім]], 24-я ў [[Беларускі алфавіт|беларускім]], 26-я ў [[Сербскі кірылічны алфавіт|сербскім]] і [[Украінскі алфавіт|ўкраінскім]], 27-я у македонскім); выкарыстоўваецца таксама ў алфавітах некаторых неславянскіх моў. У [[Стараславянская кірыліца|стара]]- і [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] азбуках носіць назву «хер», паходжанне якога незразумела: лічыць яго, як гэта часта робіцца, звязаным са словам «[[херувім]]» цяжка (апошняе не змяшчала [[Ѣ|яця]], хоць у якасці фанетычнай адаптацыі мяккіх заднеязычных яць мог часам з’яўляцца ў запазычаннях); іншая версія адсылае да грэчаскіх слоў накшталт χαι̃ρε (радуйся) або χείρ [хір] (рука). У [[Кірыліца|кірыліцы]] звычайна лічыцца 23-й па парадку; у [[Глаголіца|глаголіцы]] па ліку 24-я, мае выгляд Ⱈ. == Гісторыя == Паходзіць з кірыліцкай [[Файл:Early Cyrillic letter Khieru.png|30px]] («хер»), якая адпавядала грэка-візантыйскай устаўнай Χ («[[хі]]»). У старабеларускую графіку перайшла са старажытнарускага пісьменства. Абазначала [[зычныя]] гукі [х], [х’] (''хата'', ''хитрый''). Мела таксама лічбавае значэнне «шэсцьсот». У рукапісах XIV—XVII стагоддзяў у сувязі з функцыянаваннем розных пісьмовых школ і выкарыстаннем розных тыпаў пісьма ([[Устаўнае пісьмо|устаў]], [[паўустаў]], [[скорапіс]]) ужывалася ў некалькіх варыянтах, якія памагаюць вызначаць час і месца напісання помнікаў. У XVI стагоддзі акрамя рукапіснай набыла друкаваную форму. Пачынаючы з [[Францыск Скарына|Ф. Скарыны]], стала адрознівацца як малая і вялікая, хоць ужыванне вялікай літары ва ўласных імёнах, геаграфічных назвах і ў пачатку сказаў не было яшчэ паслядоўным<ref name="БМ">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Х|старонкі=596}}</ref>. У старажытнасці існавала і другое [[глаголіца|глагалічнае]] напісанне, так званае «павукападобнае» — у выглядзе кружка з чатырма кручкамі: '''Ⱒ'''. Яно таксама паходзіць ад грэчаская літары Χ («[[хі]]») і сустракаецца ў помніках 4 разы: 1 раз у Асеманіевым Евангеллі і 3 разы ў Сінайскім псалтыры. Ва ўсіх выпадках знак перадаваў першую літару ў слове «хлъмъ» (узгорак). Паводле звестак «Азбучнай малітвы» Канстанціна Праслаўскага і Мюнхенскага абэцэдарыя, «павукападобнае х» — Ⱒ — уваходзіла ў глагалічны алфавіт як асобная (33-я па ліку) літара.<ref>{{Cite web |url=http://www.krotov.info/history/09/3/flor_07.htm |title=Барыс Флора. Паданні аб пачатку славянскага пісьменства. Каментары да Падання чарнарызца Храбра «Пра пісьмёны» |access-date=2008-09-07 |archive-date=2008-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012230026/http://www.krotov.info/history/09/09/09 }}</ref> Асноўная ж глагалічная форма невыразнага паходжання (звычайна таксама выводзіцца з грэчаскай «хі», але пры гэтым незразумелая поўная несіметрычнасць выніку; ёсць таксама версія са змененым лацінскім '''[[H (лацініца)|h]]'''). Форма кірылічнай літары '''Х''' прыкметных варыянтаў не мела, хіба што ў [[скорапіс]]е магла адлюстроўвацца ў адзін росчырк без адрыву пяра ад паперы, што звычайна выглядала падобна на рукапіснае '''α'''. З увядзеннем [[Грамадзянскі шрыфт|грамадзянскага шрыфту]] напісанне літары '''Х''' атаясамілася з формай лацінскай [[X (літара)|літары «ікс»]]. З’явілася таксама надпісная форма літары. == Беларуская мова == У сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мове]] абазначае шумныя глухія фрыкатыўныя (шчылінныя) заднеязычныя [[зычныя]] гукі [х], [х’] (''хвост'', ''хістаць'' — [х’істац’]). Бывае вялікая і малая, мае рукапісную і друкаваную форму. Ужываецца ў афіцыйных [[абрэвіятура]]х (''ХДС'', ''ХТЗ''). Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне ''дваццаць другі'' (''група «Х»''), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэнне для размежавання прадметаў пад адным нумарам (''шыфр № 6х'')<ref name="БМ"/>. == Іншыя мовы == === Руская мова === У сучаснай [[Руская мова|рускай мове]] літара '''Х''' абазначае глухі велярны фрыкатыўны зычны гук: цвёрды [{{IPA|x}}] або [[палаталізацыя|мяккі]] [{{IPA|xʲ}}]. === Сербская мова === У [[Сербская мова|сербскай]] вымаўленне літары '''Х''' аслаблена да [h] і нават да поўнага знікнення гука, у сувязі з чым [[Вук Стэфанавіч Караджыч|Вук Караджыч]] першапачаткова гэтую літару наогул не ўключыў у [[Сербскі кірылічны алфавіт|сербскі алфавіт]] падчас рэформы, што моцна змяніла аблічча шматлікіх слоў: ''ду(х)овник, патријар(х), (Х)орације, (х)ришћанство, (Х)рватска''. === Макшанская мова === У [[Макшанская мова|макшанскай мове]] абазначае гук [х], а таксама выкарыстоўваецца ў дыграфах ''лх'' [l̥] і ''рх'' [r̥] (пар. лацінскія ''lh'' і ''rh''). === Чачэнская мова === У [[Чачэнская мова|чачэнскай]] граматыцы літара Х з’яўляецца гайтарам (паказчыкам) хаталург дажара (рэчыўнага склону). == Табліца кодаў == {| class="standard" ! ! Рэгістр ! Дзесяціч-<br />ны код ! 16-рыч-<br />ны код ! Васьмерыч-<br />ны код ! Двайковы код |- | rowspan="2" | [[Юнікод]] | Прапісная | 1061 | 0425 | 002045 | 00000100 00100101 |- | Радковая | 1093 | 0445 | 002105 | 00000100 01000101 |- | rowspan="2" | [[ISO 8859-5]] | Прапісная |197 |C5 |305 |11000101 |- | Радковая | 229 | E5 | 345 | 11100101 |- | rowspan="2" | [[КАІ-8]] | Прапісная | 232 | E8 | 350 | 11101000 |- | Радковая | 200 | C8 | 308 | 11001000 |- |rowspan=2 |[[Windows-1251]] | Прапісная | 213 | D5 | 325 | 11010101 |- | Радковая | 245 | F5 | 365 | 11110101 |} У [[HTML]] вялікую літару: '''Х''' можна запісаць як &amp;#1061; або &amp;#x425;, а маленькую '''х''' — як &amp;#1093; або &amp;#x445;. == Гл. таксама == * [[H (лацініца)]] * [[X (літара)]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя}} {{Кірылічная сістэма злічэння}} [[Катэгорыя:Літары кірыліцы]] [[Катэгорыя:Балгарскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Беларускі алфавіт]] [[Катэгорыя:Македонскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Рускі алфавіт]] [[Катэгорыя:Украінскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Стараславянскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Вукавіца]] dyn01sivfltjborjcx0z3rlefl93kwx Przegląd Środkowo-Wschodni 0 788732 5121115 5088153 2026-04-05T08:42:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Беларусазнаўства]]; дададзена [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121115 wikitext text/x-wiki {{часопіс}} '''Przegląd Środkowo-Wschodni''' ({{lang-be|Цэнтральна-Усходні Агляд}}) — [[навуковы часопіс]], які выдаецца [[Інстытут міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта|Інстытутам міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы]] [[Факультэт прыкладной лінгвістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|факультэта прыкладной лінгвістыкі]] [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]<ref name=":0">{{Cite web|url=http://psw.uw.edu.pl/przeglad-srodkowo-wschodni/|title=Przegląd Środkowo-Wschodni {{!}} Przegląd Środkowo-Wschodni|website=psw.uw.edu.pl|access-date=2025-06-04}}</ref>. Часопіс быў заснаваны ў адказ на запыты прадстаўнікоў польскіх і замежных навуковых асяродкаў, чыя даследчая дзейнасць прысвечана рэгіёну [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральна]]-[[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]]. Асноўная мэта выдання — паказаць рэгіён як прастору ўзаемадзеяння розных культур і традыцый, што на працягу стагоддзяў фармавалі шматкультурную спадчыну<ref name=":0" />. Часопіс мае [[Міждысцыплінарныя навукі|міждысцыплінарны характар]] і размяшчае артыкулы, прысвечаныя [[Гісторыя|гісторыі]], [[Культуралогія|культуры]], [[Літаратура|літаратуры]], [[Лінгвістыка|мовам]] і [[Грамадазнаўства|грамадскім працэсам]] у краінах рэгіёну. Асобная ўвага надаецца [[Міжкультурная камунікацыя|міжкультурным сувязям]], канфліктам і формам мірнага суіснавання<ref name=":0" />. Przegląd Środkowo-Wschodni адрасаваны даследчыкам, спецыялістам у галіне культуралогіі, гісторыі, літаратуразнаўства, мовазнаўства, сацыялогіі і іншых [[Гуманітарныя навукі|гуманітарных]] і [[Сацыяльныя навукі|сацыяльных]] навук. У выданні друкуюцца [[Навуковы артыкул|навуковыя артыкулы]], дакументы, матэрыялы, [[Рэцэнзія|рэцэнзіі]], [[Агляд|агляды]] і хроніка навуковага жыцця<ref name=":0" />. == Гісторыя == Часопіс выходзіць з 2016 года (том 1/2016).<ref name="issn_online">{{Cite web|url=https://portal.issn.org/resource/ISSN/2545-1324|title=ISSN 2545-1324 (Online) — Przegląd Środkowo-Wschodni|website=The ISSN Portal|publisher=ISSN International Centre|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref><ref name="zdb">{{Cite web|url=https://zdb-katalog.de/title.xhtml?idn=1203222645|title=Przegląd Środkowo-Wschodni — ZDB catalogue|website=zdb-katalog.de|access-date=2026-01-13|language=de}}</ref> На сайце Інстытута міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы адзначалася 10-годдзе выдання; заснавальніцай і першай галоўнай рэдактаркай была праф. [[Joanna Getka|Ёанна Гетка]], а ў пазнейшы час функцыю галоўнага рэдактара выконвае праф. [[Ежы Гжыбоўскі]].<ref name="jubileusz">{{Cite web|url=https://esw.uw.edu.pl/jubileusz-czasopisma-przeglad-srodkowo-wschodni/|title=Jubileusz czasopisma „Przegląd Środkowo-Wschodni”|website=esw.uw.edu.pl|publisher=Uniwersytet Warszawski|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> == Выдавец і ўстанова == Часопіс выдаецца падраздзяленнем [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] (Польшча), звязаным з факультэтам прыкладной лінгвістыкі (''Wydział Lingwistyki Stosowanej'') і [[Інстытут міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта|Інстытутам міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы]].<ref name="issn_online" /><ref name="wls">{{Cite web|url=https://wls.uw.edu.pl/czasopisma-naukowe/|title=Czasopisma naukowe (WLS UW) — „Przegląd Środkowo-Wschodni”|website=wls.uw.edu.pl|publisher=Uniwersytet Warszawski|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> Міжнародная (англійская) назва часопіса ў шэрагу каталогаў падаецца як ''The Central and Eastern Review''.<ref name="erih">{{Cite web|url=https://kanalregister.hkdir.no/publiseringskanaler/erihplus/periodical/info.action?id=496943|title=ERIH PLUS — Przegląd Środkowo-Wschodni|website=kanalregister.hkdir.no|publisher=Norwegian Directorate for Higher Education and Skills|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref><ref name="ceeol">{{Cite web|url=https://www.ceeol.com/search/journal-detail?id=2341|title=CEEOL — Przegląd Środkowo-Wschodni / The Central and Eastern Review|website=ceeol.com|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref> == Профіль і змест == Часопіс мае міждысцыплінарны характар і адрасаваны даследчыкам, што вывучаюць міжкультурныя дачыненні і з’явы культуры ў рэгіёне [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай]] і [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]].<ref name="wls" /> У выданні друкуюцца навуковыя артыкулы, дакументы і матэрыялы, рэцэнзіі і абмеркаванні, а таксама «навуковая хроніка».<ref name="wls" /><ref name="ceeol" /> == Мовы == Паводле DOAJ, рэдакцыя прымае рукапісы на польскай, беларускай, англійскай, расейскай і ўкраінскай мовах.<ref name="doaj">{{Cite web|url=https://doaj.org/toc/2545-1324|title=DOAJ — Przegląd Środkowo-Wschodni (journal metadata)|website=doaj.org|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref> == Рэцэнзаванне == У ERIH PLUS часопіс адзначаны як рэцэнзаваны (peer reviewed) і такі, што мае навуковую рэдакцыйную раду.<ref name="erih" /> == Перыядычнасць == Часопіс выходзіць адзін раз на год (''annual'').<ref name="issn_online" /> == Індэксацыя == Часопіс уключаны ў міжнародныя і рэгіянальныя базы і каталогі. У прыватнасці, ён фігуруе ў ERIH PLUS<ref name="erih" />, у Directory of Open Access Journals (DOAJ)<ref name="doaj" />, а таксама пазначаецца ў шэрагу каталогаў і агрэгатараў навуковых тэкстаў (напрыклад, CEEOL).<ref name="ceeol" /> Факультэт прыкладной лінгвістыкі UW таксама паведамляе пра прысутнасць часопіса ў некалькіх базах (у тым ліку CEJSH, CEEOL, PBN, POL-index і інш.).<ref name="wls" /> == Даступнасць і архіў == У бібліятэчных каталогах часопіс апісваецца як інтэрнэт-рэсурс, даступны бясплатна.<ref name="zdb" /> Частка выпускаў (2016—2019) даступная ў агрэгатары BazHum, дзе паказаны тамы і колькасць артыкулаў у кожным томе.<ref name="bazhum">{{Cite web|url=https://bazhum.muzhp.pl/journals/568|title=BazHum — Przegląd Środkowo-Wschodni (issues 2016–2019)|website=bazhum.muzhp.pl|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref> == Рэдакцыя і кантакты == У даступных апісаннях рэдакцыі пазначаецца, што галоўны рэдактар — праф. [[Ежы Гжыбоўскі]], а намесніца галоўнага рэдактара — праф. [[Joanna Getka|Ёанна Гетка]].<ref name="psw_redakcja_snippet">{{Cite web|url=https://psw.uw.edu.pl/redakcja/|title=Redakcja — Przegląd Środkowo-Wschodni|website=psw.uw.edu.pl|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> Рэдакцыя знаходзіцца ў [[Варшава|Варшаве]] (ul. Dobra 55, 00-312 Warszawa), кантактны e-mail: ''psw@uw.edu.pl''.<ref name="psw_kontakt_snippet">{{Cite web|url=https://psw.uw.edu.pl/kontakt/|title=Kontakt — Przegląd Środkowo-Wschodni|website=psw.uw.edu.pl|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://psw.uw.edu.pl/ Афіцыйны сайт «Przegląd Środkowo-Wschodni»] * [https://doaj.org/toc/2545-1324 Профіль часопіса ў DOAJ] * [https://portal.issn.org/resource/ISSN/2545-1324 ISSN Portal (e-ISSN 2545-1324)] * [https://portal.issn.org/resource/ISSN/2543-618X ISSN Portal (p-ISSN 2543-618X)] * [https://kanalregister.hkdir.no/publiseringskanaler/erihplus/periodical/info.action?id=496943 ERIH PLUS] * [https://www.ceeol.com/search/journal-detail?id=2341 CEEOL] * [https://bazhum.muzhp.pl/journals/568 BazHum] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Варшаўскі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Часопісы Польшчы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы на польскай мове]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Навуковыя часопісы Польшчы]] ajz24he0s8l1n6ocs4pdvtbzafirkad 5121117 5121115 2026-04-05T08:43:10Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Мовы */ 5121117 wikitext text/x-wiki {{часопіс}} '''Przegląd Środkowo-Wschodni''' ({{lang-be|Цэнтральна-Усходні Агляд}}) — [[навуковы часопіс]], які выдаецца [[Інстытут міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта|Інстытутам міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы]] [[Факультэт прыкладной лінгвістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|факультэта прыкладной лінгвістыкі]] [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]<ref name=":0">{{Cite web|url=http://psw.uw.edu.pl/przeglad-srodkowo-wschodni/|title=Przegląd Środkowo-Wschodni {{!}} Przegląd Środkowo-Wschodni|website=psw.uw.edu.pl|access-date=2025-06-04}}</ref>. Часопіс быў заснаваны ў адказ на запыты прадстаўнікоў польскіх і замежных навуковых асяродкаў, чыя даследчая дзейнасць прысвечана рэгіёну [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральна]]-[[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]]. Асноўная мэта выдання — паказаць рэгіён як прастору ўзаемадзеяння розных культур і традыцый, што на працягу стагоддзяў фармавалі шматкультурную спадчыну<ref name=":0" />. Часопіс мае [[Міждысцыплінарныя навукі|міждысцыплінарны характар]] і размяшчае артыкулы, прысвечаныя [[Гісторыя|гісторыі]], [[Культуралогія|культуры]], [[Літаратура|літаратуры]], [[Лінгвістыка|мовам]] і [[Грамадазнаўства|грамадскім працэсам]] у краінах рэгіёну. Асобная ўвага надаецца [[Міжкультурная камунікацыя|міжкультурным сувязям]], канфліктам і формам мірнага суіснавання<ref name=":0" />. Przegląd Środkowo-Wschodni адрасаваны даследчыкам, спецыялістам у галіне культуралогіі, гісторыі, літаратуразнаўства, мовазнаўства, сацыялогіі і іншых [[Гуманітарныя навукі|гуманітарных]] і [[Сацыяльныя навукі|сацыяльных]] навук. У выданні друкуюцца [[Навуковы артыкул|навуковыя артыкулы]], дакументы, матэрыялы, [[Рэцэнзія|рэцэнзіі]], [[Агляд|агляды]] і хроніка навуковага жыцця<ref name=":0" />. == Гісторыя == Часопіс выходзіць з 2016 года (том 1/2016).<ref name="issn_online">{{Cite web|url=https://portal.issn.org/resource/ISSN/2545-1324|title=ISSN 2545-1324 (Online) — Przegląd Środkowo-Wschodni|website=The ISSN Portal|publisher=ISSN International Centre|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref><ref name="zdb">{{Cite web|url=https://zdb-katalog.de/title.xhtml?idn=1203222645|title=Przegląd Środkowo-Wschodni — ZDB catalogue|website=zdb-katalog.de|access-date=2026-01-13|language=de}}</ref> На сайце Інстытута міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы адзначалася 10-годдзе выдання; заснавальніцай і першай галоўнай рэдактаркай была праф. [[Joanna Getka|Ёанна Гетка]], а ў пазнейшы час функцыю галоўнага рэдактара выконвае праф. [[Ежы Гжыбоўскі]].<ref name="jubileusz">{{Cite web|url=https://esw.uw.edu.pl/jubileusz-czasopisma-przeglad-srodkowo-wschodni/|title=Jubileusz czasopisma „Przegląd Środkowo-Wschodni”|website=esw.uw.edu.pl|publisher=Uniwersytet Warszawski|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> == Выдавец і ўстанова == Часопіс выдаецца падраздзяленнем [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] (Польшча), звязаным з факультэтам прыкладной лінгвістыкі (''Wydział Lingwistyki Stosowanej'') і [[Інстытут міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта|Інстытутам міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы]].<ref name="issn_online" /><ref name="wls">{{Cite web|url=https://wls.uw.edu.pl/czasopisma-naukowe/|title=Czasopisma naukowe (WLS UW) — „Przegląd Środkowo-Wschodni”|website=wls.uw.edu.pl|publisher=Uniwersytet Warszawski|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> Міжнародная (англійская) назва часопіса ў шэрагу каталогаў падаецца як ''The Central and Eastern Review''.<ref name="erih">{{Cite web|url=https://kanalregister.hkdir.no/publiseringskanaler/erihplus/periodical/info.action?id=496943|title=ERIH PLUS — Przegląd Środkowo-Wschodni|website=kanalregister.hkdir.no|publisher=Norwegian Directorate for Higher Education and Skills|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref><ref name="ceeol">{{Cite web|url=https://www.ceeol.com/search/journal-detail?id=2341|title=CEEOL — Przegląd Środkowo-Wschodni / The Central and Eastern Review|website=ceeol.com|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref> == Профіль і змест == Часопіс мае міждысцыплінарны характар і адрасаваны даследчыкам, што вывучаюць міжкультурныя дачыненні і з’явы культуры ў рэгіёне [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай]] і [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]].<ref name="wls" /> У выданні друкуюцца навуковыя артыкулы, дакументы і матэрыялы, рэцэнзіі і абмеркаванні, а таксама «навуковая хроніка».<ref name="wls" /><ref name="ceeol" /> Паводле DOAJ, рэдакцыя прымае рукапісы на польскай, беларускай, англійскай, расейскай і ўкраінскай мовах.<ref name="doaj">{{Cite web|url=https://doaj.org/toc/2545-1324|title=DOAJ — Przegląd Środkowo-Wschodni (journal metadata)|website=doaj.org|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref> == Рэцэнзаванне == У ERIH PLUS часопіс адзначаны як рэцэнзаваны (peer reviewed) і такі, што мае навуковую рэдакцыйную раду.<ref name="erih" /> == Перыядычнасць == Часопіс выходзіць адзін раз на год (''annual'').<ref name="issn_online" /> == Індэксацыя == Часопіс уключаны ў міжнародныя і рэгіянальныя базы і каталогі. У прыватнасці, ён фігуруе ў ERIH PLUS<ref name="erih" />, у Directory of Open Access Journals (DOAJ)<ref name="doaj" />, а таксама пазначаецца ў шэрагу каталогаў і агрэгатараў навуковых тэкстаў (напрыклад, CEEOL).<ref name="ceeol" /> Факультэт прыкладной лінгвістыкі UW таксама паведамляе пра прысутнасць часопіса ў некалькіх базах (у тым ліку CEJSH, CEEOL, PBN, POL-index і інш.).<ref name="wls" /> == Даступнасць і архіў == У бібліятэчных каталогах часопіс апісваецца як інтэрнэт-рэсурс, даступны бясплатна.<ref name="zdb" /> Частка выпускаў (2016—2019) даступная ў агрэгатары BazHum, дзе паказаны тамы і колькасць артыкулаў у кожным томе.<ref name="bazhum">{{Cite web|url=https://bazhum.muzhp.pl/journals/568|title=BazHum — Przegląd Środkowo-Wschodni (issues 2016–2019)|website=bazhum.muzhp.pl|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref> == Рэдакцыя і кантакты == У даступных апісаннях рэдакцыі пазначаецца, што галоўны рэдактар — праф. [[Ежы Гжыбоўскі]], а намесніца галоўнага рэдактара — праф. [[Joanna Getka|Ёанна Гетка]].<ref name="psw_redakcja_snippet">{{Cite web|url=https://psw.uw.edu.pl/redakcja/|title=Redakcja — Przegląd Środkowo-Wschodni|website=psw.uw.edu.pl|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> Рэдакцыя знаходзіцца ў [[Варшава|Варшаве]] (ul. Dobra 55, 00-312 Warszawa), кантактны e-mail: ''psw@uw.edu.pl''.<ref name="psw_kontakt_snippet">{{Cite web|url=https://psw.uw.edu.pl/kontakt/|title=Kontakt — Przegląd Środkowo-Wschodni|website=psw.uw.edu.pl|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://psw.uw.edu.pl/ Афіцыйны сайт «Przegląd Środkowo-Wschodni»] * [https://doaj.org/toc/2545-1324 Профіль часопіса ў DOAJ] * [https://portal.issn.org/resource/ISSN/2545-1324 ISSN Portal (e-ISSN 2545-1324)] * [https://portal.issn.org/resource/ISSN/2543-618X ISSN Portal (p-ISSN 2543-618X)] * [https://kanalregister.hkdir.no/publiseringskanaler/erihplus/periodical/info.action?id=496943 ERIH PLUS] * [https://www.ceeol.com/search/journal-detail?id=2341 CEEOL] * [https://bazhum.muzhp.pl/journals/568 BazHum] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Варшаўскі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Часопісы Польшчы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы на польскай мове]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Навуковыя часопісы Польшчы]] 0laaq3c4rt0sxdyn9qfzg49ifsau30z 5121119 5121117 2026-04-05T08:43:22Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Рэцэнзаванне */ 5121119 wikitext text/x-wiki {{часопіс}} '''Przegląd Środkowo-Wschodni''' ({{lang-be|Цэнтральна-Усходні Агляд}}) — [[навуковы часопіс]], які выдаецца [[Інстытут міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта|Інстытутам міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы]] [[Факультэт прыкладной лінгвістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|факультэта прыкладной лінгвістыкі]] [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]<ref name=":0">{{Cite web|url=http://psw.uw.edu.pl/przeglad-srodkowo-wschodni/|title=Przegląd Środkowo-Wschodni {{!}} Przegląd Środkowo-Wschodni|website=psw.uw.edu.pl|access-date=2025-06-04}}</ref>. Часопіс быў заснаваны ў адказ на запыты прадстаўнікоў польскіх і замежных навуковых асяродкаў, чыя даследчая дзейнасць прысвечана рэгіёну [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральна]]-[[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]]. Асноўная мэта выдання — паказаць рэгіён як прастору ўзаемадзеяння розных культур і традыцый, што на працягу стагоддзяў фармавалі шматкультурную спадчыну<ref name=":0" />. Часопіс мае [[Міждысцыплінарныя навукі|міждысцыплінарны характар]] і размяшчае артыкулы, прысвечаныя [[Гісторыя|гісторыі]], [[Культуралогія|культуры]], [[Літаратура|літаратуры]], [[Лінгвістыка|мовам]] і [[Грамадазнаўства|грамадскім працэсам]] у краінах рэгіёну. Асобная ўвага надаецца [[Міжкультурная камунікацыя|міжкультурным сувязям]], канфліктам і формам мірнага суіснавання<ref name=":0" />. Przegląd Środkowo-Wschodni адрасаваны даследчыкам, спецыялістам у галіне культуралогіі, гісторыі, літаратуразнаўства, мовазнаўства, сацыялогіі і іншых [[Гуманітарныя навукі|гуманітарных]] і [[Сацыяльныя навукі|сацыяльных]] навук. У выданні друкуюцца [[Навуковы артыкул|навуковыя артыкулы]], дакументы, матэрыялы, [[Рэцэнзія|рэцэнзіі]], [[Агляд|агляды]] і хроніка навуковага жыцця<ref name=":0" />. == Гісторыя == Часопіс выходзіць з 2016 года (том 1/2016).<ref name="issn_online">{{Cite web|url=https://portal.issn.org/resource/ISSN/2545-1324|title=ISSN 2545-1324 (Online) — Przegląd Środkowo-Wschodni|website=The ISSN Portal|publisher=ISSN International Centre|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref><ref name="zdb">{{Cite web|url=https://zdb-katalog.de/title.xhtml?idn=1203222645|title=Przegląd Środkowo-Wschodni — ZDB catalogue|website=zdb-katalog.de|access-date=2026-01-13|language=de}}</ref> На сайце Інстытута міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы адзначалася 10-годдзе выдання; заснавальніцай і першай галоўнай рэдактаркай была праф. [[Joanna Getka|Ёанна Гетка]], а ў пазнейшы час функцыю галоўнага рэдактара выконвае праф. [[Ежы Гжыбоўскі]].<ref name="jubileusz">{{Cite web|url=https://esw.uw.edu.pl/jubileusz-czasopisma-przeglad-srodkowo-wschodni/|title=Jubileusz czasopisma „Przegląd Środkowo-Wschodni”|website=esw.uw.edu.pl|publisher=Uniwersytet Warszawski|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> == Выдавец і ўстанова == Часопіс выдаецца падраздзяленнем [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] (Польшча), звязаным з факультэтам прыкладной лінгвістыкі (''Wydział Lingwistyki Stosowanej'') і [[Інстытут міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта|Інстытутам міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы]].<ref name="issn_online" /><ref name="wls">{{Cite web|url=https://wls.uw.edu.pl/czasopisma-naukowe/|title=Czasopisma naukowe (WLS UW) — „Przegląd Środkowo-Wschodni”|website=wls.uw.edu.pl|publisher=Uniwersytet Warszawski|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> Міжнародная (англійская) назва часопіса ў шэрагу каталогаў падаецца як ''The Central and Eastern Review''.<ref name="erih">{{Cite web|url=https://kanalregister.hkdir.no/publiseringskanaler/erihplus/periodical/info.action?id=496943|title=ERIH PLUS — Przegląd Środkowo-Wschodni|website=kanalregister.hkdir.no|publisher=Norwegian Directorate for Higher Education and Skills|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref><ref name="ceeol">{{Cite web|url=https://www.ceeol.com/search/journal-detail?id=2341|title=CEEOL — Przegląd Środkowo-Wschodni / The Central and Eastern Review|website=ceeol.com|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref> == Профіль і змест == Часопіс мае міждысцыплінарны характар і адрасаваны даследчыкам, што вывучаюць міжкультурныя дачыненні і з’явы культуры ў рэгіёне [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай]] і [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]].<ref name="wls" /> У выданні друкуюцца навуковыя артыкулы, дакументы і матэрыялы, рэцэнзіі і абмеркаванні, а таксама «навуковая хроніка».<ref name="wls" /><ref name="ceeol" /> Паводле DOAJ, рэдакцыя прымае рукапісы на польскай, беларускай, англійскай, расейскай і ўкраінскай мовах.<ref name="doaj">{{Cite web|url=https://doaj.org/toc/2545-1324|title=DOAJ — Przegląd Środkowo-Wschodni (journal metadata)|website=doaj.org|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref> У ERIH PLUS часопіс адзначаны як рэцэнзаваны (peer reviewed) і такі, што мае навуковую рэдакцыйную раду.<ref name="erih" /> == Перыядычнасць == Часопіс выходзіць адзін раз на год (''annual'').<ref name="issn_online" /> == Індэксацыя == Часопіс уключаны ў міжнародныя і рэгіянальныя базы і каталогі. У прыватнасці, ён фігуруе ў ERIH PLUS<ref name="erih" />, у Directory of Open Access Journals (DOAJ)<ref name="doaj" />, а таксама пазначаецца ў шэрагу каталогаў і агрэгатараў навуковых тэкстаў (напрыклад, CEEOL).<ref name="ceeol" /> Факультэт прыкладной лінгвістыкі UW таксама паведамляе пра прысутнасць часопіса ў некалькіх базах (у тым ліку CEJSH, CEEOL, PBN, POL-index і інш.).<ref name="wls" /> == Даступнасць і архіў == У бібліятэчных каталогах часопіс апісваецца як інтэрнэт-рэсурс, даступны бясплатна.<ref name="zdb" /> Частка выпускаў (2016—2019) даступная ў агрэгатары BazHum, дзе паказаны тамы і колькасць артыкулаў у кожным томе.<ref name="bazhum">{{Cite web|url=https://bazhum.muzhp.pl/journals/568|title=BazHum — Przegląd Środkowo-Wschodni (issues 2016–2019)|website=bazhum.muzhp.pl|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref> == Рэдакцыя і кантакты == У даступных апісаннях рэдакцыі пазначаецца, што галоўны рэдактар — праф. [[Ежы Гжыбоўскі]], а намесніца галоўнага рэдактара — праф. [[Joanna Getka|Ёанна Гетка]].<ref name="psw_redakcja_snippet">{{Cite web|url=https://psw.uw.edu.pl/redakcja/|title=Redakcja — Przegląd Środkowo-Wschodni|website=psw.uw.edu.pl|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> Рэдакцыя знаходзіцца ў [[Варшава|Варшаве]] (ul. Dobra 55, 00-312 Warszawa), кантактны e-mail: ''psw@uw.edu.pl''.<ref name="psw_kontakt_snippet">{{Cite web|url=https://psw.uw.edu.pl/kontakt/|title=Kontakt — Przegląd Środkowo-Wschodni|website=psw.uw.edu.pl|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://psw.uw.edu.pl/ Афіцыйны сайт «Przegląd Środkowo-Wschodni»] * [https://doaj.org/toc/2545-1324 Профіль часопіса ў DOAJ] * [https://portal.issn.org/resource/ISSN/2545-1324 ISSN Portal (e-ISSN 2545-1324)] * [https://portal.issn.org/resource/ISSN/2543-618X ISSN Portal (p-ISSN 2543-618X)] * [https://kanalregister.hkdir.no/publiseringskanaler/erihplus/periodical/info.action?id=496943 ERIH PLUS] * [https://www.ceeol.com/search/journal-detail?id=2341 CEEOL] * [https://bazhum.muzhp.pl/journals/568 BazHum] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Варшаўскі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Часопісы Польшчы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы на польскай мове]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Навуковыя часопісы Польшчы]] c25f9iaewoype7hi9qmz5z9go3teakt 5121120 5121119 2026-04-05T08:43:39Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Перыядычнасць */ 5121120 wikitext text/x-wiki {{часопіс}} '''Przegląd Środkowo-Wschodni''' ({{lang-be|Цэнтральна-Усходні Агляд}}) — [[навуковы часопіс]], які выдаецца [[Інстытут міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта|Інстытутам міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы]] [[Факультэт прыкладной лінгвістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|факультэта прыкладной лінгвістыкі]] [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]<ref name=":0">{{Cite web|url=http://psw.uw.edu.pl/przeglad-srodkowo-wschodni/|title=Przegląd Środkowo-Wschodni {{!}} Przegląd Środkowo-Wschodni|website=psw.uw.edu.pl|access-date=2025-06-04}}</ref>. Часопіс быў заснаваны ў адказ на запыты прадстаўнікоў польскіх і замежных навуковых асяродкаў, чыя даследчая дзейнасць прысвечана рэгіёну [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральна]]-[[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]]. Асноўная мэта выдання — паказаць рэгіён як прастору ўзаемадзеяння розных культур і традыцый, што на працягу стагоддзяў фармавалі шматкультурную спадчыну<ref name=":0" />. Часопіс мае [[Міждысцыплінарныя навукі|міждысцыплінарны характар]] і размяшчае артыкулы, прысвечаныя [[Гісторыя|гісторыі]], [[Культуралогія|культуры]], [[Літаратура|літаратуры]], [[Лінгвістыка|мовам]] і [[Грамадазнаўства|грамадскім працэсам]] у краінах рэгіёну. Асобная ўвага надаецца [[Міжкультурная камунікацыя|міжкультурным сувязям]], канфліктам і формам мірнага суіснавання<ref name=":0" />. Przegląd Środkowo-Wschodni адрасаваны даследчыкам, спецыялістам у галіне культуралогіі, гісторыі, літаратуразнаўства, мовазнаўства, сацыялогіі і іншых [[Гуманітарныя навукі|гуманітарных]] і [[Сацыяльныя навукі|сацыяльных]] навук. У выданні друкуюцца [[Навуковы артыкул|навуковыя артыкулы]], дакументы, матэрыялы, [[Рэцэнзія|рэцэнзіі]], [[Агляд|агляды]] і хроніка навуковага жыцця<ref name=":0" />. == Гісторыя == Часопіс выходзіць з 2016 года (том 1/2016).<ref name="issn_online">{{Cite web|url=https://portal.issn.org/resource/ISSN/2545-1324|title=ISSN 2545-1324 (Online) — Przegląd Środkowo-Wschodni|website=The ISSN Portal|publisher=ISSN International Centre|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref><ref name="zdb">{{Cite web|url=https://zdb-katalog.de/title.xhtml?idn=1203222645|title=Przegląd Środkowo-Wschodni — ZDB catalogue|website=zdb-katalog.de|access-date=2026-01-13|language=de}}</ref> На сайце Інстытута міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы адзначалася 10-годдзе выдання; заснавальніцай і першай галоўнай рэдактаркай была праф. [[Joanna Getka|Ёанна Гетка]], а ў пазнейшы час функцыю галоўнага рэдактара выконвае праф. [[Ежы Гжыбоўскі]].<ref name="jubileusz">{{Cite web|url=https://esw.uw.edu.pl/jubileusz-czasopisma-przeglad-srodkowo-wschodni/|title=Jubileusz czasopisma „Przegląd Środkowo-Wschodni”|website=esw.uw.edu.pl|publisher=Uniwersytet Warszawski|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> == Выдавец і ўстанова == Часопіс выдаецца падраздзяленнем [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] (Польшча), звязаным з факультэтам прыкладной лінгвістыкі (''Wydział Lingwistyki Stosowanej'') і [[Інстытут міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта|Інстытутам міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы]].<ref name="issn_online" /><ref name="wls">{{Cite web|url=https://wls.uw.edu.pl/czasopisma-naukowe/|title=Czasopisma naukowe (WLS UW) — „Przegląd Środkowo-Wschodni”|website=wls.uw.edu.pl|publisher=Uniwersytet Warszawski|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> Міжнародная (англійская) назва часопіса ў шэрагу каталогаў падаецца як ''The Central and Eastern Review''.<ref name="erih">{{Cite web|url=https://kanalregister.hkdir.no/publiseringskanaler/erihplus/periodical/info.action?id=496943|title=ERIH PLUS — Przegląd Środkowo-Wschodni|website=kanalregister.hkdir.no|publisher=Norwegian Directorate for Higher Education and Skills|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref><ref name="ceeol">{{Cite web|url=https://www.ceeol.com/search/journal-detail?id=2341|title=CEEOL — Przegląd Środkowo-Wschodni / The Central and Eastern Review|website=ceeol.com|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref> == Профіль і змест == Часопіс мае міждысцыплінарны характар і адрасаваны даследчыкам, што вывучаюць міжкультурныя дачыненні і з’явы культуры ў рэгіёне [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай]] і [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]].<ref name="wls" /> У выданні друкуюцца навуковыя артыкулы, дакументы і матэрыялы, рэцэнзіі і абмеркаванні, а таксама «навуковая хроніка».<ref name="wls" /><ref name="ceeol" /> Паводле DOAJ, рэдакцыя прымае рукапісы на польскай, беларускай, англійскай, расейскай і ўкраінскай мовах.<ref name="doaj">{{Cite web|url=https://doaj.org/toc/2545-1324|title=DOAJ — Przegląd Środkowo-Wschodni (journal metadata)|website=doaj.org|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref> У ERIH PLUS часопіс адзначаны як рэцэнзаваны (peer reviewed) і такі, што мае навуковую рэдакцыйную раду.<ref name="erih" /> Часопіс выходзіць адзін раз на год (''annual'').<ref name="issn_online" /> == Індэксацыя == Часопіс уключаны ў міжнародныя і рэгіянальныя базы і каталогі. У прыватнасці, ён фігуруе ў ERIH PLUS<ref name="erih" />, у Directory of Open Access Journals (DOAJ)<ref name="doaj" />, а таксама пазначаецца ў шэрагу каталогаў і агрэгатараў навуковых тэкстаў (напрыклад, CEEOL).<ref name="ceeol" /> Факультэт прыкладной лінгвістыкі UW таксама паведамляе пра прысутнасць часопіса ў некалькіх базах (у тым ліку CEJSH, CEEOL, PBN, POL-index і інш.).<ref name="wls" /> == Даступнасць і архіў == У бібліятэчных каталогах часопіс апісваецца як інтэрнэт-рэсурс, даступны бясплатна.<ref name="zdb" /> Частка выпускаў (2016—2019) даступная ў агрэгатары BazHum, дзе паказаны тамы і колькасць артыкулаў у кожным томе.<ref name="bazhum">{{Cite web|url=https://bazhum.muzhp.pl/journals/568|title=BazHum — Przegląd Środkowo-Wschodni (issues 2016–2019)|website=bazhum.muzhp.pl|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref> == Рэдакцыя і кантакты == У даступных апісаннях рэдакцыі пазначаецца, што галоўны рэдактар — праф. [[Ежы Гжыбоўскі]], а намесніца галоўнага рэдактара — праф. [[Joanna Getka|Ёанна Гетка]].<ref name="psw_redakcja_snippet">{{Cite web|url=https://psw.uw.edu.pl/redakcja/|title=Redakcja — Przegląd Środkowo-Wschodni|website=psw.uw.edu.pl|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> Рэдакцыя знаходзіцца ў [[Варшава|Варшаве]] (ul. Dobra 55, 00-312 Warszawa), кантактны e-mail: ''psw@uw.edu.pl''.<ref name="psw_kontakt_snippet">{{Cite web|url=https://psw.uw.edu.pl/kontakt/|title=Kontakt — Przegląd Środkowo-Wschodni|website=psw.uw.edu.pl|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://psw.uw.edu.pl/ Афіцыйны сайт «Przegląd Środkowo-Wschodni»] * [https://doaj.org/toc/2545-1324 Профіль часопіса ў DOAJ] * [https://portal.issn.org/resource/ISSN/2545-1324 ISSN Portal (e-ISSN 2545-1324)] * [https://portal.issn.org/resource/ISSN/2543-618X ISSN Portal (p-ISSN 2543-618X)] * [https://kanalregister.hkdir.no/publiseringskanaler/erihplus/periodical/info.action?id=496943 ERIH PLUS] * [https://www.ceeol.com/search/journal-detail?id=2341 CEEOL] * [https://bazhum.muzhp.pl/journals/568 BazHum] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Варшаўскі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Часопісы Польшчы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы на польскай мове]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Навуковыя часопісы Польшчы]] rv6wy9fix6cpyzwvrgr8r8jbbp26so6 Катэгорыя:Вадаспады Аргенціны 14 793967 5121076 5048769 2026-04-05T08:01:19Z DzBar 156353 шаблон 5121076 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Вадаспады паводле краін]] [[Катэгорыя:Геаграфія Аргенціны]] {{Commonscat|Waterfalls of Argentina}} 7hoj1lvj2n0zgumz8dbjzwt3evlgr9c Катэгорыя:Музычныя альбомы Германіі 14 794438 5121074 5053932 2026-04-05T07:59:29Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Музыка Германіі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121074 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Музычныя альбомы паводле краін]] [[Катэгорыя:Музыка Германіі]] etj16y1f3u5gud4dcuok6pyhillim8j Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага метала Расіі 14 794750 5121061 5056951 2026-04-05T07:38:42Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Метал-гурты Расіі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121061 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага метала паводле краін]] [[Катэгорыя:Метал-гурты Расіі]] 6rretzqguwk3nrg0qfxlruhf8m8m3i5 Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка 0 797123 5121137 5072831 2026-04-05T08:52:54Z Rabbi Mendl 19651 /* Вядомыя выкладчыкі */ дапаўненне 5121137 wikitext text/x-wiki {{Картка факультэта | назва = Музычна-педагагічны факультэт | арыгінал = | вну = [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка]] | эмблема = | памер эмблемы = | выява = Мінск. Вуліца Няміга, 2020 (02).jpg | подпіс = | ранейшыя назвы = | міжназва = | дэвіз = | заснаваны = 1972 | закрыты = 2009 | дэкан = | размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}, [[Мінск]], [[Вуліца Мяснікова (Мінск)|вул. Мяснікова]], 5 | адрас = | каардынаты = | сайт = }} '''Музычна-педагагічны факультэт''' — колішні факультэт [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка]]. == Гісторыя == Створаны 19 снежня 1972 года<ref>[https://belmathematics.by/stati/36-stati-1/570-fakultet-talantov Факультет талантов]</ref> на базе літаратурна-музычнага аддзялення [[філалагічны факультэт БДПУ імя М. Танка|філалагічнага факультэта Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя Максіма Горкага]], на якім ужо існавалі кафедра харавога дырыжавання,<ref>[https://faest.bspu.by/admin-panel/vendor/kcfinder/upload/files/%D0%9A%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%20%D1%85%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B6%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F.pdf Кафедра хорового дирижирования]</ref> кафедра музыкі<ref>[https://faest.bspu.by/admin-panel/vendor/kcfinder/upload/files/%D0%9A%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%20%D1%84%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%BE.pdf Кафедра фортепиано]</ref> і кафедра методыкі музычнага выхавання і пастаноўкі голасу.<ref>[https://faest.bspu.by/admin-panel/vendor/kcfinder/upload/files/%D0%9A%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%20%D0%B2%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0.pdf Кафедра вокала]</ref> У 2009 годзе ў выніку аб’яднання творчых спецыяльнасцей музычна-педагагічнага факультэта і [[факультэт народнай культуры БДПУ імя М. Танка|факультэта народнай культуры]] <ref>[https://faest.bspu.by/fakultet/dekanat Факультет эстетического воспитания — Деканат]</ref> быў утвораны [[факультэт эстэтычнай адукацыі БДПУ імя М. Танка]]. == Спецыяльнасці ў 2009 годзе == * Музычнае мастацтва. [[Сацыяльная педагогіка]] * Музычнае мастацтва. [[Тэатральнае мастацтва]] * [[Музычнае мастацтва]]. Спецыяльныя музычныя дысцыпліны<ref>[https://web.archive.org/web/20091117150914/http://www.bspu.unibel.by/index.php?option=com_content&view=article&id=67&Itemid=73 Музыкально-педагогический факультет. Основан в 1972 году.]</ref> == Кафедры ў 2009 годзе == * Тэорыі і методыкі выкладання мастацтва * [[Вакал]]у * [[Фартэпіяна]] * Народных інструментаў * Харавога дырыжавання<ref>[https://web.archive.org/web/20090507152244/http://muz.bspu.unibel.by/kaf.html Афіцыйны сайт музычна-педагагічнага факулььтэта БДПУ імя М. Танка (2009)]</ref> == Дэканы == * [[Міхаіл Аляксандравіч Пазднікаў]] (1998—2009)<ref>[http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar492145&strq=l_siz=20 Пазднікаў, Міхаіл Аляксандравіч (кандыдат педагагічных навук; нар. 1963)]</ref><ref>[http://mgiro.minsk.edu.by/main.aspx?guid=6721 Паздников Михаил Александрович]</ref> == Вядомыя выкладчыкі == * [[Уладзімір Сяргеевіч Перацяцька]] * [[Мікалай Васільевіч Сірата]] * [[Тамара Іванаўна Шымко]] * [[Генрых Матусавіч Вагнер]] * [[Надзея Мікалаеўна Грышановіч]] * [[Валянцін Вікенцьевіч Карпуць]]<ref name="мпф">[https://web.archive.org/web/20040711211518/http://new.bspu.unibel.by/pages.php?sid=166 Музыкально-педагогический факультет]</ref> == Вядомыя выпускнікі == * [[Інна Радаева|Інна Радаева]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20040711211518/http://new.bspu.unibel.by/pages.php?sid=166 Старонка факультэта на сайце БДПУ імя М. Танка (2004)] * [https://web.archive.org/web/20091117150914/http://www.bspu.unibel.by/index.php?option=com_content&view=article&id=67&Itemid=73 Старонка факультэта на сайце БДПУ імя М. Танка (2009)] * [https://web.archive.org/web/20090507155449/http://muz.bspu.unibel.by/ Афіцыйны сайт музычна-педагагічнага факулььтэта БДПУ імя М. Танка (2009)] {{Факультэты БДПУ імя М. Танка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Факультэты БДПУ імя М. Танка|Музычна-педагагічны]] [[Катэгорыя:Педагагічныя факультэты|БДПУ імя М. Танка]] [[Катэгорыя:1972 год у Мінску]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1972 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 2009 годзе]] [[Катэгорыя:Музычная адукацыя ў Беларусі]] 81pqpkrfc9rnmpo9ko4fkmnmzm1budh Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта 0 799402 5121131 5085779 2026-04-05T08:46:45Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Беларусазнаўства]]; дададзена [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121131 wikitext text/x-wiki {{Картка навуковай арганізацыі |назва = Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта |скарачэнне = SEW UW |эмблема = |выява = |арыгінал = {{lang-pl|Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego}} |міжназва = Centre for East European Studies |ранейшае = Цэнтр даследаванняў праблем нацыянальнасцей СССР і Цэнтральна-Усходняй Еўропы |дэвіз = |заснаваны = 1990 |зачынены = |рэарганізаваны = |год рэарганізацыі = |тып = навучальна-даследчае падраздзяленне |найменне пасады = |піб пасады = |прэзідэнт = |навуковы кіраўнік = |дырэктар = [[Ян Маліцкі]] |супрацоўнікі = 53 (на 2025 год) |навуковыя супрацоўнікі = 41 (на 2025 год) |нобелеўскія лаўрэаты = |акадэмікі = |члены-карэспандэнты = |дактары навук = |кандыдаты навук = |дактарантура = |аспірантура = ёсць |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Польшча}}: [[Варшава]] |метро = |адрас = вуліца [[Кракаўскае прадмесце (Варшава)|Кракаўскае прадмесце]], 26/28 ([[Палац Тышкевічаў (Варшава)|Палац Тышкевічаў-Патоцкіх]]) |сайт = [https://studium.uw.edu.pl/ studium.uw.edu.pl] |узнагароды = |lat_dir = N |lat_deg = 52 |lat_min = 14 |lat_sec = 26 |lon_dir = E |lon_deg = 21 |lon_min = 01 |lon_sec = 01 |CoordScale = |edu_region = |Commons = |Commons-text = }} '''Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы''' (ЦДУЕ; {{lang-pl|Studium Europy Wschodniej}}, скарочана ''SEW'') — даследча-навучальнае падраздзяленне [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] (Польшча), заснаванае ў 1990 годзе. Першапачаткова дзейнічала як ''Цэнтр даследаванняў праблем нацыянальнасцей Савецкага Саюза і Цэнтральна-Усходняй Еўропы''. З’яўляецца адной з вядучых устаноў Польшчы ў галіне ўсходазнаўства. Цэнтр рыхтуе бакалаўраў і магістраў, мае аспірантуру, вядзе шырокую выдавецкую дзейнасць і адмініструе шэраг стыпендыяльных праграм, у тым ліку для беларусаў<ref name="about">{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/o-studiach-wschodnich/|title=Пра ўсходазнаўства|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. == Гісторыя == Гісторыя ўстановы сягае каранямі ў падпольную дзейнасць часоў [[Польская Народная Рэспубліка|ПНР]]. У 1981 годзе навуковы супрацоўнік Гістарычнага інстытута Варшаўскага ўніверсітэта [[Ежы Таргальскі]] заснаваў падпольны часопіс «[[Обоз (часопіс)|Obóz]]» («Лагер»), прысвечаны праблемам народаў камуністычнага лагера<ref name="history">{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/historia/|title=Гісторыя і сучаснасць|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-03}}</ref>. Увосень 1983 года дактарант Гістарычнага інстытута [[Ян Маліцкі]] стварыў падпольны ''Інстытут Усходняй Еўропы''. У маі 1985 года, пасля арышту Яна Маліцкага падчас [[Ваеннае становішча ў Польшчы (1981—1983)|ваеннага становішча]], дзейнасць інстытута была прыпынена да 1989 года<ref name="history"/>. У 1990 годзе ў Варшаўскім універсітэце быў афіцыйна створаны ''Цэнтр даследаванняў праблем нацыянальнасцей [[Савецкі Саюз|Савецкага Саюза]] і Цэнтральна-Усходняй Еўропы''. Яго першым кіраўніком стаў прафесар-цюркюлог [[Тадэвуш Майда]], а сузаснавальнікамі — [[Анджэй Ананіч]] і Ян Маліцкі. У 1991 годзе была заснавана Усходняя летняя школа. Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] у 1991 годзе назву ўстановы змянілі на ''Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы і Цэнтральнай Азіі''<ref name="history"/>. Пасля 1998 года ўстанова атрымала сучасную назву — ''Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы'' (SEW). 26 кастрычніка 1998 года прэм’ер-міністр Польшчы [[Ежы Бузэк]] урачыста адкрыў магістратуру па спецыяльнасці «Усходнія даследаванні»<ref name="history"/>. У сакавіку 2004 года ва [[Уроцлаў|Уроцлаве]] была арганізавана першая Усходняя зімовая школа<ref>{{Cite web|url=https://www2.polskieradio.pl/eo/print.aspx?iid=126573|title=Ва Уроцлаве пачалася сёмая „Ўсходняя зімовая школа”|author=Юры Ліхтаровіч|publisher=[[Беларуская служба Польскага радыё]]|date=2010-03-01|accessdate=2025-07-07}}</ref>. У 2006 годзе Цэнтр стаў ініцыятарам стварэння Узнагароды імя Льва Сапегі і [[Стыпендыяльная праграма імя Кастуся Каліноўскага|Стыпендыяльнай праграмы імя Кастуся Каліноўскага]]<ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/polsca-adnavila-nabor-na-prahramu-kalinouskaha/28537961.html|title=Польшча аднавіла набор на праграму Каліноўскага|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2017-06-09|accessdate=2025-07-07}}</ref>. 14 лістапада 2015 года пры Цэнтры быў адкрыты Цэнтр беларускіх даследаванняў, дзе пачалі працаваць навукоўцы, звольненыя з ВНУ Беларусі па палітычных матывах<ref name="svaboda">{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/27355083.html|title=У Польшчы заснаваны цэнтар, дзе будуць працаваць звольненыя ў Беларусі навукоўцы|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2015-11-10|accessdate=2025-07-07}}</ref>. == Структура і кіраванне == Цэнтр месціцца ў [[Варшава|Варшаве]] на вуліцы [[Кракаўскае прадмесце (Варшава)|Кракаўскае прадмесце]] ў [[Палац Тышкевічаў (Варшава)|палацы Тышкевічаў-Патоцкіх]] (дом № 32), дзе таксама знаходзяцца Цэнтр польскай мовы і культуры для замежнікаў, Інстытут музыкалогіі і Музей Варшаўскага ўніверсітэта<ref>{{Кніга |аўтар=Ганна Каржэква-Юзэфовіч [і інш.] |загаловак=Uniwersytet Warszawski, miejsca, fakty, liczby |месца=Варшава |выдавецтва=[[Варшаўскі ўніверсітэт]] |год=2018 |старонак=87 |isbn=978-83-235-3014-5}}</ref>. Па стане на 2025 год у Цэнтры працаваў 41 выкладчык (сярод іх 12 беларускіх навукоўцаў) і 12 супрацоўнікаў адміністрацыі<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/kadra/wykladowcy/|title=Выкладчыкі|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/kadra/pracownicy-administracyjni/|title=Адміністрацыйныя супрацоўнікі|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. Кіраўнікі Цэнтра: * [[Тадэвуш Майда]] (1990—1998)<ref name="kadra">{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/kadra/|title=Кадры|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-03}}</ref>; * [[Ян Маліцкі]] (з 1998 года)<ref name="kadra"/>. Намеснікамі дырэктара з’яўляюцца [[Алена Красоўская]] і [[Адам Эберхарт]]<ref name="leadership">{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/kierownictwo/|title=Кіраўніцтва|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. Цэнтр мае замежныя прадстаўніцтвы (станцыі): у [[Тбіліскі дзяржаўны ўніверсітэт|Тбілісі]] (з 2006 года), [[Кіеў|Кіеве]] (на базе [[Кіева-Магілянская акадэмія|Кіева-Магілянскай акадэміі]], з 2015 года) і [[Вільнюс]]е (з 2022 года)<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/struktura/stacja-wilenska-sew-uw/|title=Віленская станцыя|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. === Цэнтр беларускіх даследаванняў === Пры ЦДУЕ дзейнічае Цэнтр беларускіх даследаванняў (ЦБД). У яго склад уваходзіць Беларуская аналітычная майстэрня пад кіраўніцтвам сацыёлага [[Андрэй Вардамацкі|Андрэя Вардамацкага]]. У ЦБД працуюць: дактары навук [[Тадэвуш Гавін]], [[Аляксандр Краўцэвіч]], [[Генадзь Сагановіч]], [[Аляксандр Смалянчук]], [[Іна Соркіна]], [[Сяргей Токць]], [[Андрэй Чарнякевіч]], а таксама [[Таццяна Касатая]] і [[Ігар Кузьмініч]]<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/struktura/centrum-studiow-bialoruskich-przy-sew-uw/|title=Цэнтр беларускіх даследаванняў|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. == Навучальны працэс == Навучанне вядзецца ў галіне гуманітарных (гісторыя, культуралогія, лінгвістыка) і грамадскіх навук (сацыялогія, паліталогія, геаграфія). Падрыхтоўка ажыццяўляецца па шасці рэгіянальных кірунках: [[Усходняя Еўропа]], Расія, [[Цэнтральная Азія]], Каўказ, [[Цэнтральная Еўропа]] і [[Балканы]]<ref name="about"/>. Праграма ўключае: * Бакалаўрыят (3 гады). * Магістратуру (2 гады). Уключае абавязковую паездку па краінах рэгіёна, што вывучаецца<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/o-studiach-wschodnich/magisterskie-studia-wschodnie/|title=Магістратура ўсходазнаўства|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Аспірантуру (паслядыпломнае навучанне). Праграмай кіруе [[Усходазнаўчы факультэт Варшаўскага ўніверсітэта]]. Даследаванні ахопліваюць такія тэмы, як усходняя палітыка Польшчы, саветалогія, нацыянальныя пытанні, геапалітыка, энергетычная бяспека, спецслужбы СССР і Расіі. Кіраўніком аспірантуры з’яўляецца [[Павел Коваль]]<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/o-studiach-wschodnich/podyplomowe-studia-wschodnie/|title=Аспірантура ўсходазнаўства|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. Пры Цэнтры з 1999 года дзейнічае Школа ўсходніх моў, якая прапануе навучанне 27 мовам (у тым ліку беларускай). Курс разлічаны на 2 гады (240 гадзін) і завяршаецца экзаменам. Школу ўзначальвае Інга Катанская<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/o-szkole/|title=Школа ўсходніх моў|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. == Стыпендыяльныя праграмы == Цэнтр адміністраваў наступныя праграмы: * [[Стыпендыяльная праграма імя Кастуся Каліноўскага]] (з 2006 года) — для рэпрэсаваных беларусаў<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/program-im-kalinowskiego/|title=Стыпендыяльная праграма Урада Рэспублікі Польшча імя Кастуся Каліноўскага|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Усходняя стыпендыя (з 2001 года) — для даследчыкаў з краін рэгіёна<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/programy-stypendialne/stypendia-wschodnie/|title=Усходняя стыпендыя|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Праграма для маладых навукоўцаў (з 2003 года) — 9-месячнае стажаванне для выпускнікоў з краін СНД<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/programy-stypendialne/program-rzadu-rp-dla-mlodych-naukowcow/|title=Праграма Урада Польшчы для маладых навукоўцаў|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Праграма імя Лэйна Кіркланда (з 2000 года)<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/programy-stypendialne/program-im-lane-kirklanda/|title=Праграма імя Лэйна Кіркланда|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Стыпендыя дыпламатыі<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/programy-stypendialne/studium-dyplomatyczne/|title=Праграма дыпламатыі|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Стыпендыя Вольнага беларускага ўніверсітэта (з 2020 года) — анлайн-аспірантура для беларускіх выкладчыкаў<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/programy-stypendialne/wolny-uniwersytet-bialoruski/|title=Вольны беларускі ўніверсітэт|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. == Усходнія школы і канферэнцыі == Цэнтр рэгулярна арганізуе: * Усходняя летняя школа (з 1991 года) — трохтыднёвая праграма для маладых даследчыкаў<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/szkoly/wschodnia-szkola-letnia/|title=Усходняя летняя школа|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Усходняя зімовая школа (з 2004 года) — для студэнтаў апошніх курсаў з краін былога СССР<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/szkoly/wschodnia-szkola-zimowa/|title=Усходняя зімовая школа|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Варшаўская ўсходнееўрапейская канферэнцыя (Warsaw East European Conference) — штогадовы міжнародны форум, які праводзіцца з 2004 года<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/konferencje/warsaw-east-european-conference/|title=Варшаўская ўсходнееўрапейская нарада|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Каўказазнаўчая канферэнцыя імя Святога Рыгора Перадзэ (з 2002 года)<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/konferencje/sesja-kaukazologiczna-im-sw-g-peradze/|title=Каўказазнаўчая сесія імя Святога Рыгора Перадзэ|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Праметэйская канферэнцыя (з 2011 года)<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/konferencje/konferencja-prometejska/|title=Праметэйская нарада|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Канферэнцыя «Каўказ пасля 1991 года» (з 2013 года)<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/konferencje/konferencja-kaukaz-po-1991-roku/|title=Нарада «Каўказ пасля 1991 года»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Каўказазнаўчая канферэнцыя імя Тадэвуша Свентахоўскага<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/konferencje/konferencja-seminarium-kaukaskiego/|title=Каўказазнаўчая сесія для маладых навукоўцаў імя Тадэвуша Свентахоўскага|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Студэнцкая канферэнцыя (з 2001 года)<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/konferencje/konferencja-studencka/|title=Студэнцкая нарада|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. == Узнагароды == Цэнтр уручае некалькі прэстыжных узнагарод за ўклад у развіццё навукі і грамадзянскай супольнасці: * Узнагарода імя [[Леў Сапега|Льва Сапегі]] — заснавана ў 2006 годзе. Прысуджаецца грамадзянам Беларусі за заслугі ў развіцці грамадзянскай супольнасці і будаўніцтве незалежнай, дэмакратычнай Беларусі. Лаўрэат атрымлівае магчымасць гадавога стажавання ў пяці польскіх універсітэтах. Сярод лаўрэатаў: [[Валянцін Голубеў]], [[Язэп Янушкевіч]], [[Сяргей Токць]], [[Алесь Жлутка]], [[Уладзімір Ляхоўскі]], [[Алесь Лагвінец]], [[Пётр Рудкоўскі]], [[Іна Соркіна]], [[Аляксандр Смалянчук]], [[Артур Клінаў]], [[Аляксандр Фядута]], [[Ігар Мельнікаў]], [[Кацярына Крывічаніна]], [[Мікола Волкаў]], [[Максім Макараў]], [[Андрэй Скурко]]<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/nagrodystaze/nagroda-im-lwa-sapiehy/|title=Узнагарода імя Льва Сапегі|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/nagrodystaze/nagroda-im-lwa-sapiehy/laureaci-nagrody-im-lwa-sapiehy/|title=Лаўрэаты ўзнагароды імя Льва Сапегі|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Узнагарода імя [[Іван Выгоўскі|Івана Выгоўскага]] (з 2014 года) — для грамадзян Украіны<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/nagrodystaze/nagroda-im-iwana-wyhowskiego/|title=Узнагарода імя Івана Выгоўскага|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Узнагарода імя [[Юльюш Бардах|Юльюша Бардаха]] — за даследаванні спадчыны ВКЛ<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/nagrodystaze/nagroda-im-juliusza-bardacha/|title=Узнагарода імя Юльюша Бардаха|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Узнагарода «Усходняга агляду» (з 1994 года) — за лепшую навуковую кнігу пра Усходнюю Еўропу<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/nagrodystaze/nagroda-przegladu-wschodniego/|title=Узнагарода «Усходняга агляду»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Узнагарода імя Тытуса Філіповіча (з 2018 года) — для даследчыкаў з краін Каўказа<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/nagrodystaze/nagroda-im-tytusa-filipowicza/|title=Узнагарода імя Тытуса Філіповіча|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Узнагарода імя Святога Рыгора Перадзэ (з 2010 года)<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/nagrodystaze/nagroda-im-sw-grzegorza-peradze/|title=Узнагарода імя Святога Рыгора Перадзэ|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Узнагарода імя Ядвігі і Збігнева Крушэўскіх — за доктарскія дысертацыі пра межы Польшчы ў ХХ стагоддзі<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/nagrodystaze/nagroda-im-jadwigi-i-zbigniewa-kruszewskich/|title=Узнагарода імя Ядвігі і Збігнева Крушэўскіх|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. == Выдавецкая дзейнасць == Цэнтр выдае шэраг перыядычных выданняў і кніжных серый: * Часопіс «[[Obóz (часопіс)|Obóz]]» (''Лагер'') — заснаваны ў 1981 годзе як падпольнае выданне<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/wydawnictwa/oboz/|title=«Obóz»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Часопіс «[[Przegląd Wschodni]]» (''Усходні агляд'') — выдаецца з 1991 года<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/wydawnictwa/przeglad-wschodni/|title=«Przegląd Wschodni»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Часопіс «[[Pro Georgia]]» (''Про Грузія'') — штогоднік, выходзіць з 1991 года<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/wydawnictwa/pro-georgia/|title=«Pro Georgia»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Часопіс «[[Nowy Prometeusz]]» (''Новы Праметэй'') — прысвечаны праблематыцы краін былога СССР<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/wydawnictwa/nowy-prometeusz/|title=«Nowy Prometeusz»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * «[[Warsaw East European Review]]» (''Варшаўскі ўсходнееўрапейскі агляд'') — штогоднік з матэрыяламі канферэнцый<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/wydawnictwa/warsaw-east-european-review/|title=«Warsaw East European Review»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * «Штогоднік Цэнтра ўкраінскіх даследаванняў»<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/rocznik-centrum-studiow-nad-ukraina/|title=«Штогоднік Цэнтра ўкраінскіх даследаванняў»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * «Гадавік Цэнтра беларускіх даследаванняў»<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/wydawnictwa/rocznik-centrum-studiow-bialoruskich/|title=«Гадавік Цэнтра беларускіх даследаванняў»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Аналітыка «Беларусь і Украіна ў рэгіёне»<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/wydawnictwa/grupa-analityczna-bialorus-ukraina-region/|title=Аналітычная група «Беларусь і Украіна ў рэгіёне»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Кніжная серыя «Бібліятэка Усходняй Еўропы» (да 1998 года — «Бібліятэка „Обоза“»)<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/wydawnictwa/seria-bibliotheca-europae-orientalis/|title=Серыя «Бібліятэка Усходняй Еўропы»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Інфармацыйны бюлетэнь «Oboz» («Вывучэнне»)<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/wydawnictwa/o-bis/|title=Інфармацыйны бюлетэнь «Вывучэнне»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. == Міжнароднае супрацоўніцтва == Цэнтр актыўна супрацоўнічае з універсітэтамі Украіны і Грузіі. У 2006 годзе быў створаны кансорцыум з украінскімі ВНУ (уключаючы [[Кіева-Магілянская акадэмія|Кіева-Магілянскую акадэмію]], Украінскі каталіцкі ўніверсітэт і інш.), які дазваляе рэалізоўваць сумесныя магістэрскія праграмы і абмен студэнтамі<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/wspolpraca/konsorcjum-uniwersytetu-warszawskiego-i-uniwersytetow-ukrainskich/|title=Кансорцыум Варшаўскага ўніверсітэта з украінскімі ўніверсітэтамі|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. У Грузіі з 2007 года дзейнічае Каўказская станцыя Варшаўскага ўніверсітэта пры Тбіліскім дзяржаўным універсітэце, а таксама наладжана супрацоўніцтва з універсітэтам у Горы<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/wspolpraca/wspolpraca-z-gruzinskimi-uczelniami/|title=Супрацоўніцтва з грузінскімі ВНУ|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. Таксама Цэнтр удзельнічае ў праграме «Erasmus Mundus» для абмену з краінамі Еўрасаюза<ref>{{Cite web|url=https://english.studium.uw.edu.pl/erasmus/|title=Міжнародны абмен праз «Erasmus»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=en|accessdate=2025-07-07}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/|title=Афіцыйны сайт Цэнтра даследаванняў Усходняй Еўропы|lang=pl}} * {{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/category/bis/bialorus-i-panstwa-baltyckie/|title=Навіны пра Беларусь і балтыйскія дзяржавы на сайце Цэнтра|lang=pl}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта}} [[Катэгорыя:Варшаўскі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1990 годзе]] [[Катэгорыя:Навуковыя інстытуты Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] nh9dofvfr0kd04t857maizsv8emgn57 Беларуская мова як замежная 0 799693 5121128 5111812 2026-04-05T08:45:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Беларусазнаўства]]; дададзена [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121128 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = Беларуская мова як замежная |лагатып = |выява = |подпіс = |арыгінальная назва = {{lang-pl|Język białoruski jako obcy}}<br />{{lang-en|Belarusian as a foreign language}} |спецыялізацыя = [[лінгвістыка]], [[глотадыдактыка]], [[беларусістыка]] |перыядычнасць = |мова = [[беларуская мова]], [[польская мова]], [[англійская мова]] |галоўны рэдактар = |выдавец = [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Польшча}} |issn = |сайт = https://bmz.kb.uw.edu.pl/be/ |заснаванне=2017}} '''«Беларуская мова як замежная»''' ({{lang-pl|Język białoruski jako obcy}}, {{lang-en|Belarusian as a foreign language}}) — рэцэнзаваны [[навуковы часопіс]], прысвечаны пытанням выкладання [[беларуская мова|беларускай мовы]] замежнікам, а таксама шырокаму колу праблем [[беларусістыка|беларусістыкі]]. Выданне з’яўляецца друкаваным органам [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|Кафедры беларусістыкі]] факультэта прыкладной лінгвістыкі [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]<ref name="about">{{cite web|url=https://bmz.kb.uw.edu.pl/be/%d0%bf%d1%80%d0%b0-%d1%87%d0%b0%d1%81%d0%be%d0%bf%d1%96%d1%81/|title=Пра часопіс|publisher=Часопіс «Беларуская мова як замежная»|accessdate=2026-01-25}}</ref>. == Дзейнасць і місія == Асноўнай мэтай часопіса з’яўляецца стварэнне пляцоўкі для абмену вопытам і навуковымі дасягненнямі паміж даследчыкамі і выкладчыкамі. Выданне заклікана садзейнічаць развіццю метадалогіі навучання беларускай мове як замежнай, а таксама паглыбленню ведаў у галіне беларускага мовазнаўства і літаратуразнаўства<ref name="about" />. Часопіс арыентаваны на навукоўцаў-беларусістаў, метадыстаў, выкладчыкаў і ўсіх, хто цікавіцца тэорыяй і практыкай выкладання беларускай мовы ў іншамоўнай аўдыторыі. Рэдакцыя імкнецца аб’яднаць намаганні спецыялістаў для папулярызацыі беларускай культуры і мовы ў міжнародным кантэксце. == Тэматыка публікацый == Выданне публікуе навуковыя артыкулы, якія ахопліваюць шырокі спектр тэм. Асноўная ўвага надаецца дыдактыцы і методыцы выкладання, што вынікае з назвы часопіса. Акрамя таго, прымаюцца працы па агульным [[Мовазнаўства|мовазнаўстве]], якія маюць дачыненне да беларускай мовы<ref name="about" />. Важнае месца ў структуры публікацый займаюць даследаванні ў галіне [[Літаратуразнаўства|літаратуразнаўства]] і [[Культуралогія|культуралогіі]]. Гэта дазваляе разглядаць вывучэнне мовы ў непарыўнай сувязі з культурным кантэкстам краіны. == Выдавец і доступ == Выдаўцом часопіса з’яўляецца Кафедра беларусістыкі [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] — адзіная ў [[Польшча|Польшчы]] і адна з нямногіх у свеце навучальных устаноў, якая спецыялізуецца на комплексным вывучэнні Беларусі<ref name="publisher">{{cite web|url=https://bmz.kb.uw.edu.pl/be/%d0%b2%d1%8b%d0%b4%d0%b0%d0%b2%d0%b5%d1%86/|title=Выдавец|publisher=Часопіс «Беларуская мова як замежная»|accessdate=2026-01-25}}</ref>. Часопіс прытрымліваецца палітыкі «дыяментавага адкрытага доступу» (Diamond Open Access). Гэта азначае, што ўсе матэрыялы даступныя для чытачоў бясплатна, а з аўтараў не спаганяецца плата за публікацыю. Усе артыкулы распаўсюджваюцца на ўмовах ліцэнзіі [[Creative Commons]] (CC BY 3.0 PL), што спрыяе свабоднаму абмену навуковай інфармацыяй<ref name="publisher" />. == Гл. таксама == * [[Acta Albaruthenica]] * [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта]] * [[Варшаўскі ўніверсітэт]] * [[Беларуская мова]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bmz.kb.uw.edu.pl/be/ Афіцыйны сайт часопіса] [[Катэгорыя:Навуковыя часопісы Польшчы]] [[Катэгорыя:Часопісы Польшчы]] [[Катэгорыя:Варшаўскі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Беларуская мова]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Часопісы, якія з’явіліся ў 2017 годзе]] iwejwvebhb1u36xx3aofxgglphu6qmq Размовы з удзельнікам:Feeleman 3 800033 5120881 5091896 2026-04-04T19:02:20Z JerzyKundrat 174 5120881 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:27, 1 лютага 2026 (+03) == Цімаці і Тымаці == Вітаю. Дробныя змены ў тэксце артыкула мала што зменяць, трэба пераймяноўваць артыкул, для гэтага трэба прынцыповае рашэнне, бо такіх артыкулаў шмат. Далучайцеся да абмеркавання з тэарэтычнымі аргументамі за або супраць у аналагічную тэму [[Вікіпедыя:Да перайменавання#Цёрнер → Тэрнер|Вікіпедыя:Да_перайменавання#Цёрнер_→_Тэрнер]]. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:16, 1 лютага 2026 (+03) :Вітаю. Пакуль тут навічок. Функцыянал тут мне незнаёмы. Трэба пераносіць тады :) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:31, 2 лютага 2026 (+03) == DEFAULTSORT == У артыкулах пра асоб не забывайце, калі ласка. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D1%82%D1%8D%D1%84%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96&diff=5120804&oldid=5120802 узор выкарыстання] --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:02, 4 красавіка 2026 (+03) fen66s00k9lioo2ataavt3niy0gm2w6 5121065 5120881 2026-04-05T07:43:55Z Feeleman 163471 /* DEFAULTSORT */ Адказ 5121065 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:27, 1 лютага 2026 (+03) == Цімаці і Тымаці == Вітаю. Дробныя змены ў тэксце артыкула мала што зменяць, трэба пераймяноўваць артыкул, для гэтага трэба прынцыповае рашэнне, бо такіх артыкулаў шмат. Далучайцеся да абмеркавання з тэарэтычнымі аргументамі за або супраць у аналагічную тэму [[Вікіпедыя:Да перайменавання#Цёрнер → Тэрнер|Вікіпедыя:Да_перайменавання#Цёрнер_→_Тэрнер]]. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:16, 1 лютага 2026 (+03) :Вітаю. Пакуль тут навічок. Функцыянал тут мне незнаёмы. Трэба пераносіць тады :) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:31, 2 лютага 2026 (+03) == DEFAULTSORT == У артыкулах пра асоб не забывайце, калі ласка. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D1%82%D1%8D%D1%84%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96&diff=5120804&oldid=5120802 узор выкарыстання] --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:02, 4 красавіка 2026 (+03) :Добра! Дзякую. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:43, 5 красавіка 2026 (+03) 1obygay2wu79zzbvp2qyyg6e4x5ah5f Шаблон:Картка аніманга/Анімэ 10 803061 5121235 5103987 2026-04-05T10:15:38Z Plaga med 116903 састарэлы шаблон 5121235 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Шаблон:Картка аніманга/Відэа]] 1dhpgo3c5jbi2s3ejp0okqqvpzwwogh Усходняя Літва 0 803218 5121020 5116100 2026-04-05T05:15:26Z Аляксандр Белы 46814 разбіўка на раздзелы 5121020 wikitext text/x-wiki {{пішу}} [[Файл:Lithuanian language in the 16th century.png|міні|Абсяг літоўскай мовы ў XVI ст. паводле Зігмаса Зінкявічуса. Яго паўднёва-ўсходнюю мяжу можна лічыць умоўнай мяжой Усходняй Літвы на тэрыторыі сучаснай Беларусі.]] '''Усходняя Літва''' ([[Літоўская мова|літ.]] ''Rytų Lietuwa'', [[Польская мова|пол.]] ''Litwa Wschodnia'' — умоўная назва усходняй часткі Літвы (''[[Літва (зямля)|Lithuania propria]]'', як асноўнай часткі дзяржаўнай тэрыторыі [[ВКЛ]], пачаткова населенай пераважна [[Літоўцы|літоўцамі]]) ў працах некаторых гісторыкаў і філолагаў, якая падкрэслівае інтэнсіўнасць працэсаў моўнай і культурнай [[Славянізацыя|славянізацыі]] насельніцтва гэтай тэрыторыі. У іншым разуменні — гістарычны рэгіён на сумежжы сучасных Літоўскай Рэспублікі і Рэспублікі Беларусь, вылучаны пост фактум, які ў мінулым складаў частку гістарычнай Літвы, але ў выніку асіміляцыйных працэсаў не захаваў [[Літоўская мова|літоўскую мову]] і ў большай частцы не ўвайшоў у склад сучаснай дзяржаўнай тэрыторыі [[Літоўская Рэспубліка|Літоўскай Рэспублікі]]. Дакладнае вызначэнне ўсходніх межаў Літвы, у кожную гістарычную эпоху, уяўляе сабой складаную задачу, праз шматзначнасць і пэўную размытасць самога тэрміну «Літва». Гэтыя межы да канца XVIII ст. паступова адсоўваліся на ўсход, затым да [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] заставілася адносна стабільнымі, а пасля разрому паўстання пачалі адсоўвацца на захад. Першыя прыкметы самабытнасці рэгіёну можна ўгледзець у [[Культура ўсходнелітоўскіх курганоў|Культуры ўсходнелітоўскіх курганоў]] — археалагічнай культуры, вядомай па пахавальных помніках балцкіх плямён [[3 стагоддзе|III]]—[[12 стагоддзе|XII]] стст., якія сустракаюцца на сучаснай тэрыторыі ўсходняй і паўднёва-ўсходняй [[Літва|Літвы]] і паўночна-заходняй [[Беларусь|Беларусі]] ад сярэдняга цячэння [[Нёман]]а на захад ад [[Свір (возера)|возера Свір]] на усход, ад вярхоўяў ракі [[Швянтойі (прыток Віліі)]] на поўнач да басейна [[Мяркіс|ракі Мяркіс]] [[Мяркіс|(Мерач)]] на поўдзень. Ужо ў тую эпоху рэгіён робіцца кантактнай балта-славянскай зонай. Некаторыя даследчыкі ў кантэксце вывучэння папярэдняй [[Культура штрыхаванай керамікі|культуры штрыхаванай керамікі]] таксама ўжываюць тэрмін "Усходняя Літва"<ref>Лухтан, Алексей Борисович. [https://cheloveknauka.com/vostochnaya-litva-v-i-tysyacheletii-do-n-e Восточная Литва в I тысячелетии до н.э.] Автореферат диссертации по истории, специальность ВАК РФ 07.00.06 . Москва, 1990.</ref>. Усходняя Літва ў працах Зігмаса Зінкявічуса Выбітны літоўскі мовазнаўца, прафесар [[Зігмас Зінкявічус]], вызначаў Усходнюю Літву перш за ўсё праз прызму лінгвістыкі і гісторыі рассялення [[Балты|балтаў]]. З гістарычнага пункту гледжання да Усходняй Літвы ён адносіў тэрыторыі, якія сёння знаходзяцца ў паўночна-заходняй частцы сучаснай Беларусі (рэгіён Верхняга [[Панямонне|Панямоння]]) і [[Віленскі край]] Літоўскай Рэспублікі. [[Файл:Моўная сітуацыя на Віленшчыне ў пачатку XX стагоддзя.svg|міні|Моўная сітуацыя на Віленшчыне ў пачатку XX стагоддзя паводле літоўскага мовазнаўца Алойзаса Відугірыса. Ружовым — беларускамоўныя зоны, зялёным — літоўскамоўныя, жоўтым — польскамоўныя]] У сваіх працах (перадусім у кнізе "Усходняя Літва ў мінулым і сучаснасці", 1993)<ref>Zigmas Zinkevičius. Rytų Lietuva praeityje ir dabar. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1993.  Русский перевод: Зинкявичюс З. Восточная Литва в прошлом и настоящем. Вильнюс: Mokslo ir enciklopediju leidykla, 1996. </ref> Зінкявічус даказваў, што гэтая тэрыторыя і асноўная частка яе карэннага насельніцтва мае глыбокае балта-літоўскае паходжанне. Ён вылучаў яе на аснове рудыментаў літоўскай [[Тапаніміка|тапанімікі]] і прысутнасці літоўскай мовы, якая захоўвалася тут да XVII—XVIII стагоддзяў, а ў асобных анклавах і пазней, і разглядаў Усходнюю Літву як рэгіён былой Літвы, які зазнаў найбольш інтэнсіўную славянізацыю. Працэс масавага нізавога пераходу на «[[Простая мова (група дыялектаў)|простую мову]]» (блізкую да будучай літаратурнай [[Беларуская мова|беларускай мовы]]), які пачаўся не пазней за XVI стагоддзе, адбываўся пад моцным культурным уплывам сталічнай Вільні, — асабліва [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] і [[Віленская архідыяцэзія|Віленскай архідыяцэзіі]]. На верхніх "паверхах" грамадства гэты працэс выглядаў як паланізацыя, але ў вясковых нізах — як выцясненне літоўскай размоўнай мовы "простай". Гэты працэс фактычна завяршыўся з беларускага боку мяжы на пачатку XXI стагоддзя, і нават у нашы дні ўсё яшчэ працягваецца з літоўскага боку мяжы<ref>Ф. Раўбіч. [https://nashaniva.com/359982 У памежных вёсках на Віленшчыне беларуская мова працягвае выцясняць літоўскую] // Наша Ніва  25.01.2025  </ref>. Рудыменты літоўскай лексікі захоўваюцца ў гутаркавай мове на вялікай тэрыторыі Панямоння для абазначэння побытавых і прыродных рэалій (''ройст, шашок, кудра, кукуць'' і іншыя [[Літуанізм|літуанізмы]])<ref>Лаучюте, Юрате Алоизовна. Словарь балтизмов в славянских языках / Ю. А. Лаучюте ; АН СССР, Институт языкознания. Ленинград : Наука, Ленингр. отд-ние, 1982.</ref>. Усходняя Літва ў працах Алега Дзярновіча Беларускі гісторык і археолаг [[Алег Іванавіч Дзярновіч|Алег Дзярновіч]] аперыруе паняццем «Усходняя Літва» у блізкім да Зігмаса Зінкявічуса сэнсе, але робячы большы акцэнт на даўні і важны ўклад продкаў беларусаў (якія ў часы стварэння ВКЛ мелі праваслаўнае веравызнанне) у культуру гэтага рэгіёну. Ён разглядае яго як памежны, дзе адбывалася інтэнсіўнае ўзаемадзеянне балцкай (літоўскай) і славянскай культур і даследуе фарміраванне [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] праз прызму этнакультурных і моўных кантактаў — на прыкладзе, перадусім [[Крэва]] і [[Гальшаны|Гальшанаў]] ХI—XIV стагоддзяў, але і ў параўнанні з іншымі найважнейшымі цэнтрамі рэгіёну — [[Вільня]]й і [[Кернава]]м. Яго даследванні абапіраюцца на археалагічныя дадзеныя (тыпы пахаванняў, рэчавы комплекс) і аналіз крыніц, якія паказваюць на высокую ступень змяшання культур у рэгіёне і дазваляюць разумець ранняе ВКЛ не як выключна заваёўніцкую дзяржаву, а як прастору балта-славянскага культурнага сінтэзу<ref>Дзярновіч А.І. [https://www.academia.edu/24833898/%D0%9A%D1%80%D1%8D%D0%B2%D0%B0_%D1%8F%D0%BA_%D0%A3%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D1%8F_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D0%A5I_XIV_%D1%81%D1%82%D1%81%D1%82 Крэва як Усходняя Літва: да праблемы балта-славянскіх кантактаў у ХI—XIV стст.] // Научные чтения, посвящённые Виктору Владимировичу Мартынову: сб. науч. тр. Вып. 3. – Минск: РИВШ, 2016. – С. 58—63.</ref>. Паводле яго высноў, "можна казаць пра біэтнічнасць старажытнай Літвы, якая мела відавочную сацыяльную градацыю. Славяне займалі нішу гандлёва-рамеснага насельніцтва ў ранніх літоўскіх гарадах і забяспечвалі гандлёвыя сувязі рэгіянальных цэнтраў Літвы з цывілізацыйнымі цэнтрамі Усходняй Еўропы. Ва Усходняй Літве (гістарычнай Віленшчыне) у XII—XIV стст. магло прысутнічаць і сельскае славянскае насельніцтва. Такім чынам ствараўся той культурна-эканамічны кантэкст, які, урэшце рэшт, стаў вызначальным для ўзнікнення Вялікага княства Літоўскага"<ref>Олег Дзярнович. [https://www.academia.edu/88997808/%D0%92%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0_XI_XIII_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%B8_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B0 Восточная Литва XI−XIII веков: проблема этнокультурных и социокультурных характеристик поселений раннегородского типа] // Балто-славянские исследования – XXI: Сб. науч. трудов. Москва, 2021. С. 405—425.</ref> <ref>А. І. Дзярновіч. [https://www.academia.edu/44457009/%D0%97%D0%95%D0%9C%D0%9B%D0%86_%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%9A%D0%90_%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%9F%D0%90%D0%9C%D0%95%D0%96%D0%96%D0%90_%D0%8E_%D0%A5_%D0%A5%D0%86%D0%86%D0%86_c%D1%82%D1%81%D1%82_%D0%90%D0%94_%D0%9A%D0%A0%D0%AD%D0%92%D0%90_%D0%94%D0%90_%D0%9A%D0%95%D0%A0%D0%9D%D0%90%D0%92%D0%AB Землі беларуска-літоўскага памежжа ў Х–ХІІІ cтст.: ад Крэва да Кернавы] // Доклады Национальной академии наук Беларуси. 2020. Т. 64, № 5. С. 632–640.</ref>. Фактычна менавіта ўсход ранняй Літвы стаў калыскай літоўскай дзяржаўнасці ў XII—XIV стагоддзяў і захоўваў сваю выключна важную ролю ў Літве амаль да сярэдзіны ХX стагоддзя. У XIV—XVIII стагоддзях рэгіён стаў ці не самым шматнацыянальным і шматканфесійным ува ўсёй Рэчы Паспалітай. Апроч літоўцаў і беларусаў, тут жылі палякі (пераважна літоўскага паходжання), яўрэі, [[Беларускія татары|татары,]] караімы, [[Стараверы ў Беларусі|стараверы,]] немцы і іншыя. У ХІХ стагоддзі Нягледзячы на ​​змену мовы з літоўскай на славянскія (польскую і беларускую або [[Простая мова (група дыялектаў)|"простую"]]), гэтая тэрыторыя ў ХІХ стагоддзі, з пункту гледжання ідэнтычнасці, усё яшчэ ўспрымала сябе як адзінае цэлае з літоўскамоўнай Літвой, з’яўляючыся своеасаблівым «эпіцэнтрам» інтэлектуальнай і творчай актыўнасці тагачаснай польскамоўнай Літвы. Мяжа [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (ці, ў спрошчаным разуменні, па [[Дзвіна|Дзвіне]], [[Бярэзіна|Бярэзіне]] і [[Дняпро|Дняпру]]) успрымалася як мяжа паміж Літвой і Беларуссю (да якой адносілі [[Віцебская губерня|Віцебскую]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскую]], а з сярэдзіны ХІХ стагоддзя часта і большую частку [[Смаленская губерня|Смаленскай губерні]]). Менавіта з усходу так разумелай Літвы паходзілі, ці былі звязаныя з ёй сваёй культурнай і грамадскай дзейнасцю такія [[літвіны]] ХІХ стагоддзя, як [[Адам Міцкевіч]], [[Уладзіслаў Сыракомля]], [[Станіслаў Манюшка|Станіслаў Манюшка,]] [[Ігнацы Ходзька|Ігнацы Ходзька,]] [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнацы Дамейка,]] [[Тэадор Нарбут]], [[Яўстах Піевіч Тышкевіч|Яўстах Тышкевіч,]] [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]] і многія іншыя. Менавіта яны, асабліва ў перыяд паміж паўстаннямі 1830—1831 і 1863—1864 гадоў фактычна вызначалі сэнсавае напаўненне паняцця «Літва»: складалі большасць сярод самых вядомых выкладчыкаў і выпускнікоў Віленскага ўніверсітэту, выдаўцоў і аўтараў уплывовых літаратурна-грамадскіх часопісаў, знакавых для фармулявання літоўскай ідэнтычнасці кніг і твораў мастацтва, актыўна распрацоўвалі (на польскай мове) важныя для літоўскай культуры міфы пра [[Маргер|Маргера]], [[Мілда — багіня кахання|Мілду]], [[Рута пахучая|руту]] як нацыянальную кветку Літвы, [[крупнік]] як яе нацыянальны напой і гэтак далей. Амаль усе грамадскія і культурныя дзеячы гэтага часу, якія вызначалі сябе як [[Літвіны|"літвіны"]], паходзілі з правага берагу [[Бярэзіна|Бярэзіны,]] у той час як на левым беразе, у межах [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|Першага падзелу Рэчы Паспалітай,]] ўсё больш замацоўвалася рэгіянальная беларуская ідэнтычнасць — у тым ліку сярод часткі выхадцаў з каталіцкай шляхты, лаяльнай да ўлады і пануючай культуры імперыі (такіх як [[Ян Баршчэўскі]], [[Антон Іванавіч Абрамовіч|Антон Абрамовіч]] і іншыя). Літоўская ("літвінская" ў сучасным разуменні) свядомасць шляхты і часткова мяшчанства і сялянства ХІХ — пачатку ХX стагоддзяў грунтавалася не на валоданні літоўскай мовай (хаця яе сімвалічная каштоўнасць у рэтраспектыве і прызнавалася) і не на нізавой народнай літоўскай культуры, а на адчуванні гістарычнай пераемнасці з творцамі дзяржаўнасці ВКЛ, на літоўскай гістарычнай міфалогіі і сантыментах да літоўскіх сімвалічных рэалій. Ссоўванне мяжы на паўночны захад [[Файл:1712. Samogitie et Lithuanie Propre, Grand Duché de Lithuanie.png|міні|Lithuanie Propre на мапе Анры Шатэлена 1712 г. "Samogitie et Lithuanie Propre, Grand Duché de Lithuanie" вылучаная светла-зялёным колерам.]] Аднясенне [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] да Літвы было няўстойлівым, часам некаторыя даследчыкі і публіцысты лічылі яе часткай [[Чорная Русь|Чорнай Русі]] ці нават Беларусі. Устойліва "літоўскімі" лічыліся толькі [[Віленская губерня|Віленская]] і [[Гродзенская губерня|Гарадзенская]] губерні (і [[Ковенская губерня]], утвораная ў 1843 годзе з паўночна-заходняй часткі Віленскай). Пасля паражэння [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863-1864 гадоў]] намецілася ўстойлівая тэндэнцыя да скарачэння тэрыторыі Літвы (у суб'ектыўным успрыняцці як імперскіх уладаў, так і апазіцыйнай ім "літоўскай" шляхты) і паступовага ссоўвання яе мяжы на паўночны захад. У значнай ступені гэта было звязана з новай роллю [[Мінск|Мінска]] як цэнтра [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікатарскай]] дзейнасці ўраду ў літоўска-беларускіх губернях, які супрацьпастаўляўся нелаяльнай імперыі Вільні. У 1880-х гадах старая шляхецкая польскамоўная Літва ў значнай ступені збанкрутавала эканамічна, і згубіла эканамічную і сацыяльную базу, пад час глабальнага аграрнага крызісу. Ён разарыў мноства традыцыйныя гаспадарак, якія не перабудаваліся на капіталістычны лад. Да таго ж, з сярэдзіны 1880-х гадоў пачынае актыўна дзейнічаць "младалітоўскі" рух, які рэзка выступіў супраць польскага культурнага ўплыву. Змена крытэрыяў літоўскасці Выпрацаваныя старой шляхецкай Літвой міфы і сімвалы, тое што адрознівала Літву ад Белай Русі, ў значнай ступені перайшлі ў літоўскамоўны дыскурс (праз дзвюхмоўную дробную і сярэднюю шляхту), але змяніўся галоўны крытэрый вызначэння таго, хто лічыцца літвінам (літоўцам). Цяпер гэта не шляхціч (радзей мяшчанін і зусім рэдка сялянін) католік, які звязаны з Літвой гістарычнай традыцыяй. А любы, хто гаворыць і чытае / піша [[Літоўская мова|па літоўску]], і гэта дробны шляхціч, адукаваны селянін, разначынец. Па факце ён таксама католік, і таксама спасылаецца на гісторыю Літвы, але істотна пераасэнсаваную, з вельмі крытычнай ацэнкай усіх польска літоўскіх уній. Гэта істотна зніжае частату згадак пра Верхняе Панямонне як пра [Усходнюю] Літву<ref>Алесь Белы. [https://www.patreon.com/posts/uskhodniaia-geta-117707322 Усходняя Літва - гэта дзе?] // www.patreon.com </ref>. З пачатку 1890-х гадоў расійскія імперскія ўлады і навука пачынаюць устойліва адносіць славянамоўную частку Літвы (уключаючы Вільню) да "Белоруссии". Этнаграфічная карта [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхіма Карскага]] (1903) пазначае амаль усю Віленскую губерню як заселеную "беларусамі", на падставе моўнага крытэрыю. Аднак старая каталіцкая інтэлектуальная эліта працягвае называць Літвой, прынамсі, усю Віленскую губерню і поўнач Гродзенскай. Фатаграфіі графа [[Бенедыкт Тышкевіч|Бенедыкта Тышкевіча]], зробленыя ў 1890-х гадах у [[Вялаўскі запаведнік|Вялым]] (сучасны Валожынскі раён), падпісаныя "Вялае, Літва". Мастак [[Фердынанд Рушчыц]] на сваіх карцінах пачатку ХX стагоддзя пазначае касцёл у [[Вішнева (Валожынскі раён)|Вішневе]] (таксама Валожынскі раён) "у Літве". Кампазітар [[Мечыслаў Карловіч]] у 1906 годзе піша праграмную [[Літоўская рапсодыя|"Літоўскую рапсодыю"]] у родным [[Вішнева (Смаргонскі раён)|Вішневе]] (Смаргонскі раён) пераважна на матэрыяле сабраных у наваколлі беларускіх песень (а таксама літоўскіх). Прадмет міжнацыянальных спрэчак У канцы ХIX — на пачатку ХX стагоддзя нацыянальная і будучая дзяржаўная прыналежнасць рэгіёна стала прадметам гарачых спрэчак паміж польскім і літоўскім нацыяналізмамі, у якую спрабаваў таксама ўмяшацца і беларускі нацыяналізм. Нярэдкімі былі выпадкі, калі прадстаўнікі адной і той жа сям’і вызначалі сваю нацыянальную ідэнтычнасць па-рознаму (як, напрыклад, браты Іваноўскія, сярод якіх былі паляк, літовец і беларус). Польскі бок быў схільны разглядаць усю Літву як "гістарычную правінцыю" Польшчы, а літоўскі меў прэтэнзіі на вялікія тэрыторыі сучаснай Беларусі аж да [[Ваўкавыск|Ваўкавыска]] і [[Слонім|Слоніма]], і паўночнае [[Падляшша]]. (Гл. [[Каралеўства Літва (1918)|Каралеўства Літва (1918).]][[Файл:Rzeczpospolita Lithuania claims.png|міні|Абсяг літоўскіх тэрытарыяльных прэтэнзій у 1918-1920 гадах]] Гэты ідэйны канфлікт пасля распаду Расійскай імперыі выліўся ў [[Польска-літоўская вайна|польска-літоўскую вайну]], а затым у інспіраваны Пілсудскім [[Бунт Жалігоўскага|"бунт Жалігоўскага"]]. У 1920—1922 гадах існавала буферная дзяржава «[[Сярэдняя Літва]]», якую часам называлі таксама і «Усходняй Літвой»<ref>''[[Андрэй Мікалаевіч Чарнякевіч|Чарнякевіч А. М.]]'' Сярэ́дняя Літва́, Усходняя Літва // [[Беларуская энцыклапедыя]]: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 362. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).</ref> (хаця паняцце ''Litwa Wschodnia'' ўжывалі таксама для абазначэння прылеглых з усходу тэрыторый з беларускамоўным насельніцтвам і з цэнтрам у Мінску, якія паводле федэратыўных планаў [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] і іншых радавітых земляўласнікаў мусілі скласці адзін з трох «кантонаў» [[Вялікае Княства Літоўска-Беларускае|будучага адроджанага ВКЛ]] — у саюзе з Польшчай). У 1922—1923 гадах у Вільні выдавалася літоўскамоўная газета "Усходняя Літва" (літ. [[:lt:Rytų_Lietuva_(Vilnius)|Rytų Lietuva]]), якая разглядала Віленшчыну як натуральны працяг [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі]], якая атрымала сваю дзяржаўнасць са сталіцай у [[Коўна|Коўне]]'''.''' Пасля анэксіі "Сярэдняй Літвы" Польшчай у 1922 годзе ўлады апошняй праводзілі палітыку максімальнага сцірання памяці пра літоўскае мінулае рэгіёна, што атрымала яшчэ больш маштабны працяг у гістарычнай і культурнай палітыцы паваеннай [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Напрыклад, у перакладах вершаў [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]] на беларускую мову ў 1960-х гадах згадкі пра Літву паслядоўна замяняліся на "Беларусь"<ref>Барыс Палута. [https://novychas.online/poviaz/jak-litouskaja-hatka-stala-belaruskaj-pryhody Як «літоўская хатка» стала «беларускай»: прыгоды Уладзіслава Сыракомлі ў БССР] // Новы Час, 03.09.2023</ref>. Ва ўмовах адсутнасці літоўскага школьніцтва і касцёльных набажэнстваў па-літоўску ў канцы 1970-х гадоў спыніў існаванне даўні анклаў носьбітаў літоўскай [[Зецельская гаворка|зецельскай гаворкі]] у [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]]<ref>T. М. Судник. Диалекты литовско-славянского пограничья. Очерки фонологических систем. М., 1975.</ref>. Тым не менш, працяглы час (да 2021—2022 навучальнага году) у Беларусі існавалі 2 апошнія школы з літоўскай мовай навучання ў [[Рымдзюны|Рымдзюнах]] і [[Пеляса|Пелясе]]<ref>[https://www.delfi.lt/ru/news/politics/litva-predupredila-belarus-v-svyazi-s-otkazom-obuchat-na-litovskom-v-shkolah-90682755 Литва предупредила Беларусь в связи с отказом обучать на литовском в школах] // delfi.lt 2022.07.08</ref>, профіль якіх быў зменены ў рамках шырокамаштабнай русіфікацыйнай кампаніі ў Беларусі ў сувязі з пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|шырокамаштабнага ўварвання РФ ва Украіну]]. У сучаснай Літоўскай Рэспубліцы Да ідэнтычнасці Усходняй Літвы апелявала на пачатку 1990-х нешматлікая групоўка Э. Б. Саткявічуса «Таварыства славянамоўных літоўцаў» (''Tuvažystvo slaviansku janzyčnych litvinuv''), якая нават распрацавала для славянамоўных жыхароў Усходняй Літвы лакальныя мікра-мовы — [[Гальшанская мова|"гальшанскую"]] (блізкую да беларускай) і "вічскую" (на аснове віленскага дыялекту польскай). Адзін з праграмных артыкулаў гэтай групоўкі так і называўся — «Fschodnia Litva» («Усходняя Літва»)<ref>''Satkevičius E. B. Fschodnia Litva. — Kaunas, 1990; Саткявичюс Э. Б.'' Гальские языки. Каунас, 1999. — С. 51. </ref>. У сучаснай Літоўскай Рэспубліцы Усходняй Літвой найчасцей называюць сучасную літоўскую частку Віленскага краю, з істотнай доляй польскамоўнага і "простамоўнага" насельніцтва, не закранаючы тэрыторыю Рэспублікі Беларусь<ref>[https://wilnoteka.lt/artykul/nauseda-litwa-wschodnia-wymaga-szczegolnej-uwagi Nausėda: Litwa wschodnia wymaga szczególnej uwagi] // wilnoteka.lt</ref>. Некаторыя гісторыкі і філолагі, рэтраспектыўна ўжываюць назву і да больш шырокай тэрыторыі. Напрыклад, у 2024 годзе апублікаванае навуковае даследаванне літоўскага мовазнаўцы Казімераcа Гаршвы "Усходнелітоўская наменклатура і яе правапіс"<ref>Kazimieras Garšva. [https://lki.lt/kazimieras-garsva-rytu-lietuvos-vardynas-mokslo-studija-2024 Rytų Lietuvos vardynas ir jo rašyba]. Mokslo studija. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2024. <nowiki>ISBN 978-609-411-368-0</nowiki>, <nowiki>https://doi.org/10.35321/e-pub.107.rytu-liet-vardynas</nowiki></ref>, якое адлюстроўвае найважнейшыя актуальныя пытанні ўсходнелітоўскай наменклатуры і яе правапісу. Мэта публікацыі — адказаць на пытанне, ці будзе нелітоўскае напісанне асабістых імёнаў і тапонімаў (уключаючы тапонімы беларускай часткі Усходняй Літвы) у дакументах і надпісах ствараць пагрозу для агульналітоўскай мовы, ці паўплывае яно на размыванне традыцыі літоўскай мовы. "Вейшнорыя" У наш час памяць пра гістарычную адметнасць былой Усходняй Літвы на тэрыторыі Беларусі захоўваецца ў масавай свядомасці ў выглядзе гратэскнага [[Мем|мема]] "[[Вейшнорыя]]" (ад назвы выдуманай дзяржавы-"агрэсара", элементу легенды сумесных расійска-беларускіх стратэгічных вучэнняў «[[Захад-2017]]») <ref>''Полина Легина.'' [https://devby.io/news/chto-zastavlyaet-belorusov-emigrirovat-v-veyshnoriyu-i-brat-s-soboy-tyurmu Что заставляет белорусов эмигрировать в Вейшнорию и «брать с собой тюрьму»] (руск.). dev.by (17 лютага 2018). </ref>, а таксама ў дзейнасці нешматлікай групоўкі "неа-літвінаў", якая ўзводзіць свой культурны радавод да польскамоўных літвінаў першых дзвюх трацінаў ХІХ стагоддзя. Увага: на пачатку сакавіка 2026 беларускія ўлады прызналі "Вейшнорыю" "экстрэміцкім фармаваннем"<ref>[https://belsat.eu/91911444/ekstremisckija-farmavanni Другая вейшнорская вайна – гэта не жарт. Як у Беларусі выдумляюць «экстрэмісцкія фармаванні»] // Belsat.eu</ref>. == Зноскі == [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] bl9cp5e1pqrhpo8m3mjyts8qnyjl74b 5121021 5121020 2026-04-05T05:20:15Z Аляксандр Белы 46814 вікіфікацыя == раздзелы == 5121021 wikitext text/x-wiki {{пішу}} [[Файл:Lithuanian language in the 16th century.png|міні|Абсяг літоўскай мовы ў XVI ст. паводле Зігмаса Зінкявічуса. Яго паўднёва-ўсходнюю мяжу можна лічыць умоўнай мяжой Усходняй Літвы на тэрыторыі сучаснай Беларусі.]] '''Усходняя Літва''' ([[Літоўская мова|літ.]] ''Rytų Lietuwa'', [[Польская мова|пол.]] ''Litwa Wschodnia'' — умоўная назва усходняй часткі Літвы (''[[Літва (зямля)|Lithuania propria]]'', як асноўнай часткі дзяржаўнай тэрыторыі [[ВКЛ]], пачаткова населенай пераважна [[Літоўцы|літоўцамі]]) ў працах некаторых гісторыкаў і філолагаў, якая падкрэслівае інтэнсіўнасць працэсаў моўнай і культурнай [[Славянізацыя|славянізацыі]] насельніцтва гэтай тэрыторыі. У іншым разуменні — гістарычны рэгіён на сумежжы сучасных Літоўскай Рэспублікі і Рэспублікі Беларусь, вылучаны пост фактум, які ў мінулым складаў частку гістарычнай Літвы, але ў выніку асіміляцыйных працэсаў не захаваў [[Літоўская мова|літоўскую мову]] і ў большай частцы не ўвайшоў у склад сучаснай дзяржаўнай тэрыторыі [[Літоўская Рэспубліка|Літоўскай Рэспублікі]]. Дакладнае вызначэнне ўсходніх межаў Літвы, у кожную гістарычную эпоху, уяўляе сабой складаную задачу, праз шматзначнасць і пэўную размытасць самога тэрміну «Літва». Гэтыя межы да канца XVIII ст. паступова адсоўваліся на ўсход, затым да [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] заставілася адносна стабільнымі, а пасля разрому паўстання пачалі адсоўвацца на захад. Першыя прыкметы самабытнасці рэгіёну можна ўгледзець у [[Культура ўсходнелітоўскіх курганоў|Культуры ўсходнелітоўскіх курганоў]] — археалагічнай культуры, вядомай па пахавальных помніках балцкіх плямён [[3 стагоддзе|III]]—[[12 стагоддзе|XII]] стст., якія сустракаюцца на сучаснай тэрыторыі ўсходняй і паўднёва-ўсходняй [[Літва|Літвы]] і паўночна-заходняй [[Беларусь|Беларусі]] ад сярэдняга цячэння [[Нёман]]а на захад ад [[Свір (возера)|возера Свір]] на усход, ад вярхоўяў ракі [[Швянтойі (прыток Віліі)]] на поўнач да басейна [[Мяркіс|ракі Мяркіс]] [[Мяркіс|(Мерач)]] на поўдзень. Ужо ў тую эпоху рэгіён робіцца кантактнай балта-славянскай зонай. Некаторыя даследчыкі ў кантэксце вывучэння папярэдняй [[Культура штрыхаванай керамікі|культуры штрыхаванай керамікі]] таксама ўжываюць тэрмін "Усходняя Літва"<ref>Лухтан, Алексей Борисович. [https://cheloveknauka.com/vostochnaya-litva-v-i-tysyacheletii-do-n-e Восточная Литва в I тысячелетии до н.э.] Автореферат диссертации по истории, специальность ВАК РФ 07.00.06 . Москва, 1990.</ref>. == Усходняя Літва ў працах Зігмаса Зінкявічуса == Выбітны літоўскі мовазнаўца, прафесар [[Зігмас Зінкявічус]], вызначаў Усходнюю Літву перш за ўсё праз прызму лінгвістыкі і гісторыі рассялення [[Балты|балтаў]]. З гістарычнага пункту гледжання да Усходняй Літвы ён адносіў тэрыторыі, якія сёння знаходзяцца ў паўночна-заходняй частцы сучаснай Беларусі (рэгіён Верхняга [[Панямонне|Панямоння]]) і [[Віленскі край]] Літоўскай Рэспублікі. [[Файл:Моўная сітуацыя на Віленшчыне ў пачатку XX стагоддзя.svg|міні|Моўная сітуацыя на Віленшчыне ў пачатку XX стагоддзя паводле літоўскага мовазнаўца Алойзаса Відугірыса. Ружовым — беларускамоўныя зоны, зялёным — літоўскамоўныя, жоўтым — польскамоўныя]] У сваіх працах (перадусім у кнізе "Усходняя Літва ў мінулым і сучаснасці", 1993)<ref>Zigmas Zinkevičius. Rytų Lietuva praeityje ir dabar. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1993.  Русский перевод: Зинкявичюс З. Восточная Литва в прошлом и настоящем. Вильнюс: Mokslo ir enciklopediju leidykla, 1996. </ref> Зінкявічус даказваў, што гэтая тэрыторыя і асноўная частка яе карэннага насельніцтва мае глыбокае балта-літоўскае паходжанне. Ён вылучаў яе на аснове рудыментаў літоўскай [[Тапаніміка|тапанімікі]] і прысутнасці літоўскай мовы, якая захоўвалася тут да XVII—XVIII стагоддзяў, а ў асобных анклавах і пазней, і разглядаў Усходнюю Літву як рэгіён былой Літвы, які зазнаў найбольш інтэнсіўную славянізацыю. Працэс масавага нізавога пераходу на «[[Простая мова (група дыялектаў)|простую мову]]» (блізкую да будучай літаратурнай [[Беларуская мова|беларускай мовы]]), які пачаўся не пазней за XVI стагоддзе, адбываўся пад моцным культурным уплывам сталічнай Вільні, — асабліва [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] і [[Віленская архідыяцэзія|Віленскай архідыяцэзіі]]. На верхніх "паверхах" грамадства гэты працэс выглядаў як паланізацыя, але ў вясковых нізах — як выцясненне літоўскай размоўнай мовы "простай". Гэты працэс фактычна завяршыўся з беларускага боку мяжы на пачатку XXI стагоддзя, і нават у нашы дні ўсё яшчэ працягваецца з літоўскага боку мяжы<ref>Ф. Раўбіч. [https://nashaniva.com/359982 У памежных вёсках на Віленшчыне беларуская мова працягвае выцясняць літоўскую] // Наша Ніва  25.01.2025  </ref>. Рудыменты літоўскай лексікі захоўваюцца ў гутаркавай мове на вялікай тэрыторыі Панямоння для абазначэння побытавых і прыродных рэалій (''ройст, шашок, кудра, кукуць'' і іншыя [[Літуанізм|літуанізмы]])<ref>Лаучюте, Юрате Алоизовна. Словарь балтизмов в славянских языках / Ю. А. Лаучюте ; АН СССР, Институт языкознания. Ленинград : Наука, Ленингр. отд-ние, 1982.</ref>. == Усходняя Літва ў працах Алега Дзярновіча == Беларускі гісторык і археолаг [[Алег Іванавіч Дзярновіч|Алег Дзярновіч]] аперыруе паняццем «Усходняя Літва» у блізкім да Зігмаса Зінкявічуса сэнсе, але робячы большы акцэнт на даўні і важны ўклад продкаў беларусаў (якія ў часы стварэння ВКЛ мелі праваслаўнае веравызнанне) у культуру гэтага рэгіёну. Ён разглядае яго як памежны, дзе адбывалася інтэнсіўнае ўзаемадзеянне балцкай (літоўскай) і славянскай культур і даследуе фарміраванне [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] праз прызму этнакультурных і моўных кантактаў — на прыкладзе, перадусім [[Крэва]] і [[Гальшаны|Гальшанаў]] ХI—XIV стагоддзяў, але і ў параўнанні з іншымі найважнейшымі цэнтрамі рэгіёну — [[Вільня]]й і [[Кернава]]м. Яго даследванні абапіраюцца на археалагічныя дадзеныя (тыпы пахаванняў, рэчавы комплекс) і аналіз крыніц, якія паказваюць на высокую ступень змяшання культур у рэгіёне і дазваляюць разумець ранняе ВКЛ не як выключна заваёўніцкую дзяржаву, а як прастору балта-славянскага культурнага сінтэзу<ref>Дзярновіч А.І. [https://www.academia.edu/24833898/%D0%9A%D1%80%D1%8D%D0%B2%D0%B0_%D1%8F%D0%BA_%D0%A3%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D1%8F_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D0%A5I_XIV_%D1%81%D1%82%D1%81%D1%82 Крэва як Усходняя Літва: да праблемы балта-славянскіх кантактаў у ХI—XIV стст.] // Научные чтения, посвящённые Виктору Владимировичу Мартынову: сб. науч. тр. Вып. 3. – Минск: РИВШ, 2016. – С. 58—63.</ref>. Паводле яго высноў, "можна казаць пра біэтнічнасць старажытнай Літвы, якая мела відавочную сацыяльную градацыю. Славяне займалі нішу гандлёва-рамеснага насельніцтва ў ранніх літоўскіх гарадах і забяспечвалі гандлёвыя сувязі рэгіянальных цэнтраў Літвы з цывілізацыйнымі цэнтрамі Усходняй Еўропы. Ва Усходняй Літве (гістарычнай Віленшчыне) у XII—XIV стст. магло прысутнічаць і сельскае славянскае насельніцтва. Такім чынам ствараўся той культурна-эканамічны кантэкст, які, урэшце рэшт, стаў вызначальным для ўзнікнення Вялікага княства Літоўскага"<ref>Олег Дзярнович. [https://www.academia.edu/88997808/%D0%92%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0_XI_XIII_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%B8_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B0 Восточная Литва XI−XIII веков: проблема этнокультурных и социокультурных характеристик поселений раннегородского типа] // Балто-славянские исследования – XXI: Сб. науч. трудов. Москва, 2021. С. 405—425.</ref> <ref>А. І. Дзярновіч. [https://www.academia.edu/44457009/%D0%97%D0%95%D0%9C%D0%9B%D0%86_%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%9A%D0%90_%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%9F%D0%90%D0%9C%D0%95%D0%96%D0%96%D0%90_%D0%8E_%D0%A5_%D0%A5%D0%86%D0%86%D0%86_c%D1%82%D1%81%D1%82_%D0%90%D0%94_%D0%9A%D0%A0%D0%AD%D0%92%D0%90_%D0%94%D0%90_%D0%9A%D0%95%D0%A0%D0%9D%D0%90%D0%92%D0%AB Землі беларуска-літоўскага памежжа ў Х–ХІІІ cтст.: ад Крэва да Кернавы] // Доклады Национальной академии наук Беларуси. 2020. Т. 64, № 5. С. 632–640.</ref>. Фактычна менавіта ўсход ранняй Літвы стаў калыскай літоўскай дзяржаўнасці ў XII—XIV стагоддзяў і захоўваў сваю выключна важную ролю ў Літве амаль да сярэдзіны ХX стагоддзя. У XIV—XVIII стагоддзях рэгіён стаў ці не самым шматнацыянальным і шматканфесійным ува ўсёй Рэчы Паспалітай. Апроч літоўцаў і беларусаў, тут жылі палякі (пераважна літоўскага паходжання), яўрэі, [[Беларускія татары|татары,]] караімы, [[Стараверы ў Беларусі|стараверы,]] немцы і іншыя. == У ХІХ стагоддзі == Нягледзячы на ​​змену мовы з літоўскай на славянскія (польскую і беларускую або [[Простая мова (група дыялектаў)|"простую"]]), гэтая тэрыторыя ў ХІХ стагоддзі, з пункту гледжання ідэнтычнасці, усё яшчэ ўспрымала сябе як адзінае цэлае з літоўскамоўнай Літвой, з’яўляючыся своеасаблівым «эпіцэнтрам» інтэлектуальнай і творчай актыўнасці тагачаснай польскамоўнай Літвы. Мяжа [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (ці, ў спрошчаным разуменні, па [[Дзвіна|Дзвіне]], [[Бярэзіна|Бярэзіне]] і [[Дняпро|Дняпру]]) успрымалася як мяжа паміж Літвой і Беларуссю (да якой адносілі [[Віцебская губерня|Віцебскую]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскую]], а з сярэдзіны ХІХ стагоддзя часта і большую частку [[Смаленская губерня|Смаленскай губерні]]). Менавіта з усходу так разумелай Літвы паходзілі, ці былі звязаныя з ёй сваёй культурнай і грамадскай дзейнасцю такія [[літвіны]] ХІХ стагоддзя, як [[Адам Міцкевіч]], [[Уладзіслаў Сыракомля]], [[Станіслаў Манюшка|Станіслаў Манюшка,]] [[Ігнацы Ходзька|Ігнацы Ходзька,]] [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнацы Дамейка,]] [[Тэадор Нарбут]], [[Яўстах Піевіч Тышкевіч|Яўстах Тышкевіч,]] [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]] і многія іншыя. Менавіта яны, асабліва ў перыяд паміж паўстаннямі 1830—1831 і 1863—1864 гадоў фактычна вызначалі сэнсавае напаўненне паняцця «Літва»: складалі большасць сярод самых вядомых выкладчыкаў і выпускнікоў Віленскага ўніверсітэту, выдаўцоў і аўтараў уплывовых літаратурна-грамадскіх часопісаў, знакавых для фармулявання літоўскай ідэнтычнасці кніг і твораў мастацтва, актыўна распрацоўвалі (на польскай мове) важныя для літоўскай культуры міфы пра [[Маргер|Маргера]], [[Мілда — багіня кахання|Мілду]], [[Рута пахучая|руту]] як нацыянальную кветку Літвы, [[крупнік]] як яе нацыянальны напой і гэтак далей. Амаль усе грамадскія і культурныя дзеячы гэтага часу, якія вызначалі сябе як [[Літвіны|"літвіны"]], паходзілі з правага берагу [[Бярэзіна|Бярэзіны,]] у той час як на левым беразе, у межах [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|Першага падзелу Рэчы Паспалітай,]] ўсё больш замацоўвалася рэгіянальная беларуская ідэнтычнасць — у тым ліку сярод часткі выхадцаў з каталіцкай шляхты, лаяльнай да ўлады і пануючай культуры імперыі (такіх як [[Ян Баршчэўскі]], [[Антон Іванавіч Абрамовіч|Антон Абрамовіч]] і іншыя). Літоўская ("літвінская" ў сучасным разуменні) свядомасць шляхты і часткова мяшчанства і сялянства ХІХ — пачатку ХX стагоддзяў грунтавалася не на валоданні літоўскай мовай (хаця яе сімвалічная каштоўнасць у рэтраспектыве і прызнавалася) і не на нізавой народнай літоўскай культуры, а на адчуванні гістарычнай пераемнасці з творцамі дзяржаўнасці ВКЛ, на літоўскай гістарычнай міфалогіі і сантыментах да літоўскіх сімвалічных рэалій. == Ссоўванне мяжы на паўночны захад == [[Файл:1712. Samogitie et Lithuanie Propre, Grand Duché de Lithuanie.png|міні|Lithuanie Propre на мапе Анры Шатэлена 1712 г. "Samogitie et Lithuanie Propre, Grand Duché de Lithuanie" вылучаная светла-зялёным колерам.]] Аднясенне [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] да Літвы было няўстойлівым, часам некаторыя даследчыкі і публіцысты лічылі яе часткай [[Чорная Русь|Чорнай Русі]] ці нават Беларусі. Устойліва "літоўскімі" лічыліся толькі [[Віленская губерня|Віленская]] і [[Гродзенская губерня|Гарадзенская]] губерні (і [[Ковенская губерня]], утвораная ў 1843 годзе з паўночна-заходняй часткі Віленскай). Пасля паражэння [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863-1864 гадоў]] намецілася ўстойлівая тэндэнцыя да скарачэння тэрыторыі Літвы (у суб'ектыўным успрыняцці як імперскіх уладаў, так і апазіцыйнай ім "літоўскай" шляхты) і паступовага ссоўвання яе мяжы на паўночны захад. У значнай ступені гэта было звязана з новай роллю [[Мінск|Мінска]] як цэнтра [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікатарскай]] дзейнасці ўраду ў літоўска-беларускіх губернях, які супрацьпастаўляўся нелаяльнай імперыі Вільні. У 1880-х гадах старая шляхецкая польскамоўная Літва ў значнай ступені збанкрутавала эканамічна, і згубіла эканамічную і сацыяльную базу, пад час глабальнага аграрнага крызісу. Ён разарыў мноства традыцыйныя гаспадарак, якія не перабудаваліся на капіталістычны лад. Да таго ж, з сярэдзіны 1880-х гадоў пачынае актыўна дзейнічаць "младалітоўскі" рух, які рэзка выступіў супраць польскага культурнага ўплыву. == Змена крытэрыяў літоўскасці == Выпрацаваныя старой шляхецкай Літвой міфы і сімвалы, тое што адрознівала Літву ад Белай Русі, ў значнай ступені перайшлі ў літоўскамоўны дыскурс (праз дзвюхмоўную дробную і сярэднюю шляхту), але змяніўся галоўны крытэрый вызначэння таго, хто лічыцца літвінам (літоўцам). Цяпер гэта не шляхціч (радзей мяшчанін і зусім рэдка сялянін) католік, які звязаны з Літвой гістарычнай традыцыяй. А любы, хто гаворыць і чытае / піша [[Літоўская мова|па літоўску]], і гэта дробны шляхціч, адукаваны селянін, разначынец. Па факце ён таксама католік, і таксама спасылаецца на гісторыю Літвы, але істотна пераасэнсаваную, з вельмі крытычнай ацэнкай усіх польска літоўскіх уній. Гэта істотна зніжае частату згадак пра Верхняе Панямонне як пра [Усходнюю] Літву<ref>Алесь Белы. [https://www.patreon.com/posts/uskhodniaia-geta-117707322 Усходняя Літва - гэта дзе?] // www.patreon.com </ref>. З пачатку 1890-х гадоў расійскія імперскія ўлады і навука пачынаюць устойліва адносіць славянамоўную частку Літвы (уключаючы Вільню) да "Белоруссии". Этнаграфічная карта [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхіма Карскага]] (1903) пазначае амаль усю Віленскую губерню як заселеную "беларусамі", на падставе моўнага крытэрыю. Аднак старая каталіцкая інтэлектуальная эліта працягвае называць Літвой, прынамсі, усю Віленскую губерню і поўнач Гродзенскай. Фатаграфіі графа [[Бенедыкт Тышкевіч|Бенедыкта Тышкевіча]], зробленыя ў 1890-х гадах у [[Вялаўскі запаведнік|Вялым]] (сучасны Валожынскі раён), падпісаныя "Вялае, Літва". Мастак [[Фердынанд Рушчыц]] на сваіх карцінах пачатку ХX стагоддзя пазначае касцёл у [[Вішнева (Валожынскі раён)|Вішневе]] (таксама Валожынскі раён) "у Літве". Кампазітар [[Мечыслаў Карловіч]] у 1906 годзе піша праграмную [[Літоўская рапсодыя|"Літоўскую рапсодыю"]] у родным [[Вішнева (Смаргонскі раён)|Вішневе]] (Смаргонскі раён) пераважна на матэрыяле сабраных у наваколлі беларускіх песень (а таксама літоўскіх). == Прадмет міжнацыянальных спрэчак == У канцы ХIX — на пачатку ХX стагоддзя нацыянальная і будучая дзяржаўная прыналежнасць рэгіёна стала прадметам гарачых спрэчак паміж польскім і літоўскім нацыяналізмамі, у якую спрабаваў таксама ўмяшацца і беларускі нацыяналізм. Нярэдкімі былі выпадкі, калі прадстаўнікі адной і той жа сям’і вызначалі сваю нацыянальную ідэнтычнасць па-рознаму (як, напрыклад, браты Іваноўскія, сярод якіх былі паляк, літовец і беларус). Польскі бок быў схільны разглядаць усю Літву як "гістарычную правінцыю" Польшчы, а літоўскі меў прэтэнзіі на вялікія тэрыторыі сучаснай Беларусі аж да [[Ваўкавыск|Ваўкавыска]] і [[Слонім|Слоніма]], і паўночнае [[Падляшша]]. (Гл. [[Каралеўства Літва (1918)|Каралеўства Літва (1918).]][[Файл:Rzeczpospolita Lithuania claims.png|міні|Абсяг літоўскіх тэрытарыяльных прэтэнзій у 1918-1920 гадах]] Гэты ідэйны канфлікт пасля распаду Расійскай імперыі выліўся ў [[Польска-літоўская вайна|польска-літоўскую вайну]], а затым у інспіраваны Пілсудскім [[Бунт Жалігоўскага|"бунт Жалігоўскага"]]. У 1920—1922 гадах існавала буферная дзяржава «[[Сярэдняя Літва]]», якую часам называлі таксама і «Усходняй Літвой»<ref>''[[Андрэй Мікалаевіч Чарнякевіч|Чарнякевіч А. М.]]'' Сярэ́дняя Літва́, Усходняя Літва // [[Беларуская энцыклапедыя]]: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 362. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).</ref> (хаця паняцце ''Litwa Wschodnia'' ўжывалі таксама для абазначэння прылеглых з усходу тэрыторый з беларускамоўным насельніцтвам і з цэнтрам у Мінску, якія паводле федэратыўных планаў [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] і іншых радавітых земляўласнікаў мусілі скласці адзін з трох «кантонаў» [[Вялікае Княства Літоўска-Беларускае|будучага адроджанага ВКЛ]] — у саюзе з Польшчай). У 1922—1923 гадах у Вільні выдавалася літоўскамоўная газета "Усходняя Літва" (літ. [[:lt:Rytų_Lietuva_(Vilnius)|Rytų Lietuva]]), якая разглядала Віленшчыну як натуральны працяг [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі]], якая атрымала сваю дзяржаўнасць са сталіцай у [[Коўна|Коўне]]'''.''' Пасля анэксіі "Сярэдняй Літвы" Польшчай у 1922 годзе ўлады апошняй праводзілі палітыку максімальнага сцірання памяці пра літоўскае мінулае рэгіёна, што атрымала яшчэ больш маштабны працяг у гістарычнай і культурнай палітыцы паваеннай [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Напрыклад, у перакладах вершаў [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]] на беларускую мову ў 1960-х гадах згадкі пра Літву паслядоўна замяняліся на "Беларусь"<ref>Барыс Палута. [https://novychas.online/poviaz/jak-litouskaja-hatka-stala-belaruskaj-pryhody Як «літоўская хатка» стала «беларускай»: прыгоды Уладзіслава Сыракомлі ў БССР] // Новы Час, 03.09.2023</ref>. Ва ўмовах адсутнасці літоўскага школьніцтва і касцёльных набажэнстваў па-літоўску ў канцы 1970-х гадоў спыніў існаванне даўні анклаў носьбітаў літоўскай [[Зецельская гаворка|зецельскай гаворкі]] у [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]]<ref>T. М. Судник. Диалекты литовско-славянского пограничья. Очерки фонологических систем. М., 1975.</ref>. Тым не менш, працяглы час (да 2021—2022 навучальнага году) у Беларусі існавалі 2 апошнія школы з літоўскай мовай навучання ў [[Рымдзюны|Рымдзюнах]] і [[Пеляса|Пелясе]]<ref>[https://www.delfi.lt/ru/news/politics/litva-predupredila-belarus-v-svyazi-s-otkazom-obuchat-na-litovskom-v-shkolah-90682755 Литва предупредила Беларусь в связи с отказом обучать на литовском в школах] // delfi.lt 2022.07.08</ref>, профіль якіх быў зменены ў рамках шырокамаштабнай русіфікацыйнай кампаніі ў Беларусі ў сувязі з пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|шырокамаштабнага ўварвання РФ ва Украіну]]. == У сучаснай Літоўскай Рэспубліцы == Да ідэнтычнасці Усходняй Літвы апелявала на пачатку 1990-х нешматлікая групоўка Э. Б. Саткявічуса «Таварыства славянамоўных літоўцаў» (''Tuvažystvo slaviansku janzyčnych litvinuv''), якая нават распрацавала для славянамоўных жыхароў Усходняй Літвы лакальныя мікра-мовы — [[Гальшанская мова|"гальшанскую"]] (блізкую да беларускай) і "вічскую" (на аснове віленскага дыялекту польскай). Адзін з праграмных артыкулаў гэтай групоўкі так і называўся — «Fschodnia Litva» («Усходняя Літва»)<ref>''Satkevičius E. B. Fschodnia Litva. — Kaunas, 1990; Саткявичюс Э. Б.'' Гальские языки. Каунас, 1999. — С. 51. </ref>. У сучаснай Літоўскай Рэспубліцы Усходняй Літвой найчасцей называюць сучасную літоўскую частку Віленскага краю, з істотнай доляй польскамоўнага і "простамоўнага" насельніцтва, не закранаючы тэрыторыю Рэспублікі Беларусь<ref>[https://wilnoteka.lt/artykul/nauseda-litwa-wschodnia-wymaga-szczegolnej-uwagi Nausėda: Litwa wschodnia wymaga szczególnej uwagi] // wilnoteka.lt</ref>. Некаторыя гісторыкі і філолагі, рэтраспектыўна ўжываюць назву і да больш шырокай тэрыторыі, блізка да разумення Зігмаса Зінкявічуса. Напрыклад, апублікаванае ў 2024 годзе навуковае даследаванне літоўскага мовазнаўцы Казімераcа Гаршвы "Усходнелітоўская наменклатура і яе правапіс"<ref>Kazimieras Garšva. [https://lki.lt/kazimieras-garsva-rytu-lietuvos-vardynas-mokslo-studija-2024 Rytų Lietuvos vardynas ir jo rašyba]. Mokslo studija. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2024. <nowiki>ISBN 978-609-411-368-0</nowiki>, <nowiki>https://doi.org/10.35321/e-pub.107.rytu-liet-vardynas</nowiki></ref>, якое адлюстроўвае найважнейшыя актуальныя пытанні ўсходнелітоўскай наменклатуры і яе правапісу. Мэта публікацыі — адказаць на пытанне, ці будзе нелітоўскае напісанне асабістых імёнаў і тапонімаў (уключаючы тапонімы беларускай часткі Усходняй Літвы) у дакументах і надпісах ствараць пагрозу для агульналітоўскай мовы, ці паўплывае яно на размыванне традыцыі літоўскай мовы. "Вейшнорыя" У наш час памяць пра гістарычную адметнасць былой Усходняй Літвы на тэрыторыі Беларусі захоўваецца ў масавай свядомасці ў выглядзе гратэскнага [[Мем|мема]] "[[Вейшнорыя]]" (ад назвы выдуманай дзяржавы-"агрэсара", элементу легенды сумесных расійска-беларускіх стратэгічных вучэнняў «[[Захад-2017]]») <ref>''Полина Легина.'' [https://devby.io/news/chto-zastavlyaet-belorusov-emigrirovat-v-veyshnoriyu-i-brat-s-soboy-tyurmu Что заставляет белорусов эмигрировать в Вейшнорию и «брать с собой тюрьму»] (руск.). dev.by (17 лютага 2018). </ref>, а таксама ў дзейнасці нешматлікай групоўкі "неа-літвінаў", якая ўзводзіць свой культурны радавод да польскамоўных літвінаў першых дзвюх трацінаў ХІХ стагоддзя. Увага: на пачатку сакавіка 2026 беларускія ўлады прызналі "Вейшнорыю" "экстрэміцкім фармаваннем"<ref>[https://belsat.eu/91911444/ekstremisckija-farmavanni Другая вейшнорская вайна – гэта не жарт. Як у Беларусі выдумляюць «экстрэмісцкія фармаванні»] // Belsat.eu</ref>. == Зноскі == [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] i6u7bb9blwbo4u22doa6ugtaxcu0lp8 5121034 5121021 2026-04-05T05:51:17Z Аляксандр Белы 46814 удакладненні дробныя 5121034 wikitext text/x-wiki {{пішу}} [[Файл:Lithuanian language in the 16th century.png|міні|Абсяг літоўскай мовы ў XVI ст. паводле Зігмаса Зінкявічуса. Яго паўднёва-ўсходнюю мяжу можна лічыць умоўнай мяжой Усходняй Літвы на тэрыторыі сучаснай Беларусі.]] '''Усходняя Літва''' ([[Літоўская мова|літ.]] ''Rytų Lietuwa'', [[Польская мова|пол.]] ''Litwa Wschodnia'' — умоўная рэтраспектыўная назва усходняй часткі гістарычнай Літвы (''[[Літва (зямля)|Lithuania propria]]'', як асноўнай часткі дзяржаўнай тэрыторыі [[ВКЛ]], пачаткова населенай пераважна [[Літоўцы|літоўцамі]]) ў працах некаторых гісторыкаў і філолагаў, якая падкрэслівае інтэнсіўнасць працэсаў моўнай і культурнай [[Славянізацыя|славянізацыі]] насельніцтва гэтай тэрыторыі. У іншым разуменні — гістарычны рэгіён на сумежжы сучасных Літоўскай Рэспублікі і Рэспублікі Беларусь, вылучаны пост фактум, які ў мінулым складаў частку гістарычнай Літвы, але ў выніку асіміляцыйных працэсаў не захаваў [[Літоўская мова|літоўскую мову]] і ў большай частцы не ўвайшоў у склад сучаснай дзяржаўнай тэрыторыі [[Літоўская Рэспубліка|Літоўскай Рэспублікі]]. Дакладнае вызначэнне ўсходніх межаў Літвы, у кожную гістарычную эпоху, уяўляе сабой складаную задачу, праз шматзначнасць і пэўную размытасць самога тэрміну «Літва». Гэтыя межы да канца XVIII ст. паступова адсоўваліся на ўсход, затым да [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] заставілася адносна стабільнымі, а пасля разрому паўстання пачалі адсоўвацца на захад. Першыя прыкметы самабытнасці рэгіёну можна ўгледзець у [[Культура ўсходнелітоўскіх курганоў|Культуры ўсходнелітоўскіх курганоў]] — археалагічнай культуры, вядомай па пахавальных помніках балцкіх плямён [[3 стагоддзе|III]]—[[12 стагоддзе|XII]] стст., якія сустракаюцца на сучаснай тэрыторыі ўсходняй і паўднёва-ўсходняй [[Літва|Літвы]] і паўночна-заходняй [[Беларусь|Беларусі]] ад сярэдняга цячэння [[Нёман]]а на захад ад [[Свір (возера)|возера Свір]] на усход, ад вярхоўяў ракі [[Швянтойі (прыток Віліі)]] на поўнач да басейна [[Мяркіс|ракі Мяркіс]] [[Мяркіс|(Мерач)]] на поўдзень. Ужо ў тую эпоху рэгіён робіцца кантактнай балта-славянскай зонай. Некаторыя даследчыкі ў кантэксце вывучэння папярэдняй [[Культура штрыхаванай керамікі|культуры штрыхаванай керамікі]] таксама ўжываюць тэрмін "Усходняя Літва"<ref>Лухтан, Алексей Борисович. [https://cheloveknauka.com/vostochnaya-litva-v-i-tysyacheletii-do-n-e Восточная Литва в I тысячелетии до н.э.] Автореферат диссертации по истории, специальность ВАК РФ 07.00.06 . Москва, 1990.</ref>. == Усходняя Літва ў працах Зігмаса Зінкявічуса == Выбітны літоўскі мовазнаўца, прафесар [[Зігмас Зінкявічус]], вызначаў Усходнюю Літву перш за ўсё праз прызму лінгвістыкі і гісторыі рассялення [[Балты|балтаў]]. З гістарычнага пункту гледжання да Усходняй Літвы ён адносіў тэрыторыі, якія сёння знаходзяцца ў паўночна-заходняй частцы сучаснай Беларусі (рэгіён Верхняга [[Панямонне|Панямоння]]) і [[Віленскі край]] Літоўскай Рэспублікі. [[Файл:Моўная сітуацыя на Віленшчыне ў пачатку XX стагоддзя.svg|міні|Моўная сітуацыя на Віленшчыне ў пачатку XX стагоддзя паводле літоўскага мовазнаўца Алойзаса Відугірыса. Ружовым — беларускамоўныя зоны, зялёным — літоўскамоўныя, жоўтым — польскамоўныя]] У сваіх працах (перадусім у кнізе "Усходняя Літва ў мінулым і сучаснасці", 1993)<ref>Zigmas Zinkevičius. Rytų Lietuva praeityje ir dabar. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1993.  Русский перевод: Зинкявичюс З. Восточная Литва в прошлом и настоящем. Вильнюс: Mokslo ir enciklopediju leidykla, 1996. </ref> Зінкявічус даказваў, што гэтая тэрыторыя і асноўная частка яе карэннага насельніцтва мае глыбокае балта-літоўскае паходжанне. Ён вылучаў яе на аснове рудыментаў літоўскай [[Тапаніміка|тапанімікі]] і прысутнасці літоўскай мовы, якая захоўвалася тут да XVII—XVIII стагоддзяў, а ў асобных анклавах і пазней, і разглядаў Усходнюю Літву як рэгіён былой Літвы, які зазнаў найбольш інтэнсіўную славянізацыю. Працэс масавага нізавога пераходу на «[[Простая мова (група дыялектаў)|простую мову]]» (блізкую да будучай літаратурнай [[Беларуская мова|беларускай мовы]]), які пачаўся не пазней за XVI стагоддзе, адбываўся пад моцным культурным уплывам сталічнай Вільні, — асабліва [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] і [[Віленская архідыяцэзія|Віленскай архідыяцэзіі]]. На верхніх "паверхах" грамадства гэты працэс выглядаў як паланізацыя, але ў вясковых нізах — як выцясненне літоўскай размоўнай мовы "простай". Гэты працэс фактычна завяршыўся з беларускага боку мяжы на пачатку XXI стагоддзя, і нават у нашы дні ўсё яшчэ працягваецца з літоўскага боку мяжы<ref>Ф. Раўбіч. [https://nashaniva.com/359982 У памежных вёсках на Віленшчыне беларуская мова працягвае выцясняць літоўскую] // Наша Ніва  25.01.2025  </ref>. Рудыменты літоўскай лексікі захоўваюцца ў гутаркавай мове на вялікай тэрыторыі Панямоння для абазначэння побытавых і прыродных рэалій (''ройст, шашок, кудра, кукуць, пумпурына'' і іншыя [[Літуанізм|літуанізмы]])<ref>Лаучюте, Юрате Алоизовна. Словарь балтизмов в славянских языках / Ю. А. Лаучюте ; АН СССР, Институт языкознания. Ленинград : Наука, Ленингр. отд-ние, 1982.</ref>. == Усходняя Літва ў працах Алега Дзярновіча == Беларускі гісторык і археолаг [[Алег Іванавіч Дзярновіч|Алег Дзярновіч]] аперыруе паняццем «Усходняя Літва» у блізкім да Зігмаса Зінкявічуса сэнсе, але робячы большы акцэнт на даўні і важны ўклад продкаў беларусаў (якія ў часы стварэння ВКЛ мелі праваслаўнае веравызнанне) у культуру гэтага рэгіёну. Ён разглядае яго як памежны, дзе адбывалася інтэнсіўнае ўзаемадзеянне балцкай (літоўскай) і славянскай культур і даследуе фарміраванне [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] праз прызму этнакультурных і моўных кантактаў — на прыкладзе, перадусім [[Крэва]] і [[Гальшаны|Гальшанаў]] ХI—XIV стагоддзяў, але і ў параўнанні з іншымі найважнейшымі цэнтрамі рэгіёну — [[Вільня]]й і [[Кернава]]м. Яго даследванні абапіраюцца на археалагічныя дадзеныя (тыпы пахаванняў, рэчавы комплекс) і аналіз крыніц, якія паказваюць на высокую ступень змяшання культур у рэгіёне і дазваляюць разумець ранняе ВКЛ не як выключна заваёўніцкую дзяржаву, а як прастору балта-славянскага культурнага сінтэзу<ref>Дзярновіч А.І. [https://www.academia.edu/24833898/%D0%9A%D1%80%D1%8D%D0%B2%D0%B0_%D1%8F%D0%BA_%D0%A3%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D1%8F_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D0%A5I_XIV_%D1%81%D1%82%D1%81%D1%82 Крэва як Усходняя Літва: да праблемы балта-славянскіх кантактаў у ХI—XIV стст.] // Научные чтения, посвящённые Виктору Владимировичу Мартынову: сб. науч. тр. Вып. 3. – Минск: РИВШ, 2016. – С. 58—63.</ref>. Паводле яго высноў, "можна казаць пра біэтнічнасць старажытнай Літвы, якая мела відавочную сацыяльную градацыю. Славяне займалі нішу гандлёва-рамеснага насельніцтва ў ранніх літоўскіх гарадах і забяспечвалі гандлёвыя сувязі рэгіянальных цэнтраў Літвы з цывілізацыйнымі цэнтрамі Усходняй Еўропы. Ва Усходняй Літве (гістарычнай Віленшчыне) у XII—XIV стст. магло прысутнічаць і сельскае славянскае насельніцтва. Такім чынам ствараўся той культурна-эканамічны кантэкст, які, урэшце рэшт, стаў вызначальным для ўзнікнення Вялікага княства Літоўскага"<ref>Олег Дзярнович. [https://www.academia.edu/88997808/%D0%92%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0_XI_XIII_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%B8_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B0 Восточная Литва XI−XIII веков: проблема этнокультурных и социокультурных характеристик поселений раннегородского типа] // Балто-славянские исследования – XXI: Сб. науч. трудов. Москва, 2021. С. 405—425.</ref> <ref>А. І. Дзярновіч. [https://www.academia.edu/44457009/%D0%97%D0%95%D0%9C%D0%9B%D0%86_%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%9A%D0%90_%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%9F%D0%90%D0%9C%D0%95%D0%96%D0%96%D0%90_%D0%8E_%D0%A5_%D0%A5%D0%86%D0%86%D0%86_c%D1%82%D1%81%D1%82_%D0%90%D0%94_%D0%9A%D0%A0%D0%AD%D0%92%D0%90_%D0%94%D0%90_%D0%9A%D0%95%D0%A0%D0%9D%D0%90%D0%92%D0%AB Землі беларуска-літоўскага памежжа ў Х–ХІІІ cтст.: ад Крэва да Кернавы] // Доклады Национальной академии наук Беларуси. 2020. Т. 64, № 5. С. 632–640.</ref>. Фактычна менавіта ўсход ранняй Літвы стаў калыскай літоўскай дзяржаўнасці ў XII—XIV стагоддзях і захоўваў сваю выключна важную ролю ў Літве амаль да сярэдзіны ХX стагоддзя. У XIV—XVIII стагоддзях рэгіён стаў ці не самым шматнацыянальным і шматканфесійным ува ўсёй Рэчы Паспалітай. Апроч літоўцаў і русінаў, тут жылі палякі (пераважна літоўскага паходжання), яўрэі, [[Беларускія татары|татары,]] караімы, [[Стараверы ў Беларусі|стараверы,]] немцы і іншыя. == У ХІХ стагоддзі == Нягледзячы на ​​змену мовы з літоўскай на славянскія (польскую і беларускую або [[Простая мова (група дыялектаў)|"простую"]]), гэтая тэрыторыя ў ХІХ стагоддзі, з пункту гледжання ідэнтычнасці, усё яшчэ ўспрымала сябе як адзінае цэлае з літоўскамоўнай Літвой, з’яўляючыся своеасаблівым «эпіцэнтрам» інтэлектуальнай і творчай актыўнасці тагачаснай польскамоўнай Літвы. Мяжа [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (ці, ў спрошчаным разуменні, па [[Дзвіна|Дзвіне]], [[Бярэзіна|Бярэзіне]] і [[Дняпро|Дняпру]]) успрымалася як мяжа паміж Літвой і Беларуссю (да якой адносілі [[Віцебская губерня|Віцебскую]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскую]], а з сярэдзіны ХІХ стагоддзя часта і большую частку [[Смаленская губерня|Смаленскай губерні]]). Менавіта з усходу так разумелай Літвы паходзілі, ці былі звязаныя з ёй сваёй культурнай і грамадскай дзейнасцю такія [[літвіны]] ХІХ стагоддзя, як [[Адам Міцкевіч]], [[Уладзіслаў Сыракомля]], [[Станіслаў Манюшка|Станіслаў Манюшка,]] [[Ігнацы Ходзька|Ігнацы Ходзька,]] [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнацы Дамейка,]] [[Тэадор Нарбут]], [[Яўстах Піевіч Тышкевіч|Яўстах Тышкевіч,]] [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]] і многія іншыя. Менавіта яны, асабліва ў перыяд паміж паўстаннямі 1830—1831 і 1863—1864 гадоў фактычна вызначалі сэнсавае напаўненне паняцця «Літва»: складалі большасць сярод самых вядомых выкладчыкаў і выпускнікоў Віленскага ўніверсітэту, выдаўцоў і аўтараў уплывовых літаратурна-грамадскіх часопісаў, знакавых для фармулявання літоўскай ідэнтычнасці кніг і твораў мастацтва, актыўна распрацоўвалі (на польскай мове) важныя для літоўскай культуры міфы пра [[Маргер|Маргера]], [[Мілда — багіня кахання|Мілду]], [[Рута пахучая|руту]] як нацыянальную кветку Літвы, [[крупнік]] як яе нацыянальны напой і гэтак далей. Амаль усе грамадскія і культурныя дзеячы гэтага часу, якія вызначалі сябе як [[Літвіны|"літвіны"]], паходзілі з правага берагу [[Бярэзіна|Бярэзіны.]] У той час як на левым беразе, у межах [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|Першага падзелу Рэчы Паспалітай,]] з 1830-х гадоў усё больш замацоўвалася рэгіянальная беларуская ідэнтычнасць — у тым ліку сярод часткі выхадцаў з каталіцкай шляхты, лаяльнай да ўлады і пануючай культуры імперыі (такіх як [[Ян Баршчэўскі]], [[Антон Іванавіч Абрамовіч|Антон Абрамовіч]] і іншыя). Літоўская ("літвінская" ў сучасным разуменні) свядомасць шляхты і часткова мяшчанства і сялянства ХІХ — пачатку ХX стагоддзяў грунтавалася не на валоданні літоўскай мовай (хаця яе сімвалічная каштоўнасць у рэтраспектыве і прызнавалася) і не на нізавой народнай літоўскай культуры, а на адчуванні гістарычнай пераемнасці з творцамі дзяржаўнасці ВКЛ, на літоўскай гістарычнай міфалогіі і сантыментах да літоўскіх сімвалічных рэалій (рута, крупнік, халаднік, вуж і гэтак далей). == Ссоўванне мяжы на паўночны захад == [[Файл:1712. Samogitie et Lithuanie Propre, Grand Duché de Lithuanie.png|міні|Lithuanie Propre на мапе Анры Шатэлена 1712 г. "Samogitie et Lithuanie Propre, Grand Duché de Lithuanie" вылучаная светла-зялёным колерам.]] Аднясенне [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] да Літвы было няўстойлівым, часам некаторыя даследчыкі і публіцысты лічылі яе часткай [[Чорная Русь|Чорнай Русі]] ці нават Беларусі. Устойліва "літоўскімі" лічыліся толькі [[Віленская губерня|Віленская]] і [[Гродзенская губерня|Гарадзенская]] губерні (і [[Ковенская губерня]], утвораная ў 1843 годзе з паўночна-заходняй часткі Віленскай). Пасля паражэння [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863-1864 гадоў]] намецілася ўстойлівая тэндэнцыя да скарачэння тэрыторыі Літвы (у суб'ектыўным успрыняцці як імперскіх уладаў, так і апазіцыйнай ім "літоўскай" шляхты) і паступовага ссоўвання яе мяжы на паўночны захад. У значнай ступені гэта было звязана з новай роллю [[Мінск|Мінска]] як цэнтра [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікатарскай]] дзейнасці ўраду ў літоўска-беларускіх губернях, які супрацьпастаўляўся нелаяльнай імперыі Вільні. У 1880-х гадах старая шляхецкая польскамоўная Літва ў значнай ступені збанкрутавала эканамічна, і згубіла эканамічную і сацыяльную базу, пад час глабальнага аграрнага крызісу. Ён разарыў мноства традыцыйныя гаспадарак, якія не перабудаваліся на капіталістычны лад. Да таго ж, з сярэдзіны 1880-х гадоў пачынае актыўна дзейнічаць "младалітоўскі" рух, які рэзка выступіў супраць польскага культурнага ўплыву. == Змена крытэрыяў літоўскасці == Выпрацаваныя старой шляхецкай Літвой міфы і сімвалы, тое што адрознівала Літву ад Белай Русі, ў значнай ступені перайшлі ў літоўскамоўны дыскурс (праз дзвюхмоўную дробную і сярэднюю шляхту), але змяніўся галоўны крытэрый вызначэння таго, хто лічыцца літвінам (літоўцам). Цяпер гэта не шляхціч (радзей мяшчанін і зусім рэдка сялянін) католік, які звязаны з Літвой гістарычнай традыцыяй. А любы, хто гаворыць і чытае / піша [[Літоўская мова|па літоўску]], і гэта дробны шляхціч, адукаваны селянін, разначынец. Па факце ён таксама католік, і таксама спасылаецца на гісторыю Літвы, але істотна пераасэнсаваную, з вельмі крытычнай ацэнкай усіх польска літоўскіх уній. Гэта істотна зніжае частату згадак пра Верхняе Панямонне як пра [Усходнюю] Літву<ref>Алесь Белы. [https://www.patreon.com/posts/uskhodniaia-geta-117707322 Усходняя Літва - гэта дзе?] // www.patreon.com </ref>. З пачатку 1890-х гадоў расійскія імперскія ўлады і навука пачынаюць устойліва адносіць славянамоўную частку Літвы (уключаючы Вільню) да "Белоруссии". Этнаграфічная карта [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхіма Карскага]] (1903) пазначае амаль усю Віленскую губерню як заселеную "беларусамі", на падставе моўнага крытэрыю. Аднак старая каталіцкая інтэлектуальная эліта працягвае называць Літвой, прынамсі, усю Віленскую губерню і поўнач Гродзенскай. Фатаграфіі графа [[Бенедыкт Тышкевіч|Бенедыкта Тышкевіча]], зробленыя ў 1890-х гадах у [[Вялаўскі запаведнік|Вялым]] (сучасны Валожынскі раён), падпісаныя "Вялае, Літва". Мастак [[Фердынанд Рушчыц]] на сваіх карцінах пачатку ХX стагоддзя пазначае касцёл у [[Вішнева (Валожынскі раён)|Вішневе]] (таксама Валожынскі раён) "у Літве". Кампазітар [[Мечыслаў Карловіч]] у 1906 годзе піша праграмную [[Літоўская рапсодыя|"Літоўскую рапсодыю"]] у родным [[Вішнева (Смаргонскі раён)|Вішневе]] (Смаргонскі раён) пераважна на матэрыяле сабраных у наваколлі беларускіх песень (а таксама літоўскіх). == Прадмет міжнацыянальных спрэчак == У канцы ХIX — на пачатку ХX стагоддзя нацыянальная і будучая дзяржаўная прыналежнасць рэгіёна стала прадметам гарачых спрэчак паміж польскім і літоўскім нацыяналізмамі, у якую спрабаваў таксама ўмяшацца і беларускі нацыяналізм. Нярэдкімі былі выпадкі, калі прадстаўнікі адной і той жа сям’і вызначалі сваю нацыянальную ідэнтычнасць па-рознаму (як, напрыклад, браты Іваноўскія, сярод якіх былі паляк, літовец і беларус). Польскі бок быў схільны разглядаць усю Літву як "гістарычную правінцыю" Польшчы, а літоўскі меў прэтэнзіі на вялікія тэрыторыі сучаснай Беларусі аж да [[Ваўкавыск|Ваўкавыска]] і [[Слонім|Слоніма]], і паўночнае [[Падляшша]]. (Гл. [[Каралеўства Літва (1918)|Каралеўства Літва (1918).]][[Файл:Rzeczpospolita Lithuania claims.png|міні|Абсяг літоўскіх тэрытарыяльных прэтэнзій у 1918-1920 гадах]] Гэты ідэйны канфлікт пасля распаду Расійскай імперыі выліўся ў [[Польска-літоўская вайна|польска-літоўскую вайну]], а затым у інспіраваны Пілсудскім [[Бунт Жалігоўскага|"бунт Жалігоўскага"]]. У 1920—1922 гадах існавала буферная дзяржава «[[Сярэдняя Літва]]», якую часам называлі таксама і «Усходняй Літвой»<ref>''[[Андрэй Мікалаевіч Чарнякевіч|Чарнякевіч А. М.]]'' Сярэ́дняя Літва́, Усходняя Літва // [[Беларуская энцыклапедыя]]: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 362. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).</ref> (хаця паняцце ''Litwa Wschodnia'' ўжывалі таксама для абазначэння прылеглых з усходу тэрыторый з беларускамоўным насельніцтвам і з цэнтрам у Мінску, якія паводле федэратыўных планаў [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] і іншых радавітых земляўласнікаў мусілі скласці адзін з трох «кантонаў» [[Вялікае Княства Літоўска-Беларускае|будучага адроджанага ВКЛ]] — у саюзе з Польшчай). У 1922—1923 гадах у Вільні выдавалася літоўскамоўная газета "Усходняя Літва" (літ. [[:lt:Rytų_Lietuva_(Vilnius)|Rytų Lietuva]]), якая разглядала Віленшчыну як натуральны працяг [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі]], якая атрымала сваю дзяржаўнасць са сталіцай у [[Коўна|Коўне]]'''.''' Пасля анэксіі "Сярэдняй Літвы" Польшчай у 1922 годзе ўлады апошняй праводзілі палітыку максімальнага сцірання памяці пра літоўскае мінулае рэгіёна, што атрымала яшчэ больш маштабны працяг у гістарычнай і культурнай палітыцы паваеннай [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Напрыклад, у перакладах вершаў [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]] на беларускую мову ў 1960-х гадах згадкі пра Літву паслядоўна замяняліся на "Беларусь"<ref>Барыс Палута. [https://novychas.online/poviaz/jak-litouskaja-hatka-stala-belaruskaj-pryhody Як «літоўская хатка» стала «беларускай»: прыгоды Уладзіслава Сыракомлі ў БССР] // Новы Час, 03.09.2023</ref>. Ва ўмовах адсутнасці літоўскага школьніцтва і касцёльных набажэнстваў па-літоўску ў канцы 1970-х гадоў спыніў існаванне даўні анклаў носьбітаў літоўскай [[Зецельская гаворка|зецельскай гаворкі]] у [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]]<ref>T. М. Судник. Диалекты литовско-славянского пограничья. Очерки фонологических систем. М., 1975.</ref>. Тым не менш, працяглы час (да 2021—2022 навучальнага году) у Беларусі існавалі 2 апошнія школы з літоўскай мовай навучання ў [[Рымдзюны|Рымдзюнах]] і [[Пеляса|Пелясе]]<ref>[https://www.delfi.lt/ru/news/politics/litva-predupredila-belarus-v-svyazi-s-otkazom-obuchat-na-litovskom-v-shkolah-90682755 Литва предупредила Беларусь в связи с отказом обучать на литовском в школах] // delfi.lt 2022.07.08</ref>, профіль якіх быў зменены ў рамках шырокамаштабнай русіфікацыйнай кампаніі ў Беларусі ў сувязі з пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|шырокамаштабнага ўварвання РФ ва Украіну]]. == У сучаснай Літоўскай Рэспубліцы == Да ідэнтычнасці Усходняй Літвы апелявала на пачатку 1990-х нешматлікая групоўка Э. Б. Саткявічуса «Таварыства славянамоўных літоўцаў» (''Tuvažystvo slaviansku janzyčnych litvinuv''), якая нават распрацавала для славянамоўных жыхароў Усходняй Літвы лакальныя мікра-мовы — [[Гальшанская мова|"гальшанскую"]] (блізкую да беларускай) і "вічскую" (на аснове віленскага дыялекту польскай). Адзін з праграмных артыкулаў гэтай групоўкі так і называўся — «Fschodnia Litva» («Усходняя Літва»)<ref>''Satkevičius E. B. Fschodnia Litva. — Kaunas, 1990; Саткявичюс Э. Б.'' Гальские языки. Каунас, 1999. — С. 51. </ref>. У сучаснай Літоўскай Рэспубліцы Усходняй Літвой найчасцей называюць сучасную літоўскую частку Віленскага краю, з істотнай доляй польскамоўнага і "простамоўнага" насельніцтва, не закранаючы тэрыторыю Рэспублікі Беларусь<ref>[https://wilnoteka.lt/artykul/nauseda-litwa-wschodnia-wymaga-szczegolnej-uwagi Nausėda: Litwa wschodnia wymaga szczególnej uwagi] // wilnoteka.lt</ref>. Некаторыя гісторыкі і філолагі, рэтраспектыўна ўжываюць назву і да больш шырокай тэрыторыі, блізка да разумення Зігмаса Зінкявічуса. Напрыклад, апублікаванае ў 2024 годзе навуковае даследаванне літоўскага мовазнаўцы Казімераcа Гаршвы "Усходнелітоўская наменклатура і яе правапіс" <ref>Kazimieras Garšva. [https://lki.lt/kazimieras-garsva-rytu-lietuvos-vardynas-mokslo-studija-2024 Rytų Lietuvos vardynas ir jo rašyba]. Mokslo studija. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2024. <nowiki>ISBN 978-609-411-368-0</nowiki>, <nowiki>https://doi.org/10.35321/e-pub.107.rytu-liet-vardynas</nowiki></ref>, якое адлюстроўвае найважнейшыя актуальныя пытанні ўсходнелітоўскай наменклатуры і яе правапісу. Мэта публікацыі — адказаць на пытанне, ці будзе нелітоўскае напісанне асабістых імёнаў і тапонімаў (уключаючы тапонімы беларускай часткі Усходняй Літвы) у дакументах і надпісах ствараць пагрозу для агульналітоўскай мовы, ці паўплывае яно на размыванне традыцыі літоўскай мовы. "Вейшнорыя" У наш час памяць пра гістарычную адметнасць былой Усходняй Літвы на тэрыторыі Беларусі захоўваецца ў масавай свядомасці ў выглядзе гратэскнага [[Мем|мема]] "[[Вейшнорыя]]" (ад назвы выдуманай дзяржавы-"агрэсара", элементу легенды сумесных расійска-беларускіх стратэгічных вучэнняў «[[Захад-2017]]») <ref>''Полина Легина.'' [https://devby.io/news/chto-zastavlyaet-belorusov-emigrirovat-v-veyshnoriyu-i-brat-s-soboy-tyurmu Что заставляет белорусов эмигрировать в Вейшнорию и «брать с собой тюрьму»] (руск.). dev.by (17 лютага 2018). </ref>, а таксама ў дзейнасці нешматлікай групоўкі "неа-літвінаў", якая ўзводзіць свой культурны радавод да польскамоўных літвінаў першых дзвюх трацінаў ХІХ стагоддзя. Увага: на пачатку сакавіка 2026 беларускія ўлады прызналі "Вейшнорыю" "экстрэміцкім фармаваннем"<ref>[https://belsat.eu/91911444/ekstremisckija-farmavanni Другая вейшнорская вайна – гэта не жарт. Як у Беларусі выдумляюць «экстрэмісцкія фармаванні»] // Belsat.eu</ref>. == Зноскі == [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] 55wxg8m1n0ouqzrz32gfcxjhjlh9t2y 5121036 5121034 2026-04-05T05:52:55Z Аляксандр Белы 46814 5121036 wikitext text/x-wiki {{пішу}} [[Файл:Lithuanian language in the 16th century.png|міні|Абсяг літоўскай мовы ў XVI ст. паводле Зігмаса Зінкявічуса. Яго паўднёва-ўсходнюю мяжу можна лічыць умоўнай мяжой Усходняй Літвы на тэрыторыі сучаснай Беларусі.]] '''Усходняя Літва''' ([[Літоўская мова|літ.]] ''Rytų Lietuwa'', [[Польская мова|пол.]] ''Litwa Wschodnia'' — умоўная рэтраспектыўная назва усходняй часткі гістарычнай Літвы (''[[Літва (зямля)|Lithuania propria]]'', як асноўнай часткі дзяржаўнай тэрыторыі [[ВКЛ]], пачаткова населенай пераважна [[Літоўцы|літоўцамі]]) ў працах некаторых гісторыкаў і філолагаў, якая падкрэслівае інтэнсіўнасць працэсаў моўнай і культурнай [[Славянізацыя|славянізацыі]] насельніцтва гэтай тэрыторыі. У іншым разуменні — гістарычны рэгіён на сумежжы сучасных Літоўскай Рэспублікі і Рэспублікі Беларусь, вылучаны пост фактум, які ў мінулым складаў частку гістарычнай Літвы, але ў выніку асіміляцыйных працэсаў не захаваў [[Літоўская мова|літоўскую мову]] і ў большай частцы не ўвайшоў у склад сучаснай дзяржаўнай тэрыторыі [[Літоўская Рэспубліка|Літоўскай Рэспублікі]]. Дакладнае вызначэнне ўсходніх межаў Літвы, у кожную гістарычную эпоху, уяўляе сабой складаную задачу, праз шматзначнасць і пэўную размытасць самога тэрміну «Літва». Гэтыя межы да канца XVIII ст. паступова адсоўваліся на ўсход, затым да [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] заставілася адносна стабільнымі, а пасля разрому паўстання пачалі адсоўвацца на захад. Першыя прыкметы самабытнасці рэгіёну можна ўгледзець у [[Культура ўсходнелітоўскіх курганоў|Культуры ўсходнелітоўскіх курганоў]] — археалагічнай культуры, вядомай па пахавальных помніках балцкіх плямён [[3 стагоддзе|III]]—[[12 стагоддзе|XII]] стст., якія сустракаюцца на сучаснай тэрыторыі ўсходняй і паўднёва-ўсходняй [[Літва|Літвы]] і паўночна-заходняй [[Беларусь|Беларусі]] ад сярэдняга цячэння [[Нёман]]а на захад ад [[Свір (возера)|возера Свір]] на усход, ад вярхоўяў ракі [[Швянтойі (прыток Віліі)]] на поўнач да басейна [[Мяркіс|ракі Мяркіс]] [[Мяркіс|(Мерач)]] на поўдзень. Ужо ў тую эпоху рэгіён робіцца кантактнай балта-славянскай зонай. Некаторыя даследчыкі ў кантэксце вывучэння папярэдняй [[Культура штрыхаванай керамікі|культуры штрыхаванай керамікі]] таксама ўжываюць тэрмін "Усходняя Літва"<ref>Лухтан, Алексей Борисович. [https://cheloveknauka.com/vostochnaya-litva-v-i-tysyacheletii-do-n-e Восточная Литва в I тысячелетии до н.э.] Автореферат диссертации по истории, специальность ВАК РФ 07.00.06 . Москва, 1990.</ref>. == Усходняя Літва ў працах Зігмаса Зінкявічуса == Выбітны літоўскі мовазнаўца, прафесар [[Зігмас Зінкявічус]], вызначаў Усходнюю Літву перш за ўсё праз прызму лінгвістыкі і гісторыі рассялення [[Балты|балтаў]]. З гістарычнага пункту гледжання да Усходняй Літвы ён адносіў тэрыторыі, якія сёння знаходзяцца ў паўночна-заходняй частцы сучаснай Беларусі (рэгіён Верхняга [[Панямонне|Панямоння]]) і [[Віленскі край]] Літоўскай Рэспублікі. [[Файл:Моўная сітуацыя на Віленшчыне ў пачатку XX стагоддзя.svg|міні|Моўная сітуацыя на Віленшчыне ў пачатку XX стагоддзя паводле літоўскага мовазнаўца Алойзаса Відугірыса. Ружовым — беларускамоўныя зоны, зялёным — літоўскамоўныя, жоўтым — польскамоўныя]] У сваіх працах (перадусім у кнізе "Усходняя Літва ў мінулым і сучаснасці", 1993)<ref>Zigmas Zinkevičius. Rytų Lietuva praeityje ir dabar. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1993.  Русский перевод: Зинкявичюс З. Восточная Литва в прошлом и настоящем. Вильнюс: Mokslo ir enciklopediju leidykla, 1996. </ref> Зінкявічус даказваў, што гэтая тэрыторыя і асноўная частка яе карэннага насельніцтва мае глыбокае балта-літоўскае паходжанне. Ён вылучаў яе на аснове рудыментаў літоўскай [[Тапаніміка|тапанімікі]] і прысутнасці літоўскай мовы, якая захоўвалася тут да XVII—XVIII стагоддзяў, а ў асобных анклавах і пазней, і разглядаў Усходнюю Літву як рэгіён былой Літвы, які зазнаў найбольш інтэнсіўную славянізацыю. Працэс масавага нізавога пераходу на «[[Простая мова (група дыялектаў)|простую мову]]» (блізкую да будучай літаратурнай [[Беларуская мова|беларускай мовы]]), які пачаўся не пазней за XVI стагоддзе, адбываўся пад моцным культурным уплывам сталічнай Вільні, — асабліва [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] і [[Віленская архідыяцэзія|Віленскай архідыяцэзіі]]. На верхніх "паверхах" грамадства гэты працэс выглядаў як паланізацыя, але ў вясковых нізах — як выцясненне літоўскай размоўнай мовы "простай". Гэты працэс фактычна завяршыўся з беларускага боку мяжы на пачатку XXI стагоддзя, і нават у нашы дні ўсё яшчэ працягваецца з літоўскага боку мяжы<ref>Ф. Раўбіч. [https://nashaniva.com/359982 У памежных вёсках на Віленшчыне беларуская мова працягвае выцясняць літоўскую] // Наша Ніва  25.01.2025  </ref>. Рудыменты літоўскай лексікі захоўваюцца ў гутаркавай мове на вялікай тэрыторыі Панямоння для абазначэння побытавых і прыродных рэалій (''ройст, шашок, кудра, кукуць, пумпурына'' і іншыя [[Літуанізм|літуанізмы]])<ref>Лаучюте, Юрате Алоизовна. Словарь балтизмов в славянских языках / Ю. А. Лаучюте ; АН СССР, Институт языкознания. Ленинград : Наука, Ленингр. отд-ние, 1982.</ref>. == Усходняя Літва ў працах Алега Дзярновіча == Беларускі гісторык і археолаг [[Алег Іванавіч Дзярновіч|Алег Дзярновіч]] аперыруе паняццем «Усходняя Літва» у блізкім да Зігмаса Зінкявічуса сэнсе, але робячы большы акцэнт на даўні і важны ўклад продкаў беларусаў (якія ў часы стварэння ВКЛ мелі праваслаўнае веравызнанне) у культуру гэтага рэгіёну. Ён разглядае яго як памежны, дзе адбывалася інтэнсіўнае ўзаемадзеянне балцкай (літоўскай) і славянскай культур і даследуе фарміраванне [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] праз прызму этнакультурных і моўных кантактаў — на прыкладзе, перадусім [[Крэва]] і [[Гальшаны|Гальшанаў]] ХI—XIV стагоддзяў, але і ў параўнанні з іншымі найважнейшымі цэнтрамі рэгіёну — [[Вільня]]й і [[Кернава]]м. Яго даследванні абапіраюцца на археалагічныя дадзеныя (тыпы пахаванняў, рэчавы комплекс) і аналіз крыніц, якія паказваюць на высокую ступень змяшання культур у рэгіёне і дазваляюць разумець ранняе ВКЛ не як выключна заваёўніцкую дзяржаву, а як прастору балта-славянскага культурнага сінтэзу<ref>Дзярновіч А.І. [https://www.academia.edu/24833898/%D0%9A%D1%80%D1%8D%D0%B2%D0%B0_%D1%8F%D0%BA_%D0%A3%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D1%8F_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D0%A5I_XIV_%D1%81%D1%82%D1%81%D1%82 Крэва як Усходняя Літва: да праблемы балта-славянскіх кантактаў у ХI—XIV стст.] // Научные чтения, посвящённые Виктору Владимировичу Мартынову: сб. науч. тр. Вып. 3. – Минск: РИВШ, 2016. – С. 58—63.</ref>. Паводле яго высноў, "можна казаць пра біэтнічнасць старажытнай Літвы, якая мела відавочную сацыяльную градацыю. Славяне займалі нішу гандлёва-рамеснага насельніцтва ў ранніх літоўскіх гарадах і забяспечвалі гандлёвыя сувязі рэгіянальных цэнтраў Літвы з цывілізацыйнымі цэнтрамі Усходняй Еўропы. Ва Усходняй Літве (гістарычнай Віленшчыне) у XII—XIV стст. магло прысутнічаць і сельскае славянскае насельніцтва. Такім чынам ствараўся той культурна-эканамічны кантэкст, які, урэшце рэшт, стаў вызначальным для ўзнікнення Вялікага княства Літоўскага"<ref>Олег Дзярнович. [https://www.academia.edu/88997808/%D0%92%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0_XI_XIII_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%B8_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B0 Восточная Литва XI−XIII веков: проблема этнокультурных и социокультурных характеристик поселений раннегородского типа] // Балто-славянские исследования – XXI: Сб. науч. трудов. Москва, 2021. С. 405—425.</ref> <ref>А. І. Дзярновіч. [https://www.academia.edu/44457009/%D0%97%D0%95%D0%9C%D0%9B%D0%86_%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%9A%D0%90_%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%9F%D0%90%D0%9C%D0%95%D0%96%D0%96%D0%90_%D0%8E_%D0%A5_%D0%A5%D0%86%D0%86%D0%86_c%D1%82%D1%81%D1%82_%D0%90%D0%94_%D0%9A%D0%A0%D0%AD%D0%92%D0%90_%D0%94%D0%90_%D0%9A%D0%95%D0%A0%D0%9D%D0%90%D0%92%D0%AB Землі беларуска-літоўскага памежжа ў Х–ХІІІ cтст.: ад Крэва да Кернавы] // Доклады Национальной академии наук Беларуси. 2020. Т. 64, № 5. С. 632–640.</ref>. Фактычна менавіта ўсход ранняй Літвы стаў калыскай літоўскай дзяржаўнасці ў XII—XIV стагоддзях і захоўваў сваю выключна важную ролю ў Літве амаль да сярэдзіны ХX стагоддзя. У XIV—XVIII стагоддзях рэгіён стаў ці не самым шматнацыянальным і шматканфесійным ува ўсёй Рэчы Паспалітай. Апроч літоўцаў і русінаў, тут жылі палякі (пераважна літоўскага паходжання), яўрэі, [[Беларускія татары|татары,]] караімы, [[Стараверы ў Беларусі|стараверы,]] немцы і іншыя. == У ХІХ стагоддзі == Нягледзячы на ​​змену мовы з літоўскай на славянскія (польскую і беларускую або [[Простая мова (група дыялектаў)|"простую"]]), гэтая тэрыторыя ў ХІХ стагоддзі, з пункту гледжання ідэнтычнасці, усё яшчэ ўспрымала сябе як адзінае цэлае з літоўскамоўнай Літвой, з’яўляючыся своеасаблівым «эпіцэнтрам» інтэлектуальнай і творчай актыўнасці тагачаснай польскамоўнай Літвы. Мяжа [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (ці, ў спрошчаным разуменні, па [[Дзвіна|Дзвіне]], [[Бярэзіна|Бярэзіне]] і [[Дняпро|Дняпру]]) успрымалася як мяжа паміж Літвой і Беларуссю (да якой адносілі [[Віцебская губерня|Віцебскую]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскую]], а з сярэдзіны ХІХ стагоддзя часта і большую частку [[Смаленская губерня|Смаленскай губерні]]). Менавіта з усходу так разумелай Літвы паходзілі, ці былі звязаныя з ёй сваёй культурнай і грамадскай дзейнасцю такія [[літвіны]] ХІХ стагоддзя, як [[Адам Міцкевіч]], [[Уладзіслаў Сыракомля]], [[Станіслаў Манюшка|Станіслаў Манюшка,]] [[Ігнацы Ходзька|Ігнацы Ходзька,]] [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнацы Дамейка,]] [[Тэадор Нарбут]], [[Яўстах Піевіч Тышкевіч|Яўстах Тышкевіч,]] [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]] і многія іншыя. Менавіта яны, асабліва ў перыяд паміж паўстаннямі 1830—1831 і 1863—1864 гадоў фактычна вызначалі сэнсавае напаўненне паняцця «Літва»: складалі большасць сярод самых вядомых выкладчыкаў і выпускнікоў Віленскага ўніверсітэту, выдаўцоў і аўтараў уплывовых літаратурна-грамадскіх часопісаў, знакавых для фармулявання літоўскай ідэнтычнасці кніг і твораў мастацтва, актыўна распрацоўвалі (на польскай мове) важныя для літоўскай культуры міфы пра [[Маргер|Маргера]], [[Мілда — багіня кахання|Мілду]], [[Рута пахучая|руту]] як нацыянальную кветку Літвы, [[крупнік]] як яе нацыянальны напой і гэтак далей. Амаль усе грамадскія і культурныя дзеячы гэтага часу, якія вызначалі сябе як [[Літвіны|"літвіны"]], паходзілі з правага берагу [[Бярэзіна|Бярэзіны.]] У той час як на левым беразе, у межах [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|Першага падзелу Рэчы Паспалітай,]] з 1830-х гадоў усё больш замацоўвалася рэгіянальная беларуская ідэнтычнасць — у тым ліку сярод часткі выхадцаў з каталіцкай шляхты, лаяльнай да ўлады і пануючай культуры імперыі (такіх як [[Ян Баршчэўскі]], [[Антон Іванавіч Абрамовіч|Антон Абрамовіч]] і іншыя). Літоўская ("літвінская" ў сучасным разуменні) свядомасць шляхты і часткова мяшчанства і сялянства ХІХ — пачатку ХX стагоддзяў грунтавалася не на валоданні літоўскай мовай (хаця яе сімвалічная каштоўнасць у рэтраспектыве і прызнавалася) і не на нізавой народнай літоўскай культуры, а на адчуванні гістарычнай пераемнасці з творцамі дзяржаўнасці ВКЛ, на літоўскай гістарычнай міфалогіі і сантыментах да літоўскіх сімвалічных рэалій (рута, крупнік, халаднік, вуж і гэтак далей). == Ссоўванне мяжы на паўночны захад == [[Файл:1712. Samogitie et Lithuanie Propre, Grand Duché de Lithuanie.png|міні|Lithuanie Propre на мапе Анры Шатэлена 1712 г. "Samogitie et Lithuanie Propre, Grand Duché de Lithuanie" вылучаная светла-зялёным колерам.]] Аднясенне [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] да Літвы было няўстойлівым, часам некаторыя даследчыкі і публіцысты лічылі яе часткай [[Чорная Русь|Чорнай Русі]] ці нават Беларусі. Устойліва "літоўскімі" лічыліся толькі [[Віленская губерня|Віленская]] і [[Гродзенская губерня|Гарадзенская]] губерні (і [[Ковенская губерня]], утвораная ў 1843 годзе з паўночна-заходняй часткі Віленскай). Пасля паражэння [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863-1864 гадоў]] намецілася ўстойлівая тэндэнцыя да скарачэння тэрыторыі Літвы (у суб'ектыўным успрыняцці як імперскіх уладаў, так і апазіцыйнай ім "літоўскай" шляхты) і паступовага ссоўвання яе мяжы на паўночны захад. У значнай ступені гэта было звязана з новай роллю [[Мінск|Мінска]] як цэнтра [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікатарскай]] дзейнасці ўраду ў літоўска-беларускіх губернях, які супрацьпастаўляўся нелаяльнай імперыі Вільні. У 1880-х гадах старая шляхецкая польскамоўная Літва ў значнай ступені збанкрутавала эканамічна, і згубіла эканамічную і сацыяльную базу, пад час глабальнага аграрнага крызісу. Ён разарыў мноства традыцыйныя гаспадарак, якія не перабудаваліся на капіталістычны лад. Да таго ж, з сярэдзіны 1880-х гадоў пачынае актыўна дзейнічаць "младалітоўскі" рух, які рэзка выступіў супраць польскага культурнага ўплыву. == Змена крытэрыяў літоўскасці == Выпрацаваныя старой шляхецкай Літвой міфы і сімвалы, тое што адрознівала Літву ад Белай Русі, ў значнай ступені перайшлі ў літоўскамоўны дыскурс (праз дзвюхмоўную дробную і сярэднюю шляхту), але змяніўся галоўны крытэрый вызначэння таго, хто лічыцца літвінам (літоўцам). Цяпер гэта не шляхціч (радзей мяшчанін і зусім рэдка сялянін) католік, які звязаны з Літвой гістарычнай традыцыяй. А любы, хто гаворыць і чытае / піша [[Літоўская мова|па літоўску]], і гэта дробны шляхціч, адукаваны селянін, разначынец. Па факце ён таксама католік, і таксама спасылаецца на гісторыю Літвы, але істотна пераасэнсаваную, з вельмі крытычнай ацэнкай усіх польска літоўскіх уній. Гэта істотна зніжае частату згадак пра Верхняе Панямонне як пра [Усходнюю] Літву<ref>Алесь Белы. [https://www.patreon.com/posts/uskhodniaia-geta-117707322 Усходняя Літва - гэта дзе?] // www.patreon.com </ref>. З пачатку 1890-х гадоў расійскія імперскія ўлады і навука пачынаюць устойліва адносіць славянамоўную частку Літвы (уключаючы Вільню) да "Белоруссии". Этнаграфічная карта [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхіма Карскага]] (1903) пазначае амаль усю Віленскую губерню як заселеную "беларусамі", на падставе моўнага крытэрыю. Аднак старая каталіцкая інтэлектуальная эліта працягвае называць Літвой, прынамсі, усю Віленскую губерню і поўнач Гродзенскай. Фатаграфіі графа [[Бенедыкт Тышкевіч|Бенедыкта Тышкевіча]], зробленыя ў 1890-х гадах у [[Вялаўскі запаведнік|Вялым]] (сучасны Валожынскі раён), падпісаныя "Вялае, Літва". Мастак [[Фердынанд Рушчыц]] на сваіх карцінах пачатку ХX стагоддзя пазначае касцёл у [[Вішнева (Валожынскі раён)|Вішневе]] (таксама Валожынскі раён) "у Літве". Кампазітар [[Мечыслаў Карловіч]] у 1906 годзе піша праграмную [[Літоўская рапсодыя|"Літоўскую рапсодыю"]] у родным [[Вішнева (Смаргонскі раён)|Вішневе]] (Смаргонскі раён) пераважна на матэрыяле сабраных у наваколлі беларускіх песень (а таксама літоўскіх). == Прадмет міжнацыянальных спрэчак == У канцы ХIX — на пачатку ХX стагоддзя нацыянальная і будучая дзяржаўная прыналежнасць рэгіёна стала прадметам гарачых спрэчак паміж польскім і літоўскім нацыяналізмамі, у якую спрабаваў таксама ўмяшацца і беларускі нацыяналізм. Нярэдкімі былі выпадкі, калі прадстаўнікі адной і той жа сям’і вызначалі сваю нацыянальную ідэнтычнасць па-рознаму (як, напрыклад, браты Іваноўскія, сярод якіх былі паляк, літовец і беларус). Польскі бок быў схільны разглядаць усю Літву як "гістарычную правінцыю" Польшчы, а літоўскі меў прэтэнзіі на вялікія тэрыторыі сучаснай Беларусі аж да [[Ваўкавыск|Ваўкавыска]] і [[Слонім|Слоніма]], і паўночнае [[Падляшша]]. (Гл. [[Каралеўства Літва (1918)|Каралеўства Літва (1918).]][[Файл:Rzeczpospolita Lithuania claims.png|міні|Абсяг літоўскіх тэрытарыяльных прэтэнзій у 1918-1920 гадах]] Гэты ідэйны канфлікт пасля распаду Расійскай імперыі выліўся ў [[Польска-літоўская вайна|польска-літоўскую вайну]], а затым у інспіраваны Пілсудскім [[Бунт Жалігоўскага|"бунт Жалігоўскага"]]. У 1920—1922 гадах існавала буферная дзяржава «[[Сярэдняя Літва]]», якую часам называлі таксама і «Усходняй Літвой»<ref>''[[Андрэй Мікалаевіч Чарнякевіч|Чарнякевіч А. М.]]'' Сярэ́дняя Літва́, Усходняя Літва // [[Беларуская энцыклапедыя]]: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 362. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).</ref> (хаця паняцце ''Litwa Wschodnia'' ўжывалі таксама для абазначэння прылеглых з усходу тэрыторый з беларускамоўным насельніцтвам і з цэнтрам у Мінску, якія паводле федэратыўных планаў [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] і іншых радавітых земляўласнікаў мусілі скласці адзін з трох «кантонаў» [[Вялікае Княства Літоўска-Беларускае|будучага адроджанага ВКЛ]] — у саюзе з Польшчай). У 1922—1923 гадах у Вільні выдавалася літоўскамоўная газета "Усходняя Літва" (літ. [[:lt:Rytų_Lietuva_(Vilnius)|Rytų Lietuva]]), якая разглядала Віленшчыну як натуральны працяг [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі]], якая атрымала сваю дзяржаўнасць са сталіцай у [[Коўна|Коўне]]'''.''' Пасля анэксіі "Сярэдняй Літвы" Польшчай у 1922 годзе ўлады апошняй праводзілі палітыку максімальнага сцірання памяці пра літоўскае мінулае рэгіёна, што атрымала яшчэ больш маштабны працяг у гістарычнай і культурнай палітыцы паваеннай [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Напрыклад, у перакладах вершаў [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]] на беларускую мову ў 1960-х гадах згадкі пра Літву паслядоўна замяняліся на "Беларусь"<ref>Барыс Палута. [https://novychas.online/poviaz/jak-litouskaja-hatka-stala-belaruskaj-pryhody Як «літоўская хатка» стала «беларускай»: прыгоды Уладзіслава Сыракомлі ў БССР] // Новы Час, 03.09.2023</ref>. Ва ўмовах адсутнасці літоўскага школьніцтва і касцёльных набажэнстваў па-літоўску ў канцы 1970-х гадоў спыніў існаванне даўні анклаў носьбітаў літоўскай [[Зецельская гаворка|зецельскай гаворкі]] у [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]]<ref>T. М. Судник. Диалекты литовско-славянского пограничья. Очерки фонологических систем. М., 1975.</ref>. Тым не менш, працяглы час (да 2021—2022 навучальнага году) у Беларусі існавалі 2 апошнія школы з літоўскай мовай навучання ў [[Рымдзюны|Рымдзюнах]] і [[Пеляса|Пелясе]]<ref>[https://www.delfi.lt/ru/news/politics/litva-predupredila-belarus-v-svyazi-s-otkazom-obuchat-na-litovskom-v-shkolah-90682755 Литва предупредила Беларусь в связи с отказом обучать на литовском в школах] // delfi.lt 2022.07.08</ref>, профіль якіх быў зменены ў рамках шырокамаштабнай русіфікацыйнай кампаніі ў Беларусі ў сувязі з пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|шырокамаштабнага ўварвання РФ ва Украіну]]. == У сучаснай Літоўскай Рэспубліцы == Да ідэнтычнасці Усходняй Літвы апелявала на пачатку 1990-х нешматлікая групоўка Э. Б. Саткявічуса «Таварыства славянамоўных літоўцаў» (''Tuvažystvo slaviansku janzyčnych litvinuv''), якая нават распрацавала для славянамоўных жыхароў Усходняй Літвы лакальныя мікра-мовы — [[Гальшанская мова|"гальшанскую"]] (блізкую да беларускай) і "вічскую" (на аснове віленскага дыялекту польскай). Адзін з праграмных артыкулаў гэтай групоўкі так і называўся — «Fschodnia Litva» («Усходняя Літва»)<ref>''Satkevičius E. B. Fschodnia Litva. — Kaunas, 1990; Саткявичюс Э. Б.'' Гальские языки. Каунас, 1999. — С. 51. </ref>. У сучаснай Літоўскай Рэспубліцы Усходняй Літвой найчасцей называюць сучасную літоўскую частку Віленскага краю, з істотнай доляй польскамоўнага і "простамоўнага" насельніцтва, не закранаючы тэрыторыю Рэспублікі Беларусь<ref>[https://wilnoteka.lt/artykul/nauseda-litwa-wschodnia-wymaga-szczegolnej-uwagi Nausėda: Litwa wschodnia wymaga szczególnej uwagi] // wilnoteka.lt</ref>. Некаторыя гісторыкі і філолагі, рэтраспектыўна ўжываюць назву і да больш шырокай тэрыторыі, блізка да разумення Зігмаса Зінкявічуса. Напрыклад, апублікаванае ў 2024 годзе навуковае даследаванне літоўскага мовазнаўцы Казімераcа Гаршвы "Усходнелітоўская наменклатура і яе правапіс" <ref>Kazimieras Garšva. [https://lki.lt/kazimieras-garsva-rytu-lietuvos-vardynas-mokslo-studija-2024 Rytų Lietuvos vardynas ir jo rašyba]. Mokslo studija. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2024. <nowiki>ISBN 978-609-411-368-0</nowiki>, <nowiki>https://doi.org/10.35321/e-pub.107.rytu-liet-vardynas</nowiki></ref>, якое адлюстроўвае найважнейшыя актуальныя пытанні ўсходнелітоўскай наменклатуры і яе правапісу. Мэта публікацыі — адказаць на пытанне, ці будзе нелітоўскае напісанне асабістых імёнаў і тапонімаў (уключаючы тапонімы беларускай часткі Усходняй Літвы) у дакументах і надпісах ствараць пагрозу для агульналітоўскай мовы, ці паўплывае яно на размыванне традыцыі літоўскай мовы. == "Вейшнорыя" == У наш час памяць пра гістарычную адметнасць былой Усходняй Літвы на тэрыторыі Беларусі захоўваецца ў масавай свядомасці ў выглядзе гратэскнага [[Мем|мема]] "[[Вейшнорыя]]" (ад назвы выдуманай дзяржавы-"агрэсара", элементу легенды сумесных расійска-беларускіх стратэгічных вучэнняў «[[Захад-2017]]») <ref>''Полина Легина.'' [https://devby.io/news/chto-zastavlyaet-belorusov-emigrirovat-v-veyshnoriyu-i-brat-s-soboy-tyurmu Что заставляет белорусов эмигрировать в Вейшнорию и «брать с собой тюрьму»] (руск.). dev.by (17 лютага 2018). </ref>, а таксама ў дзейнасці нешматлікай групоўкі "неа-літвінаў", якая ўзводзіць свой культурны радавод да польскамоўных літвінаў першых дзвюх трацінаў ХІХ стагоддзя. Увага: на пачатку сакавіка 2026 беларускія ўлады прызналі "Вейшнорыю" "экстрэміцкім фармаваннем"<ref>[https://belsat.eu/91911444/ekstremisckija-farmavanni Другая вейшнорская вайна – гэта не жарт. Як у Беларусі выдумляюць «экстрэмісцкія фармаванні»] // Belsat.eu</ref>. == Зноскі == [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] bwj8qhrt33aa8zr1cxy58074ujzycze 5121253 5121036 2026-04-05T11:28:06Z Аляксандр Белы 46814 арфаграфія 5121253 wikitext text/x-wiki {{пішу}} [[Файл:Lithuanian language in the 16th century.png|міні|Абсяг літоўскай мовы ў XVI ст. паводле Зігмаса Зінкявічуса. Яго паўднёва-ўсходнюю мяжу можна лічыць умоўнай мяжой Усходняй Літвы на тэрыторыі сучаснай Беларусі.]] '''Усходняя Літва''' ([[Літоўская мова|літ.]] ''Rytų Lietuwa'', [[Польская мова|пол.]] ''Litwa Wschodnia'' — умоўная рэтраспектыўная назва усходняй часткі гістарычнай Літвы (''[[Літва (зямля)|Lithuania propria]]'', як асноўнай часткі дзяржаўнай тэрыторыі [[ВКЛ]], пачаткова населенай пераважна [[Літоўцы|літоўцамі]]) ў працах некаторых гісторыкаў і філолагаў, якая падкрэслівае інтэнсіўнасць працэсаў моўнай і культурнай [[Славянізацыя|славянізацыі]] насельніцтва гэтай тэрыторыі. У іншым разуменні — гістарычны рэгіён на сумежжы сучасных Літоўскай Рэспублікі і Рэспублікі Беларусь, вылучаны пост фактум, які ў мінулым складаў частку гістарычнай Літвы, але ў выніку асіміляцыйных працэсаў не захаваў [[Літоўская мова|літоўскую мову]] і ў большай частцы не ўвайшоў у склад сучаснай дзяржаўнай тэрыторыі [[Літоўская Рэспубліка|Літоўскай Рэспублікі]]. Дакладнае вызначэнне ўсходніх межаў Літвы, у кожную гістарычную эпоху, уяўляе сабой складаную задачу, праз шматзначнасць і пэўную размытасць самога тэрміну «Літва». Гэтыя межы да канца XVIII ст. паступова адсоўваліся на ўсход, затым да [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] заставілася адносна стабільнымі, а пасля разрому паўстання пачалі адсоўвацца на захад. Першыя прыкметы самабытнасці рэгіёну можна ўгледзець у [[Культура ўсходнелітоўскіх курганоў|Культуры ўсходнелітоўскіх курганоў]] — археалагічнай культуры, вядомай па пахавальных помніках балцкіх плямён [[3 стагоддзе|III]]—[[12 стагоддзе|XII]] стст., якія сустракаюцца на сучаснай тэрыторыі ўсходняй і паўднёва-ўсходняй [[Літва|Літвы]] і паўночна-заходняй [[Беларусь|Беларусі]] ад сярэдняга цячэння [[Нёман]]а на захад ад [[Свір (возера)|возера Свір]] на усход, ад вярхоўяў ракі [[Швянтойі (прыток Віліі)]] на поўнач да басейна [[Мяркіс|ракі Мяркіс]] [[Мяркіс|(Мерач)]] на поўдзень. Ужо ў тую эпоху рэгіён робіцца кантактнай балта-славянскай зонай. Некаторыя даследчыкі ў кантэксце вывучэння папярэдняй [[Культура штрыхаванай керамікі|культуры штрыхаванай керамікі]] таксама ўжываюць тэрмін "Усходняя Літва"<ref>Лухтан, Алексей Борисович. [https://cheloveknauka.com/vostochnaya-litva-v-i-tysyacheletii-do-n-e Восточная Литва в I тысячелетии до н.э.] Автореферат диссертации по истории, специальность ВАК РФ 07.00.06 . Москва, 1990.</ref>. == Усходняя Літва ў працах Зігмаса Зінкявічуса == Выбітны літоўскі мовазнаўца, прафесар [[Зігмас Зінкявічус]], вызначаў Усходнюю Літву перш за ўсё праз прызму лінгвістыкі і гісторыі рассялення [[Балты|балтаў]]. З гістарычнага пункту гледжання да Усходняй Літвы ён адносіў тэрыторыі, якія сёння знаходзяцца ў паўночна-заходняй частцы сучаснай Беларусі (рэгіён Верхняга [[Панямонне|Панямоння]]) і [[Віленскі край]] Літоўскай Рэспублікі. [[Файл:Моўная сітуацыя на Віленшчыне ў пачатку XX стагоддзя.svg|міні|Моўная сітуацыя на Віленшчыне ў пачатку XX стагоддзя паводле літоўскага мовазнаўца Алойзаса Відугірыса. Ружовым — беларускамоўныя зоны, зялёным — літоўскамоўныя, жоўтым — польскамоўныя]] У сваіх працах (перадусім у кнізе "Усходняя Літва ў мінулым і сучаснасці", 1993)<ref>Zigmas Zinkevičius. Rytų Lietuva praeityje ir dabar. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1993.  Русский перевод: Зинкявичюс З. Восточная Литва в прошлом и настоящем. Вильнюс: Mokslo ir enciklopediju leidykla, 1996. </ref> Зінкявічус даказваў, што гэтая тэрыторыя і асноўная частка яе карэннага насельніцтва мае глыбокае балта-літоўскае паходжанне. Ён вылучаў яе на аснове рудыментаў літоўскай [[Тапаніміка|тапанімікі]] і прысутнасці літоўскай мовы, якая захоўвалася тут да XVII—XVIII стагоддзяў, а ў асобных анклавах і пазней, і разглядаў Усходнюю Літву як рэгіён былой Літвы, які зазнаў найбольш інтэнсіўную славянізацыю. Працэс масавага нізавога пераходу на «[[Простая мова (група дыялектаў)|простую мову]]» (блізкую да будучай літаратурнай [[Беларуская мова|беларускай мовы]]), які пачаўся не пазней за XVI стагоддзе, адбываўся пад моцным культурным уплывам сталічнай Вільні, — асабліва [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] і [[Віленская архідыяцэзія|Віленскай архідыяцэзіі]]. На верхніх "паверхах" грамадства гэты працэс выглядаў як паланізацыя, але ў вясковых нізах — як выцясненне літоўскай размоўнай мовы "простай". Гэты працэс фактычна завяршыўся з беларускага боку мяжы на пачатку XXI стагоддзя, і нават у нашы дні ўсё яшчэ працягваецца з літоўскага боку мяжы<ref>Ф. Раўбіч. [https://nashaniva.com/359982 У памежных вёсках на Віленшчыне беларуская мова працягвае выцясняць літоўскую] // Наша Ніва  25.01.2025  </ref>. Рудыменты літоўскай лексікі захоўваюцца ў гутаркавай мове на вялікай тэрыторыі Панямоння для абазначэння побытавых і прыродных рэалій (''ройст, шашок, кудра, кукуць, пумпурына'' і іншыя [[Літуанізм|літуанізмы]])<ref>Лаучюте, Юрате Алоизовна. Словарь балтизмов в славянских языках / Ю. А. Лаучюте; АН СССР, Институт языкознания. Ленинград: Наука, Ленинградское отделение, 1982.</ref>. == Усходняя Літва ў працах Алега Дзярновіча == Беларускі гісторык і археолаг [[Алег Іванавіч Дзярновіч|Алег Дзярновіч]] аперыруе паняццем «Усходняя Літва» у блізкім да Зігмаса Зінкявічуса сэнсе, але робячы большы акцэнт на даўні і важны ўклад продкаў беларусаў (якія ў часы стварэння ВКЛ мелі праваслаўнае веравызнанне) у культуру гэтага рэгіёну. Ён разглядае яго як памежны, дзе адбывалася інтэнсіўнае ўзаемадзеянне балцкай (літоўскай) і славянскай культур і даследуе фарміраванне [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] праз прызму этнакультурных і моўных кантактаў — на прыкладзе, перадусім [[Крэва]] і [[Гальшаны|Гальшанаў]] ХI—XIV стагоддзяў, але і ў параўнанні з іншымі найважнейшымі цэнтрамі рэгіёну — [[Вільня]]й і [[Кернава]]м. Яго даследванні абапіраюцца на археалагічныя дадзеныя (тыпы пахаванняў, рэчавы комплекс) і аналіз крыніц, якія паказваюць на высокую ступень змяшання культур у рэгіёне і дазваляюць разумець ранняе ВКЛ не як выключна заваёўніцкую дзяржаву, а як прастору балта-славянскага культурнага сінтэзу<ref>Дзярновіч А.І. [https://www.academia.edu/24833898/%D0%9A%D1%80%D1%8D%D0%B2%D0%B0_%D1%8F%D0%BA_%D0%A3%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D1%8F_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D0%A5I_XIV_%D1%81%D1%82%D1%81%D1%82 Крэва як Усходняя Літва: да праблемы балта-славянскіх кантактаў у ХI—XIV стст.] // Научные чтения, посвящённые Виктору Владимировичу Мартынову: сб. науч. тр. Вып. 3. – Минск: РИВШ, 2016. – С. 58—63.</ref>. Паводле яго высноў, "можна казаць пра біэтнічнасць старажытнай Літвы, якая мела відавочную сацыяльную градацыю. Славяне займалі нішу гандлёва-рамеснага насельніцтва ў ранніх літоўскіх гарадах і забяспечвалі гандлёвыя сувязі рэгіянальных цэнтраў Літвы з цывілізацыйнымі цэнтрамі Усходняй Еўропы. Ва Усходняй Літве (гістарычнай Віленшчыне) у XII—XIV стст. магло прысутнічаць і сельскае славянскае насельніцтва. Такім чынам ствараўся той культурна-эканамічны кантэкст, які, урэшце рэшт, стаў вызначальным для ўзнікнення Вялікага княства Літоўскага"<ref>Олег Дзярнович. [https://www.academia.edu/88997808/%D0%92%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0_XI_XIII_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%B8_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B0 Восточная Литва XI−XIII веков: проблема этнокультурных и социокультурных характеристик поселений раннегородского типа] // Балто-славянские исследования – XXI: Сб. науч. трудов. Москва, 2021. С. 405—425.</ref> <ref>А. І. Дзярновіч. [https://www.academia.edu/44457009/%D0%97%D0%95%D0%9C%D0%9B%D0%86_%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%9A%D0%90_%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%9F%D0%90%D0%9C%D0%95%D0%96%D0%96%D0%90_%D0%8E_%D0%A5_%D0%A5%D0%86%D0%86%D0%86_c%D1%82%D1%81%D1%82_%D0%90%D0%94_%D0%9A%D0%A0%D0%AD%D0%92%D0%90_%D0%94%D0%90_%D0%9A%D0%95%D0%A0%D0%9D%D0%90%D0%92%D0%AB Землі беларуска-літоўскага памежжа ў Х–ХІІІ cтст.: ад Крэва да Кернавы] // Доклады Национальной академии наук Беларуси. 2020. Т. 64, № 5. С. 632–640.</ref>. Фактычна менавіта ўсход ранняй Літвы стаў калыскай літоўскай дзяржаўнасці ў XII—XIV стагоддзях і захоўваў сваю выключна важную ролю ў Літве амаль да сярэдзіны ХX стагоддзя. У XIV—XVIII стагоддзях рэгіён стаў ці не самым шматнацыянальным і шматканфесійным ува ўсёй Рэчы Паспалітай. Апроч літоўцаў і русінаў, тут жылі палякі (пераважна літоўскага паходжання), яўрэі, [[Беларускія татары|татары,]] караімы, [[Стараверы ў Беларусі|стараверы,]] немцы і іншыя. == У ХІХ стагоддзі == Нягледзячы на ​​змену мовы з літоўскай на славянскія (польскую і беларускую або [[Простая мова (група дыялектаў)|"простую"]]), гэтая тэрыторыя ў ХІХ стагоддзі, з пункту гледжання ідэнтычнасці, усё яшчэ ўспрымала сябе як адзінае цэлае з літоўскамоўнай Літвой, з’яўляючыся своеасаблівым «эпіцэнтрам» інтэлектуальнай і творчай актыўнасці тагачаснай польскамоўнай Літвы. Мяжа [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (ці, ў спрошчаным разуменні, па [[Дзвіна|Дзвіне]], [[Бярэзіна|Бярэзіне]] і [[Дняпро|Дняпру]]) успрымалася як мяжа паміж Літвой і Беларуссю (да якой адносілі [[Віцебская губерня|Віцебскую]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскую]], а з сярэдзіны ХІХ стагоддзя часта і большую частку [[Смаленская губерня|Смаленскай губерні]]). Менавіта з усходу так разумелай Літвы паходзілі, ці былі звязаныя з ёй сваёй культурнай і грамадскай дзейнасцю такія [[літвіны]] ХІХ стагоддзя, як [[Адам Міцкевіч]], [[Уладзіслаў Сыракомля]], [[Станіслаў Манюшка|Станіслаў Манюшка,]] [[Ігнацы Ходзька|Ігнацы Ходзька,]] [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнацы Дамейка,]] [[Тэадор Нарбут]], [[Яўстах Піевіч Тышкевіч|Яўстах Тышкевіч,]] [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]] і многія іншыя. Менавіта яны, асабліва ў перыяд паміж паўстаннямі 1830—1831 і 1863—1864 гадоў фактычна вызначалі сэнсавае напаўненне паняцця «Літва»: складалі большасць сярод самых вядомых выкладчыкаў і выпускнікоў Віленскага ўніверсітэту, выдаўцоў і аўтараў уплывовых літаратурна-грамадскіх часопісаў, знакавых для фармулявання літоўскай ідэнтычнасці кніг і твораў мастацтва, актыўна распрацоўвалі (на польскай мове) важныя для літоўскай культуры міфы пра [[Маргер|Маргера]], [[Мілда — багіня кахання|Мілду]], [[Рута пахучая|руту]] як нацыянальную кветку Літвы, [[крупнік]] як яе нацыянальны напой і гэтак далей. Амаль усе грамадскія і культурныя дзеячы гэтага часу, якія вызначалі сябе як [[Літвіны|"літвіны"]], паходзілі з правага берагу [[Бярэзіна|Бярэзіны.]] У той час як на левым беразе, у межах [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|Першага падзелу Рэчы Паспалітай,]] з 1830-х гадоў усё больш замацоўвалася рэгіянальная беларуская ідэнтычнасць — у тым ліку сярод часткі выхадцаў з каталіцкай шляхты, лаяльнай да ўлады і пануючай культуры імперыі (такіх як [[Ян Баршчэўскі]], [[Антон Іванавіч Абрамовіч|Антон Абрамовіч]] і іншыя). Літоўская ("літвінская" ў сучасным разуменні) свядомасць шляхты і часткова мяшчанства і сялянства ХІХ — пачатку ХX стагоддзяў грунтавалася не на валоданні літоўскай мовай (хаця яе сімвалічная каштоўнасць у рэтраспектыве і прызнавалася) і не на нізавой народнай літоўскай культуры, а на адчуванні гістарычнай пераемнасці з творцамі дзяржаўнасці ВКЛ, на літоўскай гістарычнай міфалогіі і сантыментах да літоўскіх сімвалічных рэалій (рута, крупнік, халаднік, вуж і гэтак далей). == Ссоўванне мяжы на паўночны захад == [[Файл:1712. Samogitie et Lithuanie Propre, Grand Duché de Lithuanie.png|міні|Lithuanie Propre на мапе Анры Шатэлена 1712 г. "Samogitie et Lithuanie Propre, Grand Duché de Lithuanie" вылучаная светла-зялёным колерам.]] Аднясенне [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] да Літвы было няўстойлівым, часам некаторыя даследчыкі і публіцысты лічылі яе часткай [[Чорная Русь|Чорнай Русі]] ці нават Беларусі. Устойліва "літоўскімі" лічыліся толькі [[Віленская губерня|Віленская]] і [[Гродзенская губерня|Гарадзенская]] губерні (і [[Ковенская губерня]], утвораная ў 1843 годзе з паўночна-заходняй часткі Віленскай). Пасля паражэння [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863-1864 гадоў]] намецілася ўстойлівая тэндэнцыя да скарачэння тэрыторыі Літвы (у суб'ектыўным успрыняцці як імперскіх уладаў, так і апазіцыйнай ім "літоўскай" шляхты) і паступовага ссоўвання яе мяжы на паўночны захад. У значнай ступені гэта было звязана з новай роллю [[Мінск|Мінска]] як цэнтра [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікатарскай]] дзейнасці ўраду ў літоўска-беларускіх губернях, які супрацьпастаўляўся нелаяльнай імперыі Вільні. У 1880-х гадах старая шляхецкая польскамоўная Літва ў значнай ступені збанкрутавала эканамічна, і згубіла эканамічную і сацыяльную базу, пад час глабальнага аграрнага крызісу. Ён разарыў мноства традыцыйныя гаспадарак, якія не перабудаваліся на капіталістычны лад. Да таго ж, з сярэдзіны 1880-х гадоў пачынае актыўна дзейнічаць "младалітоўскі" рух, які рэзка выступіў супраць польскага культурнага ўплыву. == Змена крытэрыяў літоўскасці == Выпрацаваныя старой шляхецкай Літвой міфы і сімвалы, тое што адрознівала Літву ад Белай Русі, ў значнай ступені перайшлі ў літоўскамоўны дыскурс (праз дзвюхмоўную дробную і сярэднюю шляхту), але змяніўся галоўны крытэрый вызначэння таго, хто лічыцца літвінам (літоўцам). Цяпер гэта не шляхціч (радзей мяшчанін і зусім рэдка сялянін) католік, які звязаны з Літвой гістарычнай традыцыяй. А любы, хто гаворыць і чытае / піша [[Літоўская мова|па літоўску]], і гэта дробны шляхціч, адукаваны селянін, разначынец. Па факце ён таксама католік, і таксама спасылаецца на гісторыю Літвы, але істотна пераасэнсаваную, з вельмі крытычнай ацэнкай усіх польска літоўскіх уній. Гэта істотна зніжае частату згадак пра Верхняе Панямонне як пра [Усходнюю] Літву<ref>Алесь Белы. [https://www.patreon.com/posts/uskhodniaia-geta-117707322 Усходняя Літва - гэта дзе?] // www.patreon.com </ref>. З пачатку 1890-х гадоў расійскія імперскія ўлады і навука пачынаюць устойліва адносіць славянамоўную частку Літвы (уключаючы Вільню) да "Белоруссии". Этнаграфічная карта [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхіма Карскага]] (1903) пазначае амаль усю Віленскую губерню як заселеную "беларусамі", на падставе моўнага крытэрыю. Аднак старая каталіцкая інтэлектуальная эліта працягвае называць Літвой, прынамсі, усю Віленскую губерню і поўнач Гродзенскай. Фатаграфіі графа [[Бенедыкт Тышкевіч|Бенедыкта Тышкевіча]], зробленыя ў 1890-х гадах у [[Вялаўскі запаведнік|Вялым]] (сучасны Валожынскі раён), падпісаныя "Вялае, Літва". Мастак [[Фердынанд Рушчыц]] на сваіх карцінах пачатку ХX стагоддзя пазначае касцёл у [[Вішнева (Валожынскі раён)|Вішневе]] (таксама Валожынскі раён) "у Літве". Кампазітар [[Мечыслаў Карловіч]] у 1906 годзе піша праграмную [[Літоўская рапсодыя|"Літоўскую рапсодыю"]] у родным [[Вішнева (Смаргонскі раён)|Вішневе]] (Смаргонскі раён) пераважна на матэрыяле сабраных у наваколлі беларускіх песень (а таксама літоўскіх). == Прадмет міжнацыянальных спрэчак == У канцы ХIX — на пачатку ХX стагоддзя нацыянальная і будучая дзяржаўная прыналежнасць рэгіёна стала прадметам гарачых спрэчак паміж польскім і літоўскім нацыяналізмамі, у якую спрабаваў таксама ўмяшацца і беларускі нацыяналізм. Нярэдкімі былі выпадкі, калі прадстаўнікі адной і той жа сям’і вызначалі сваю нацыянальную ідэнтычнасць па-рознаму (як, напрыклад, браты Іваноўскія, сярод якіх былі 2 палякі, літовец і беларус). Польскі бок быў схільны разглядаць усю Літву як "гістарычную правінцыю" Польшчы, а літоўскі меў прэтэнзіі на вялікія тэрыторыі сучаснай Беларусі аж да [[Ваўкавыск|Ваўкавыска]] і [[Слонім|Слоніма]], і паўночнае [[Падляшша]]. (Гл. напрыклад [[Каралеўства Літва (1918)|Каралеўства Літва (1918).]][[Файл:Rzeczpospolita Lithuania claims.png|міні|Абсяг літоўскіх тэрытарыяльных прэтэнзій у 1918-1920 гадах]] Гэты ідэйны канфлікт пасля распаду Расійскай імперыі выліўся ў [[Польска-літоўская вайна|польска-літоўскую вайну]], а затым у інспіраваны Пілсудскім [[Бунт Жалігоўскага|"бунт Жалігоўскага"]]. У 1920—1922 гадах існавала буферная дзяржава «[[Сярэдняя Літва]]», якую часам называлі таксама і «Усходняй Літвой»<ref>''[[Андрэй Мікалаевіч Чарнякевіч|Чарнякевіч А. М.]]'' Сярэ́дняя Літва́, Усходняя Літва // [[Беларуская энцыклапедыя]]: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 362. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).</ref> (хаця паняцце ''Litwa Wschodnia'' ўжывалі таксама для абазначэння прылеглых з усходу тэрыторый з беларускамоўным насельніцтвам і з цэнтрам у Мінску, якія паводле федэратыўных планаў [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] і некаторых іншых радавітых земляўласнікаў мусілі скласці адзін з трох «кантонаў» [[Вялікае Княства Літоўска-Беларускае|будучага адроджанага ВКЛ]] — у саюзе з Польшчай). У 1922—1923 гадах у Вільні выдавалася літоўскамоўная газета "Усходняя Літва" (літ. [[:lt:Rytų_Lietuva_(Vilnius)|Rytų Lietuva]]), якая разглядала Віленшчыну як натуральны працяг [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі]], якая атрымала сваю дзяржаўнасць са сталіцай у [[Коўна|Коўне]]'''.''' Пасля анэксіі "Сярэдняй Літвы" Польшчай у 1922 годзе ўлады апошняй праводзілі палітыку максімальнага сцірання памяці пра літоўскае мінулае рэгіёна, што атрымала яшчэ больш маштабны працяг у гістарычнай і культурнай палітыцы паваеннай [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Напрыклад, у перакладах вершаў [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]] на беларускую мову ў 1960-х гадах згадкі пра Літву паслядоўна замяняліся на "Беларусь"<ref>Барыс Палута. [https://novychas.online/poviaz/jak-litouskaja-hatka-stala-belaruskaj-pryhody Як «літоўская хатка» стала «беларускай»: прыгоды Уладзіслава Сыракомлі ў БССР] // Новы Час, 03.09.2023</ref>. Ва ўмовах адсутнасці літоўскага школьніцтва і касцёльных набажэнстваў па-літоўску ў канцы 1970-х гадоў спыніў існаванне даўні анклаў носьбітаў літоўскай [[Зецельская гаворка|зецельскай гаворкі]] у [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]]<ref>T. М. Судник. Диалекты литовско-славянского пограничья. Очерки фонологических систем. М., 1975.</ref>. Тым не менш, працяглы час (да 2021—2022 навучальнага году) у Беларусі існавалі 2 апошнія школы з літоўскай мовай навучання ў [[Рымдзюны|Рымдзюнах]] і [[Пеляса|Пелясе]]<ref>[https://www.delfi.lt/ru/news/politics/litva-predupredila-belarus-v-svyazi-s-otkazom-obuchat-na-litovskom-v-shkolah-90682755 Литва предупредила Беларусь в связи с отказом обучать на литовском в школах] // delfi.lt 2022.07.08</ref>, профіль якіх быў зменены ў рамках шырокамаштабнай русіфікацыйнай кампаніі ў Беларусі ў сувязі з пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|шырокамаштабнага ўварвання РФ ва Украіну]]. == У сучаснай Літоўскай Рэспубліцы == Да ідэнтычнасці Усходняй Літвы апелявала на пачатку 1990-х нешматлікая групоўка Э. Б. Саткявічуса «Таварыства славянамоўных літоўцаў» (''Tuvažystvo slaviansku janzyčnych litvinuv''), якая нават распрацавала для славянамоўных жыхароў Усходняй Літвы лакальныя мікра-мовы — [[Гальшанская мова|"гальшанскую"]] (блізкую да беларускай) і "вічскую" (на аснове віленскага дыялекту польскай). Адзін з праграмных артыкулаў гэтай групоўкі так і называўся — «Fschodnia Litva» («Усходняя Літва»)<ref>''Satkevičius E. B. Fschodnia Litva. — Kaunas, 1990; Саткявичюс Э. Б.'' Гальские языки. Каунас, 1999. — С. 51. </ref>. У сучаснай Літоўскай Рэспубліцы Усходняй Літвой найчасцей называюць сучасную літоўскую частку Віленскага краю, з істотнай доляй польскамоўнага і "простамоўнага" насельніцтва, не закранаючы тэрыторыю Рэспублікі Беларусь<ref>[https://wilnoteka.lt/artykul/nauseda-litwa-wschodnia-wymaga-szczegolnej-uwagi Nausėda: Litwa wschodnia wymaga szczególnej uwagi] // wilnoteka.lt</ref>. Некаторыя гісторыкі і філолагі, рэтраспектыўна ўжываюць назву і да больш шырокай тэрыторыі, блізка да разумення Зігмаса Зінкявічуса. Напрыклад, апублікаванае ў 2024 годзе навуковае даследаванне літоўскага мовазнаўцы Казімераcа Гаршвы "Усходнелітоўская наменклатура і яе правапіс" <ref>Kazimieras Garšva. [https://lki.lt/kazimieras-garsva-rytu-lietuvos-vardynas-mokslo-studija-2024 Rytų Lietuvos vardynas ir jo rašyba]. Mokslo studija. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2024. <nowiki>ISBN 978-609-411-368-0</nowiki>, <nowiki>https://doi.org/10.35321/e-pub.107.rytu-liet-vardynas</nowiki></ref>, якое адлюстроўвае найважнейшыя актуальныя пытанні ўсходнелітоўскай наменклатуры і яе правапісу. Мэта публікацыі — адказаць на пытанне, ці будзе нелітоўскае напісанне асабістых імёнаў і тапонімаў (уключаючы тапонімы беларускай часткі Усходняй Літвы) у дакументах і надпісах ствараць пагрозу для агульналітоўскай мовы, ці паўплывае яно на размыванне традыцыі літоўскай мовы. == "Вейшнорыя" == У наш час памяць пра гістарычную адметнасць былой Усходняй Літвы на тэрыторыі Беларусі захоўваецца ў масавай свядомасці ў выглядзе гратэскнага [[Мем|мема]] "[[Вейшнорыя]]" (ад назвы выдуманай дзяржавы-"агрэсара", элементу легенды сумесных расійска-беларускіх стратэгічных вучэнняў «[[Захад-2017]]») <ref>''Полина Легина.'' [https://devby.io/news/chto-zastavlyaet-belorusov-emigrirovat-v-veyshnoriyu-i-brat-s-soboy-tyurmu Что заставляет белорусов эмигрировать в Вейшнорию и «брать с собой тюрьму»] (руск.). dev.by (17 лютага 2018). </ref>, а таксама ў дзейнасці нешматлікай групоўкі "неа-літвінаў", якая ўзводзіць свой культурны радавод да польскамоўных літвінаў першых дзвюх трацінаў ХІХ стагоддзя. Увага: на пачатку сакавіка 2026 беларускія ўлады прызналі "Вейшнорыю" "экстрэміцкім фармаваннем"<ref>[https://belsat.eu/91911444/ekstremisckija-farmavanni Другая вейшнорская вайна – гэта не жарт. Як у Беларусі выдумляюць «экстрэмісцкія фармаванні»] // Belsat.eu</ref>. == Зноскі == [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] qrtwnc1bivkqc4xoeoiahhzg3pi37zs Беларусы ў Вільні 0 803236 5121244 5117572 2026-04-05T10:43:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121244 wikitext text/x-wiki '''Белару́сы ў Ві́льні''' — гісторыя існавання, палітычнага, грамадскага і культурнага жыцця [[Беларусы|беларускай супольнасці]] ў [[Вільнюс|Вільні]] (сучаснай сталіцы [[Літва|Літвы]]). Вільня гістарычна была адным з найважнейшых цэнтраў фарміравання беларускага [[этнас]]у, развіцця [[Беларуская культура|старабеларускай культуры]], а пазней — цэнтрам [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага адраджэння]]. Для апісання гістарычнай і сучаснай беларускай прысутнасці ў горадзе ўжываюць паняцце '''Белару́ская Ві́льня.''' == Сярэднявечча і часы Вялікага Княства Літоўскага == На думку [[Казімерас Буга|Казімераса Бугі]], [[Крывічы|славяне-крывічы]] з’явіліся на тэрыторыі сучаснай Вільні яшчэ ў VI—VII стагоддзях і жылі цераспалосна з мясцовым [[Балты|балцкім насельніцтвам]]. У XI—XII стагоддзях тут было заснаванае крывічамі гарадское паселішча, пазней вядомае як [[Крывіч-горад|Крывы горад]] (у літаратуры часта «Крывіч-горад»), паводле славянскай традыцыі, не ўмацаваныя паселішчы вакол «горада» называліся Вільняй ад [[Вільня (рака)|аднайменнай ракі]]. Магчыма, у другой палове XI стагоддзя горад стаў цэнтрам [[Віленскае княства|Віленскага княства]], феадальнага удзела [[Полацкая зямля|Полацкай зямлі]]. Паводле [[Васкрасенскі летапіс|Васкрасенскага летапісу]] XVI ст., пасля [[Візантыйская ссылка Рагвалодавічаў|высылкі полацкіх князёў]] у 1129 годзе, вільняне запрасілі да сябе на княжанне сыноў полацкага князя [[Расціслаў Рагвалодавіч|Расціслава Рагвалодавіча]] з Візантыі. У XIX ст. [[Адам Ганоры Кіркор|Адам Кіркор]] зрабіў выснову, што Расціслаў Рагвалодавіч княжыў у Вільні з 1070-х гадоў, за Кіркорам гэта паўтаралі многія аўтары, у тым ліку Мікола Ермаловіч у артыкулах ЭГБ, БЭ і іншых, аднак, такая датыроўка храналагічна неверагодная. Сярод тагачасных жыхароў пераважала [[Усходнія славяне|ўсходнеславянскае насельніцтва]], таксама жылі тубыльцы-[[аўкштайты]]{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|1997|с=173}}{{Няма АК}}. Археалагічныя даследаванні выявілі ў [[Стары горад (Вільня)|Старым горадзе]], па [[Вуліца Бакшта|вуліцы Бакшта]], хрысціянскі грунтавы [[могільнік]] другой паловы XIII — пачатку XIV стагоддзяў з пахаваннямі абрадам [[Інгумацыя|інгумацыі]] (трупапакладання), пераважна галавой на захад, што ўласціва [[Праваслаўе|ўсходнехрысціянскай традыцыі]]. Сярод знаходак у жаночых пахаваннях — галаўныя вянцы з металічных бляшак, традыцыя якіх прыйшла з [[Паўднёвая Русь|паўднёвай Русі]] праз [[Панямонне]]. Таксама ў могільніку выяўлены пахаванні мужчын са слядамі сечаных ран вострай металічнай зброяй, што можа сведчыць пра ўдзел у баявых дзеяннях, на думку Рыціса Ёнайціса, у абароне горада<ref name="Йонайтис">{{cite web|url=https://www.academia.edu/33351562/%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8E%D1%81%D0%B0_%D0%B2_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B5_XIII_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B5_XV_%D0%B2_Paleodemography_of_the_Russian_End_of_Vilnius_in_the_late_13th_early_15th_Centuries_|title=Палеодемография Русского конца Вильнюса в конце XIII – начале XV в.|author=Р. Йонайтис|date=2016|publisher=Археология и история Пскова и Псковской земли|lang=ru}}</ref>. Хрысціянскія могілкі сведчаць пра значную прысутнасць [[Славяне|славянскага]] або [[Рутэнізацыя|рутэнізаванага]] насельніцтва ў Вільні да [[Хрышчэнне Літвы|афіцыйнага прыняцця каталіцтва]] ў 1387 годзе<ref name="Дзярновіч">{{cite web|url=https://www.academia.edu/44457009/%D0%97%D0%95%D0%9C%D0%9B%D0%86_%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%9A%D0%90_%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%9F%D0%90%D0%9C%D0%95%D0%96%D0%96%D0%90_%D0%8E_%D0%A5_%D0%A5%D0%86%D0%86%D0%86_c%D1%82%D1%81%D1%82_%D0%90%D0%94_%D0%9A%D0%A0%D0%AD%D0%92%D0%90_%D0%94%D0%90_%D0%9A%D0%95%D0%A0%D0%9D%D0%90%D0%92%D0%AB|title=Землі беларуска-літоўскага памежжа ў Х–ХІІІ cтст.: ад Крэва да Кернавы|author=[[А. І. Дзярновіч]]|date=2020|publisher=Доклады Национальной академии наук Беларуси|lang=ru}}</ref>. У апісанні вялікага крыжацкага паходу 1383 года [[Віганд з Марбурга]] ўжывае да Вільні азначэнне ''Civitas Ruthenica'' (Рускі горад). Літоўскія даследчыкі схільны бачыць у азначэнні асобны квартал у Вільні, заселены «рускім» насельніцтвам, яны пераносяць назву «[[Рускі горад (Вільня)|Рускі горад]]» (а таксама «Рускі канец»), на вядомую з XVII ст. [[Юрыдыка|юрыдыку]] ўніяцкіх мітрапалітаў і такім чынам абмяжоўваюць славянскую прысутнасць да канца XIV ст. у Вільні невялікім кварталам у пазнейшым Старым горадзе, на ўсход ад [[Замкавая вуліца (Вільня)|Замкавай]] і [[Вялікая вуліца (Вільня)|Вялікай вуліц]]. Беларускі гісторык [[Генадзь Сагановіч]] адзначае, што апавяданне Віганда вельмі агульнае і з яго не вынікае вузкай трактоўкі ''Civitas Ruthenica'' як квартала, азначэнне можна разумець і як характарыстыку ўсёй Вільні таго часу як «рускага» горада<ref name="Сагановіч">{{cite web |url=https://www.belhistory.eu/archives/1040|title=«Русь» у вайне з Нямецкім ордэнам (канец ХIII — пач. ХV ст.)|author=[[Генадзь Сагановіч|Сагановіч Г.]]|date=2001|publisher=Беларускі гістарычны агляд|lang=be|accessdate=28 лютага 2026}}</ref>. У 1471 годзе пскоўскае пасольства апісала вялікі пажар у Вільні, у ноч на нядзелю 31 сакавіка, калі згарэў увесь «Ляцкі канец» з 400 дварамі і «бажніцамі», ледзь не згарэў «сам град Вільна» (замак), так што кароль Казімір са сваім дваром і скарбам «па поле выбег», але божай міласцю застаўся цэлы «Рускі канец» з дварамі і цэрквамі, хаця яго з «Ляцкім канцом» раздзяляла толькі вуліца з «Латынскім дваром»<ref>ПСРЛ. Т.5, вып.2. -- С. 179.</ref>. [[Файл:Vilnia, Ruski Horad. Вільня, Рускі Горад (1672).jpg|міні|План Мітрапаліцкай юрыдыкі ў Вільні, 1672 год.]] Юрыдыка [[Мітрапаліт кіеўскі, галіцкі і ўсяе Русі|праваслаўных (а пазней уніяцкіх) мітрапалітаў]] у Вільні захоўвалася да канца XVIII стагоддзя {{sfn|ЭВКЛ. Вільня|2005|с=440—444}}. [[Файл:Vilnia, Pračyścienskaja. Вільня, Прачысьценская (I. Trutnev, XVII, 1870).jpg|міні|злева|[[Прачысценскі сабор (Вільня)|Прачысценскі сабор]] з інвентара XVII паводле перамалёўкі У. Гразнова. 1870 г.]] У часы княжання [[Гедзімін]]а (1316—1341) Вільня стала сталіцай ВКЛ. Беларусы складалі значную частку насельніцтва горада, што адбівалася на рэлігійным і культурным жыцці. З 1416 года ў Вільні знаходзілася рэзідэнцыя [[Мітрапаліт кіеўскі, галіцкі і ўсяе Русі|праваслаўнага мітрапаліта]]. Станам на 1511 год ў Вільні вядома 14 [[Царква (храм)|цэркваў]] і 7 [[Касцёл|касцёлаў]], што сведчыць пра колькасную перавагу праваслаўнага насельніцтва{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|1997|с=173}}{{sfn|ЭВКЛ. Беларусы|2005|с=303—305}}{{sfn|Figura|2025|с=11}}. Пасля атрымання [[Магдэбургскае права|Магдэбургскага права]] і фарміравання [[магістрат]]а (з 1432) гарадская рада складалася з 24 [[Райца|райцаў]] і 12 [[Бурмістр|бурмістраў]], якія парытэтна дзяліліся на дзве часткі: «лавіцу рускую» (для праваслаўных, пазней — уніятаў) і «лавіцу рымскую» (для каталікоў){{sfn|ЭВКЛ. Беларусы|2005|с=440—444}}.[[Файл:Vilnia, Trajeckaja, Apanas Braha. Вільня, Траецкая, Апанас Брага (1874).jpg|thumb|Надгробак віленскага бурмістра Апанаса Брагі і яго сына ў царкве Св. Тройцы манастыра базыльянаў мае кірылічную эпітафію.]] [[Старабеларуская мова]] была афіцыйнай [[Дзяржаўная мова|дзяржаўнай мовы]] і [[Мова міжнацыянальных зносін|сродкам міжнацыянальных зносін]]{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|1997|с=173}}{{sfn|ЭВКЛ. Вільня|2005|с=303—305}}. У пісьмовых крыніцах XVI—XVII стагоддзяў, у прыватнасці ў дакументах [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]], жыхары Вільні ўсходнеславянскага паходжання часта самаідэнтыфікаваліся або запісваліся як «[[ліцвіны]]». Напрыклад: «''виленский гость литвин Дема Матвеев''» (1555) ці «''литвин Агейка Родионов, Виленского повету''» (1657). У палемічным трактаце «Палінодыя» (1621—1622) кіеўскага архімандрыта [[Захарыя Капысценскі|Захарыі Капысценскага]] Вільня прама называецца ''«местам беларускім»''<ref>Белоруссия в эпоху феодализма: Сборник документов и материалов. Т. 1. — Минск, 1959. С. 382.</ref>. [[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага (1588) (2).jpg|міні|злева|Першы аркуш [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статута Вялікага Княства Літоўскага 1588 года]] на [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]], выдадзенага ў віленскай друкарні Мамонічаў]] [[Файл:Віленская брацкая друкарня. Евангелле. Вільня, 1644.jpg|thumb|Евангелле, выдадзенае ў 1644 годзе ў [[Віленская брацкая друкарня|Віленскай брацкай друкарні]]]] Вільня адыграла ключавую ролю ў развіцці [[Беларускае кнігадрукаванне|беларускага кнігадрукавання]]. У пачатку XVI&nbsp;стагоддзя беларускі першадрукар [[Францыск Скарына]] абсталяваў тут [[Віленская друкарня Скарыны|друкарню]], дзе выдаў «[[Малая падарожная кніжка|Малую падарожную кніжку]]» (1522) і «[[Апостал (Скарына)|Апостал]]» (1525). Яго паслядоўнік [[Пётр Мсціславец]] у 1569 годзе заснаваў у горадзе друкарню з кірылічным шрыфтам. Таксама дзейнічала [[друкарня Мамонічаў]], якая выпускала рэлігійную літаратуру, падручнікі і дзяржаўныя законы, у тым ліку [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 года|Статут ВКЛ 1588 года]]. З канца XVI&nbsp;стагоддзя працавала [[Віленская брацкая друкарня]] і іншыя выдавецтвы{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|1997|с=173}}{{sfn|ЭВКЛ. Вільня|2005|с=440—444}}. == Пад уладай Расійскай імперыі == [[Файл:Вільня._Дамініканскі_кляштар_і_касцёл_Святога_Духа._Дошка_Каліноўскаму.jpg|thumb|Мемарыяльна шыльда Кастусю Каліноўскаму на сцяне [[Касцёл Святога Духа і кляштар дамініканцаў (Вільня)|касцёла Святога Духа]] ў Вільні]] Пасля далучэння да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ў выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] у 1795 годзе Вільня заставалася важным цэнтрам інтэлектуальнага жыцця. У пачатку XIX&nbsp;стагоддзя тут дзейнічалі патрыятычныя таварыствы [[Таварыства шубраўцаў|шубраўцаў]], [[Таварыства філаматаў|філаматаў]], [[Таварыства філарэтаў|філарэтаў]] і «[[Таварыства прамяністых|прамяністых]]». З горадам цесна звязаны жыццё і дзейнасць такіх выдатных выхадцаў з беларускіх зямель, як [[Адам Міцкевіч|А.&nbsp;Міцкевіч]], [[Ян Чачот|Я.&nbsp;Чачот]], [[Тамаш Зан|Т.&nbsp;Зан]], [[Адам Ганорый Кіркор|А.&nbsp;Кіркор]], [[Станіслаў Манюшка|С.&nbsp;Манюшка]], [[Францішак Багушэвіч|Ф.&nbsp;Багушэвіч]]. Падчас [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] у горадзе працаваў [[Выканаўчы аддзел Літвы]], а 22 сакавіка 1864 года на [[Лукішская плошча|Лукішскай плошчы]] расійскія ўлады пакаралі смерцю кіраўніка паўстання [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся&nbsp;Каліноўскага]]{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|1997|с=173}}, нацыянальнага героя Беларусі. Пасля падаўлення паўстання расійская ўлада пачала разглядаць Вільню як цэнтр «[[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга края]]», які афіцыйна абвяшчаўся «спрадвечна рускім». Пад кіраўніцтвам генерал-губернатара [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Міхаіла Мураўёва]] ў горадзе пачалася жорсткая палітыка [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі]] і «дэпаланізацыі». Для абгрунтавання расійскага кантролю над Вільняй у 1864 годзе была створана [[Віленская археаграфічная камісія]], якой даручалася публікаваць гістарычныя дакументы (прывілеі і акты), што даказвалі б дамінаванне праваслаўнага («рускага») элемента ў мінулым горада і края{{sfn|Долбилов|2010|с=187, 206-207}}. Адначасова расійская статыстыка пачала наўмысна маніпуляваць лічбамі: напрыклад, у [[Атлас народанасельніцтва Заходне-Рускага краю па веравызнаннях (1864)|этнаграфічных атласах]] [[А. Ф. Рыціх]]а каталіцкае насельніцтва Віленшчыны часта адвольна перапісвалася то ў літоўцаў, то ў беларусаў дзеля змяншэння долі палякаў{{sfn|Снігірова|2023|с=70}}{{sfn|Долбилов|2010|с=191-192}}. Нягледзячы на забарону публічнага выкарыстання польскай мовы і абмежаванні для каталікоў, афіцыйная стаўка на «рускасць» нечакана паспрыяла абуджэнню беларускай ідэнтычнасці сярод мясцовай інтэлігенцыі, якая не хацела атаясамліваць сябе ні з маскоўскай Расіяй, ні з Польшчай{{sfn|Церашковіч|2004|с=136-137}}. [[Файл:Vilnia, Zavalnaja, Naša Niva. Вільня, Завальная, Наша Ніва (1907).jpg|thumb|злева|Супрацоўнікі і наведнікі газеты «Наша Ніва» каля будынку рэдакцыі на [[Завальная вуліца (Вільня)|Завальнай вуліцы]] ў Вільні. 1910-я гг.]] Нягледзячы на тое, што беларускае грамадства на мяжы XIX і XX стагоддзяў было пераважна сялянскім і не мела ўласнай значнай [[Інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]] ці [[Буржуазія|буржуазіі]], Вільня стала фактычным цэнтрам [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага адраджэння]]{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|1997|с=173}}{{sfn|Figura|2025|с=12}}. Ужо на пачатку XX стагоддзя тут дзейнічалі музычна-драматычны гурток і [[Першая беларуская трупа|беларуская тэатральная трупа Ігната Буйніцкага]]{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|1997|с=173}}. Тэатр стаў адным з першых месцаў, дзе беларуская мова гучала публічна{{sfn|Figura|2025|с=12}}. З горадам звязана дзейнасць такіх паэтэс і актывістак, як [[Цётка (Алаіза Пашкевіч)|Цётка]] (Алаіза Пашкевіч), [[Зоська Верас]] і [[Наталля Арсеннева]]{{sfn|Figura|2025|с=13}}. У 1902—1903 гадах культурна-асветніцкія гурткі беларускай моладзі ўдзельнічалі ў стварэнні [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускай сацыялістычнай грамады]] (БСГ), першы нелегальны з’езд якой адбыўся ў Вільні ў снежні 1903 года{{sfn|Figura|2025|с=13}}. З 1906 года ў горадзе пачалі выходзіць першыя легальныя беларускія газеты «[[Наша доля]]» (неафіцыйны орган БСГ, наклад якой часткова канфіскоўваўся паліцыяй{{sfn|Figura|2025|с=13}}) і «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]». Апошняя стала эпіцэнтрам беларускага жыцця: вакол яе згуртаваліся гісторыкі, філолагі і пісьменнікі, у тым ліку [[Янка Купала|Я.&nbsp;Купала]], [[Якуб Колас|Я.&nbsp;Колас]], [[Максім Багдановіч|М.&nbsp;Багдановіч]], [[Алесь Гарун|А.&nbsp;Гарун]], [[Канстанцыя Буйло|К.&nbsp;Буйло]], [[Змітрок Бядуля|З.&nbsp;Бядуля]], [[Ядвігін Ш.]] і іншыя{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|1997|с=173}}{{sfn|Figura|2025|с=14}}. Да 1912 года «Наша Ніва» выходзіла як кірыліцай, так і лацінкай{{sfn|Figura|2025|с=14}}. Пазней выходзіў часопіс «[[Саха (часопіс)|Саха]]». Дзейнічалі [[Беларускае выдавецкае таварыства ў Вільні|Беларускае выдавецкае таварыства]], таварыства «[[Наша хата (выдавецтва)|Наша хата]]». Многія беларускія кнігі і газеты друкаваліся ў [[Друкарня Марціна Кухты|друкарні Марціна Кухты]], дзе ў 1910 годзе выйшла першая «Кароткая гісторыя Беларусі» [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]]{{sfn|Figura|2025|с=15}}. 12 лютага 1910 года ў клубе чыгуначнікаў адбылася гістарычная [[Першая беларуская вечарынка ў Вільні|Першая беларуская вечарынка]]{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|1997|с=173}}. Значную ролю ў кантактах інтэлігенцыі розных нацыянальнасцяў адыгрывалі віленскія масонскія ложы: у прыватнасці, ложа «Еднасць», з якой у 1915 годзе вылучылася ложа «Бяларусь»{{sfn|Figura|2025|с=15}}. == Першая сусветная вайна і абвяшчэнне БНР == [[Файл:Udzielniki Biełaruskaj kanferencyi 1918 hodu.jpg|thumb|Удзельнікі [[Беларуская канферэнцыя (1918)|Беларускай канферэнцыі]]. 1918 г.]] Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў 1915 годзе горад быў акупаваны нямецкімі войскамі. Рэдакцыя «Нашай Нівы» спыніла існаванне, але беларускія дзеячы, якія засталіся ў горадзе ([[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іван]] і [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевічы]], В. Ластоўскі), працягвалі працу. Першапачаткова яны выказвалі ідэю аднаўлення Вялікага Княства Літоўскага са сталіцай у Вільні. У гэты перыяд былі створаны [[Беларускі народны камітэт]], [[Віленская беларуская рада]], [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускі нацыянальны камітэт]], былі адкрыты беларускія школы, гімназія і настаўніцкія курсы{{sfn|Figura|2025|с=15}}. Прайшла [[Беларуская канферэнцыя (1918)|Беларуская канферэнцыя]] (1918), выдавалася газета «[[Гоман (1916)|Гоман]]»{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|1997|с=173}}{{sfn|Figura|2025|с=15}}, у якой В. Ластоўскі ў 1917 годзе ўпершыню сфармуляваў лозунг незалежнай і непадзельнай Беларусі{{sfn|Figura|2025|с=15}}. [[Файл:Vilenskaja biełaruskaja gimnazija-1.jpg|злева|thumb|Святкаванне ўгодак [[Абвяшчэнне незалежнасці БНР|абвяшчэння БНР]] у Віленскай беларускай гімназіі. 1935 г.]] Нягледзячы на тое, што 16 лютага 1918 года [[Літоўская Тарыба]] абвясціла Вільню сталіцай Літвы, беларусы працягвалі лічыць горад адным з цэнтраў свайго руху{{sfn|Figura|2025|с=16}}. У артыкуле «Два цэнтры» (красавік 1918 года) Антон Луцкевіч пісаў, што хоць палітычным цэнтрам становіцца [[Менск]], Вільня застанецца духоўнай і культурнай сталіцай Беларусі{{sfn|Figura|2025|с=16}}. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Вільня абвяшчалася часткай тэрыторыі [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. {{Дата|1|1|1919|1}} года ў горадзе адкрылася [[Віленская беларуская гімназія]]. У палітычных і тэрытарыяльных праектах дзеячаў [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага руху]] Вільня безагаворачна разглядалася як гістарычны і культурны цэнтр Беларусі. Так, пры падрыхтоўцы тэрытарыяльных прэтэнзій [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] для [[Парыжская мірная канферэнцыя 1919—1920 гадоў|Парыжскай мірнай канферэнцыі]], беларускі бок абапіраўся на «[[Этнаграфічная карта беларускага племені|Этнаграфічную карту беларускага племені]]» (1903) акадэміка [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я. Ф. Карскага]]. Згодна з ёй, беларускамоўнае насельніцтва ўтварала шчыльнае кола вёсак вакол Вільні, хоць у самім горадзе колькасна пераважалі яўрэі і палякі{{sfn|Карский|1903|с=14-15}}{{sfn|Міхалюк|2015|с=208}}. Беларускія палітыкі, у тым ліку старшыня ўрада БНР [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]], катэгарычна не згаджаліся з прэтэнзіямі [[Літоўская Тарыба|Літвы]] на Віленшчыну. На створанай у 1919 годзе «[[Карта Беларускай Народнай Рэспублікі (1919)|Карце Беларускай Народнай Рэспублікі]]», выдадзенай у Берліне паўночна-заходняя мяжа БНР была праведзена такім чынам, каб Вільня і стратэгічная чыгунка ад яе да [[Дынабург|Дынабурга (Даўгаўпілса)]] заставаліся выключна беларускімі{{sfn|Міхалюк|2015|с=229-231}}. Беларусы-краёўцы (напрыклад, [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвард Вайніловіч]]) таксама настойвалі, што ў выпадку немагчымасці стварэння агульнай літоўска-беларускай дзяржавы, Вільня павінна належаць Беларусі, бо этнічных літоўцаў у горадзе практычна не было{{sfn|Woyniłłowicz|1931|с=243}}. У канцы 1918 года [[Урад Беларускай Народнай Рэспублікі|ўрад БНР]] і [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народны Сакратарыят]] актыўна дзейнічалі ў Вільні, арганізуючы рэгістрацыю [[Грамадзянства БНР|беларускіх грамадзян]] і выдачу першых нацыянальных пасведчанняў і [[пашпарт БНР|пашпартоў]], каб абараніць мясцовае насельніцтва ад рэпрэсій з боку нямецкай акупацыйнай адміністрацыі і мабілізацыі ў [[Польскія легіёны (1914—1918)|польскія легіёны]]{{sfn|Мазец|2016}}. Пасля прыходу савецкіх войскаў горад кароткі час, з лютага па красавік 1919 года, быў сталіцай аб’яднанай [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літбел ССР]]{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|1997|с=173}}. У кастрычніку 1920 года Вільню занялі польскія войскі генерала Л. Жалігоўскага. У падрыхтоўцы гэтага бунту і стварэнні марыянетачнай [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] ўдзельнічалі некаторыя беларускія дзеячы, у тым ліку [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслаў Тарашкевіч]], які спадзяваўся на падтрымку беларускай аўтаноміі. Урад Сярэдняй Літвы нават фінансаваў беларускую асвету{{sfn|Figura|2025|с=16}}. У 1922 годзе Віленшчына была інкарпаравана ў склад міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. == Міжваенны перыяд у складзе Заходняй Беларусі == [[Файл:Harbatka, Anton Niekanda-Trepka. Гарбатка, Антон Неканда-Трэпка (1936).jpg|міні|злева|«Літаратурная гарбатка» на кватэры [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антона Неканды-Трэпкі]] ў Вільні, 1936 год]] [[Файл:Галоўная ўправа ТБШ.jpg|thumb|Галоўная ўправа [[Таварыства беларускай школы]]]] У пачатку 1920-х гадоў жыццё беларускай супольнасці знаходзілася пад пільным наглядам польскай палітычнай паліцыі. Нягледзячы на ціск, у горадзе працягваў дзейнічаць [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускі нацыянальны камітэт]]. Паводле паліцэйскіх справаздач 1924 года, неафіцыйным каардынатарам усяго беларускага руху ў Вільні з'яўляўся [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]], які застаўся ў горадзе на ўмовах лаяльнасці да польскіх улад, але захоўваў шырокія кантакты і ўплыў{{sfn|Gierowska-Kałłaur|2016|с=46—48}}. Важным цэнтрам згуртавання была [[Віленская беларуская гімназія]], дырэктарамі якой у гэты перыяд працавалі [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|Міхаіл Кахановіч]], а пазней [[Радаслаў Астроўскі]]{{sfn|Gierowska-Kałłaur|2016|с=28, 59—61}}. Вялікую ролю ў падтрымцы беларускага друку ў гэты час адыграў яўрэйскі выдавец і мецэнат [[Барыс Клецкін]], у друкарні якога выдаваліся беларускія кнігі і падручнікі, і які служыў звязуючым звяном паміж віленскімі і мінскімі палітычнымі коламі{{sfn|Gierowska-Kałłaur|2016|с=67—68}}. У 1920—1930-я гады Вільня была галоўным палітычным і інтэлектуальным цэнтрам нацыянальна-вызваленчага руху ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Тут знаходзіўся цэнтр для тых беларусаў, якія крытычна ацэньвалі палітыку [[БССР|Савецкай Беларусі]] і спадзяваліся на падтрымку з боку Польшчы. Аднак неўзабаве наступіла расчараванне польскай палітыкай{{sfn|Figura|2025|с=17}}. У сярэдзіне 1920-х гадоў у горадзе дзейнічалі шматлікія беларускія палітычныя арганізацыі, сярод якіх вылучаліся [[Беларуская партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў]], [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя]], [[Беларуская рэвалюцыйная арганізацыя]], [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі]], [[Беларускі пасольскі клуб]], [[Блок нацыянальных меншасцяў]], а таксама самая масавая палітычная арганізацыя — [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада]] (БСРГ) на чале з [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Б.&nbsp;Тарашкевічам]]{{sfn|Figura|2025|с=17}}. Вялікую асветніцкую працу вялі ўправа [[Таварыства беларускай школы]] (ТБШ), [[Беларускі студэнцкі саюз]], [[Беларускі сялянскі саюз]], [[Цэнтральны саюз культурных і гаспадарчых арганізацый]]. Працаваў [[Беларускі музей імя Івана Луцкевіча]], у якім збіраліся ўнікальныя артэфакты беларускай гісторыі і культуры{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|1997|с=173}}. [[Файл:Maksim Tank v tyurme Lukishki.jpg|thumb|[[Магшот|Турэмны здымак]] Максіма Танка ў час зняволення на [[Лукішская турма|Лукішках]]. 1932 год]] У гэты час выдавалася больш за 100 беларускамоўных газет і часопісаў розных палітычных кірункаў (ад хрысціянскіх дэмакратаў да камуністаў). Асабліва доўга выходзіла газета хрысціянскіх дэмакратаў «[[Беларуская крыніца]]» (1925—1937){{sfn|Figura|2025|с=17}}. У горадзе жылі і працавалі выдатныя дзеячы: А.&nbsp;Луцкевіч, [[Максім Іванавіч Гарэцкі|М.&nbsp;Гарэцкі]], Б.&nbsp;Тарашкевіч, [[Уладзімір Іванавіч Самойла|У.&nbsp;Самойла]], святар [[Адам Станкевіч|А.&nbsp;Станкевіч]], кампазітар [[Рыгор Раманавіч Шырма|Р.&nbsp;Шырма]], дырыжор [[Генадзь Іванавіч Цітовіч|Г.&nbsp;Цітовіч]], мастакі [[Пётра Сергіевіч|П.&nbsp;Сергіевіч]], [[Язэп Драздовіч|Я.&nbsp;Драздовіч]], паэты [[Максім Танк|М.&nbsp;Танк]], [[Наталля Арсеннева|Н.&nbsp;Арсеннева]] і іншыя{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|1997|с=173}}. Адсутнасць зямельнай рэформы і абмежаванні для беларускай асветы прывялі да радыкалізацыі палітыкаў. Многія пад уплывам працэсаў [[Беларусізацыя|беларусізацыі]] ў БССР перайшлі на камуністычныя пазіцыі, што выклікала рэпрэсіі з боку польскіх улад. У 1927 годзе была ліквідавана Грамада{{sfn|Figura|2025|с=17}}. Значным асяродкам інтэлектуальнага жыцця заставаўся [[Універсітэт Стэфана Баторыя]]. Нягледзячы на тое, што ўніверсітэт ствараўся перш за ўсё як апірышча польскай культуры, у ім існавалі магчымасці для беларусазнаўчых даследаванняў. З 1930 года там працаваў лектарат беларускай мовы пад кіраўніцтвам доктара [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]]. Пры ўніверсітэце дзейнічала Таварыства прыяцеляў беларусаведы. Студэнты і навукоўцы (напрыклад, [[Мар’ян Пецюкевіч]], [[Генадзь Іванавіч Цітовіч|Генадзь Цітовіч]], [[Станіслаў Станкевіч]]) актыўна займаліся зборам фальклору і дыялекталагічнымі даследаваннямі пад куратарствам польскіх прафесараў{{sfn|Мастыка|2021|с=24—26}}. Пры факультэце права сфарміравалася віленская школа гісторыі ВКЛ, дзе над старажытнымі помнікамі права і гісторыяй рэгіёна працавалі такія даследчыкі, як [[Севярын Віславух]], [[Генрык Лаўмянскі]], [[Ян Адамус]], [[Аліна Ваўрынчыкава]] і [[Станіслаў Заянчкоўскі]]{{sfn|Мастыка|2021|с=27}}{{sfn|Siwek|2021|с=133—134}}. У 1930-я гады рэпрэсіі ўзмацніліся: у 1936 годзе былі зачынены [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры]] і ТБШ. Напярэдадні [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў Вільні не засталося ніводнай беларускай пачатковай школы і газеты, працягвалі працаваць толькі Віленская гімназія і Беларускі музей{{sfn|Figura|2025|с=17}}. Тым не менш, роля Вільні як цэнтра культуры толькі ўзрастала на фоне масавых [[Сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі|сталінскіх рэпрэсій супраць інтэлігенцыі ў БССР]]{{sfn|Figura|2025|с=17}}. == Другая сусветная вайна і савецкі перыяд == [[Файл:Віленская_праўда.png|thumb|Газета «[[Віленская праўда (1939)|Віленская праўда]]»]] 19 верасня 1939 года Вільня была [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|занята часцямі Чырвонай Арміі]]. Нягледзячы на чаканні беларускіх дзеячаў, горад не быў далучаны да Беларускай ССР{{sfn|Figura|2025|с=17—18}}. Першыя тыдні горад знаходзіўся ў беларускай савецкай арбіце: пачала выходзіць газета «[[Віленская праўда (1939)|Віленская праўда]]», праходзілі масавыя мітынгі за [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|далучэнне горада да Беларускай ССР]], імкліва пашыралася беларускамоўная школьная адукацыя. Савецкія ўлады прыслалі з [[Мінск]]а эмісара [[Іван Фраловіч Клімаў|Івана Клімава]] для ідэалагічнай працы з мясцовай беларускай інтэлігенцыяй{{sfn|Błaszczak|2017|с=164—165}}. Аднак ілюзіі хутка развеяліся: яшчэ да афіцыйнай перадачы горада Літве органы [[НКУС]] пачалі масавыя арышты. Былі рэпрэсаваны і вывезены з горада ключавыя дзеячы беларускага руху, сярод якіх [[Антон Луцкевіч|А.&nbsp;Луцкевіч]], [[У. Самойла|У.&nbsp;Самойла]], [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|А.&nbsp;Неканда-Трэпка]], [[Янка Пазняк]], [[Макар Краўцоў]], праваслаўны святар [[В. Багдановіч|В.&nbsp;Багдановіч]], якія пазней загінулі ў савецкіх турмах і лагерах{{sfn|Błaszczak|2017|с=165}}. 10 кастрычніка 1939 года СССР падпісаў з Літвой [[Дагавор аб перадачы Літоўскай Рэспубліцы горада Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой|дагавор, паводле якога Вільня і частка Віленскага края перадаваліся Літоўскай Рэспубліцы]] узамен на размяшчэнне савецкіх вайсковых баз. Старшыня [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады БНР]] [[Васіль Іванавіч Захарка|В.&nbsp;Захарка]] накіраваў афіцыйны пратэст супраць гэтага акта. Пасля пераходу горада пад літоўскі кантроль беларусы сталі трэцяй па велічыні этнічнай групай на далучанай тэрыторыі (каля 13,7&nbsp;% або звыш 75 тысяч чалавек){{sfn|Błaszczak|2017|с=165}}. Аднак жорсткія законы аб літоўскім грамадзянстве пазбавілі многіх беларусаў, якія пераехалі ў Вільню ў міжваенны час, магчымасці легальна працаваць. У выніку гэтага адбыўся масавы адток беларускай інтэлігенцыі і моладзі ў Савецкую Беларусь: каля 80&nbsp;% вучняў і настаўнікаў Віленскай беларускай гімназіі, у тым ліку яе віцэ-дырэктар [[Барыс Уладзіміравіч Кіт|Барыс Кіт]], з'ехалі ў БССР, пераважна ў [[Навагрудак]]{{sfn|Błaszczak|2017|с=168, 173}}. З-за недахопу вучняў і педагагічных кадраў гімназія была паніжана ў статусе да прагімназіі, новым дырэктарам быў прызначаны ксёндз [[Адам Станкевіч|А.&nbsp;Станкевіч]]{{sfn|Błaszczak|2017|с=173}}. Літоўскія ўлады скасавалі рэгістрацыю ранейшых арганізацый. Перарэгістрацыю першапачаткова здолелі прайсці толькі [[Беларускі студэнцкі саюз]] і [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускае навуковае таварыства]] пад кіраўніцтвам доктара [[Баляслаў Грабінскі|Баляслава Грабінскага]]. Менавіта апошняму было даручана апекавацца [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеем]], які быў фармальна падпарадкаваны каўнаскаму Музею культуры Вітаўта Вялікага і адкрываўся для наведвальнікаў толькі на дзве гадзіны на тыдзень{{sfn|Błaszczak|2017|с=174}}. Каб захаваць і скаардынаваць нацыянальнае жыццё, у снежні 1939 года ў Вільню з [[Каўнас]]а перамясцілася кіраўніцтва арганізацыі «[[Беларускі цэнтр у Літве]]» на чале з [[А. Станкевіч|А.&nbsp;Станкевічам]] і [[Адольф Клімовіч|Адольфам Клімовічам]]. Цэнтр дапамагаў беспрацоўным, арганізоўваў курсы літоўскай мовы і пры падтрымцы літоўскіх колаў аднавіў выданне беларускай газеты «[[Крыніца (газета)|Крыніца]]», якая друкавалася ў [[Беларуская друкарня імя Францыска Скарыны|друкарні імя Ф. Скарыны]]{{sfn|Błaszczak|2017|с=171—174}}. У жніўні 1940 года Літва была інкарпаравана ў склад СССР. [[Файл:Vilnia, Biełaruski muzej. Вільня, Беларускі музэй (1933).jpg|міні|злева|Адна з залаў Беларускага музея ў Вільні]] Падчас [[Нямецкая акупацыя Літвы (1941—1944)|нямецкай акупацыі (1941—1944)]] у горадзе функцыянаваў [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня, 1941)|Беларускі нацыянальны камітэт]], працягвалі працу беларуская гімназія і [[Беларуская настаўніцкая семінарыя (Вільня)|настаўніцкая семінарыя]], выдавалася газета «[[Беларускі голас (1942)|Беларускі голас]]». Стаўленне мясцовага насельніцтва да таго, у якой рэспубліцы павінен знаходзіцца горад, заставалася неадназначным. У ліпені 1944 года, пасля вызвалення горада савецкімі войскамі, [[Лаўрэнцій Паўлавіч Берыя|Лаўрэнцій&nbsp;Берыя]] ў сваім спецыяльным паведамленні [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіфу&nbsp;Сталіну]] і [[Вячаслаў Міхайлавіч Молатаў|Вячаславу&nbsp;Молатаву]] адзначаў, што насельніцтва выказвае задавальненне адыходам немцаў і спадзяецца, што Вільня будзе далучаная да Заходняй Беларусі, абы не да Літвы<ref name="beria1944">{{cite web|url=https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/330527#mode/inspect/page/2/zoom/4|title=Спецсообщение Л. П. Берии И. В. Сталину, В. М. Молотову, Г. М. Маленкову, А. И. Антонову об итогах операции по разоружению солдат и офицеров польской Армии Крайовой. 3 августа 1944 г.|publisher=ГА РФ. Ф. 9401 сч. Оп. 2. Д. 66. Л. 124—129|lang=ru}}</ref>. Нягледзячы на гэта, савецкае кіраўніцтва канчаткова замацавала горад у складзе Літоўскай ССР. Пасля вайны ўмовы для беларускага нацыянальнага жыцця сталі немагчымымі. Амаль усе беларускія ўстановы былі ліквідаваны, а Беларускі музей зачынены і раскіданы па розных зборах, частка збораў трапіла ў бібліятэку [[Акадэмія навук Літвы|Акадэміі навук Літвы]]<ref name="Arlou-2012">{{кніга|аўтар=[[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Арлоў У. А.]]|загаловак=Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае|год=2012|старонак=400|isbn=978-80-8101-082-8|старонкі=386}}</ref>. У перыяд з 1944 па 1946 год дзясяткі тысяч жыхароў Вільні вымушана запісаліся палякамі і выехалі ў Польшчу. Адначасова ў горад было пераселена каля 100 тысяч этнічных літоўцаў (да пачатку 1950-х гадоў іх колькасць дасягнула 150 тысяч). Адбывалася масавая паланізацыя і русіфікацыя беларусаў-католікаў, а доля студэнтаў-беларусаў у [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]] ў той час не перавышала аднаго працэнта<ref name="Arlou-2012"/>. Многія беларускія нацыянальныя дзеячы, якія засталіся ў горадзе, былі арыштаваны і дэпартаваны ў лагеры{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|1997|с=174}}. == Сучаснасць == Адраджэнне беларускага жыцця ў Вільні пачалося з канца 1980-х гадоў на хвалі руху за незалежнасць Літвы. У 1987 годзе было створана [[Таварыства беларускай культуры ў Літве|Таварыства беларускай культуры]], пачаў дзейнічаць клуб аматараў беларускай народнай творчасці «[[Сябрына (Вільня)|Сябрына]]». Менавіта ў Вільні ў 1989 годзе адбыўся Устаноўчы з’езд [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|Беларускага Народнага Фронту «Адраджэньне»]]. З 1989 года на літоўскім тэлебачанні і радыё з’явіліся беларускамоўныя перадачы. У 1991 годзе было адноўлена выданне газеты «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» (якая пазней пераехала ў Мінск). Пры [[Віленскі педагагічны ўніверсітэт|Віленскім педагагічным універсітэце]] пачала працаваць кафедра беларускай мовы, літаратуры і этнакультуры. У 1992 годзе створана Каардынацыйная рада Беларускага згуртавання ў Літве, а ў 1993 годзе адноўлена [[Таварыства беларускай школы (сучаснае)|Таварыства беларускай школы]] і адкрыта [[Віленская гімназія імя Францыска Скарыны|беларуская сярэдняя школа]]{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|1997|с=173}}. У 2005 годзе пасля закрыцця ўладамі Беларусі ў Мінску ў Вільню перамясціўся [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт]] (ЕГУ), які працягвае працаваць як беларуская ўніверсітэцкая інстытуцыя ў выгнанні{{крыніца?}}. Знакавай падзеяй для беларускай супольнасці стала [[Перапахаванне ўдзельнікаў паўстання 1863—1864 гадоў|ўрачыстае перапахаванне]] на могілках [[Могілкі Росы|Росы]] ў лістападзе 2019 года знойдзеных на [[Гара Гедзіміна|гары Гедзіміна]] паршткаў паўстанцаў 1863—1864 гадоў, у тым ліку [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]], нацыянальнага героя Беларусі. Цырымонія адбылася з удзелам тысяч беларусаў пад нацыянальнымі [[Бел-чырвона-белы сцяг|бел-чырвона-белымі сцягамі]], што пацвердзіла статус Вільні як важнага месца беларускай гістарычнай памяці{{крыніца?}}. Пасля жорсткага падаўлення [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|масавых пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе]] Вільня стала галоўным цэнтрам новай хвалі [[Міграцыя з Беларусі пасля 2020 года|беларускай палітычнай эміграцыі]]. У горадзе размясціўся Офіс нацыянальнай лідаркі [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]] і быў створаны [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднаны пераходны кабінет]]. Сюды рэлакаваліся рэдакцыі незалежных беларускіх СМІ, у тым ліку «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» і «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]]»{{крыніца?}}, праваабарончы цэнтр «[[Вясна (праваабарончы цэнтр)|Вясна]]», шэраг культурных ініцыятыў і IT-кампаній. Паводле даных Дэпартамента міграцыі Літвы, колькасць грамадзян Беларусі, якія пражываюць у краіне, пераважна ў Вільні, да 2024 года перавысіла 60 тысяч чалавек{{крыніца?}}. У 2023—2025 гадах масавая прысутнасць беларусаў і іх зварот да гістарычнай спадчыны [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] выклікалі напружанасць у часткі літоўскага грамадства. У літоўскай прэсе і палітычных колах пачалася [[Канфлікт вакол літвінізму ў Літве|вострая дыскусія вакол так званага «літвінізму»]] — канцэпцыі, якая падкрэслівае ролю продкаў беларусаў у стварэнні ВКЛ. Радыкальныя літоўскія актывісты ініцыявалі дыскусіі аб забароне беларусам выкарыстоўваць гістарычны герб «[[Пагоня (герб)|Пагоня]]» і абмежаванні выдачы віз. Нягледзячы на гэта, беларускія дэмакратычныя сілы і гісторыкі, такія як [[Аляксандр Васілевіч Пашкевіч|А. Пашкевіч]] і [[Алег Іванавіч Дзярновіч|А. Дзярновіч]], паслядоўна выступаюць за тое, што гістарычная спадчына ВКЛ і Вільні гэта агульны здабытак абодвух народаў, які павінен аб’ядноўваць, а не раздзяляць суседзяў{{крыніца?}}. [[Файл:Вільня_наша_на_агароджы_Віленскай_езуіцкай_гімназіі_(02).jpg|міні|Надпіс «Вільня наша» на мураванай агароджы [[Віленская езуіцкая гімназія|Віленскай езуіцкай гімназіі]] па Аўгусцінскай вуліцы]] На фоне гэтай дыскусіі з вясны 2024 года пачалася маштабная інфармацыйна-псіхалагічная аперацыя, галоўным інструментам правакатараў стаў лозунг «[[Вільня наша]]», які з'яўляецца калькай з расійскага імперскага мема «[[Крым наш]]» і маніпулюе гістарычнай значнасцю горада для беларусаў<ref name="ct_hooligan">{{cite web|lang=ru|url=https://www.currenttime.tv/a/v-stolitse-litvy-oskorbitelnye-nadpisi-na-belorusskom/33710827.html|title="Хулиганизм и провокация". В столице Литвы появляются листовки и оскорбительные надписи на белорусском языке. Что об этом известно?|date=21 сакавіка 2026|publisher=[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]}}</ref>. Спецслужбы [[Расія|Расіі]] і [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Аляксандра Лукашэнкі]] праз інтэрнэт-чаты прапаноўвалі грашовае ўзнагароджанне мясцовай моладзі і падлеткам за распаўсюджванне ўлётак і нанясенне графіці ў людных месцах<ref name="sv_vsd_2026">{{cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33683133.html|title=Вайсковая выведка Літвы выявіла, як замаўляюць надпісы «Вільня наша». Вінавацяць спэцслужбы «варожых краін»|date=20 лютага 2026|publisher=Радыё Свабода}}</ref> з мэтай дыскрэдытацыі беларускай эміграцыі і распальвання міжнацыянальнай варожасці<ref name="sv_investigation">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32957789.html|title=«Літвінізм». Хто спрабуе пасварыць беларусаў і літоўцаў. Расьсьледаваньне Свабоды|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]|date=21 мая 2024|lang=be}}</ref>. == Дэмаграфія і валоданне беларускай мовай == Паводле даных [[Перапіс насельніцтва Літвы (2001)|перапісу 2001 года]], у Вільні налічвалася 542 287 жыхароў. Этнічнымі беларусамі сябе назвалі 21 484 чалавекі, што складала каля 4,0 % ад агульнага насельніцтва горада і рабіла іх чацвёртай па велічыні этнічнай групай пасля [[Літоўцы|літоўцаў]], [[Палякі|палякаў]] і [[Рускія|рускіх]]<ref name="Stat_2001_xls">{{cite web |url=https://osp.stat.gov.lt/documents/10180/204992/Miestu_gyventojai_pagal_tautybe_2001.xls |title=Miestų gyventojai pagal tautybę 2001 m. |publisher=Statistikos departamentas |date=2001 |lang=lt |accessdate=28 лютага 2026}}</ref>. [[Перапіс насельніцтва Літвы (2011)|Перапіс 2011 года]] зафіксаваў у горадзе зніжэнне колькасці этнічных беларусаў да 18 027 чалавек (пры агульным насельніцтве ў 524 406 чалавек)<ref name="Stat_Urban_2011">{{cite web |url=https://osp.stat.gov.lt/documents/10180/217110/Urban_areas_popul_ethnicity_2011.xls/89b89b1d-ba3f-46f2-b3f5-a235d918b5dd |title=Urban areas population by ethnicity 2011 |publisher=Statistics Lithuania |date=2013 |lang=en |accessdate=28 лютага 2026}}</ref>. Паводле даных [[Перапіс насельніцтва Літвы (2021)|перапісу насельніцтва і жыллёвага фонду 2021 года]] (які ўпершыню ў гісторыі краіны праводзіўся выключна на аснове адміністрацыйных даных з дзяржаўных рэгістраў), у [[Віленскае гарадское самакіраванне|Віленскім гарадскім самакіраванні]] (горадзе Вільні) пражывала 15 156 этнічных беларусаў з агульнага насельніцтва ў 556 490 чалавек<ref name="Stat_Ethnicity_2021">{{cite web |url=https://osp.stat.gov.lt/en/statistiniu-rodikliu-analize?hash=6f31cfba-8dbd-4753-bf85-70dc52c33c77#/ |title=Population by ethnicity |publisher=Statistics Lithuania |date=2021 |lang=en |accessdate=28 лютага 2026}}</ref>. Сярод гарадскіх старостваў (раёнаў) найбольшая колькасць беларусаў была зафіксавана ў [[Новая Вільня|Новай Вільні]] (2 105 чалавек), [[Фабіёнішкі|Фабіёнішках]] (1 227 чалавек), [[Навінкі (Вільня)|Навінках]] (1 201 чалавек) і [[Жырмуны (Вільня)|Жырмунах]] (1 071 чалавек)<ref name="Stat_Ethnicity_2021" />. У [[Віленскае раённае самакіраванне|Віленскім раённым самакіраванні]], якое ахоплівае прыгарады, у гэты ж час налічвалася 3 139 этнічных беларусаў<ref name="Stat_Ethnicity_2021" />. Адначасова з гэтым статыстыка паказвае пэўную розніцу паміж этнічнай прыналежнасцю і рэальным валоданнем [[Беларуская мова|беларускай мовай]]. Паводле даных перапісу 2021 года, ва ўсёй Літоўскай Рэспубліцы налічвалася 9 800 чалавек, якія пазначылі валоданне беларускай мовай<ref name="Stat_Lang_2021">{{cite web |url=https://osp.stat.gov.lt/en/statistiniu-rodikliu-analize?hash=6e2a1924-de5c-4adf-9cdc-fd308017deba#/ |title=Population by command of languages |publisher=Statistics Lithuania |date=2021 |lang=en |accessdate=28 лютага 2026}}</ref>. З іх пераважная большасць сканцэнтравана ў [[Віленскі павет (Літва)|Віленскім павеце]] — 7 438 чалавек<ref name="Stat_Lang_2021" />. Непасрэдна ў [[Віленскае гарадское самакіраванне|Віленскім гарадскім самакіраванні]] колькасць асоб, якія валодаюць беларускай мовай, склала 4 854 чалавекі, а ў [[Віленскае раённае самакіраванне|Віленскім раённым самакіраванні]] — 1 088 чалавек<ref name="Stat_Lang_2021" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|том=4|артыкул=Вільнюс|старонкі=173|ref=Беларуская Энцыклапедыя}} * {{Крыніцы/ЭВКЛ|1|артыкул=Беларусы|старонкі=303—305|аўтар=[[Ігар Усеваладавіч Чаквін|І. У. Чаквін]]|ref=ЭВКЛ. Беларусы}} * {{Крыніцы/ЭВКЛ|1|артыкул=Вільня|старонкі=440—444|аўтар=[[Валерый Сямёнавіч Пазднякоў|В. С. Пазднякоў]]|ref=ЭВКЛ. Вільня}} * {{артыкул |аўтар=Figura M. |загаловак=Wilno jako ośrodek białoruskiego ruchu narodowego (do 1939 r.) |выданне=Sensus Historiae |год=2025 |том=LIX |volume= |нумар=№ 2 |старонкі=7—20 |issn=2082–0860 |спасылка=https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sh/article/view/50278/40610 |ref=Figura}} * {{артыкул|аўтар=[[Яанна Героўская-Калаўр|Gierowska-Kałłaur J.]]|загаловак=The biographies of leading Belarusian activists in the light of information gathered by the Polish Governmental Commissioner for the City of Vilnius in 1924|выданне=Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej|год=2016|том=LI-SI (2)|старонкі=31—71|issn=2353-6403|спасылка=https://www.academia.edu/43203378/The_biographies_of_leading_Belarusian_activists_in_the_light_of_information_gathered_by_the_Polish_Governmental_Commissioner_for_the_City_of_Vilnius_in_1924|ref=Gierowska-Kałłaur}} * {{артыкул|аўтар=Błaszczak T.|загаловак=Autumn 1939 – The Vilnius Question and the Case of Lithuanian Belarusians|выданне=Darbai ir dienos|год=2017|нумар=67|старонкі=163—178|issn=1392-0588|спасылка=https://portalcris.vdu.lt/server/api/core/bitstreams/1930acbd-bb5d-44e7-850a-98d0703cf4e4/content|lang=en|ref=Błaszczak}} * {{кніга |аўтар=[[Міхаіл Дзмітрыевіч Далбілаў|Долбилов М. Д.]] |загаловак=Русский край, чужая вера: Этноконфессиональная политика империи в Литве и Белоруссии при Александре II |месца=М. |выдавецтва=Новое литературное обозрение |год=2010 |старонак=1000 |isbn=978-5-86793-804-9 |ref=Долбилов}} * {{h|Міхалюк|2015| {{крыніцы/Беларуская Народная Рэспубліка 1918—1920 гг.: ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці|ref=Міхалюк}} }} * {{артыкул |аўтар=[[Дарота Міхалюк|Міхалюк Д.]] |загаловак=Карта Беларускай Народнай Рэспублікі 1919 года Мітрафана Доўнар-Запольскага |выданне=Imago.by |год=2017 |спасылка=https://www.imago.by/artycle/530-bnr1919artykul.html |ref=Міхалюк}} * {{артыкул |аўтар=[[Валянцін Мазец|Мазец В.]] |загаловак=Межы і грамадзянства БНР |выданне=Рада Беларускай Народнай Рэспублікі |год=2016 |спасылка=https://www.radabnr.org/%D0%BC%D0%B5%D0%B6%D1%8B-%D1%96-%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B1%D0%BD%D1%80/ |ref=Мазец}} * {{кніга |аўтар=[[Павел Усеваладавіч Церашковіч|Терешкович П. В.]] |загаловак=Этническая история Беларуси XIX — начала XX в.: В контексте Центрально-Восточной Европы |месца=Минск |год=2004|ref=Церашковіч}} * {{артыкул |аўтар=Снігірова Н. А. |загаловак=Спробы вызначэння і адлюстравання межаў беларускай этнамоўнай прасторы ў XІX–ХХ стагоддзях |выданне=Мова і літаратура ў ХХІ стагоддзі |год=2023 |старонкі=69—73 |ref=Снігірова}} * {{кніга |аўтар=[[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Woyniłłowicz E.]] |загаловак=Wspomnienia. 1847—1928 |частка=1 |месца=Wilno |год=1931 |старонак=368 |ref=Woyniłłowicz}} * {{кніга |аўтар=[[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Карский Е. Ф.]] |загаловак=Белоруссы. Т. 1: Введение в изучение языка и народной словесности |месца=Варшава |год=1903 |ref=Карский}} * {{артыкул|аўтар=Мастыка А. І.|загаловак=Беларусазнаўства ва Універсітэце Стэфана Баторыя ў Вільні (1919–1939)|выданне=Вышэйшая школа: навукова-практычны і публіцыстычны часопіс|год=2021|нумар=2|старонкі=22—29|спасылка=https://elibrary.ru/download/elibrary_47213308_27167184.pdf|ref=Мастыка}} * {{артыкул|аўтар=Siwek B.|загаловак=Białorutenistyka polska. Historia – stan obecny – perspektywy rozwoju|выданне=Roczniki Humanistyczne|год=2021|том=LXIX|нумар=7|старонкі=131—155|doi=10.18290/rh21697-9|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/353861655_Bialorutenistyka_polska_Historia_-_stan_obecny_-_perspektywy_rozwoju|ref=Siwek}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Беларусы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларусы ў Вільні]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Літве]] pwhivyz9dkecewco9m0ljm4tx8vmp41 Вікіпедыя:Праект:WikiGap 2026 Belarus 4 803524 5120930 5120580 2026-04-04T21:46:45Z Rabbi Mendl 19651 /* Спіс створаных артыкулаў */ дапаўненне 5120930 wikitext text/x-wiki [[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях. Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''. [[Файл:WikiGap.svg|300px|right]] == WikiGap 2026 Беларусь == У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі. Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту. Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю. === Асноўныя мэты марафону === * Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету. * Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове. === Тэмы артыкулаў === * '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын. * '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету. Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху. === Тэрміны правядзення === * Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года. === Правілы ўдзелу === * Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма. * Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу. * Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]. * Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года. * У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі. * Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]]. * Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]]. == Падвядзенне вынікаў == * За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал. * За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал. == Справаздача == * Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы. * Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''<nowiki># [[Назва артыкула]] — ~~~~ </nowiki>''' == Спіс створаных артыкулаў == <div class="references-small" style="-moz-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; -webkit-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; font-size:13px;"> ::: '''8 сакавіка''' # [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03) #: '''9 сакавіка''' # [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03) #: '''10 сакавіка''' # [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03) #: '''11 сакавіка''' # [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03) #: '''12 сакавіка''' # [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03) #: '''13 сакавіка''' # [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03) #: '''14 сакавіка''' # [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03) #: '''15 сакавіка''' # [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03) #: '''16 сакавіка''' # [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03) #: '''17 сакавіка''' # [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03) #: '''18 сакавіка''' # [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03) #: '''19 сакавіка''' # [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03) #: '''20 сакавіка''' # [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03) #: '''21 сакавіка''' # [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03) #: '''22 сакавіка''' # [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03) # [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03) #: '''23 сакавіка''' # [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03) # [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03) #: '''24 сакавіка''' # [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03) #: '''25 сакавіка''' # [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03) #: '''26 сакавіка''' # [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03) #: '''27 сакавіка''' # [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03) #: '''2 красавіка''' # [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03) # [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03) #: '''3 красавіка''' # [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03) #: '''4 красавіка''' # [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Tatiana Matlina]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03) </div> == Створаныя артыкулы == Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]] sdvtvf5tztlmmivmwmdxn1ksav8e91l 5120932 5120930 2026-04-04T21:47:48Z Rabbi Mendl 19651 /* Спіс створаных артыкулаў */ афармленне 5120932 wikitext text/x-wiki [[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях. Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''. [[Файл:WikiGap.svg|300px|right]] == WikiGap 2026 Беларусь == У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі. Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту. Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю. === Асноўныя мэты марафону === * Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету. * Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове. === Тэмы артыкулаў === * '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын. * '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету. Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху. === Тэрміны правядзення === * Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года. === Правілы ўдзелу === * Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма. * Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу. * Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]. * Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года. * У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі. * Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]]. * Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]]. == Падвядзенне вынікаў == * За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал. * За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал. == Справаздача == * Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы. * Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''<nowiki># [[Назва артыкула]] — ~~~~ </nowiki>''' == Спіс створаных артыкулаў == <div class="references-small" style="-moz-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; -webkit-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; font-size:13px;"> ::: '''8 сакавіка''' # [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03) #: '''9 сакавіка''' # [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03) #: '''10 сакавіка''' # [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03) #: '''11 сакавіка''' # [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03) #: '''12 сакавіка''' # [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03) #: '''13 сакавіка''' # [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03) #: '''14 сакавіка''' # [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03) #: '''15 сакавіка''' # [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03) #: '''16 сакавіка''' # [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03) #: '''17 сакавіка''' # [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03) #: '''18 сакавіка''' # [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03) #: '''19 сакавіка''' # [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03) #: '''20 сакавіка''' # [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03) #: '''21 сакавіка''' # [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03) #: '''22 сакавіка''' # [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03) # [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03) #: '''23 сакавіка''' # [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03) # [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03) #: '''24 сакавіка''' # [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03) #: '''25 сакавіка''' # [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03) #: '''26 сакавіка''' # [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03) #: '''27 сакавіка''' # [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03) #: '''2 красавіка''' # [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03) # [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03) #: '''3 красавіка''' # [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03) #: '''4 красавіка''' # [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03) </div> == Створаныя артыкулы == Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]] 25q5uwj5jh783qt7rk8mc4nx97yxev0 5120933 5120932 2026-04-04T21:49:58Z Rabbi Mendl 19651 /* Спіс створаных артыкулаў */ нешта з нумерацыяй артыкулаў у мяне 5120933 wikitext text/x-wiki [[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях. Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''. [[Файл:WikiGap.svg|300px|right]] == WikiGap 2026 Беларусь == У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі. Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту. Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю. === Асноўныя мэты марафону === * Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету. * Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове. === Тэмы артыкулаў === * '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын. * '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету. Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху. === Тэрміны правядзення === * Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года. === Правілы ўдзелу === * Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма. * Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу. * Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]. * Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года. * У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі. * Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]]. * Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]]. == Падвядзенне вынікаў == * За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал. * За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал. == Справаздача == * Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы. * Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''<nowiki># [[Назва артыкула]] — ~~~~ </nowiki>''' == Спіс створаных артыкулаў == <div class="references-small" style="-moz-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; -webkit-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; font-size:13px;"> ::: '''8 сакавіка''' # [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03) #: '''9 сакавіка''' # [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03) #: '''10 сакавіка''' # [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03) #: '''11 сакавіка''' # [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03) #: '''12 сакавіка''' # [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03) #: '''13 сакавіка''' # [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03) #: '''14 сакавіка''' # [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03) #: '''15 сакавіка''' # [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03) #: '''16 сакавіка''' # [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03) #: '''17 сакавіка''' # [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03) #: '''18 сакавіка''' # [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03) #: '''19 сакавіка''' # [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03) #: '''20 сакавіка''' # [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03) #: '''21 сакавіка''' # [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03) #: '''22 сакавіка''' # [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03) # [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03) #: '''23 сакавіка''' # [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03) # [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03) #: '''24 сакавіка''' # [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03) #: '''25 сакавіка''' # [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03) #: '''26 сакавіка''' # [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03) #: '''27 сакавіка''' # [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03) #: '''2 красавіка''' # [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03) # [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03) #: '''3 красавіка''' # [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03) #: '''4 красавіка''' # [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03) </div> == Створаныя артыкулы == Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]] p23t6nz5p2x6xo5hurylan46g12oh5a 5120997 5120933 2026-04-04T23:03:48Z Rabbi Mendl 19651 /* Спіс створаных артыкулаў */ дапаўненне 5120997 wikitext text/x-wiki [[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях. Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''. [[Файл:WikiGap.svg|300px|right]] == WikiGap 2026 Беларусь == У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі. Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту. Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю. === Асноўныя мэты марафону === * Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету. * Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове. === Тэмы артыкулаў === * '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын. * '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету. Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху. === Тэрміны правядзення === * Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года. === Правілы ўдзелу === * Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма. * Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу. * Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]. * Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года. * У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі. * Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]]. * Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]]. == Падвядзенне вынікаў == * За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал. * За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал. == Справаздача == * Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы. * Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''<nowiki># [[Назва артыкула]] — ~~~~ </nowiki>''' == Спіс створаных артыкулаў == <div class="references-small" style="-moz-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; -webkit-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; font-size:13px;"> ::: '''8 сакавіка''' # [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03) #: '''9 сакавіка''' # [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03) #: '''10 сакавіка''' # [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03) #: '''11 сакавіка''' # [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03) #: '''12 сакавіка''' # [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03) #: '''13 сакавіка''' # [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03) #: '''14 сакавіка''' # [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03) #: '''15 сакавіка''' # [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03) #: '''16 сакавіка''' # [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03) #: '''17 сакавіка''' # [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03) #: '''18 сакавіка''' # [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03) #: '''19 сакавіка''' # [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03) #: '''20 сакавіка''' # [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03) #: '''21 сакавіка''' # [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03) #: '''22 сакавіка''' # [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03) # [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03) #: '''23 сакавіка''' # [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03) # [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03) #: '''24 сакавіка''' # [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03) #: '''25 сакавіка''' # [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03) #: '''26 сакавіка''' # [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03) #: '''27 сакавіка''' # [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03) #: '''2 красавіка''' # [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03) # [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03) #: '''3 красавіка''' # [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03) #: '''4 красавіка''' # [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''5 красавіка''' # [[Барбара Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Tatiana Matlina]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:03, 5 красавіка 2026 (+03) </div> == Створаныя артыкулы == Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]] jbe2ljqol9z244p7f4adxso6bh0k2x5 5120998 5120997 2026-04-04T23:04:19Z Rabbi Mendl 19651 /* Спіс створаных артыкулаў */ афармленне 5120998 wikitext text/x-wiki [[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях. Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''. [[Файл:WikiGap.svg|300px|right]] == WikiGap 2026 Беларусь == У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі. Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту. Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю. === Асноўныя мэты марафону === * Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету. * Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове. === Тэмы артыкулаў === * '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын. * '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету. Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху. === Тэрміны правядзення === * Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года. === Правілы ўдзелу === * Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма. * Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу. * Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]. * Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года. * У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі. * Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]]. * Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]]. == Падвядзенне вынікаў == * За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал. * За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал. == Справаздача == * Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы. * Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''<nowiki># [[Назва артыкула]] — ~~~~ </nowiki>''' == Спіс створаных артыкулаў == <div class="references-small" style="-moz-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; -webkit-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; font-size:13px;"> ::: '''8 сакавіка''' # [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03) #: '''9 сакавіка''' # [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03) #: '''10 сакавіка''' # [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03) #: '''11 сакавіка''' # [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03) #: '''12 сакавіка''' # [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03) #: '''13 сакавіка''' # [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03) #: '''14 сакавіка''' # [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03) #: '''15 сакавіка''' # [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03) #: '''16 сакавіка''' # [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03) #: '''17 сакавіка''' # [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03) #: '''18 сакавіка''' # [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03) #: '''19 сакавіка''' # [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03) #: '''20 сакавіка''' # [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03) #: '''21 сакавіка''' # [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03) #: '''22 сакавіка''' # [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03) # [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03) #: '''23 сакавіка''' # [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03) # [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03) #: '''24 сакавіка''' # [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03) #: '''25 сакавіка''' # [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03) #: '''26 сакавіка''' # [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03) #: '''27 сакавіка''' # [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03) #: '''2 красавіка''' # [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03) # [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03) #: '''3 красавіка''' # [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03) #: '''4 красавіка''' # [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''5 красавіка''' # [[Барбара Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:03, 5 красавіка 2026 (+03) </div> == Створаныя артыкулы == Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]] 5w3v2vur4rkxiw3kgmhfj1ohzvd1qac 5120999 5120998 2026-04-04T23:05:10Z Rabbi Mendl 19651 /* Спіс створаных артыкулаў */ афармленне 5120999 wikitext text/x-wiki [[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях. Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''. [[Файл:WikiGap.svg|300px|right]] == WikiGap 2026 Беларусь == У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі. Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту. Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю. === Асноўныя мэты марафону === * Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету. * Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове. === Тэмы артыкулаў === * '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын. * '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету. Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху. === Тэрміны правядзення === * Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года. === Правілы ўдзелу === * Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма. * Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу. * Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]. * Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года. * У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі. * Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]]. * Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]]. == Падвядзенне вынікаў == * За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал. * За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал. == Справаздача == * Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы. * Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''<nowiki># [[Назва артыкула]] — ~~~~ </nowiki>''' == Спіс створаных артыкулаў == <div class="references-small" style="-moz-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; -webkit-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; font-size:13px;"> ::: '''8 сакавіка''' # [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03) #: '''9 сакавіка''' # [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03) #: '''10 сакавіка''' # [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03) #: '''11 сакавіка''' # [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03) #: '''12 сакавіка''' # [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03) #: '''13 сакавіка''' # [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03) #: '''14 сакавіка''' # [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03) #: '''15 сакавіка''' # [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03) #: '''16 сакавіка''' # [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03) #: '''17 сакавіка''' # [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03) #: '''18 сакавіка''' # [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03) #: '''19 сакавіка''' # [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03) #: '''20 сакавіка''' # [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03) #: '''21 сакавіка''' # [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03) #: '''22 сакавіка''' # [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03) # [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03) #: '''23 сакавіка''' # [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03) # [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03) #: '''24 сакавіка''' # [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03) #: '''25 сакавіка''' # [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03) #: '''26 сакавіка''' # [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03) #: '''27 сакавіка''' # [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03) #: '''2 красавіка''' # [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03) # [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03) #: '''3 красавіка''' # [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03) #: '''4 красавіка''' # [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''5 красавіка''' # [[Барбара Скарuа]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:03, 5 красавіка 2026 (+03) </div> == Створаныя артыкулы == Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]] qget2yxtjpezh3uar7lsrrld7dn8jqc 5121000 5120999 2026-04-04T23:06:10Z Rabbi Mendl 19651 /* Спіс створаных артыкулаў */ арфаграфія 5121000 wikitext text/x-wiki [[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях. Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''. [[Файл:WikiGap.svg|300px|right]] == WikiGap 2026 Беларусь == У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі. Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту. Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю. === Асноўныя мэты марафону === * Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету. * Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове. === Тэмы артыкулаў === * '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын. * '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету. Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху. === Тэрміны правядзення === * Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года. === Правілы ўдзелу === * Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма. * Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу. * Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]. * Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года. * У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі. * Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]]. * Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]]. == Падвядзенне вынікаў == * За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал. * За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал. == Справаздача == * Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы. * Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''<nowiki># [[Назва артыкула]] — ~~~~ </nowiki>''' == Спіс створаных артыкулаў == <div class="references-small" style="-moz-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; -webkit-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; font-size:13px;"> ::: '''8 сакавіка''' # [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03) #: '''9 сакавіка''' # [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03) #: '''10 сакавіка''' # [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03) #: '''11 сакавіка''' # [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03) #: '''12 сакавіка''' # [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03) #: '''13 сакавіка''' # [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03) #: '''14 сакавіка''' # [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03) #: '''15 сакавіка''' # [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03) #: '''16 сакавіка''' # [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03) #: '''17 сакавіка''' # [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03) #: '''18 сакавіка''' # [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03) #: '''19 сакавіка''' # [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03) #: '''20 сакавіка''' # [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03) #: '''21 сакавіка''' # [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03) #: '''22 сакавіка''' # [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03) # [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03) #: '''23 сакавіка''' # [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03) # [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03) #: '''24 сакавіка''' # [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03) #: '''25 сакавіка''' # [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03) #: '''26 сакавіка''' # [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03) #: '''27 сакавіка''' # [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03) #: '''2 красавіка''' # [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03) # [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03) #: '''3 красавіка''' # [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03) #: '''4 красавіка''' # [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''5 красавіка''' # [[Барбара Скарга]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:03, 5 красавіка 2026 (+03) </div> == Створаныя артыкулы == Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]] g7el73oz1ax4l9ep6zm3eq513kmuukk 5121090 5121000 2026-04-05T08:24:42Z Аляксандр Белы 46814 /* Спіс створаных артыкулаў */ - Марыя Леанідаўна Пахоменка 5121090 wikitext text/x-wiki [[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях. Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''. [[Файл:WikiGap.svg|300px|right]] == WikiGap 2026 Беларусь == У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі. Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту. Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю. === Асноўныя мэты марафону === * Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету. * Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове. === Тэмы артыкулаў === * '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын. * '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету. Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху. === Тэрміны правядзення === * Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года. === Правілы ўдзелу === * Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма. * Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу. * Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]. * Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года. * У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі. * Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]]. * Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]]. == Падвядзенне вынікаў == * За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал. * За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал. == Справаздача == * Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы. * Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''<nowiki># [[Назва артыкула]] — ~~~~ </nowiki>''' == Спіс створаных артыкулаў == <div class="references-small" style="-moz-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; -webkit-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; font-size:13px;"> ::: '''8 сакавіка''' # [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03) #: '''9 сакавіка''' # [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03) #: '''10 сакавіка''' # [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03) #: '''11 сакавіка''' # [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03) #: '''12 сакавіка''' # [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03) #: '''13 сакавіка''' # [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03) #: '''14 сакавіка''' # [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03) #: '''15 сакавіка''' # [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03) #: '''16 сакавіка''' # [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03) #: '''17 сакавіка''' # [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03) #: '''18 сакавіка''' # [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03) #: '''19 сакавіка''' # [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03) #: '''20 сакавіка''' # [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03) #: '''21 сакавіка''' # [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03) #: '''22 сакавіка''' # [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03) # [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03) #: '''23 сакавіка''' # [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03) # [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03) #: '''24 сакавіка''' # [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03) #: '''25 сакавіка''' # [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03) #: '''26 сакавіка''' # [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03) #: '''27 сакавіка''' # [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03) #: '''2 красавіка''' # [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03) # [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03) #: '''3 красавіка''' # [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03) #: '''4 красавіка''' # [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''5 красавіка''' # [[Барбара Скарга]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:03, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Марыя Леанідаўна Пахоменка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:24, 5 красавіка 2026 (+03) </div> == Створаныя артыкулы == Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]] aw6mqqdui0vuiupxe6ov9il5rybge40 5121092 5121090 2026-04-05T08:26:06Z Аляксандр Белы 46814 /* Спіс створаных артыкулаў */ 5121092 wikitext text/x-wiki [[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях. Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''. [[Файл:WikiGap.svg|300px|right]] == WikiGap 2026 Беларусь == У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі. Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту. Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю. === Асноўныя мэты марафону === * Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету. * Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове. === Тэмы артыкулаў === * '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын. * '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету. Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху. === Тэрміны правядзення === * Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года. === Правілы ўдзелу === * Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма. * Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу. * Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]. * Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года. * У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі. * Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]]. * Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]]. == Падвядзенне вынікаў == * За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал. * За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал. == Справаздача == * Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы. * Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''<nowiki># [[Назва артыкула]] — ~~~~ </nowiki>''' == Спіс створаных артыкулаў == <div class="references-small" style="-moz-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; -webkit-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; font-size:13px;"> ::: '''8 сакавіка''' # [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03) #: '''9 сакавіка''' # [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03) #: '''10 сакавіка''' # [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03) #: '''11 сакавіка''' # [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03) #: '''12 сакавіка''' # [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03) #: '''13 сакавіка''' # [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03) #: '''14 сакавіка''' # [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03) #: '''15 сакавіка''' # [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03) #: '''16 сакавіка''' # [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03) #: '''17 сакавіка''' # [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03) #: '''18 сакавіка''' # [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03) #: '''19 сакавіка''' # [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03) #: '''20 сакавіка''' # [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03) #: '''21 сакавіка''' # [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03) #: '''22 сакавіка''' # [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03) # [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03) #: '''23 сакавіка''' # [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03) # [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03) #: '''24 сакавіка''' # [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03) #: '''25 сакавіка''' # [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03) #: '''26 сакавіка''' # [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03) #: '''27 сакавіка''' # [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03) #: '''2 красавіка''' # [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03) # [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03) #: '''3 красавіка''' # [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03) #: '''4 красавіка''' # [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''5 красавіка''' # [[Барбара Скарга]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:03, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Марыя Леанідаўна Пахоменка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:24, 5 красавіка 2026 (+03) </div> == Створаныя артыкулы == Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]] 5sexav1wq5v2uj83l274rlodoflp0yd 5121272 5121092 2026-04-05T11:56:01Z DzBar 156353 /* Спіс створаных артыкулаў */ +1 5121272 wikitext text/x-wiki [[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях. Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''. [[Файл:WikiGap.svg|300px|right]] == WikiGap 2026 Беларусь == У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі. Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту. Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю. === Асноўныя мэты марафону === * Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету. * Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове. === Тэмы артыкулаў === * '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын. * '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету. Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху. === Тэрміны правядзення === * Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года. === Правілы ўдзелу === * Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма. * Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу. * Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]. * Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года. * У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі. * Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]]. * Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]]. == Падвядзенне вынікаў == * За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал. * За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал. == Справаздача == * Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы. * Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''<nowiki># [[Назва артыкула]] — ~~~~ </nowiki>''' == Спіс створаных артыкулаў == <div class="references-small" style="-moz-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; -webkit-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; font-size:13px;"> ::: '''8 сакавіка''' # [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03) #: '''9 сакавіка''' # [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03) #: '''10 сакавіка''' # [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03) #: '''11 сакавіка''' # [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03) #: '''12 сакавіка''' # [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03) #: '''13 сакавіка''' # [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03) #: '''14 сакавіка''' # [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03) #: '''15 сакавіка''' # [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03) #: '''16 сакавіка''' # [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03) #: '''17 сакавіка''' # [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03) #: '''18 сакавіка''' # [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03) #: '''19 сакавіка''' # [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03) #: '''20 сакавіка''' # [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03) #: '''21 сакавіка''' # [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03) #: '''22 сакавіка''' # [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03) # [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03) #: '''23 сакавіка''' # [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03) # [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03) #: '''24 сакавіка''' # [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03) #: '''25 сакавіка''' # [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03) #: '''26 сакавіка''' # [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03) #: '''27 сакавіка''' # [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03) #: '''2 красавіка''' # [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03) # [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03) #: '''3 красавіка''' # [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03) #: '''4 красавіка''' # [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''5 красавіка''' # [[Барбара Скарга]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:03, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Марыя Леанідаўна Пахоменка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:24, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Наомі Скот]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 14:56, 5 красавіка 2026 (+03) </div> == Створаныя артыкулы == Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]] gtmqcdh7ulx8o6fqva5blz9el00wbcz Дыскусія вакол спадчыны Старажытнай Русі 0 803549 5120833 5115853 2026-04-04T16:48:30Z DBatura 73587 /* Зараджэнне */ 5120833 wikitext text/x-wiki '''Дыскусія вакол спадчыны Старажытнай Русі''' — [[Расія|расійска]]-[[Украіна|ўкраінская]] гістарычная спрэчка вакол прыналежнасці спадчыны [[Русь|Старажытнай (Кіеўскай) Русі]]. == Зараджэнне == Вытокі праблемы ідуць з другой палове XI ст., з суперніцтва за [[Кіеў]] паўднёвых (сучасных украінскіх тэрыторый) і паўночна-ўсходніх (сучасных расійскіх) князёў. У наступныя стагоддзі за права называцца спадчыннікамі Русі змагаліся [[Уладзіміра-Суздальскае княства|Уладзіміра-Суздальскае]] і [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскае]] княствы, [[Залатая Арда]], [[Вялікае Княства Літоўскае]], [[Маскоўская дзяржава]] і [[Каралеўства Польскае|Польшча]]. Непасрэдны пачатак спрэчцы быў пакладзены ў сярэдзіне XIX ст., калі на старонках часопіса «Русская речь» разгарнулася палемікай паміж [[Міхаіл Пятровіч Пагодзін|М. П. Пагодзіным]] і [[Міхаіл Аляксандравіч Максімовіч|М. А. Максімовічам]] пра лёс сярэднявечнага [[Прыдняпроўе|Прыдняпроўя]]. Ідэалагічную сутнасць гэтай палемікі большасць даследчыкаў зводзіць да таго, што Пагодзін адмаўляў якую б там ні было моўную або этнічную сувязь сучасных яму ўкраінцаў з Кіеўскай Руссю, а Максімовіч энергічна адстойваў разуменне дзяржавы як складовай часткі [[Гісторыя Украіны|ўкраінскай гісторыі]]. Пункт гледжання Пагодзіна, які лічыў, што насельніцтва Кіеўскай Русі да [[Мангола-татарскае нашэсце на Русь|татарскага нашэсця]] было [[Вялікаросы|вялікарускім]], а [[маларосы]] занялі гэтую тэрыторыю толькі ў XIV–XV стст. пасля сыходу вялікаросаў на поўнач, колькі-небудзь шырокага распаўсюджвання ў расійскай гістарыяграфіі не атрымаў. Пазіцыя ж Максімовіча, які лічыў украінцаў датычнымі да гісторыі сярэднявечнай дзяржавы, была падтрымана і знайшла развіццё ў працах цэлага шэрагу ўкраінскіх гісторыкаў, у тым ліку [[Міхаіл Сяргеевіч Грушэўскі|М. С. Грушэўскага]], аўтара канцэпцыі «Украіны-Русі». Паводле яго, Кіеўская Русь, яе права і культура былі вынікам дзейнасці ўкраінскай народнасці, і цяперашнія рускія спадчыннікі не яе, а зусім іншай дзяржавы — Уладзіміра-Маскоўскай. == Сучасны стан == У савецкія часы спрэчка заціхла. Афіцыйная трактоўка лічыла дзяржаву як агульную гісторыю ўсіх [[Усходнія славяне|усходнеславянскіх народаў]] – [[рускія|рускіх]], [[украінцы|украінцаў]] і [[беларусы|беларусаў]]. З [[Распад СССР|распадам СССР]] дыскусія аднавілася. Калі расійскія гісторыкі аддалі перавагу застацца на кропке бачання савецкіх і дарэвалюцыйных калег, то ва Украіне перайшлі да абгрунтавання свайго выключнага права на старажытнарускую спадчыну. Пазіцыя, распаўсюджаная ў расійскіх працах, трактуецца ў ёй пры гэтым як імперская, якая аддае перавагу ў праве на кіеўскую спадчыну рускім. Пры тым расіяне часам таксама прад’яўляюць правы на вяршэнства. Такое становішча спраў тлумачыцца тым, што ў сваёй назве Расія ([[грэчаская мова|грэч.]] Русь) захавала пераемнасць са старажытнай дзяржавай. Таму, калі расійскія даследчыкі пішуць пра таго ці іншага «рускага князя» IX–XIII ст., то яны, на думку ўкраінскіх калегаў, ушчамляюць гістарычныя правы ўкраінцаў, адмаўляючы іх дачыненне да старажытнарускай спадчыны. [[Пётр Пятровіч Талочка|П. П. Талочка]] прапанаваў для вырашэння праблемы ўвытворныя ад назвы «Русь» пісаць з адной літарай «с» (замест «русский» — «руский»). Расійскія гісторыкі, у сваю чаргу, успрымаюць падобную тэрміналагічную творчасць як беспадстаўную і валюнтарысцкую. [[Расійска-ўкраінская вайна|Расійска-ўкраінскі канфлікт]], які разгарнуўся ў 2014 годзе, вывеў праблему на новы, больш шырокі ўзровень. На фоне супрацьстаяння ў частцы ўкраінскага грамадства сталі распаўсюджвацца ідэі аб тым, што Расія ([[Масковія]]) скрала гісторыю «Русі-Украіны», і што продкі сучасных рускіх — [[фіна-вугры]]. У той жа час у Расіі пры вывучэнні гісторыі ключавымі кропкамі ўсходнеславянскага дзяржаваўтварэння сталі вызначацца [[Старая Ладага]] і [[Ноўгарад]], а [[Кіеў]], [[Чарнігаў]] і [[Галіч (Івана-Франкоўская вобласць)|Галіч]] нярэдка адступаюць на другі план. == Праблемы == А. П. Талочка (Украіна) і [[Андрэас Капелер|А. Капелер]] ([[Аўстрыя]]) лічылі дыскусію бессэнсоўнай, безвыніковай і ненавуковай. Апошні пісаў, што бакі ўжываюць нацыянальныя катэгорыі ў эпоху [[Сярэднявечча]], калі яшчэ не было ні расіян, ні ўкраінцаў. Як пісаў А. С. Ішчанка (Расія), у дадзенай спрэчцы барацьба нацыянальных гістарыяграфій спалучаецца з фрагментацыяй гэтай спадчыны і праекцыяй сучасных межаў у мінулае. Шмат у чым гэта стала магчымым дзякуючы адмаўленню існавання ў часы існавання дзяржавы адзінай старажытнарускай народнасці. Так, на змену вывучэнню гісторыі Старажытнай Русі прыходзіць вывучэнне гісторыі Украіны ці Расіі ў перыяд Сярэднявечча. Сітуацыя гэтая вядзе да страты бачання Старажытнай Русі як цэласнага гісторыка-культурнага феномену. == Гл. таксама == * [[Дыскусія вакол спадчыны Вялікага Княства Літоўскага]] == Літаратура == * Ищенко А.С. [https://www.istorex.org/post/%D0%B8%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE-%D0%B0-%D1%81-%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%B5%D0%B9-%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%BE-%D1%82%D0%BE%D0%BC-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%B5%D0%B6%D0%B8%D1%82-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8 Война памятей или о том, кому принадлежит наследие Киевской Руси] // Историческая экспертиза [[Катэгорыя:Расійска-ўкраінскія адносіны]][[Катэгорыя:Медыявістыка]][[Катэгорыя:Гісторыя Русі]] 5ilbulqtznrkqqbg0pt0a32hwv0alsx Радыё UNISTAR 0 803640 5120882 5109341 2026-04-04T19:03:36Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Цікавыя факты */ 5120882 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва = Радыё Unistar | поўная назва = СТАА «Радыё Юністар» | лагатып = [[Файл:unistar.png|border|{{{1|150px}}}]] | горад = | краіна = {{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]] | слоган = «Хит за хитом» | формат = | час вяшчання = кругласутачна | зона вяшчання = {{Сцяг Мінска|Мінск}} Мінск — 99,5 FM<br> Брэст — 102,3 FM<br>Гомель — 99,8 FM<br>Магілёў — 90,0 FM<br>Бабруйск — 90,2 FM<br>Баранавічы — 88,9 FM<br>Салігорск — 99,2 FM<br> Мазыр — 90,5 FM<br> Асіповічы — 95,1 FM<br> Мядзел — 94,8 FM<br> Бяроза — 107,0 FM | дата заснавання = [[22 снежня]] [[2000]]г<ref>{{Cite web|url=https://telegraf.by/showbiz/11781/|title=Unistar отметил свой день рождения в большой и веселой эфирной компании|last=|first=|date=2008-12-23|website=|publisher=[[Telegraf.by]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200220084450/https://telegraf.by/showbiz/11781/|archive-date=2020-02-20|access-date=2020-02-20}}</ref>. | адрас = [[Мінск]], [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|праспект Незалежнасці]], 4 | заснавальнік = [[БДУ]]<br>[[Gesellschaft mit beschränkter Haftung]] | сайт = https://unistar.by/ | прыкладанні = [https://itunes.apple.com/us/app/%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE-unistar/id1242891453?l=ru&ls=1&mt=8 iOS], [https://play.google.com/store/apps/details?id=by.unistar.radio&hl=ru Android], radioplayer.by | анлайн трансляцыя = [http://unistar.by/playradio.html?stream=red&q=1 слухаць] }} '''Радыё «Юніста́р»''' — беларуская [[радыёстанцыя]], якая вяшчае ў [[Мінск]]у, [[Брэст|Брэсце]], [[Гомель|Гомелі]], [[Магілёў|Магілёве]], [[Бабруйск]]у. Заснавальнікамі радыёстанцыі Unistar з'яўляюцца [[БДУ]] і кампанія MediaInvest [[Gesellschaft mit beschränkter Haftung]] ([[ФРГ]]), першым дырэктарам была Любоў Аляксандраўна Ісачкіна. Вяшчае ў FM-дыяпазоне на частаце 99,5 МГц ў [[Мінск]]у і , 102,3 МГц у [[Брэст|Брэсце]], 99,8 МГц у [[Гомель|Гомелі]], 90,0 МГц у [[Магілёў|Магілёве]] і 90,2 у [[Бабруйск]]у. З [[15 жніўня]] [[2017]] г. пачалося вяшчанне ў Магілёве на частаце 90 МГц, у Гомелі на частаце 99,8 МГц<ref>{{Cite web|url=http://www.zara.by/2017/08/15/radio-unistar-nachinaet-veshhanie-v-mogileve/|title=Радио Unistar начинает вещание в Могилеве — Белыничи. Зара над Друццю|access-date=2017-08-19|archive-date=2017-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819231714/http://www.zara.by/2017/08/15/radio-unistar-nachinaet-veshhanie-v-mogileve/|url-status=live}}</ref>. С [[1 верасня]] [[2017]] г. — у Бабруйску на частаце 90,2 МГц<ref>{{Cite news|title=В Бобруйске станет доступным радио «Unistar»|last=|url=http://babruysk.by/v-bobrujske-stanet-dostupnym-radio-unistar/|work=Бобруйский курьер|date=2017-08-28|access-date=2017-10-04|language=ru|archive-date=2017-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20171003074622/http://babruysk.by/v-bobrujske-stanet-dostupnym-radio-unistar}}</ref>. У 2018 г. эфір запусцілі ў гг. [[Мядзел]], [[Бяроза (горад)|Бяроза]], [[Салігорск]] і [[Баранавічы]]. У 2022 г. пачалося вяшчанне ў [[Смятанічы (Петрыкаўскі раён)|вёсцы Смятанічы]] на Гомельчыне на частаце 90,5 МГц і ў [[Асіповічы|Асіповічах]] на частаце 95,1 МГц. Стыль вяшчання Unistar: мабільны дыджэй, краткія аператыўныя навіны, хітовая музыка. == Цікавыя факты == * Першай песняй эфіра была «Mambo No. 5» Lou Bega. * У гонар адкрыцця станцыі адбыўся канцэрт-прэзентацыя ў [[Палац спорту (Мінск)|мінскім Палацы спорту]] з удзелам [[DJ Groove]], і гуртом «[[Госці з будучыні]]», а таксама быў арганізаваны тэлемост паміж эфірнай студыяй Unistar і Палацам спорту. * Слоган радыёстанцыі неаднаразова мяняўся: «Только хиты 90х и 2000х!», «Ударная волна», «На лучшей стороне жизни» і з 2019 г. «Хит за хитом». * У канале [[TikTok]] радыё Unistar апублікавана шмат ролікаў на тэму [[мандэгрын]]аў: сітуацыі, калі ў песні памылкова чуюцца словы, якія не адпавядаюць арыгіналу тэкста песні<ref>[https://www.tiktok.com/@radio.unistar ЦікТок-канал радыё Unistar]</ref>. == Узнагароды == * Радыё Unistar у [[2010]] г. стала лаурэатам прэміі Папова ў 2 намінацыях<ref>{{Cite web |url=http://www.russkiymir.ru/news/19786/ |title=Премию Попова вручили в Сан-Франциско |publisher=russkiymir.ru |access-date=2017-01-11 |archive-date=2015-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611200421/http://russkiymir.ru/news/19786/ |url-status=live }}</ref>. * [[9 снежня]] [[2016]] г. радыёстанцыя перамагла ў конкурсе «Выбар года» ў намінацыі «Радыёстанцыі № 1 2016 года ў Беларусі»<ref>{{Cite news|title=Радио Unistar — лучшая радиостанция страны!|first=|last=|url=http://www.kp.by/daily/26620.4/3636960/|work=KP.BY|date=2016-12-14|access-date=2017-01-17|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Ирина Величко. Энциклопедия радио Юнистар. Минск: «Друк–С», 2012, 111 стр == Спасылкі == * [https://unistar.by/ Сайт радыёстанцыі] * [http://www.aif.by/timefree/culture-news/radio_unjstar_provodit_akciyu_v_podderzhku_belorusskogo_detskogo_hospisa Радио Unistar проводит акцию в поддержку белорусского детского хосписа] * [http://www.aif.by/timefree/iskrennee_radio_v_chem_sekret_lyubvi_radioslushateley Искреннее радио. В чем секрет любви радиослушателей] {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя: Радыёстанцыі Беларусі]] fez7lnn1g01vo3lgc4ir19zdydh1w2b Птушынае малако (кулінарыя) 0 803791 5121062 5111729 2026-04-05T07:38:53Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Птушынае малако (кандытарская)]] у [[Птушынае малако (кулінарыя)]] не пакінуўшы перасылкі 5111729 wikitext text/x-wiki {{Страва}}'''"Птушынае малако", "Птушынае Малачко"''' (пл. '''Ptasie mleczko, рус. Птичие молоко''')— гэта кандытарскі выраб у выглядзе малочнага зефіру з мяккім смакам, першапачаткова ванільны , пазней даступны з іншымі смакамі. Яго выраблялі і вырабляюць зараз розныя кандытарскія кампаніі. == Гісторыя == === У Польшчы === [[Файл:Ptasie mleczko 2007 by RaBoe 02.jpg|міні|польскае "птушынае малако" 2007 г]] Паводле пацверджанай іншымі крыніцамі інфармацыі, прадстаўленай кампаніяй E. Wedel, назва прадукту была вынайдзена Янам Ведэлем у 1936 годзе <ref name="ftpsuperbrands.home-">{{Cite web|url=http://ftpsuperbrands.home.pl/SB1_pdf/Ptasie_Mleczko.pdf|title=Ptasie Mleczko|website=ftpsuperbrands.home.pl}}.</ref> . 10 ліпеня 1936 года гандлёвая марка "Птушынае малако" («Ptasie Mleko») была зарэгістравана пад нумарам 27069 разам з яе неактуальным варыянтам "Птушынае малачко" («Ptasie Mleczko»). Тэрмін дзеяння права на ахову гэтай [[Таварны знак|гандлёвай маркі]] скончыўся 10 ліпеня 1956 года з-за яе непадаўжэння у [[Польшча|ПРЛ]] на наступны тэрмін . На працягу шэрагу гадоў прадукцыя з гэтай назвай выпускалася рознымі вытворцамі. Існаваў таксама галіновы стандарт для гэтага тыпу кандытарскіх вырабаў <ref name="Polski Komitet Normalizacyjny1968">{{Cite web|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19680250166|title=Obwieszczenie Polskiego Komitetu Normalizacyjnego z dnia 3 czerwca 1968 r. w sprawie ogłoszenia ustanowionych norm branżowych|date=1968-06-03}}</ref> . У 1985 годзе Фабрыка «22 Lipca, раней E. Wedel» зарэгістраваў слоўна-вобразны таварны знак «d. E. Wedel Ptasie Mleczko» пад № 61591. У наступныя гады Польскае патэнтнае ведамства зарэгістравала слоўна-вобразныя таварныя знакі, якія змяшчаюць словазлучэнне «Ptasie Mleczko», ад імя розных кандытарскіх кампаній. Аргумент заключаўся ў тым, што словазлучэнне «ptasie Mleczko» з'яўляецца агульным тэрмінам для кандытарскіх вырабаў . Гэта азначала, што абарона такіх знакаў распаўсюджвалася толькі на іх знешні выгляд. Аднак ніхто не меў выключных правоў на саму назву. У кастрычніку 2003 года словазлучэнне «Ptasie Mleczko '''<sup>®</sup>'''» было пададзена кампаніяй Cadbury Wedel у Ведамства інтэлектуальнай уласнасці Еўрапейскага Саюза і зарэгістравана ў жніўні 2005 года як [[таварны знак]] пад № 003475291 <ref name="RP Tylko z Wedla">{{Cite web|url=https://www.rp.pl/biznes/art16866791-ptasie-mleczko-tylko-z-wedla|title=Ptasie mleczko tylko z Wedla - rp.pl}}</ref> . У цяперашні час таварны знак належыць LOTTE Wedel sp. z o. o. <ref name="Znak towarowy nr 003475291">{{Cite web|url=https://euipo.europa.eu/eSearch/#basic/1+1+1+1/100+100+100+100/003475291|title=Znak towarowy nr 003475291}}</ref> З 2006 года кампанія Cadbury Wedel падала заяўку на рэгістрацыю словазлучэння «Ptasie Mleczko '''<sup>®</sup>'''» у Польскае патэнтнае ведамства. Праз 8 гадоў, 30 чэрвеня 2014 года, гандлёвая марка была нарэшце зарэгістравана пад нумарам 266762 <ref name="wydawnictwa">{{Cite web|url=http://ipu2.uprp.pl/wydawnictwa.html|title=Wiadomości Urzędu Patentowego|website=ipu2.uprp.pl}}, Rocznik 2014, Nr 10, s. 128.</ref> . З 2010года кампанія «E. Wedel» стала праваўласнікам зарэгістраванай [[Таварны знак|гандлевай маркі]] ''ptasie mleczko'' на тэрыторыі [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]<ref name="Oxford">{{книга|автор=Goldstein D.|часть=Bird's milk|заглавие=The Oxford Companion to Sugar and Sweets|место=New York|издательство=Oxford University Press|год=2015|isbn=78-0-19-931362-4|language=en}}</ref>. === У СССР/Расіі/ Беларуси === [[Файл:Bird's Milk Cake.jpg|міні|торт "Птушынае малако".]] Рэцэпт [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкага]] птушынага малака ( [[Руская мова|руск. :]] Птичье молоко ) быў распрацаваны ў 1967 годзе Ганнай Чулковай супрацоўнік кандытарскага прадпрыемства ва [[Уладзівасток|Уладзівастоку]] <ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://konkurent.ru/article/4983|title=Анна Чулкова: «Нужно чувствовать весь процесс до полной готовности»|website=Konkurent.ru}}</ref> . Маскоўскі кандытар В.М. Гуральнік з рэстарана "Прага" у 1978 г. выдумаў рэцэпт торта "Птушынае малако" (суфле на каржы, пакрытыя шакаладным глазурам). У 1982 на яго атрыманы патэнт. Рэцэпт стаў класічным у СССР і ў розных версіях распаўсюджаны на ўсіх яго былых тэрыторыях. У 1993 расейскі патэнт на назву атрымала фабрыка РОТ фронт, зараз частка холдзінга «[[:ru:Объединённые_кондитеры|Объединённые кондитеры]]». Іншыя вытворцы вымушаны камбінаваць з назвай. У Беларусі цукеркі тыпу "Птушынае малако" з лінейкай смакаў выпускае фабрыкі "Спартак" і "Камунарка"<ref>{{Cite web|url=https://kommunarka.by/catalog/konfety/ptiche-moloko/#:~:text=*%20%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%84%D0%B5%D1%82%D1%8B%20%D1%81%20%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B9%2C%20%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%20%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%8B%20%E2%80%93%2056%2C1%20%D0%B3%20*%20%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD|title=Птушынае малако. Камунарка}}</ref>. Торты і пірожныя з такой назвай масава робяць большасць кандытараў краіны. == '''Крыніцы''' == * '''{{Книга|автор=Бутейкис Н. Г., Жукова А. А.|заглавие=Технология приготовления мучных кондитерских изделий|часть=Торт «Птичье молоко». Крем белковый на агаре|место=М.|издательство=Академия|год=2001|страницы=230, 57—58|страниц=301|ref=Бутейкис, Жукова}}''' <references> <ref name="E Wedel Ptasie mleczko waniliowe">{{Cite web|url=http://www.jakimasklad.pl/ptasie-mleczko-wedel.htm|title=E.Wedel Ptasie mleczko waniliowe|website=JakiMaSklad.pl}}</ref> <ref name="ftpsuperbrands.home-">{{Cite web|url=http://ftpsuperbrands.home.pl/SB1_pdf/Ptasie_Mleczko.pdf|title=Ptasie Mleczko|website=ftpsuperbrands.home.pl}}.</ref> <ref name="Polski Komitet Normalizacyjny1968">{{Cite web|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19680250166|title=Obwieszczenie Polskiego Komitetu Normalizacyjnego z dnia 3 czerwca 1968 r. w sprawie ogłoszenia ustanowionych norm branżowych|date=1968-06-03}}</ref> <ref name="Robert Horbaczewski2008">{{Cite journal}}</ref> <ref name="wydawnictwa">{{Cite web|url=http://ipu2.uprp.pl/wydawnictwa.html|title=Wiadomości Urzędu Patentowego|website=ipu2.uprp.pl}}, Rocznik 2014, Nr 10, s. 128.</ref> <ref name="znakitowarowe-blog-">Mikołaj Lech. [https://znakitowarowe-blog.pl/ptasie-mleczko/ Ptasie Mleczko – historia walki o znak towarowy] [dostęp 2014-11-11].</ref> <ref name="Znak towarowy nr 003475291">{{Cite web|url=https://euipo.europa.eu/eSearch/#basic/1+1+1+1/100+100+100+100/003475291|title=Znak towarowy nr 003475291}}</ref> <ref name="RP Tylko z Wedla">{{Cite web|url=https://www.rp.pl/biznes/art16866791-ptasie-mleczko-tylko-z-wedla|title=Ptasie mleczko tylko z Wedla - rp.pl}}</ref> </references> == Знешнія спасылкі == * {{Cite web|url=https://www.fakt.pl/pieniadze/zakupy/ptasie-mleczko-co-w-nim-jest/79nmmmk|title=''Ptasie Mleczko – co w nim jest?''|date=31 grudnia 2012}} * [[Вікінавіны|Wikinews]]: [https://pl.wikinews.org/wiki/E._Wedel_podpad%C5%82_internautom,_posz%C5%82o_o_ptasie_mleczko ''E. Wedel podpadł internautom, poszło o ptasie mleczko''], 13 lutego 2012 {{ізаляваны артыкул|date=2026-03-12}} [[Катэгорыя:Польская кухня]] [[Катэгорыя:Гандлёвыя маркі кандытарскіх вырабаў]] i01yr0nuueb61o0375mp1zyh6efdkhi 5121071 5121062 2026-04-05T07:51:51Z M.L.Bot 261 базавае афармленне, трэба агульная вычытка 5121071 wikitext text/x-wiki {{Страва}} '''«Птушынае малако»''', '''«Птушынае Малачко»''' ({{lang-pl|Ptasie mleczko}}, {{lang-ru|Птичье молоко}}) — кандытарскі выраб, малочны зефір з мяккім смакам, спачатку ванільным, пазней і з іншымі. Прадукцыя розных кандытарскіх кампаній. == Гісторыя == === У Польшчы === [[Файл:Ptasie mleczko 2007 by RaBoe 02.jpg|міні|польскае «птушынае малако» у 2007 годзе.]] Паводле пацверджанай іншымі крыніцамі інфармацыі, прадстаўленай кампаніяй E. Wedel, назва прадукту была вынайдзена Янам Ведэлем у 1936 годзе <ref name="ftpsuperbrands.home-">{{Cite web|url=http://ftpsuperbrands.home.pl/SB1_pdf/Ptasie_Mleczko.pdf|title=Ptasie Mleczko|website=ftpsuperbrands.home.pl}}.</ref> . 10 ліпеня 1936 года гандлёвая марка «Птушынае малако» («Ptasie Mleko») была зарэгістравана пад нумарам 27069 разам з яе неактуальным варыянтам «Птушынае малачко» («Ptasie Mleczko»). Тэрмін дзеяння права на ахову гэтай [[Таварны знак|гандлёвай маркі]] скончыўся 10 ліпеня 1956 года з-за яе непадаўжэння у [[Польшча|ПРЛ]] на наступны тэрмін . На працягу шэрагу гадоў прадукцыя з гэтай назвай выпускалася рознымі вытворцамі. Існаваў таксама галіновы стандарт для гэтага тыпу кандытарскіх вырабаў <ref name="Polski Komitet Normalizacyjny1968">{{Cite web|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19680250166|title=Obwieszczenie Polskiego Komitetu Normalizacyjnego z dnia 3 czerwca 1968 r. w sprawie ogłoszenia ustanowionych norm branżowych|date=1968-06-03}}</ref> . У 1985 годзе Фабрыка «22 Lipca, раней E. Wedel» зарэгістраваў слоўна-вобразны таварны знак «d. E. Wedel Ptasie Mleczko» пад № 61591. У наступныя гады Польскае патэнтнае ведамства зарэгістравала слоўна-вобразныя таварныя знакі, якія змяшчаюць словазлучэнне «Ptasie Mleczko», ад імя розных кандытарскіх кампаній. Аргумент заключаўся ў тым, што словазлучэнне «ptasie Mleczko» з’яўляецца агульным тэрмінам для кандытарскіх вырабаў . Гэта азначала, што абарона такіх знакаў распаўсюджвалася толькі на іх знешні выгляд. Аднак ніхто не меў выключных правоў на саму назву. У кастрычніку 2003 года словазлучэнне «Ptasie Mleczko '''<sup>®</sup>'''» было пададзена кампаніяй Cadbury Wedel у Ведамства інтэлектуальнай уласнасці Еўрапейскага Саюза і зарэгістравана ў жніўні 2005 года як [[таварны знак]] пад № 003475291 <ref name="RP Tylko z Wedla">{{Cite web|url=https://www.rp.pl/biznes/art16866791-ptasie-mleczko-tylko-z-wedla|title=Ptasie mleczko tylko z Wedla - rp.pl}}</ref> . У цяперашні час таварны знак належыць LOTTE Wedel sp. z o. o. <ref name="Znak towarowy nr 003475291">{{Cite web|url=https://euipo.europa.eu/eSearch/#basic/1+1+1+1/100+100+100+100/003475291|title=Znak towarowy nr 003475291}}</ref> З 2006 года кампанія Cadbury Wedel падала заяўку на рэгістрацыю словазлучэння «Ptasie Mleczko '''<sup>®</sup>'''» у Польскае патэнтнае ведамства. Праз 8 гадоў, 30 чэрвеня 2014 года, гандлёвая марка была нарэшце зарэгістравана пад нумарам 266762 <ref name="wydawnictwa">{{Cite web|url=http://ipu2.uprp.pl/wydawnictwa.html|title=Wiadomości Urzędu Patentowego|website=ipu2.uprp.pl}}, Rocznik 2014, Nr 10, s. 128.</ref> . З 2010года кампанія «E. Wedel» стала праваўласнікам зарэгістраванай [[Таварны знак|гандлевай маркі]] ''ptasie mleczko'' на тэрыторыі [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]<ref name="Oxford">{{книга|автор=Goldstein D.|часть=Bird's milk|заглавие=The Oxford Companion to Sugar and Sweets|место=New York|издательство=Oxford University Press|год=2015|isbn=78-0-19-931362-4|language=en}}</ref>. === У СССР і на постсавецкай прасторы === [[Файл:Bird's Milk Cake.jpg|міні|торт «Птушынае малако».]] Рэцэпт [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкага]] птушынага малака (''Птичье молоко'') распрацаваны ў 1967 годзе Ганнай Чулковай, супрацоўніцай кандытарскага прадпрыемства ва [[Уладзівасток]]у <ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://konkurent.ru/article/4983|title=Анна Чулкова: «Нужно чувствовать весь процесс до полной готовности»|website=Konkurent.ru}}</ref> . Маскоўскі кандытар В. М. Гуральнік з рэстарана «Прага» у 1978 годзе выдумаў рэцэпт торта «Птушынае малако» (суфле на каржы, пакрытыя шакаладным глазурам). У 1982 годзе на яго атрыманы патэнт. Рэцэпт стаў класічным у СССР і ў розных версіях распаўсюджаны на ўсіх яго былых тэрыторыях. У 1993 расійскі патэнт на назву атрымала фабрыка РОТ фронт, зараз частка холдзінга «[[:ru:Объединённые кондитеры|Объединённые кондитеры]]». Іншыя вытворцы вымушаны камбінаваць з назвай. У Беларусі цукеркі тыпу «Птушынае малако» з лінейкай смакаў выпускае фабрыкі «Спартак» і «Камунарка»<ref>{{Cite web|url=https://kommunarka.by/catalog/konfety/ptiche-moloko/#:~:text=*%20%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%84%D0%B5%D1%82%D1%8B%20%D1%81%20%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B9%2C%20%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%20%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%8B%20%E2%80%93%2056%2C1%20%D0%B3%20*%20%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD|title=Птушынае малако. Камунарка}}</ref>. Торты і пірожныя з такой назвай масава робяць большасць кандытараў краіны. == Крыніцы == <references> <ref name="E Wedel Ptasie mleczko waniliowe">{{Cite web|url=http://www.jakimasklad.pl/ptasie-mleczko-wedel.htm|title=E.Wedel Ptasie mleczko waniliowe|website=JakiMaSklad.pl}}</ref> <ref name="ftpsuperbrands.home-">{{Cite web|url=http://ftpsuperbrands.home.pl/SB1_pdf/Ptasie_Mleczko.pdf|title=Ptasie Mleczko|website=ftpsuperbrands.home.pl}}.</ref> <ref name="Polski Komitet Normalizacyjny1968">{{Cite web|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19680250166|title=Obwieszczenie Polskiego Komitetu Normalizacyjnego z dnia 3 czerwca 1968 r. w sprawie ogłoszenia ustanowionych norm branżowych|date=1968-06-03}}</ref> <ref name="Robert Horbaczewski2008">{{Cite journal}}</ref> <ref name="wydawnictwa">{{Cite web|url=http://ipu2.uprp.pl/wydawnictwa.html|title=Wiadomości Urzędu Patentowego|website=ipu2.uprp.pl}}, Rocznik 2014, Nr 10, s. 128.</ref> <ref name="znakitowarowe-blog-">Mikołaj Lech. [https://znakitowarowe-blog.pl/ptasie-mleczko/ Ptasie Mleczko — historia walki o znak towarowy] [dostęp 2014-11-11].</ref> <ref name="Znak towarowy nr 003475291">{{Cite web|url=https://euipo.europa.eu/eSearch/#basic/1+1+1+1/100+100+100+100/003475291|title=Znak towarowy nr 003475291}}</ref> <ref name="RP Tylko z Wedla">{{Cite web|url=https://www.rp.pl/biznes/art16866791-ptasie-mleczko-tylko-z-wedla|title=Ptasie mleczko tylko z Wedla - rp.pl}}</ref> </references> == Літаратура == * {{Кніга|аўтар=Бутейкис Н. Г., Жукова А. А.|загаловак=Технология приготовления мучных кондитерских изделий|частка=Торт «Птичье молоко». Крем белковый на агаре|месца=М.|выдавецтва=Академия|год=2001|старонкі=230, 57—58|старонак=301|ref=Бутейкис, Жукова}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://www.fakt.pl/pieniadze/zakupy/ptasie-mleczko-co-w-nim-jest/79nmmmk|title=''Ptasie Mleczko – co w nim jest?''|date=31 grudnia 2012}} * [[Вікінавіны|Wikinews]]: [https://pl.wikinews.org/wiki/E._Wedel_podpad%C5%82_internautom,_posz%C5%82o_o_ptasie_mleczko ''E. Wedel podpadł internautom, poszło o ptasie mleczko''], 13 lutego 2012 {{ізаляваны артыкул|date=2026-03-12}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Польская кухня]] [[Катэгорыя:Гандлёвыя маркі кандытарскіх вырабаў]] a2gkwrnysch7pnom60ensf5dxupz1l4 5121124 5121071 2026-04-05T08:44:44Z M.L.Bot 261 5121124 wikitext text/x-wiki {{Страва}} '''«Птушынае малако»''' або '''«Птушынае малачко»''' ({{lang-pl|Ptasie mleczko}}, {{lang-ru|Птичье молоко}}) — кандытарскі выраб, малочны зефір з мяккім смакам, спачатку ванільным, пазней і з іншымі. Прадукцыя розных кандытарскіх кампаній. == Гісторыя == === У Польшчы === [[Файл:Ptasie mleczko 2007 by RaBoe 02.jpg|міні|польскае «птушынае малако» у 2007 годзе.]] Паводле пацверджанай іншымі крыніцамі інфармацыі, прадстаўленай кампаніяй E. Wedel, назва прадукту была вынайдзена Янам Ведэлем у 1936 годзе <ref name="ftpsuperbrands.home-">{{Cite web|url=http://ftpsuperbrands.home.pl/SB1_pdf/Ptasie_Mleczko.pdf|title=Ptasie Mleczko|website=ftpsuperbrands.home.pl}}.</ref> . 10 ліпеня 1936 года гандлёвая марка «Птушынае малако» («Ptasie Mleko») была зарэгістравана пад нумарам 27069 разам з яе неактуальным варыянтам «Птушынае малачко» («Ptasie Mleczko»). Тэрмін дзеяння права на ахову гэтай [[Таварны знак|гандлёвай маркі]] скончыўся 10 ліпеня 1956 года з-за яе непадаўжэння у [[Польшча|ПРЛ]] на наступны тэрмін . На працягу шэрагу гадоў прадукцыя з гэтай назвай выпускалася рознымі вытворцамі. Існаваў таксама галіновы стандарт для гэтага тыпу кандытарскіх вырабаў <ref name="Polski Komitet Normalizacyjny1968">{{Cite web|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19680250166|title=Obwieszczenie Polskiego Komitetu Normalizacyjnego z dnia 3 czerwca 1968 r. w sprawie ogłoszenia ustanowionych norm branżowych|date=1968-06-03}}</ref> . У 1985 годзе Фабрыка «22 Lipca, раней E. Wedel» зарэгістраваў слоўна-вобразны таварны знак «d. E. Wedel Ptasie Mleczko» пад № 61591. У наступныя гады Польскае патэнтнае ведамства зарэгістравала слоўна-вобразныя таварныя знакі, якія змяшчаюць словазлучэнне «Ptasie Mleczko», ад імя розных кандытарскіх кампаній. Аргумент заключаўся ў тым, што словазлучэнне «ptasie Mleczko» з’яўляецца агульным тэрмінам для кандытарскіх вырабаў . Гэта азначала, што абарона такіх знакаў распаўсюджвалася толькі на іх знешні выгляд. Аднак ніхто не меў выключных правоў на саму назву. У кастрычніку 2003 года словазлучэнне «Ptasie Mleczko '''<sup>®</sup>'''» было пададзена кампаніяй Cadbury Wedel у Ведамства інтэлектуальнай уласнасці Еўрапейскага Саюза і зарэгістравана ў жніўні 2005 года як [[таварны знак]] пад № 003475291 <ref name="RP Tylko z Wedla">{{Cite web|url=https://www.rp.pl/biznes/art16866791-ptasie-mleczko-tylko-z-wedla|title=Ptasie mleczko tylko z Wedla - rp.pl}}</ref> . У цяперашні час таварны знак належыць LOTTE Wedel sp. z o. o. <ref name="Znak towarowy nr 003475291">{{Cite web|url=https://euipo.europa.eu/eSearch/#basic/1+1+1+1/100+100+100+100/003475291|title=Znak towarowy nr 003475291}}</ref> З 2006 года кампанія Cadbury Wedel падала заяўку на рэгістрацыю словазлучэння «Ptasie Mleczko '''<sup>®</sup>'''» у Польскае патэнтнае ведамства. Праз 8 гадоў, 30 чэрвеня 2014 года, гандлёвая марка была нарэшце зарэгістравана пад нумарам 266762 <ref name="wydawnictwa">{{Cite web|url=http://ipu2.uprp.pl/wydawnictwa.html|title=Wiadomości Urzędu Patentowego|website=ipu2.uprp.pl}}, Rocznik 2014, Nr 10, s. 128.</ref> . З 2010года кампанія «E. Wedel» стала праваўласнікам зарэгістраванай [[Таварны знак|гандлевай маркі]] ''ptasie mleczko'' на тэрыторыі [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]<ref name="Oxford">{{книга|автор=Goldstein D.|часть=Bird's milk|заглавие=The Oxford Companion to Sugar and Sweets|место=New York|издательство=Oxford University Press|год=2015|isbn=78-0-19-931362-4|language=en}}</ref>. === У СССР і на постсавецкай прасторы === [[Файл:Bird's Milk Cake.jpg|міні|торт «Птушынае малако».]] Рэцэпт [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкага]] птушынага малака (''Птичье молоко'') распрацаваны ў 1967 годзе Ганнай Чулковай, супрацоўніцай кандытарскага прадпрыемства ва [[Уладзівасток]]у <ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://konkurent.ru/article/4983|title=Анна Чулкова: «Нужно чувствовать весь процесс до полной готовности»|website=Konkurent.ru}}</ref> . Маскоўскі кандытар В. М. Гуральнік з рэстарана «Прага» у 1978 годзе выдумаў рэцэпт торта «Птушынае малако» (суфле на каржы, пакрытыя шакаладным глазурам). У 1982 годзе на яго атрыманы патэнт. Рэцэпт стаў класічным у СССР і ў розных версіях распаўсюджаны на ўсіх яго былых тэрыторыях. У 1993 расійскі патэнт на назву атрымала фабрыка РОТ фронт, зараз частка холдзінга «[[:ru:Объединённые кондитеры|Объединённые кондитеры]]». Іншыя вытворцы вымушаны камбінаваць з назвай. У Беларусі цукеркі тыпу «Птушынае малако» з лінейкай смакаў выпускае фабрыкі «Спартак» і «Камунарка»<ref>{{Cite web|url=https://kommunarka.by/catalog/konfety/ptiche-moloko/#:~:text=*%20%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%84%D0%B5%D1%82%D1%8B%20%D1%81%20%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B9%2C%20%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%20%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%8B%20%E2%80%93%2056%2C1%20%D0%B3%20*%20%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD|title=Птушынае малако. Камунарка}}</ref>. Торты і пірожныя з такой назвай масава робяць большасць кандытараў краіны. == Крыніцы == <references> <ref name="E Wedel Ptasie mleczko waniliowe">{{Cite web|url=http://www.jakimasklad.pl/ptasie-mleczko-wedel.htm|title=E.Wedel Ptasie mleczko waniliowe|website=JakiMaSklad.pl}}</ref> <ref name="ftpsuperbrands.home-">{{Cite web|url=http://ftpsuperbrands.home.pl/SB1_pdf/Ptasie_Mleczko.pdf|title=Ptasie Mleczko|website=ftpsuperbrands.home.pl}}.</ref> <ref name="Polski Komitet Normalizacyjny1968">{{Cite web|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19680250166|title=Obwieszczenie Polskiego Komitetu Normalizacyjnego z dnia 3 czerwca 1968 r. w sprawie ogłoszenia ustanowionych norm branżowych|date=1968-06-03}}</ref> <ref name="Robert Horbaczewski2008">{{Cite journal}}</ref> <ref name="wydawnictwa">{{Cite web|url=http://ipu2.uprp.pl/wydawnictwa.html|title=Wiadomości Urzędu Patentowego|website=ipu2.uprp.pl}}, Rocznik 2014, Nr 10, s. 128.</ref> <ref name="znakitowarowe-blog-">Mikołaj Lech. [https://znakitowarowe-blog.pl/ptasie-mleczko/ Ptasie Mleczko — historia walki o znak towarowy] [dostęp 2014-11-11].</ref> <ref name="Znak towarowy nr 003475291">{{Cite web|url=https://euipo.europa.eu/eSearch/#basic/1+1+1+1/100+100+100+100/003475291|title=Znak towarowy nr 003475291}}</ref> <ref name="RP Tylko z Wedla">{{Cite web|url=https://www.rp.pl/biznes/art16866791-ptasie-mleczko-tylko-z-wedla|title=Ptasie mleczko tylko z Wedla - rp.pl}}</ref> </references> == Літаратура == * {{Кніга|аўтар=Бутейкис Н. Г., Жукова А. А.|загаловак=Технология приготовления мучных кондитерских изделий|частка=Торт «Птичье молоко». Крем белковый на агаре|месца=М.|выдавецтва=Академия|год=2001|старонкі=230, 57—58|старонак=301|ref=Бутейкис, Жукова}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://www.fakt.pl/pieniadze/zakupy/ptasie-mleczko-co-w-nim-jest/79nmmmk|title=''Ptasie Mleczko – co w nim jest?''|date=31 grudnia 2012}} * [[Вікінавіны|Wikinews]]: [https://pl.wikinews.org/wiki/E._Wedel_podpad%C5%82_internautom,_posz%C5%82o_o_ptasie_mleczko ''E. Wedel podpadł internautom, poszło o ptasie mleczko''], 13 lutego 2012 {{ізаляваны артыкул|date=2026-03-12}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Польская кухня]] [[Катэгорыя:Гандлёвыя маркі кандытарскіх вырабаў]] amjupva1l8by0hxknibr463dwxrf8sk Файлы Эпштэйна 0 803792 5120838 5112918 2026-04-04T17:05:02Z DBatura 73587 /* Гісторыя */ 5120838 wikitext text/x-wiki [[Файл:U.S. Virgin Islands, Department of Justice, Sexual Offender Registry Photograph 4.png|міні| Эпштэйн у 2013 годзе]] [[Файл:Release the Epstein Files (54865107452).jpg|міні|Дэманстранты патрабуюць апублікавання дакументаў па справе Эпштэйна (кастрычнік 2025 года, акруга Калумбія, ЗША)]] '''Файлы Эпштэйна''' — больш за 6 мільёнаў старонак дакументаў, выяў і відэа, якія падрабязна апісваюць злачынную дзейнасць [[Джэфры Эпштэйн]]а — амерыканскага фінансіста, асуджанага за сексуальныя злачынствы супраць дзяцей. Апроч іншага паказваюць яго круг зносін, які складаецца з палітыкаў, знакамітасцяў і іншых публічных асоб<ref name="BBC-2024-who-named">{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-67861498 |title=Jeffrey Epstein list: Who is named in court filings? |lang=en |website=[[BBC News]] |date=2024-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713195321/https://www.bbc.com/news/world-us-canada-67861498 |archive-date=2025-07-13 |access-date=July 15, 2025 |url-status=live}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Epstein Files Phase 1, Part C – Contact Book Redacted.pdf|міні|Кантактная кніга Эпштэйна<ref>{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/epstein-files-trump-bondi-loomer-b2789668.html |title=The Epstein Files: How the saga unfolded within Trump's administration |lang=en |website=[[The Independent]] |date=2025-07-17 |access-date=July 18, 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/newshour/politics/what-to-know-about-the-dismissal-of-the-epstein-files-by-trumps-justice-department |title=What to know about the dismissal of the Epstein files by Trump's Justice Department |lang=en |website=PBS News |date=2025-07-17 |access-date=July 18, 2025 |url-status=live}}</ref>]] У 2006 годзе [[Джэфры Эпштэйн]] быў абвінавачаны ў падбухторванні да прастытуцыі<ref>{{cite web |url=https://www.palmbeachpost.com/article/20080701/NEWS/190918539 |title=Indictment: Billionaire Solicited 3 Times |lang=en |date=2008-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210614061819/https://www.palmbeachpost.com/article/20080701/NEWS/190918539 |archive-date=June 14, 2021 |access-date=April 9, 2021 |url-status=dead}}</ref>, а ў 2008 годзе пагадзіўся на ўгоду са следствам, прызнаўшы віну ў схіленні да прастытуцыі непаўналетніх, і быў прысуджаны да 18 месяцаў у турме, з якіх адседзеў 13<ref>{{Cite news|title=Jeffrey Epstein's donations to young pupils prompts US Virgin Islands review|first=Jon|last=Swaine|url=https://www.theguardian.com/us-news/2015/jan/13/jeffrey-epstein-donations-us-virgin-islands-review|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2015-01-13|access-date=2026-02-06|lang=en-GB}}</ref>. Заключаная здзелка пасля называлася журналістамі і работнікамі пракуратуры спрэчнай і беспрэцэдэнтнай з прычыны выгоднасці яе ўмоў<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2025/09/19/politics/alex-acosta-house-oversight-epstein|title=Former US attorney defends Epstein’s 2008 plea deal in hours-long appearance on Capitol Hill {{!}} CNN Politics|lang=en|first=Annie|last=Grayer|website=CNN|date=2025-09-19|access-date=2026-02-06}}</ref><ref>{{Cite news|title=The 'completely unprecedented' plea deal Jeffrey Epstein made with Alex Acosta|url=https://www.pbs.org/newshour/show/the-completely-unprecedented-plea-deal-jeffrey-epstein-made-with-alex-acosta|website=PBS News|date=2019-07-08|access-date=2026-02-06|lang=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250315072828/https://www.pbs.org/newshour/show/the-completely-unprecedented-plea-deal-jeffrey-epstein-made-with-alex-acosta|archive-date=2025-03-15}}</ref>. У 2019 годзе яму зноў былі прад’яўленыя абвінавачванні<ref name="jpost">{{cite web |url=https://www.jpost.com/International/Billionaire-sex-offender-Jeffrey-Epstein-charged-with-sex-trafficking-594864 |title=Billionaire sex offender Jeffrey Epstein charged with sex trafficking |lang=en |website=[[The Jerusalem Post]] |date=2019-07-07 |archive-url=https://archive.today/20190710185235/https://www.jpost.com/International/Billionaire-sex-offender-Jeffrey-Epstein-charged-with-sex-trafficking-594864 |archive-date=July 10, 2019 |access-date=July 17, 2019 |url-status=live}}</ref>, пасля чаго ён [[смерць Джэфры Эпштэйна|памёр у турме]]. Эпштэйн падтрымліваў шырокае кола знаёмстваў сярод публічных фігур, уключаючы палітыкаў і знакамітасцяў<ref name="BBC-2024-who-named" />. Пасля гэтага паўсталі [[Тэорыя змовы|тэорыі змовы]] аб тым, што Эпштэйн вёў спіс кліентаў, сумесна з якімі ён займаўся сексуальнай эксплуатацыяй непаўналетніх, што ён выкарыстаў гэты спіс для [[шантаж]]а, і што гэтыя кліенты арганізавалі яго забойства. Гэтыя тэорыі атрымалі шырокае распаўсюджванне пачынаючы з 2019 года, іх распаўсюджваў, у тым ліку, прэзідэнт ЗША Дональд Трамп<ref>{{cite web |url=https://edition.cnn.com/2020/07/23/politics/donald-trump-ghislaine-maxwell-jeffrey-epstein-history |title=Trump claims not to be following Maxwell case despite long ties to Epstein |lang=en |website=[[CNN]] |date=2020-07-23 |access-date=July 21, 2025 |url-status=live |last1=Vasquez |first1=Meagan |last2=Liptak |first2=Kevin}}</ref>. У 2025 годзе пачалася другая хваля папулярызацыі тэорый<ref name="GuardJul25">{{cite web |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/jul/08/rightwing-jeffrey-epstein-client-list |title=Rightwing influencers indignant over FBI claim that Jeffrey Epstein's client list doesn't exist |lang=en |first=Jessica |last=Glenza |website=[[The Guardian]] |date=2025-07-08 |access-date=July 11, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name="IndJul25">{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/dershowitz-epstein-client-list-trump-b2786911.html |title=Former Trump lawyer claims he knows Epstein client list names: 'But I'm bound by confidentiality' |lang=en |first=Gustav |last=Kilander |website=[[The Independent]] |date=2025-07-07 |access-date=July 11, 2025 |url-status=live}}</ref>. У ходзе [[прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2024)|прэзідэнцкай кампаніі 2024 года]] [[Дональд Трамп]] высунуў ідэю публікацыі файлаў Эпштэйна<ref>{{cite web |url=https://abc7news.com/post/what-trump-has-said-epstein-years-including-2024-campaign-trail/17153215/ |title=What Trump has said about Epstein over the years, including on 2024 campaign trail |lang=en |website=ABC7 San Francisco |date=2025-07-16 |access-date=2025-09-12 |url-status=live}}</ref>, хоць пасля ён заявіў, што гэтыя файлы з’яўляюцца фальсіфікацыямі членаў [[Дэмакратычная партыя ЗША| Дэмакратычнай партыі]]<ref>{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/16/trump-lashes-out-at-past-supporters-over-epstein |title=Trump lashes out at 'PAST supporters' over 'Epstein Hoax' |lang=en |website=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |date=2025-07-16 |access-date=2025-09-12 |url-status=live}}</ref>. 18 лістапада 2025 года [[Палата прадстаўнікоў ЗША]] прыняла Закон аб празрыстасці файлаў Эпштэйна 427 галасамі за і адным супраць<ref name="NBC-2025-11-18">{{cite web |url=https://www.nbcnews.com/politics/trump-administration/live-blog/trump-house-vote-epstein-files-bin-salman-gaza-venezuela-live-updates-rcna244150 |title=Live updates: House passes bill to release Epstein files; Trump defends Saudi crown prince |lang=en |website=[[NBC News]] |date=2025-11-18 |access-date=November 18, 2025 |url-status=live}}</ref>. [[Сенат ЗША]] аднагалосна ўхваліў яго<ref name="Carney & Fuchs">{{cite web |url=https://www.politico.com/news/2025/11/18/house-approves-epstein-files-bill-in-near-unanimous-vote-00656764 |title=Senate approves Epstein files bill, sending it to Trump's desk |lang=en |author=Carney |first=Jordaine |website=[[Politico]] |date=2025-11-18 |url-status=live |last2=Fuchs |first2=Hailey}}</ref>. На наступны дзень Трамп падпісаў законапраект<ref name="Rimmer 2025">{{cite web |url=https://www.cnn.com/politics/live-news/trump-presidency-epstein-files-release-11-19-25?post-id=cmi643e2w00003b6n4j8hyiz9 |title=Senate officially sends Epstein files bill to Trump's desk |lang=en |author=Rimmer |first=Morgan |website=[[CNN]] |date=2025-11-19 |access-date=November 19, 2025 |url-status=live}}</ref>. [[Міністэрства юстыцыі ЗША]] апублікавала адносна невялікую колькасць файлаў Эпштэйна да ўстаноўленага законам тэрміну 19 снежня 2025 года, што выклікала крытыку з боку і рэспубліканцаў, і дэмакратаў. 30 студзеня 2026 года было апублікавана больш за 3 мільёны старонак, уключаючы 2000 відэа і 180 000 выяў<ref name="justicedepartmentjan302026release">{{cite web |url=https://www.justice.gov/opa/pr/department-justice-publishes-35-million-responsive-pages-compliance-epstein-files |title=Office of Public Affairs &#124; Department of Justice Publishes 3.5 Million Responsive Pages in Compliance with the Epstein Files Transparency Act |lang=en |website=U.S. Department of Justice |date=2026-01-30 |access-date=January 30, 2026 |url-status=live}}</ref>. Хоць Міністэрства юстыцыі прызнала, што ў агульнай складанасці больш за 6 мільёнаў старонак могуць адпавядаць крытэрам файлаў, якія павінны быць апублікаваныя ў адпаведнасці з Законам аб празрыстасці файлаў Эпштэйна<ref name="epsteinfiles6millions">{{cite web |url=https://www.politico.com/news/2026/01/30/epstein-drop-live-00757275 |title=DOJ announces full release of Epstein files |lang=en |author=Fuchs |first=Hailey |website=[[Politico]] |date=2026-01-30 |access-date=January 30, 2026 |url-status=live}}</ref>, яно заявіла, што публікацыя 30 студзеня будзе апошняй і што яно выканала свае юрыдычныя абавязацельствы<ref name="reportedlegalobligationcompliance">{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/us/trumps-justice-department-releases-new-cache-jeffrey-epstein-files-2026-01-30/ |title=Trump's Justice Department releases final cache of Jeffrey Epstein files |lang=en |author=Goudsward |first=Andrew |website=[[Рейтер|Reuters]] |date=2026-01-30 |access-date=January 30, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://abc7news.com/post/what-trump-has-said-epstein-years-including-2024-campaign-trail/17153215/ |title=What Trump has said about Epstein over the years, including on 2024 campaign trail |lang=en |website=ABC7 San Francisco |date=2025-07-16 |access-date=2025-09-12 |url-status=live}}</ref>. == Агляд == Тэрмін «файлы Эпштэйна» ставіцца да дакументаў, сабраных у якасці доказаў па крымінальных справах супраць Эпштэйна і яго саўдзельнікаў. Файлы захоўваюцца ў выглядзе больш чым 300 [[гігабайт]] даных, а таксама іншых матэрыялаў, у сістэме кіравання справамі ФБР Sentinel<ref>{{cite web |url=https://www.cnn.com/politics/live-news/epstein-files-release-09-02-25#cmf31r0l7001s3b6n7bjfl73d |title=The Epstein files have become a growing public relations crisis for Trump. Here's how we got here |lang=en |website=[[CNN]] |date=2025-09-02 |access-date=September 2, 2025 |url-status=live |last1=Scannell |first1=Kara |last2=Perez |first2=Evan |last3=Grayer |first3=Annie |last4=Barrett |first4=Ted |last5=Ferris |first5=Sarah}}</ref>. У іх уваходзяць яго кантактная кніга, часопісы палётаў яго самалётаў і судовыя дакументы; частка матэрыялаў была апублікаваная ў адрэдагаваным выглядзе<ref name="ABC Musk Epstein">{{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2025-06-06/what-are-the-epstein-files-trump-musk-fight/105384646 |title=Elon Musk says Donald Trump is in the Epstein files — here's the background |lang=en |first=Elissa |last=Steedman |website=ABC News |date=2025-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250709213532/https://www.abc.net.au/news/2025-06-06/what-are-the-epstein-files-trump-musk-fight/105384646 |archive-date=2025-07-09 |access-date=July 14, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name="Independent Epstein">{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/epstein-files-pam-bondi-names-list-b2706666.html |title=Epstein files: Names in disgraced financier's contact book released by Pam Bondi |lang=en |first=Ariana |last=Baio |website=[[The Independent]] |date=2025-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617183100/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/epstein-files-pam-bondi-names-list-b2706666.html |archive-date=2025-06-17 |access-date=July 14, 2025 |url-status=live}}</ref>. Напрыклад, у судовых дакументах і часопісах палётаў паказваліся розныя вядомыя асобы, якія вандравалі з Эпштэйнам або падтрымлівалі з ім кантакты<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-67865190 |title=Jeffrey Epstein: Prince Andrew and Bill Clinton named in court files |lang=en |website=[[BBC News]] |date=2024-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708061512/https://www.bbc.com/news/world-us-canada-67865190 |archive-date=2025-07-08 |access-date=July 14, 2025 |url-status=live}}</ref>. У склад файлаў уваходзіць: * '''«Спіс Эпштэйна»''' — меркаваны дакумент у складзе гэтых матэрыялаў, які змяшчае імёны высокапастаўленых кліентаў, з якімі фінансіст займаўся сексуальнай эксплуатацыяй непаўналетніх. Эпштэйн выбудоўваў кола з публічных фігур, уключаючы палітыкаў і знакамітасцяў, што падсілкоўвала сцвярджэнні аб тым, што ён вёў падобны спіс для шантажу гэтых асоб, а таксама аб тым, што яго смерць у 2019 годзе была не самагубствам (як паведамлялася афіцыйна), а забойствам з мэтай абароны яго кліентаў. Сцвярджэнні аб існаванні кліенцкага спісу ўпершыню з’явіліся адразу пасля смерці Эпштэйна, а затым атрымалі асаблівую вядомасць у 2025 годзе пасля пасля аддаленага твіта былога старэйшага дарадцы [[Белы дом|Белага дома]] і супрацоўніка [[Дэпартамент эфектыўнасці ўрада (ЗША)|DOGE]] [[Ілан Маск|Ілана Маска]], у якім сцвярджалася, што прэзідэнт ЗША Дональд Трамп «фігуруе ў файлах Эпштэйна». [[Другое прэзідэнцтва Дональда Трампа|Адміністрацыя Трампа]] праз [[Міністэрства юстыцыі ЗША]] апублікавала [[Мемарандум (права)|мемарандум]] 7 ліпеня 2025 года<ref name=":0">{{cite web |url=https://www.justice.gov/opa/media/1407001/dl |title=FBI Memo, July 2025 |lang=en |date=July 2025 |publisher=[[Министерство юстиции США|United States Department of Justice]] |url-status=live}}</ref>, у якім заяўлялася, што такога спісу не існуе і што «не было знойдзена дакладных доказаў таго, што Эпштэйн шантажаваў бачных асоб у рамках сваёй дзейнасці. Мы не выявілі доказаў, якія маглі б паслужыць падставай для расследавання ў дачыненні да не прыцягнутых да адказнасці трэціх асоб». Мемарандум выклікаў [[скептыцызм]] у палітычных каментатараў, уключаючы [[Алекс Джонс|Алекса Джонса]]<ref>{{cite journal |last=Spangler |first=Todd |date=July 8, 2025 |title=Alex Jones Breaks Down in Tears After DOJ, FBI Release Epstein Memo Finding No Evidence of a 'Client List': It 'Tears My Guts Out' |url=https://variety.com/2025/digital/news/alex-jones-breaks-down-tears-doj-fbi-epstein-memo-client-list-1236449323/ |lang=en |access-date=July 28, 2025 |magazine=[[Variety|Variety]]}}</ref> і [[Джон Олівер|Джона Олівера]]<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2025/07/john-oliver-last-week-tonight-donald-trump-jeffrey-epstein-1236471894/ |title=John Oliver Zeroes In On Laundry List Of Trump's Connections To Jeffrey Epstein: "Nothing To See!" |lang=en |first=Natalie |last=Oganesyan |website=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |date=2025-07-28 |access-date=July 28, 2025 |url-status=live}}</ref>. * «'''Чорная кніга Эпштэйна»''' або '''«маленькая чорная кніга Эпштэйна»''' — 97-старонкавая кніга з імёнамі, тэлефоннымі нумарамі, адрасамі электроннай пошты і дамашнімі адрасамі, якую былы супрацоўнік вынес з дома Эпштэйна ў 2005 годзе і пазней спрабаваў прадаць. Сайт [[Gawker]] апублікаваў адрэдагаваную версію ў 2015 годзе, а арыгінальная версія была выкладзеная на [[8kun|8chan]] у 2019 годзе<ref>{{cite journal |last=Nally |first=Leland |date=October 9, 2020 |title=I Called Everyone in Jeffrey Epstein's Little Black Book |url=https://www.motherjones.com/politics/2020/10/i-called-everyone-in-jeffrey-epsteins-little-black-book/ |access-date=July 22, 2025 |magazine=Mother Jones}}</ref><ref>{{cite journal |title=Who Was Jeffrey Epstein Calling? |url=https://nymag.com/intelligencer/article/jeffrey-epstein-high-society-contacts.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240107053630/https://nymag.com/intelligencer/article/jeffrey-epstein-high-society-contacts.html |archive-date=2024-01-07 |access-date=July 22, 2025 |magazine=[[New York Magazine|New York]]}}</ref><ref>{{cite web |url=https://embed.documentcloud.org/documents/1508273-jeffrey-epsteins-little-black-book-redacted/ |title=Jeffrey Epstein's Little Black Book REDACTED |lang=en |website=DocumentCloud |access-date=July 26, 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.documentcloud.org/documents/20973204-jeffrey-epsteins-other-little-black-book-redacted/ |title=Jeffrey Epstein's Other Little Black Book REDACTED |lang=en |website=DocumentCloud |access-date=July 26, 2025 |url-status=live}}</ref>. Другая кніга кантактаў, якую часам называюць «іншай маленькай чорнай кнігай Эпштэйна», была апублікаваная выданнем [[Business Insider]] у 2021 годзе і датавана кастрычнікам 1997 года<ref name="MTCW 21">{{cite web |url=https://www.businessinsider.com/jeffrey-epstein-other-little-black-book-2021-6 |title=We found Jeffrey Epstein's other little black book from 1997. Search all 349 names in our exclusive database. |lang=en |website=[[Business Insider]] |date=2021-06-23 |access-date=August 5, 2025 |url-status=live |last1=Morris |first1=Meghan |last2=Trotter |first2=J.K. |last3=Cook |first3=John |last4=Wang |first4=Angela}}</ref>. Па словах журналісткі-даследчыцы Джулі К. Браўн, каталог склала тагачасная сяброўка Эпштэйна [[Гіслейн Максвел]]. Ён уключаў як знакамітасцяў, так і садоўнікаў Эпштэйна, яго цырульніка і электрыка. Браўн адзначала, што «так званы спіс на самай справе з’яўляецца ілжывым следам» і што «кожны раз, калі Эпштэйн або Максвел сустракалі кагосьці важнага, яны бралі яго кантактныя дадзеныя і заносілі іх у гэты файл... так што было цалкам ясна, што гэта не „Чорная кніга“ у сэнсе спісу кліентаў. Гэта быў проста тэлефонны даведнік»<ref>{{cite journal |last1=LaFrance |first1=Adrienne |date=July 17, 2025 |title=The Razor-Thin Line Between Conspiracy Theory and Actual Conspiracy |url=https://www.theatlantic.com/podcasts/archive/2025/07/the-line-between-conspiracy-theory-and-actual-conspiracy/683569/ |access-date=August 24, 2025 |magazine=[[The Atlantic]]}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/jul/24/what-are-the-jeffrey-epstein-documents-trump |title=What are the Jeffrey Epstein files and will they be released? |lang=en |first=Rachel |last=Leingang |website=[[The Guardian]] |date=2025-07-24 |access-date=August 22, 2025 |url-status=live}}</ref>. У мемарандуме Міністэрства юстыцыі ад ліпеня 2025 года таксама паказвалася, што ў файлах Эпштэйна не існуе кліенцкага спісу і што следчыя не знайшлі дакладных доказаў выкарыстання такіх матэрыялаў для шантажу. У дакуменце таксама пацвярджалася, што смерць Эпштэйна была самагубствам<ref name=":0" />. == Інфармацыя== У дакументах утрымліваўся праект федэральнага абвінаваўчага заключэння 2007 года супраць Эпштэйна і трох яго памочнікаў, які так і не быў даведзены да суда<ref name="AP-famous-names">{{cite web |url=https://apnews.com/article/epstein-justice-department-trump-musk-andrew-tisch-d5dfbb26b93c46a4d6ab9ecf4eb3d3b1 |title=In the latest Epstein files are famous names and details about an earlier investigation |lang=en |first=Eric |last=Tucker |website=[[Ассошиэйтед Пресс|AP News]] |date=2026-01-31 |access-date=2026-01-31 |url-status=live |last2=Sisak |first2=Michael R.}}</ref>. Паводле апублікаваных матэрыялаў, [[Федэральнае бюро расследаванняў|ФБР]] пачало расследаванне ў дачыненні да Эпштэйна ў ліпені 2006 года, а ў маі 2007 года некалькі непаўналетніх дзяўчат паведамілі паліцыі і ФБР, што ім плацілі за сексуалізаваныя масажы для Эпштэйна. Але федэральны пракурор ЗША [[Аляксандр Акоста]] даў міліардэру дазвол пазбегнуць федэральнага пераследу: фінансіст прызнаў сябе вінаватым па абвінавачванні штата ў схіленні да прастытуцыі асобы малодшай за 18 гадоў і быў прысуджаны да 18 месяцаў турэмнага зняволення. Файлы таксама ўтрымлівалі запісы допытаў ФБР з супрацоўнікам [[Асабняк Джэфры Эпштэйна ў Палм-Біч|маёнтка Эпштэйна ў Фларыдзе]]. Як распавёў работнік, яго абавязкі ўключалі раскладванне купюр па 100 долараў на стале побач з ложкам Эпштэйна, утылізацыю выкарыстаных прэзерватываў і размяшчэнне пісталета паміж матрацамі міліардэра<ref name="AP-famous-names"/>. Той жа супрацоўнік паведаміў ФБР у 2007 годзе, што аднойчы бос даручыў яму купіць кветкі і даставіць іх вучаніцы старэйшай школы Роял-Палм-Біч у гонар яе ўдзелу ў школьным спектаклі. У адным з дакументаў падрабязна апісвалася схема бліжэйшага атачэння Эпштэйна, у тым ліку [[Гіслейн Максвел]], яго адваката Дарэна Індайка і бухгалтара Рычарда Кана<ref name="NYT-what-to-know"/>. На схеме таксама фігураваў Жан-Люк Брунель — французскі мадэльны агент, якому на радзіме былі прад’яўленыя абвінавачванні ў згвалтаванні. У 2022 годзе ён пакончыў з сабой у турме. У дакуменце таксама пералічваліся іншыя блізкія асобы, уключаючы асабістага шэф-кухара Эпштэйна, пілотаў і Пітэра Лістэрмана — скаўта мадэльнага бізнесу, апісанага ў файле як «аб’ект/сведка» і «зводнік» мадэляў. У спісе таксама значыўся Леслі Уэкснер — мільярдэр і прадпрымальнік, які наймаў Эпштэйна ў якасці кіраўніка актывамі і заяўляў, што разарваў з ім адносіны ў 2007 годзе. Міністэрства юстыцыі зарэтушавала імёны і фатаграфіі яшчэ пяці чалавек на схеме, уключаючы памочніцу Максвел і чатырох супрацоўнікаў Эпштэйна, адна з якіх была пазначаная як «сяброўка/супрацоўніца». За гэта пацярпелыя і праваабаронцы раскрытыкавалі чыноўнікаў<ref name="CNN-diagram">{{cite web |url=https://www.cnn.com/2026/01/31/politics/jeffrey-epstein-files-release-doj |title=Diagram shows parts of Epstein's inner circle but redacts some close associates |lang=en |first=Sarah |last=Owermohle |website=[[CNN]] |date=2026-01-31 |url-status=live}}</ref>. Публікацыя таксама падрабязна апісвала сувязі Эпштэйна са шматлікімі ўплывовымі людзьмі<ref name="NYT-names">{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2026/01/31/us/epstein-trump-gates-musk-tisch-andrew.html |title=New Epstein Files Name Elon Musk, Bill Gates and Other Powerful Men |lang=en |website=[[The New York Times]] |date=2026-01-31 |access-date=2026-01-31 |url-status=live}}</ref>.<ref name="BBC-Ep-millions-released">{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/articles/cevnmxyy4wjo |title=Millions of Jeffrey Epstein files released by US justice department |lang=en |website=[[BBC News]] |date=2026-01-31 |access-date=2026-01-31 |url-status=live}}</ref><ref name="NYT-what-to-know">{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2026/01/30/us/what-to-know-epstein-files.html |title=Here's What to Know About the Millions of Pages of Epstein Documents |lang=en |first=Ashley |last=Ahn |website=[[The New York Times]] |date=2026-01-30 |access-date=2026-01-31 |url-status=live}}</ref><ref name="AP-famous-names"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Справа Эпштэйна}} [[Катэгорыя:Джэфры Эпштэйн]] fkr1le6h181liuwsb9d01woachxj8h7 5120902 5120838 2026-04-04T19:46:32Z DBatura 73587 5120902 wikitext text/x-wiki [[Файл:U.S. Virgin Islands, Department of Justice, Sexual Offender Registry Photograph 4.png|міні| Эпштэйн у 2013 годзе]] [[Файл:Release the Epstein Files (54865107452).jpg|міні|Дэманстранты патрабуюць апублікавання дакументаў па справе Эпштэйна (кастрычнік 2025 года, акруга Калумбія, ЗША)]] '''Файлы Эпштэйна''' — больш за 6 мільёнаў старонак дакументаў, выяў і відэа, якія падрабязна апісваюць злачынную дзейнасць [[Джэфры Эпштэйн]]а — амерыканскага фінансіста, асуджанага за сексуальныя злачынствы супраць дзяцей. Апроч іншага паказваюць яго круг зносін, які складаецца з палітыкаў, знакамітасцяў і іншых публічных асоб<ref name="BBC-2024-who-named">{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-67861498 |title=Jeffrey Epstein list: Who is named in court filings? |lang=en |website=[[BBC News]] |date=2024-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713195321/https://www.bbc.com/news/world-us-canada-67861498 |archive-date=2025-07-13 |access-date=July 15, 2025 |url-status=live}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Epstein Files Phase 1, Part C – Contact Book Redacted.pdf|міні|Кантактная кніга Эпштэйна<ref>{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/epstein-files-trump-bondi-loomer-b2789668.html |title=The Epstein Files: How the saga unfolded within Trump's administration |lang=en |website=[[The Independent]] |date=2025-07-17 |access-date=July 18, 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/newshour/politics/what-to-know-about-the-dismissal-of-the-epstein-files-by-trumps-justice-department |title=What to know about the dismissal of the Epstein files by Trump's Justice Department |lang=en |website=PBS News |date=2025-07-17 |access-date=July 18, 2025 |url-status=live}}</ref>]] У 2006 годзе [[Джэфры Эпштэйн]] быў абвінавачаны ў падбухторванні да прастытуцыі<ref>{{cite web |url=https://www.palmbeachpost.com/article/20080701/NEWS/190918539 |title=Indictment: Billionaire Solicited 3 Times |lang=en |date=2008-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210614061819/https://www.palmbeachpost.com/article/20080701/NEWS/190918539 |archive-date=June 14, 2021 |access-date=April 9, 2021 |url-status=dead}}</ref>, а ў 2008 годзе пагадзіўся на ўгоду са следствам, прызнаўшы віну ў схіленні да прастытуцыі непаўналетніх, і быў прысуджаны да 18 месяцаў у турме, з якіх адседзеў 13<ref>{{Cite news|title=Jeffrey Epstein's donations to young pupils prompts US Virgin Islands review|first=Jon|last=Swaine|url=https://www.theguardian.com/us-news/2015/jan/13/jeffrey-epstein-donations-us-virgin-islands-review|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2015-01-13|access-date=2026-02-06|lang=en-GB}}</ref>. Заключаная здзелка пасля называлася журналістамі і работнікамі пракуратуры спрэчнай і беспрэцэдэнтнай з прычыны выгоднасці яе ўмоў<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2025/09/19/politics/alex-acosta-house-oversight-epstein|title=Former US attorney defends Epstein’s 2008 plea deal in hours-long appearance on Capitol Hill {{!}} CNN Politics|lang=en|first=Annie|last=Grayer|website=CNN|date=2025-09-19|access-date=2026-02-06}}</ref><ref>{{Cite news|title=The 'completely unprecedented' plea deal Jeffrey Epstein made with Alex Acosta|url=https://www.pbs.org/newshour/show/the-completely-unprecedented-plea-deal-jeffrey-epstein-made-with-alex-acosta|website=PBS News|date=2019-07-08|access-date=2026-02-06|lang=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250315072828/https://www.pbs.org/newshour/show/the-completely-unprecedented-plea-deal-jeffrey-epstein-made-with-alex-acosta|archive-date=2025-03-15}}</ref>. У 2019 годзе яму зноў былі прад’яўленыя абвінавачванні<ref name="jpost">{{cite web |url=https://www.jpost.com/International/Billionaire-sex-offender-Jeffrey-Epstein-charged-with-sex-trafficking-594864 |title=Billionaire sex offender Jeffrey Epstein charged with sex trafficking |lang=en |website=[[The Jerusalem Post]] |date=2019-07-07 |archive-url=https://archive.today/20190710185235/https://www.jpost.com/International/Billionaire-sex-offender-Jeffrey-Epstein-charged-with-sex-trafficking-594864 |archive-date=July 10, 2019 |access-date=July 17, 2019 |url-status=live}}</ref>, пасля чаго ён [[смерць Джэфры Эпштэйна|памёр у турме]]. Эпштэйн падтрымліваў шырокае кола знаёмстваў сярод публічных фігур, уключаючы палітыкаў і знакамітасцяў<ref name="BBC-2024-who-named" />. Пасля гэтага паўсталі [[Тэорыя змовы|тэорыі змовы]] аб тым, што Эпштэйн вёў спіс кліентаў, сумесна з якімі ён займаўся сексуальнай эксплуатацыяй непаўналетніх, што ён выкарыстаў гэты спіс для [[шантаж]]а, і што гэтыя кліенты арганізавалі яго забойства. Гэтыя тэорыі атрымалі шырокае распаўсюджванне пачынаючы з 2019 года, іх распаўсюджваў, у тым ліку, прэзідэнт ЗША Дональд Трамп<ref>{{cite web |url=https://edition.cnn.com/2020/07/23/politics/donald-trump-ghislaine-maxwell-jeffrey-epstein-history |title=Trump claims not to be following Maxwell case despite long ties to Epstein |lang=en |website=[[CNN]] |date=2020-07-23 |access-date=July 21, 2025 |url-status=live |last1=Vasquez |first1=Meagan |last2=Liptak |first2=Kevin}}</ref>. У 2025 годзе пачалася другая хваля папулярызацыі тэорый<ref name="GuardJul25">{{cite web |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/jul/08/rightwing-jeffrey-epstein-client-list |title=Rightwing influencers indignant over FBI claim that Jeffrey Epstein's client list doesn't exist |lang=en |first=Jessica |last=Glenza |website=[[The Guardian]] |date=2025-07-08 |access-date=July 11, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name="IndJul25">{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/dershowitz-epstein-client-list-trump-b2786911.html |title=Former Trump lawyer claims he knows Epstein client list names: 'But I'm bound by confidentiality' |lang=en |first=Gustav |last=Kilander |website=[[The Independent]] |date=2025-07-07 |access-date=July 11, 2025 |url-status=live}}</ref>. У ходзе [[прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2024)|прэзідэнцкай кампаніі 2024 года]] [[Дональд Трамп]] высунуў ідэю публікацыі файлаў Эпштэйна<ref>{{cite web |url=https://abc7news.com/post/what-trump-has-said-epstein-years-including-2024-campaign-trail/17153215/ |title=What Trump has said about Epstein over the years, including on 2024 campaign trail |lang=en |website=ABC7 San Francisco |date=2025-07-16 |access-date=2025-09-12 |url-status=live}}</ref>, хоць пасля ён заявіў, што гэтыя файлы з’яўляюцца фальсіфікацыямі членаў [[Дэмакратычная партыя ЗША| Дэмакратычнай партыі]]<ref>{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/16/trump-lashes-out-at-past-supporters-over-epstein |title=Trump lashes out at 'PAST supporters' over 'Epstein Hoax' |lang=en |website=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |date=2025-07-16 |access-date=2025-09-12 |url-status=live}}</ref>. 18 лістапада 2025 года [[Палата прадстаўнікоў ЗША]] прыняла Закон аб празрыстасці файлаў Эпштэйна 427 галасамі за і адным супраць<ref name="NBC-2025-11-18">{{cite web |url=https://www.nbcnews.com/politics/trump-administration/live-blog/trump-house-vote-epstein-files-bin-salman-gaza-venezuela-live-updates-rcna244150 |title=Live updates: House passes bill to release Epstein files; Trump defends Saudi crown prince |lang=en |website=[[NBC News]] |date=2025-11-18 |access-date=November 18, 2025 |url-status=live}}</ref>. [[Сенат ЗША]] аднагалосна ўхваліў яго<ref name="Carney & Fuchs">{{cite web |url=https://www.politico.com/news/2025/11/18/house-approves-epstein-files-bill-in-near-unanimous-vote-00656764 |title=Senate approves Epstein files bill, sending it to Trump's desk |lang=en |author=Carney |first=Jordaine |website=[[Politico]] |date=2025-11-18 |url-status=live |last2=Fuchs |first2=Hailey}}</ref>. На наступны дзень Трамп падпісаў законапраект<ref name="Rimmer 2025">{{cite web |url=https://www.cnn.com/politics/live-news/trump-presidency-epstein-files-release-11-19-25?post-id=cmi643e2w00003b6n4j8hyiz9 |title=Senate officially sends Epstein files bill to Trump's desk |lang=en |author=Rimmer |first=Morgan |website=[[CNN]] |date=2025-11-19 |access-date=November 19, 2025 |url-status=live}}</ref>. [[Міністэрства юстыцыі ЗША]] апублікавала адносна невялікую колькасць файлаў Эпштэйна да ўстаноўленага законам тэрміну 19 снежня 2025 года, што выклікала крытыку з боку і рэспубліканцаў, і дэмакратаў. 30 студзеня 2026 года было апублікавана больш за 3 мільёны старонак, уключаючы 2000 відэа і 180 000 выяў<ref name="justicedepartmentjan302026release">{{cite web |url=https://www.justice.gov/opa/pr/department-justice-publishes-35-million-responsive-pages-compliance-epstein-files |title=Office of Public Affairs &#124; Department of Justice Publishes 3.5 Million Responsive Pages in Compliance with the Epstein Files Transparency Act |lang=en |website=U.S. Department of Justice |date=2026-01-30 |access-date=January 30, 2026 |url-status=live}}</ref>. Хоць Міністэрства юстыцыі прызнала, што ў агульнай складанасці больш за 6 мільёнаў старонак могуць адпавядаць крытэрам файлаў, якія павінны быць апублікаваныя ў адпаведнасці з Законам аб празрыстасці файлаў Эпштэйна<ref name="epsteinfiles6millions">{{cite web |url=https://www.politico.com/news/2026/01/30/epstein-drop-live-00757275 |title=DOJ announces full release of Epstein files |lang=en |author=Fuchs |first=Hailey |website=[[Politico]] |date=2026-01-30 |access-date=January 30, 2026 |url-status=live}}</ref>, яно заявіла, што публікацыя 30 студзеня будзе апошняй і што яно выканала свае юрыдычныя абавязацельствы<ref name="reportedlegalobligationcompliance">{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/us/trumps-justice-department-releases-new-cache-jeffrey-epstein-files-2026-01-30/ |title=Trump's Justice Department releases final cache of Jeffrey Epstein files |lang=en |author=Goudsward |first=Andrew |website=[[Рейтер|Reuters]] |date=2026-01-30 |access-date=January 30, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://abc7news.com/post/what-trump-has-said-epstein-years-including-2024-campaign-trail/17153215/ |title=What Trump has said about Epstein over the years, including on 2024 campaign trail |lang=en |website=ABC7 San Francisco |date=2025-07-16 |access-date=2025-09-12 |url-status=live}}</ref>. == Агляд == Тэрмін «файлы Эпштэйна» ставіцца да дакументаў, сабраных у якасці доказаў па крымінальных справах супраць Эпштэйна і яго саўдзельнікаў. Файлы захоўваюцца ў выглядзе больш чым 300 [[гігабайт]] даных, а таксама іншых матэрыялаў, у сістэме кіравання справамі ФБР Sentinel<ref>{{cite web |url=https://www.cnn.com/politics/live-news/epstein-files-release-09-02-25#cmf31r0l7001s3b6n7bjfl73d |title=The Epstein files have become a growing public relations crisis for Trump. Here's how we got here |lang=en |website=[[CNN]] |date=2025-09-02 |access-date=September 2, 2025 |url-status=live |last1=Scannell |first1=Kara |last2=Perez |first2=Evan |last3=Grayer |first3=Annie |last4=Barrett |first4=Ted |last5=Ferris |first5=Sarah}}</ref>. У іх уваходзяць яго кантактная кніга, часопісы палётаў яго самалётаў і судовыя дакументы; частка матэрыялаў была апублікаваная ў адрэдагаваным выглядзе<ref name="ABC Musk Epstein">{{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2025-06-06/what-are-the-epstein-files-trump-musk-fight/105384646 |title=Elon Musk says Donald Trump is in the Epstein files — here's the background |lang=en |first=Elissa |last=Steedman |website=ABC News |date=2025-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250709213532/https://www.abc.net.au/news/2025-06-06/what-are-the-epstein-files-trump-musk-fight/105384646 |archive-date=2025-07-09 |access-date=July 14, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name="Independent Epstein">{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/epstein-files-pam-bondi-names-list-b2706666.html |title=Epstein files: Names in disgraced financier's contact book released by Pam Bondi |lang=en |first=Ariana |last=Baio |website=[[The Independent]] |date=2025-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617183100/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/epstein-files-pam-bondi-names-list-b2706666.html |archive-date=2025-06-17 |access-date=July 14, 2025 |url-status=live}}</ref>. Напрыклад, у судовых дакументах і часопісах палётаў паказваліся розныя вядомыя асобы, якія вандравалі з Эпштэйнам або падтрымлівалі з ім кантакты<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-67865190 |title=Jeffrey Epstein: Prince Andrew and Bill Clinton named in court files |lang=en |website=[[BBC News]] |date=2024-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708061512/https://www.bbc.com/news/world-us-canada-67865190 |archive-date=2025-07-08 |access-date=July 14, 2025 |url-status=live}}</ref>. У склад файлаў уваходзіць: * '''«Спіс Эпштэйна»''' — меркаваны дакумент у складзе гэтых матэрыялаў, які змяшчае імёны высокапастаўленых кліентаў, з якімі фінансіст займаўся сексуальнай эксплуатацыяй непаўналетніх. Эпштэйн выбудоўваў кола з публічных фігур, уключаючы палітыкаў і знакамітасцяў, што падсілкоўвала сцвярджэнні аб тым, што ён вёў падобны спіс для шантажу гэтых асоб, а таксама аб тым, што яго смерць у 2019 годзе была не самагубствам (як паведамлялася афіцыйна), а забойствам з мэтай абароны яго кліентаў. Сцвярджэнні аб існаванні кліенцкага спісу ўпершыню з’явіліся адразу пасля смерці Эпштэйна, а затым атрымалі асаблівую вядомасць у 2025 годзе пасля аддаленага твіта былога старэйшага саветніка [[Белы дом|Белага дома]] і супрацоўніка [[Дэпартамент эфектыўнасці ўрада (ЗША)|DOGE]] [[Ілан Маск|Ілана Маска]], у якім сцвярджалася, што прэзідэнт ЗША Дональд Трамп «фігуруе ў файлах Эпштэйна». [[Другое прэзідэнцтва Дональда Трампа|Адміністрацыя Трампа]] праз [[Міністэрства юстыцыі ЗША]] апублікавала [[Мемарандум (права)|мемарандум]] 7 ліпеня 2025 года<ref name=":0">{{cite web |url=https://www.justice.gov/opa/media/1407001/dl |title=FBI Memo, July 2025 |lang=en |date=July 2025 |publisher=[[Министерство юстиции США|United States Department of Justice]] |url-status=live}}</ref>, у якім заяўлялася, што такога спісу не існуе і што «не было знойдзена дакладных доказаў таго, што Эпштэйн шантажаваў бачных асоб у рамках сваёй дзейнасці. Мы не выявілі доказаў, якія маглі б паслужыць падставай для расследавання ў дачыненні да не прыцягнутых да адказнасці трэціх асоб». Мемарандум выклікаў [[скептыцызм]] у палітычных каментатараў, уключаючы [[Алекс Джонс|Алекса Джонса]]<ref>{{cite journal |last=Spangler |first=Todd |date=July 8, 2025 |title=Alex Jones Breaks Down in Tears After DOJ, FBI Release Epstein Memo Finding No Evidence of a 'Client List': It 'Tears My Guts Out' |url=https://variety.com/2025/digital/news/alex-jones-breaks-down-tears-doj-fbi-epstein-memo-client-list-1236449323/ |lang=en |access-date=July 28, 2025 |magazine=[[Variety|Variety]]}}</ref> і [[Джон Олівер|Джона Олівера]]<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2025/07/john-oliver-last-week-tonight-donald-trump-jeffrey-epstein-1236471894/ |title=John Oliver Zeroes In On Laundry List Of Trump's Connections To Jeffrey Epstein: "Nothing To See!" |lang=en |first=Natalie |last=Oganesyan |website=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |date=2025-07-28 |access-date=July 28, 2025 |url-status=live}}</ref>. * «'''Чорная кніга Эпштэйна»''' або '''«маленькая чорная кніга Эпштэйна»''' — 97-старонкавая кніга з імёнамі, тэлефоннымі нумарамі, адрасамі электроннай пошты і дамашнімі адрасамі, якую былы супрацоўнік вынес з дома Эпштэйна ў 2005 годзе і пазней спрабаваў прадаць. Сайт [[Gawker]] апублікаваў адрэдагаваную версію ў 2015 годзе, а арыгінальная версія была выкладзеная на [[8kun|8chan]] у 2019 годзе<ref>{{cite journal |last=Nally |first=Leland |date=October 9, 2020 |title=I Called Everyone in Jeffrey Epstein's Little Black Book |url=https://www.motherjones.com/politics/2020/10/i-called-everyone-in-jeffrey-epsteins-little-black-book/ |access-date=July 22, 2025 |magazine=Mother Jones}}</ref><ref>{{cite journal |title=Who Was Jeffrey Epstein Calling? |url=https://nymag.com/intelligencer/article/jeffrey-epstein-high-society-contacts.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240107053630/https://nymag.com/intelligencer/article/jeffrey-epstein-high-society-contacts.html |archive-date=2024-01-07 |access-date=July 22, 2025 |magazine=[[New York Magazine|New York]]}}</ref><ref>{{cite web |url=https://embed.documentcloud.org/documents/1508273-jeffrey-epsteins-little-black-book-redacted/ |title=Jeffrey Epstein's Little Black Book REDACTED |lang=en |website=DocumentCloud |access-date=July 26, 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.documentcloud.org/documents/20973204-jeffrey-epsteins-other-little-black-book-redacted/ |title=Jeffrey Epstein's Other Little Black Book REDACTED |lang=en |website=DocumentCloud |access-date=July 26, 2025 |url-status=live}}</ref>. Другая кніга кантактаў, якую часам называюць «іншай маленькай чорнай кнігай Эпштэйна», была апублікаваная выданнем [[Business Insider]] у 2021 годзе і датавана кастрычнікам 1997 года<ref name="MTCW 21">{{cite web |url=https://www.businessinsider.com/jeffrey-epstein-other-little-black-book-2021-6 |title=We found Jeffrey Epstein's other little black book from 1997. Search all 349 names in our exclusive database. |lang=en |website=[[Business Insider]] |date=2021-06-23 |access-date=August 5, 2025 |url-status=live |last1=Morris |first1=Meghan |last2=Trotter |first2=J.K. |last3=Cook |first3=John |last4=Wang |first4=Angela}}</ref>. Па словах журналісткі-даследчыцы Джулі К. Браўн, каталог склала тагачасная сяброўка Эпштэйна [[Гіслейн Максвел]]. Ён уключаў як знакамітасцяў, так і садоўнікаў Эпштэйна, яго цырульніка і электрыка. Браўн адзначала, што «так званы спіс на самай справе з’яўляецца ілжывым следам» і што «кожны раз, калі Эпштэйн або Максвел сустракалі кагосьці важнага, яны бралі яго кантактныя дадзеныя і заносілі іх у гэты файл... так што было цалкам ясна, што гэта не „Чорная кніга“ у сэнсе спісу кліентаў. Гэта быў проста тэлефонны даведнік»<ref>{{cite journal |last1=LaFrance |first1=Adrienne |date=July 17, 2025 |title=The Razor-Thin Line Between Conspiracy Theory and Actual Conspiracy |url=https://www.theatlantic.com/podcasts/archive/2025/07/the-line-between-conspiracy-theory-and-actual-conspiracy/683569/ |access-date=August 24, 2025 |magazine=[[The Atlantic]]}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/jul/24/what-are-the-jeffrey-epstein-documents-trump |title=What are the Jeffrey Epstein files and will they be released? |lang=en |first=Rachel |last=Leingang |website=[[The Guardian]] |date=2025-07-24 |access-date=August 22, 2025 |url-status=live}}</ref>. У мемарандуме Міністэрства юстыцыі ад ліпеня 2025 года таксама паказвалася, што ў файлах Эпштэйна не існуе кліенцкага спісу і што следчыя не знайшлі дакладных доказаў выкарыстання такіх матэрыялаў для шантажу. У дакуменце таксама пацвярджалася, што смерць Эпштэйна была самагубствам<ref name=":0" />. == Інфармацыя== У дакументах утрымліваўся праект федэральнага абвінаваўчага заключэння 2007 года супраць Эпштэйна і трох яго памочнікаў, які так і не быў даведзены да суда<ref name="AP-famous-names">{{cite web |url=https://apnews.com/article/epstein-justice-department-trump-musk-andrew-tisch-d5dfbb26b93c46a4d6ab9ecf4eb3d3b1 |title=In the latest Epstein files are famous names and details about an earlier investigation |lang=en |first=Eric |last=Tucker |website=[[Ассошиэйтед Пресс|AP News]] |date=2026-01-31 |access-date=2026-01-31 |url-status=live |last2=Sisak |first2=Michael R.}}</ref>. Паводле апублікаваных матэрыялаў, [[Федэральнае бюро расследаванняў|ФБР]] пачало расследаванне ў дачыненні да Эпштэйна ў ліпені 2006 года, а ў маі 2007 года некалькі непаўналетніх дзяўчат паведамілі паліцыі і ФБР, што ім плацілі за сексуалізаваныя масажы для Эпштэйна. Але федэральны пракурор ЗША [[Аляксандр Акоста]] даў міліардэру дазвол пазбегнуць федэральнага пераследу: фінансіст прызнаў сябе вінаватым па абвінавачванні штата ў схіленні да прастытуцыі асобы малодшай за 18 гадоў і быў прысуджаны да 18 месяцаў турэмнага зняволення. Файлы таксама ўтрымлівалі запісы допытаў ФБР з супрацоўнікам [[Асабняк Джэфры Эпштэйна ў Палм-Біч|маёнтка Эпштэйна ў Фларыдзе]]. Як распавёў работнік, яго абавязкі ўключалі раскладванне купюр па 100 долараў на стале побач з ложкам Эпштэйна, утылізацыю выкарыстаных прэзерватываў і размяшчэнне пісталета паміж матрацамі міліардэра<ref name="AP-famous-names"/>. Той жа супрацоўнік паведаміў ФБР у 2007 годзе, што аднойчы бос даручыў яму купіць кветкі і даставіць іх вучаніцы старэйшай школы Роял-Палм-Біч у гонар яе ўдзелу ў школьным спектаклі. У адным з дакументаў падрабязна апісвалася схема бліжэйшага атачэння Эпштэйна, у тым ліку [[Гіслейн Максвел]], яго адваката Дарэна Індайка і бухгалтара Рычарда Кана<ref name="NYT-what-to-know"/>. На схеме таксама фігураваў Жан-Люк Брунель — французскі мадэльны агент, якому на радзіме былі прад’яўленыя абвінавачванні ў згвалтаванні. У 2022 годзе ён пакончыў з сабой у турме. У дакуменце таксама пералічваліся іншыя блізкія асобы, уключаючы асабістага шэф-кухара Эпштэйна, пілотаў і Пітэра Лістэрмана — скаўта мадэльнага бізнесу, апісанага ў файле як «аб’ект/сведка» і «зводнік» мадэляў. У спісе таксама значыўся Леслі Уэкснер — мільярдэр і прадпрымальнік, які наймаў Эпштэйна ў якасці кіраўніка актывамі і заяўляў, што разарваў з ім адносіны ў 2007 годзе. Міністэрства юстыцыі зарэтушавала імёны і фатаграфіі яшчэ пяці чалавек на схеме, уключаючы памочніцу Максвел і чатырох супрацоўнікаў Эпштэйна, адна з якіх была пазначаная як «сяброўка/супрацоўніца». За гэта пацярпелыя і праваабаронцы раскрытыкавалі чыноўнікаў<ref name="CNN-diagram">{{cite web |url=https://www.cnn.com/2026/01/31/politics/jeffrey-epstein-files-release-doj |title=Diagram shows parts of Epstein's inner circle but redacts some close associates |lang=en |first=Sarah |last=Owermohle |website=[[CNN]] |date=2026-01-31 |url-status=live}}</ref>. Публікацыя таксама падрабязна апісвала сувязі Эпштэйна са шматлікімі ўплывовымі людзьмі<ref name="NYT-names">{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2026/01/31/us/epstein-trump-gates-musk-tisch-andrew.html |title=New Epstein Files Name Elon Musk, Bill Gates and Other Powerful Men |lang=en |website=[[The New York Times]] |date=2026-01-31 |access-date=2026-01-31 |url-status=live}}</ref>.<ref name="BBC-Ep-millions-released">{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/articles/cevnmxyy4wjo |title=Millions of Jeffrey Epstein files released by US justice department |lang=en |website=[[BBC News]] |date=2026-01-31 |access-date=2026-01-31 |url-status=live}}</ref><ref name="NYT-what-to-know">{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2026/01/30/us/what-to-know-epstein-files.html |title=Here's What to Know About the Millions of Pages of Epstein Documents |lang=en |first=Ashley |last=Ahn |website=[[The New York Times]] |date=2026-01-30 |access-date=2026-01-31 |url-status=live}}</ref><ref name="AP-famous-names"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Справа Эпштэйна}} [[Катэгорыя:Джэфры Эпштэйн]] 0m9b1j405p2di064lzxgeovzuiij4lt 5120910 5120902 2026-04-04T20:07:46Z DBatura 73587 /* Інфармацыя */ 5120910 wikitext text/x-wiki [[Файл:U.S. Virgin Islands, Department of Justice, Sexual Offender Registry Photograph 4.png|міні| Эпштэйн у 2013 годзе]] [[Файл:Release the Epstein Files (54865107452).jpg|міні|Дэманстранты патрабуюць апублікавання дакументаў па справе Эпштэйна (кастрычнік 2025 года, акруга Калумбія, ЗША)]] '''Файлы Эпштэйна''' — больш за 6 мільёнаў старонак дакументаў, выяў і відэа, якія падрабязна апісваюць злачынную дзейнасць [[Джэфры Эпштэйн]]а — амерыканскага фінансіста, асуджанага за сексуальныя злачынствы супраць дзяцей. Апроч іншага паказваюць яго круг зносін, які складаецца з палітыкаў, знакамітасцяў і іншых публічных асоб<ref name="BBC-2024-who-named">{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-67861498 |title=Jeffrey Epstein list: Who is named in court filings? |lang=en |website=[[BBC News]] |date=2024-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713195321/https://www.bbc.com/news/world-us-canada-67861498 |archive-date=2025-07-13 |access-date=July 15, 2025 |url-status=live}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Epstein Files Phase 1, Part C – Contact Book Redacted.pdf|міні|Кантактная кніга Эпштэйна<ref>{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/epstein-files-trump-bondi-loomer-b2789668.html |title=The Epstein Files: How the saga unfolded within Trump's administration |lang=en |website=[[The Independent]] |date=2025-07-17 |access-date=July 18, 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/newshour/politics/what-to-know-about-the-dismissal-of-the-epstein-files-by-trumps-justice-department |title=What to know about the dismissal of the Epstein files by Trump's Justice Department |lang=en |website=PBS News |date=2025-07-17 |access-date=July 18, 2025 |url-status=live}}</ref>]] У 2006 годзе [[Джэфры Эпштэйн]] быў абвінавачаны ў падбухторванні да прастытуцыі<ref>{{cite web |url=https://www.palmbeachpost.com/article/20080701/NEWS/190918539 |title=Indictment: Billionaire Solicited 3 Times |lang=en |date=2008-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210614061819/https://www.palmbeachpost.com/article/20080701/NEWS/190918539 |archive-date=June 14, 2021 |access-date=April 9, 2021 |url-status=dead}}</ref>, а ў 2008 годзе пагадзіўся на ўгоду са следствам, прызнаўшы віну ў схіленні да прастытуцыі непаўналетніх, і быў прысуджаны да 18 месяцаў у турме, з якіх адседзеў 13<ref>{{Cite news|title=Jeffrey Epstein's donations to young pupils prompts US Virgin Islands review|first=Jon|last=Swaine|url=https://www.theguardian.com/us-news/2015/jan/13/jeffrey-epstein-donations-us-virgin-islands-review|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2015-01-13|access-date=2026-02-06|lang=en-GB}}</ref>. Заключаная здзелка пасля называлася журналістамі і работнікамі пракуратуры спрэчнай і беспрэцэдэнтнай з прычыны выгоднасці яе ўмоў<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2025/09/19/politics/alex-acosta-house-oversight-epstein|title=Former US attorney defends Epstein’s 2008 plea deal in hours-long appearance on Capitol Hill {{!}} CNN Politics|lang=en|first=Annie|last=Grayer|website=CNN|date=2025-09-19|access-date=2026-02-06}}</ref><ref>{{Cite news|title=The 'completely unprecedented' plea deal Jeffrey Epstein made with Alex Acosta|url=https://www.pbs.org/newshour/show/the-completely-unprecedented-plea-deal-jeffrey-epstein-made-with-alex-acosta|website=PBS News|date=2019-07-08|access-date=2026-02-06|lang=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250315072828/https://www.pbs.org/newshour/show/the-completely-unprecedented-plea-deal-jeffrey-epstein-made-with-alex-acosta|archive-date=2025-03-15}}</ref>. У 2019 годзе яму зноў былі прад’яўленыя абвінавачванні<ref name="jpost">{{cite web |url=https://www.jpost.com/International/Billionaire-sex-offender-Jeffrey-Epstein-charged-with-sex-trafficking-594864 |title=Billionaire sex offender Jeffrey Epstein charged with sex trafficking |lang=en |website=[[The Jerusalem Post]] |date=2019-07-07 |archive-url=https://archive.today/20190710185235/https://www.jpost.com/International/Billionaire-sex-offender-Jeffrey-Epstein-charged-with-sex-trafficking-594864 |archive-date=July 10, 2019 |access-date=July 17, 2019 |url-status=live}}</ref>, пасля чаго ён [[смерць Джэфры Эпштэйна|памёр у турме]]. Эпштэйн падтрымліваў шырокае кола знаёмстваў сярод публічных фігур, уключаючы палітыкаў і знакамітасцяў<ref name="BBC-2024-who-named" />. Пасля гэтага паўсталі [[Тэорыя змовы|тэорыі змовы]] аб тым, што Эпштэйн вёў спіс кліентаў, сумесна з якімі ён займаўся сексуальнай эксплуатацыяй непаўналетніх, што ён выкарыстаў гэты спіс для [[шантаж]]а, і што гэтыя кліенты арганізавалі яго забойства. Гэтыя тэорыі атрымалі шырокае распаўсюджванне пачынаючы з 2019 года, іх распаўсюджваў, у тым ліку, прэзідэнт ЗША Дональд Трамп<ref>{{cite web |url=https://edition.cnn.com/2020/07/23/politics/donald-trump-ghislaine-maxwell-jeffrey-epstein-history |title=Trump claims not to be following Maxwell case despite long ties to Epstein |lang=en |website=[[CNN]] |date=2020-07-23 |access-date=July 21, 2025 |url-status=live |last1=Vasquez |first1=Meagan |last2=Liptak |first2=Kevin}}</ref>. У 2025 годзе пачалася другая хваля папулярызацыі тэорый<ref name="GuardJul25">{{cite web |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/jul/08/rightwing-jeffrey-epstein-client-list |title=Rightwing influencers indignant over FBI claim that Jeffrey Epstein's client list doesn't exist |lang=en |first=Jessica |last=Glenza |website=[[The Guardian]] |date=2025-07-08 |access-date=July 11, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name="IndJul25">{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/dershowitz-epstein-client-list-trump-b2786911.html |title=Former Trump lawyer claims he knows Epstein client list names: 'But I'm bound by confidentiality' |lang=en |first=Gustav |last=Kilander |website=[[The Independent]] |date=2025-07-07 |access-date=July 11, 2025 |url-status=live}}</ref>. У ходзе [[прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2024)|прэзідэнцкай кампаніі 2024 года]] [[Дональд Трамп]] высунуў ідэю публікацыі файлаў Эпштэйна<ref>{{cite web |url=https://abc7news.com/post/what-trump-has-said-epstein-years-including-2024-campaign-trail/17153215/ |title=What Trump has said about Epstein over the years, including on 2024 campaign trail |lang=en |website=ABC7 San Francisco |date=2025-07-16 |access-date=2025-09-12 |url-status=live}}</ref>, хоць пасля ён заявіў, што гэтыя файлы з’яўляюцца фальсіфікацыямі членаў [[Дэмакратычная партыя ЗША| Дэмакратычнай партыі]]<ref>{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/16/trump-lashes-out-at-past-supporters-over-epstein |title=Trump lashes out at 'PAST supporters' over 'Epstein Hoax' |lang=en |website=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |date=2025-07-16 |access-date=2025-09-12 |url-status=live}}</ref>. 18 лістапада 2025 года [[Палата прадстаўнікоў ЗША]] прыняла Закон аб празрыстасці файлаў Эпштэйна 427 галасамі за і адным супраць<ref name="NBC-2025-11-18">{{cite web |url=https://www.nbcnews.com/politics/trump-administration/live-blog/trump-house-vote-epstein-files-bin-salman-gaza-venezuela-live-updates-rcna244150 |title=Live updates: House passes bill to release Epstein files; Trump defends Saudi crown prince |lang=en |website=[[NBC News]] |date=2025-11-18 |access-date=November 18, 2025 |url-status=live}}</ref>. [[Сенат ЗША]] аднагалосна ўхваліў яго<ref name="Carney & Fuchs">{{cite web |url=https://www.politico.com/news/2025/11/18/house-approves-epstein-files-bill-in-near-unanimous-vote-00656764 |title=Senate approves Epstein files bill, sending it to Trump's desk |lang=en |author=Carney |first=Jordaine |website=[[Politico]] |date=2025-11-18 |url-status=live |last2=Fuchs |first2=Hailey}}</ref>. На наступны дзень Трамп падпісаў законапраект<ref name="Rimmer 2025">{{cite web |url=https://www.cnn.com/politics/live-news/trump-presidency-epstein-files-release-11-19-25?post-id=cmi643e2w00003b6n4j8hyiz9 |title=Senate officially sends Epstein files bill to Trump's desk |lang=en |author=Rimmer |first=Morgan |website=[[CNN]] |date=2025-11-19 |access-date=November 19, 2025 |url-status=live}}</ref>. [[Міністэрства юстыцыі ЗША]] апублікавала адносна невялікую колькасць файлаў Эпштэйна да ўстаноўленага законам тэрміну 19 снежня 2025 года, што выклікала крытыку з боку і рэспубліканцаў, і дэмакратаў. 30 студзеня 2026 года было апублікавана больш за 3 мільёны старонак, уключаючы 2000 відэа і 180 000 выяў<ref name="justicedepartmentjan302026release">{{cite web |url=https://www.justice.gov/opa/pr/department-justice-publishes-35-million-responsive-pages-compliance-epstein-files |title=Office of Public Affairs &#124; Department of Justice Publishes 3.5 Million Responsive Pages in Compliance with the Epstein Files Transparency Act |lang=en |website=U.S. Department of Justice |date=2026-01-30 |access-date=January 30, 2026 |url-status=live}}</ref>. Хоць Міністэрства юстыцыі прызнала, што ў агульнай складанасці больш за 6 мільёнаў старонак могуць адпавядаць крытэрам файлаў, якія павінны быць апублікаваныя ў адпаведнасці з Законам аб празрыстасці файлаў Эпштэйна<ref name="epsteinfiles6millions">{{cite web |url=https://www.politico.com/news/2026/01/30/epstein-drop-live-00757275 |title=DOJ announces full release of Epstein files |lang=en |author=Fuchs |first=Hailey |website=[[Politico]] |date=2026-01-30 |access-date=January 30, 2026 |url-status=live}}</ref>, яно заявіла, што публікацыя 30 студзеня будзе апошняй і што яно выканала свае юрыдычныя абавязацельствы<ref name="reportedlegalobligationcompliance">{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/us/trumps-justice-department-releases-new-cache-jeffrey-epstein-files-2026-01-30/ |title=Trump's Justice Department releases final cache of Jeffrey Epstein files |lang=en |author=Goudsward |first=Andrew |website=[[Рейтер|Reuters]] |date=2026-01-30 |access-date=January 30, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://abc7news.com/post/what-trump-has-said-epstein-years-including-2024-campaign-trail/17153215/ |title=What Trump has said about Epstein over the years, including on 2024 campaign trail |lang=en |website=ABC7 San Francisco |date=2025-07-16 |access-date=2025-09-12 |url-status=live}}</ref>. == Агляд == Тэрмін «файлы Эпштэйна» ставіцца да дакументаў, сабраных у якасці доказаў па крымінальных справах супраць Эпштэйна і яго саўдзельнікаў. Файлы захоўваюцца ў выглядзе больш чым 300 [[гігабайт]] даных, а таксама іншых матэрыялаў, у сістэме кіравання справамі ФБР Sentinel<ref>{{cite web |url=https://www.cnn.com/politics/live-news/epstein-files-release-09-02-25#cmf31r0l7001s3b6n7bjfl73d |title=The Epstein files have become a growing public relations crisis for Trump. Here's how we got here |lang=en |website=[[CNN]] |date=2025-09-02 |access-date=September 2, 2025 |url-status=live |last1=Scannell |first1=Kara |last2=Perez |first2=Evan |last3=Grayer |first3=Annie |last4=Barrett |first4=Ted |last5=Ferris |first5=Sarah}}</ref>. У іх уваходзяць яго кантактная кніга, часопісы палётаў яго самалётаў і судовыя дакументы; частка матэрыялаў была апублікаваная ў адрэдагаваным выглядзе<ref name="ABC Musk Epstein">{{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2025-06-06/what-are-the-epstein-files-trump-musk-fight/105384646 |title=Elon Musk says Donald Trump is in the Epstein files — here's the background |lang=en |first=Elissa |last=Steedman |website=ABC News |date=2025-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250709213532/https://www.abc.net.au/news/2025-06-06/what-are-the-epstein-files-trump-musk-fight/105384646 |archive-date=2025-07-09 |access-date=July 14, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name="Independent Epstein">{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/epstein-files-pam-bondi-names-list-b2706666.html |title=Epstein files: Names in disgraced financier's contact book released by Pam Bondi |lang=en |first=Ariana |last=Baio |website=[[The Independent]] |date=2025-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617183100/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/epstein-files-pam-bondi-names-list-b2706666.html |archive-date=2025-06-17 |access-date=July 14, 2025 |url-status=live}}</ref>. Напрыклад, у судовых дакументах і часопісах палётаў паказваліся розныя вядомыя асобы, якія вандравалі з Эпштэйнам або падтрымлівалі з ім кантакты<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-67865190 |title=Jeffrey Epstein: Prince Andrew and Bill Clinton named in court files |lang=en |website=[[BBC News]] |date=2024-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708061512/https://www.bbc.com/news/world-us-canada-67865190 |archive-date=2025-07-08 |access-date=July 14, 2025 |url-status=live}}</ref>. У склад файлаў уваходзіць: * '''«Спіс Эпштэйна»''' — меркаваны дакумент у складзе гэтых матэрыялаў, які змяшчае імёны высокапастаўленых кліентаў, з якімі фінансіст займаўся сексуальнай эксплуатацыяй непаўналетніх. Эпштэйн выбудоўваў кола з публічных фігур, уключаючы палітыкаў і знакамітасцяў, што падсілкоўвала сцвярджэнні аб тым, што ён вёў падобны спіс для шантажу гэтых асоб, а таксама аб тым, што яго смерць у 2019 годзе была не самагубствам (як паведамлялася афіцыйна), а забойствам з мэтай абароны яго кліентаў. Сцвярджэнні аб існаванні кліенцкага спісу ўпершыню з’явіліся адразу пасля смерці Эпштэйна, а затым атрымалі асаблівую вядомасць у 2025 годзе пасля аддаленага твіта былога старэйшага саветніка [[Белы дом|Белага дома]] і супрацоўніка [[Дэпартамент эфектыўнасці ўрада (ЗША)|DOGE]] [[Ілан Маск|Ілана Маска]], у якім сцвярджалася, што прэзідэнт ЗША Дональд Трамп «фігуруе ў файлах Эпштэйна». [[Другое прэзідэнцтва Дональда Трампа|Адміністрацыя Трампа]] праз [[Міністэрства юстыцыі ЗША]] апублікавала [[Мемарандум (права)|мемарандум]] 7 ліпеня 2025 года<ref name=":0">{{cite web |url=https://www.justice.gov/opa/media/1407001/dl |title=FBI Memo, July 2025 |lang=en |date=July 2025 |publisher=[[Министерство юстиции США|United States Department of Justice]] |url-status=live}}</ref>, у якім заяўлялася, што такога спісу не існуе і што «не было знойдзена дакладных доказаў таго, што Эпштэйн шантажаваў бачных асоб у рамках сваёй дзейнасці. Мы не выявілі доказаў, якія маглі б паслужыць падставай для расследавання ў дачыненні да не прыцягнутых да адказнасці трэціх асоб». Мемарандум выклікаў [[скептыцызм]] у палітычных каментатараў, уключаючы [[Алекс Джонс|Алекса Джонса]]<ref>{{cite journal |last=Spangler |first=Todd |date=July 8, 2025 |title=Alex Jones Breaks Down in Tears After DOJ, FBI Release Epstein Memo Finding No Evidence of a 'Client List': It 'Tears My Guts Out' |url=https://variety.com/2025/digital/news/alex-jones-breaks-down-tears-doj-fbi-epstein-memo-client-list-1236449323/ |lang=en |access-date=July 28, 2025 |magazine=[[Variety|Variety]]}}</ref> і [[Джон Олівер|Джона Олівера]]<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2025/07/john-oliver-last-week-tonight-donald-trump-jeffrey-epstein-1236471894/ |title=John Oliver Zeroes In On Laundry List Of Trump's Connections To Jeffrey Epstein: "Nothing To See!" |lang=en |first=Natalie |last=Oganesyan |website=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |date=2025-07-28 |access-date=July 28, 2025 |url-status=live}}</ref>. * «'''Чорная кніга Эпштэйна»''' або '''«маленькая чорная кніга Эпштэйна»''' — 97-старонкавая кніга з імёнамі, тэлефоннымі нумарамі, адрасамі электроннай пошты і дамашнімі адрасамі, якую былы супрацоўнік вынес з дома Эпштэйна ў 2005 годзе і пазней спрабаваў прадаць. Сайт [[Gawker]] апублікаваў адрэдагаваную версію ў 2015 годзе, а арыгінальная версія была выкладзеная на [[8kun|8chan]] у 2019 годзе<ref>{{cite journal |last=Nally |first=Leland |date=October 9, 2020 |title=I Called Everyone in Jeffrey Epstein's Little Black Book |url=https://www.motherjones.com/politics/2020/10/i-called-everyone-in-jeffrey-epsteins-little-black-book/ |access-date=July 22, 2025 |magazine=Mother Jones}}</ref><ref>{{cite journal |title=Who Was Jeffrey Epstein Calling? |url=https://nymag.com/intelligencer/article/jeffrey-epstein-high-society-contacts.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240107053630/https://nymag.com/intelligencer/article/jeffrey-epstein-high-society-contacts.html |archive-date=2024-01-07 |access-date=July 22, 2025 |magazine=[[New York Magazine|New York]]}}</ref><ref>{{cite web |url=https://embed.documentcloud.org/documents/1508273-jeffrey-epsteins-little-black-book-redacted/ |title=Jeffrey Epstein's Little Black Book REDACTED |lang=en |website=DocumentCloud |access-date=July 26, 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.documentcloud.org/documents/20973204-jeffrey-epsteins-other-little-black-book-redacted/ |title=Jeffrey Epstein's Other Little Black Book REDACTED |lang=en |website=DocumentCloud |access-date=July 26, 2025 |url-status=live}}</ref>. Другая кніга кантактаў, якую часам называюць «іншай маленькай чорнай кнігай Эпштэйна», была апублікаваная выданнем [[Business Insider]] у 2021 годзе і датавана кастрычнікам 1997 года<ref name="MTCW 21">{{cite web |url=https://www.businessinsider.com/jeffrey-epstein-other-little-black-book-2021-6 |title=We found Jeffrey Epstein's other little black book from 1997. Search all 349 names in our exclusive database. |lang=en |website=[[Business Insider]] |date=2021-06-23 |access-date=August 5, 2025 |url-status=live |last1=Morris |first1=Meghan |last2=Trotter |first2=J.K. |last3=Cook |first3=John |last4=Wang |first4=Angela}}</ref>. Па словах журналісткі-даследчыцы Джулі К. Браўн, каталог склала тагачасная сяброўка Эпштэйна [[Гіслейн Максвел]]. Ён уключаў як знакамітасцяў, так і садоўнікаў Эпштэйна, яго цырульніка і электрыка. Браўн адзначала, што «так званы спіс на самай справе з’яўляецца ілжывым следам» і што «кожны раз, калі Эпштэйн або Максвел сустракалі кагосьці важнага, яны бралі яго кантактныя дадзеныя і заносілі іх у гэты файл... так што было цалкам ясна, што гэта не „Чорная кніга“ у сэнсе спісу кліентаў. Гэта быў проста тэлефонны даведнік»<ref>{{cite journal |last1=LaFrance |first1=Adrienne |date=July 17, 2025 |title=The Razor-Thin Line Between Conspiracy Theory and Actual Conspiracy |url=https://www.theatlantic.com/podcasts/archive/2025/07/the-line-between-conspiracy-theory-and-actual-conspiracy/683569/ |access-date=August 24, 2025 |magazine=[[The Atlantic]]}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/jul/24/what-are-the-jeffrey-epstein-documents-trump |title=What are the Jeffrey Epstein files and will they be released? |lang=en |first=Rachel |last=Leingang |website=[[The Guardian]] |date=2025-07-24 |access-date=August 22, 2025 |url-status=live}}</ref>. У мемарандуме Міністэрства юстыцыі ад ліпеня 2025 года таксама паказвалася, што ў файлах Эпштэйна не існуе кліенцкага спісу і што следчыя не знайшлі дакладных доказаў выкарыстання такіх матэрыялаў для шантажу. У дакуменце таксама пацвярджалася, што смерць Эпштэйна была самагубствам<ref name=":0" />. == Інфармацыя== У дакументах утрымліваўся праект федэральнага абвінаваўчага заключэння 2007 года супраць Эпштэйна і трох яго памочнікаў, які так і не быў даведзены да суда<ref name="AP-famous-names">{{cite web |url=https://apnews.com/article/epstein-justice-department-trump-musk-andrew-tisch-d5dfbb26b93c46a4d6ab9ecf4eb3d3b1 |title=In the latest Epstein files are famous names and details about an earlier investigation |lang=en |first=Eric |last=Tucker |website=[[Ассошиэйтед Пресс|AP News]] |date=2026-01-31 |access-date=2026-01-31 |url-status=live |last2=Sisak |first2=Michael R.}}</ref>. Паводле апублікаваных матэрыялаў, [[Федэральнае бюро расследаванняў|ФБР]] пачало расследаванне ў дачыненні да Эпштэйна ў ліпені 2006 года, а ў маі 2007 года некалькі непаўналетніх дзяўчат паведамілі паліцыі і ФБР, што ім плацілі за сексуалізаваныя масажы для Эпштэйна. Але федэральны пракурор ЗША [[Аляксандр Акоста]] даў міліардэру дазвол пазбегнуць федэральнага пераследу: фінансіст прызнаў сябе вінаватым па абвінавачванні штата ў схіленні да прастытуцыі асобы малодшай за 18 гадоў і быў прысуджаны да 18 месяцаў турэмнага зняволення. Файлы таксама ўтрымлівалі запісы допытаў ФБР з супрацоўнікам [[Асабняк Джэфры Эпштэйна ў Палм-Біч|маёнтка Эпштэйна ў Фларыдзе]]. Як распавёў работнік, яго абавязкі ўключалі раскладванне купюр па 100 долараў на стале побач з ложкам Эпштэйна, утылізацыю выкарыстаных прэзерватываў і размяшчэнне пісталета паміж матрацамі міліардэра<ref name="AP-famous-names"/>. Той жа супрацоўнік паведаміў ФБР у 2007 годзе, што аднойчы бос даручыў яму купіць кветкі і даставіць іх вучаніцы старэйшай школы Роял-Палм-Біч у гонар яе ўдзелу ў школьным спектаклі. У адным з дакументаў падрабязна апісвалася схема бліжэйшага атачэння Эпштэйна, у тым ліку [[Гіслейн Максвел]], яго адваката Дарэна Індайка і бухгалтара Рычарда Кана<ref name="NYT-what-to-know"/>. На схеме таксама фігураваў Жан-Люк Брунель — французскі мадэльны агент, якому на радзіме былі прад’яўленыя абвінавачванні ў згвалтаванні. У 2022 годзе ён пакончыў з сабой у турме. У дакуменце таксама пералічваліся іншыя блізкія асобы, уключаючы асабістага шэф-кухара Эпштэйна, пілотаў і Пітэра Лістэрмана — скаўта мадэльнага бізнесу, апісанага ў файле як «аб’ект/сведка» і «зводнік» мадэляў. У спісе таксама значыўся Леслі Уэкснер — мільярдэр і прадпрымальнік, які наймаў Эпштэйна ў якасці кіраўніка актывамі і заяўляў, што разарваў з ім адносіны ў 2007 годзе. Міністэрства юстыцыі зарэтушавала імёны і фатаграфіі яшчэ пяці чалавек на схеме, уключаючы памочніцу Максвел і чатырох супрацоўнікаў Эпштэйна, адна з якіх была пазначаная як «сяброўка/супрацоўніца». За гэта пацярпелыя і праваабаронцы раскрытыкавалі чыноўнікаў<ref name="CNN-diagram">{{cite web |url=https://www.cnn.com/2026/01/31/politics/jeffrey-epstein-files-release-doj |title=Diagram shows parts of Epstein's inner circle but redacts some close associates |lang=en |first=Sarah |last=Owermohle |website=[[CNN]] |date=2026-01-31 |url-status=live}}</ref>. Публікацыя таксама падрабязна апісвала сувязі Эпштэйна са шматлікімі ўплывовымі людзьмі<ref name="NYT-names">{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2026/01/31/us/epstein-trump-gates-musk-tisch-andrew.html |title=New Epstein Files Name Elon Musk, Bill Gates and Other Powerful Men |lang=en |website=[[The New York Times]] |date=2026-01-31 |access-date=2026-01-31 |url-status=live}}</ref><ref name="BBC-Ep-millions-released">{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/articles/cevnmxyy4wjo |title=Millions of Jeffrey Epstein files released by US justice department |lang=en |website=[[BBC News]] |date=2026-01-31 |access-date=2026-01-31 |url-status=live}}</ref><ref name="NYT-what-to-know">{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2026/01/30/us/what-to-know-epstein-files.html |title=Here's What to Know About the Millions of Pages of Epstein Documents |lang=en |first=Ashley |last=Ahn |website=[[The New York Times]] |date=2026-01-30 |access-date=2026-01-31 |url-status=live}}</ref><ref name="AP-famous-names"/>. У файлах змяшчаецца электронны ліст канца 2010 года ад Ала Секела Эпштэйна, у якім ён згадваў фатаграфію Эпштэйна пасля арышту ў [[Вікіпедыя|Вікіпедыі]] і пісаў, што спрабуе замяніць яе на больш добразычлівую выяву, а таксама выдаліць тэрмін «сексуальны злачынца» з артыкула пра міліардэра. У тым жа лісце Секел сцвярджаў, што ён вылічыў IP-адрасы карыстальнікаў, якія адмянялі яго праўкі ў артыкуле, і выкарыстаў іх для таго, каб дамагчыся блакавання гэтых рэдактараў у Вікіпедыі, у канчатковым рахунку ачысціўшы артыкул ад апісанняў злачыннай дзейнасці Эпштэйна<ref name="Betts 2025">{{cite web |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/nov/14/epstein-reputation-documents |title=Epstein sought to restore his reputation after guilty plea, documents reveal |lang=en |first=Anna |last=Betts |website=[[The Guardian]] |date=2025-11-14 |access-date=2026-02-01 |url-status=live}}</ref>. Апублікаваныя файлы ўключалі электронную перапіску паміж следчымі па смерці Эпштэйна, у тым ліку заўвагу аднаго з іх аб тым, што яго апошняе паведамленне не выглядала як перадсмяротная запіска. Шматлікія расследаванні прыйшлі да высновы, што смерць Эпштэйна была самагубствам. У матэрыялах таксама апісвалася тактыка, выкарыстаная супрацоўнікамі турмы для абыходу журналістаў, якія дзяжурылі ля Метрапалітэнскага папраўчага цэнтра: супрацоўнікі выкарыстоўвалі скрынкі і прасціны, каб стварыць бачнасць цела, і пагрузілі іх у белы фургон з маркіроўкай кіравання галоўнага судмедэксперта [[Нью-Ёрк]]а. Журналісты прайшлі за фургонам, не ведаючы, што сапраўднае цела Эпштэйна было пагружана ў чорны аўтамабіль, які, згодна з запісам інтэрв’ю, з'ехаў «незаўважаным»<ref name="ABC-Whitehurst"/>. У файлах значыцца значная колькасць навінавых і іншых матэрыялаў аб расійскім бізнесе, з якім Эпштэйн кантактаваў і якім актыўна цікавіўся. У іх знаходзяцца дадзеныя аб такіх персаналіях, як [[Вагіт Юсуфавіч Алекпераў|Вагіт Алекпераў]], [[Аляксей Аляксандравіч Мардашоў,|Аляксей Мардашоў]], [[Леанід Віктаравіч Міхельсон| Леанід Міхельсон]], [[Уладзімір Сяргеевіч Лісін|Уладзімір Лісін]], [[Генадзь Мікалаевіч Цімчанка|Ненадзь Цімчанка]] і [[Алішэр Бурханавіч Усманаў|Алішэр Усманаў]]. Таксама Эпштэйн актыўна цікавіўся амерыканскімі санкцыямі супраць Расіі, Пецярбургскім міжнародным форумам і шэрагам іншых эканамічных падзей, звязаных з РФ. Таксама ў яго файлах часта згадваецца імя [[Павел Дураў|Паўла Дурава]], у прыватнасці аб яго палітычных поглядах, і назва карпарацыі «[[Мегафон]]»<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/milliardery/555008-nedela-milliardera-durov-za-maska-russkij-sled-v-dele-epstejna-isk-protiv-kanady?image=541889|title=Неделя миллиардера: Дуров за Маска, русский след в деле Эпштейна, иск против Канады|lang=ru|author=Максим Щедрин|website=[[Forbes (Россия)|Forbes Россия]]|date=2026-02-07|url-status=live|subtitle=Основатель Telegram Павел Дуров после обысков в парижских офисах соцсети X (заблокирована в России) заявил, что Францию нельзя считать свободной страной, в опубликованных файлах Эпштейна обнаружились фамилии российских миллиардеров, бывший участник российского списка Forbes Игорь Макаров пытается снять с себя канадские санкции через соглашение с Молдавией, а Дмитрий Каменщик продолжает оспаривать в судах национализацию аэропорта Домодедово. Самые важные события недели с участием крупнейших российских бизнесменов — в фотогалерее Forbes|access-date=2026-02-09}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Справа Эпштэйна}} [[Катэгорыя:Джэфры Эпштэйн]] c1ipbjg5mfoob0w7k80gfv8wszk72dx Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ 0 804258 5121173 5113507 2026-04-05T09:16:56Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5121173 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Цэзарыя Ганна Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройц-Енджэевічова''' ([[Польская мова|польск]]. ''Cezaria Anna Baudouin de Courtenay-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowa,'' [[2 жніўня]] [[1885]], [[Тарту|Дэрпт]] - [[28 лютага]] [[1967]], [[Лондан]]) — польскі [[Этналогія|этнолаг]], першая жанчына-рэктар у гісторыі польскай акадэміі<ref>{{Артыкул|спасылка=https://pressto.amu.edu.pl/index.php/nsw/article/view/3245|аўтар=Dorota Zamojska|загаловак=Cezaria Anna Baudouin de Courtenay- -Vasmer-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowa (1885-1967)|год=2011-01-01|мова=pl|выданне=Nauka i Szkolnictwo Wyższe|выпуск=2(38)|старонкі=15–25|issn=1231-0298}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://etnoznawcy.pl/biogram/cezaria-anna-baudouin-de-courtenay-ehrenkreutz-jedrzejewiczowa/|title=Cezaria Anna Baudouin de Courtenay- Ehrenkreutz- Jędrzejewiczowa - ETNOznawcy|website=etnoznawcy.pl|access-date=2026-03-16}}</ref> З 1927 па 1935 год была прафесарам [[Этнаграфія|этнаграфіі]] і [[Этналогія|этналогіі]] ў Віленскім [[Віленскі ўніверсітэт|універсітэце Стэфана Баторыя]], заснавала там школу этналогіі і этнаграфічны музей Віленшчыны. == Прыватнае жыццё == Дзяцінства яна правяла ў Дэрпце (сённяшні [[Тарту]] ), які ў той час быў важным навуковым цэнтрам. Яе бацькам быў славуты лінгвіст [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Ян Неціслаў Бадуэн дэ Куртэнэ]], "бацька польскай лінгвістыкі" (ён загадваў кафедрай параўнальнай граматыкі ў Дэрпцкім універсітэце), а маці — Рамуальда Багніцкая. У школе пачала вучыцца толькі ў 13 гадоў, калі разам з сям'ёй пераехала ў [[Кракаў]]. З-за інтрыг вакол яе бацькі ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце]] яна пераехала з сям'ёй у [[Санкт-Пецярбург]], дзе працягнула навучанне ў гімназіі. У Санкт-Пецярбургу яна пачала вучобу на Вышэйшых жаночых курсах, а затым на гісторыка-філалагічным факультэце Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта, дзе пасля лібералізацыі пасля рэвалюцыі 1905 года жанчыны маглі вучыцца ў якасці "вольных слухачоў". У 1910 годзе ў Кракаве яна выйшла замуж за вучня бацькі, славіста [[Макс Фасмер|Макса Фасмера]], які пазней змяніў [[Аляксандр Брукнер|Аляксандра Брукнера]] на кафедры славістыкі і этналогіі ў Берлінскім універсітэце. Шлюб распаўся праз тры гады. З 1916 года была замужам за [[Стэфан Эрэнкройц|Стэфанам Эрэнкройцам]], прафесарам права і сенатарам Другой Польскай Рэспублікі, ад якога ў яе было трое дзяцей — трагічна загінулая дачка Крысціна (1917–1927) і сыны: Тадэвуш (1919–1976), салдат Арміі Краёвай у Віленскім краі, і Анджэй (1921–2008), гісторык і ўсходазнаўца, прафесар Мічыганскага ўніверсітэта ў Эн-Арбар (ЗША), а пазней сузаснавальнік Аўстралійскага інстытута польскіх спраў. У 1933 годзе яна развялася і выйшла замуж за [[Януш Енджаевіч|Януша Енджаевіча,]] прэм'ер-міністра Рэспублікі Польшча. Пасля пачатку вайны яна эвакуіравалася з сям'ёй у Львоў, затым у Румынію і, нарэшце, у Палесціну. У 1947 годзе з сям'ёй эвакуіравалася ў Вялікабрытанію. Праз чатыры гады памёр яе муж, і яна занялася развіццём навукі і ўмацаваннем акадэмічнай супольнасці за мяжой. == Навучанне ў Пецярбургу == [[Файл:Cezaria_Baudouin_de_Courtenay_Ehrenkreutz_Jędrzejewiczowa.jpg|злева|міні|Цэзарыя Ганна Бадуэн дэ Куртэнэ ў маладосці]]Падчас побыту ў Кракаве ў 1910 годзе адмыслова вывучыла беларускую і латышскую мову. У 1911 годзе яна была адной з першых жанчын, якія атрымалі дыплом першай ступені ў Імператарскім універсітэце Санкт-Пецярбурга на аснове дысертацыі пад назвай «Мова Марыйнага малітоўніка XVI стагоддзя, выдадзенага прафесарам Пташыцкім», напісанай пад кіраўніцтвам прафесара Тадэвуша Зялінскага. Падчас вучобы яна заснавала (разам з Зоф'яй Садоўскай, Станіславай Адамавічавай і [[Казіміра Ілаковіч|Казімерай Ілаковіч]] ) Асацыяцыю польскіх жанчын «Spójnia», якая аб'ядноўвала жанчын, якія вучацца ва ўніверсітэтах Санкт-Пецярбурга. Мэтай арганізацыі была ўзаемадапамога і інтэграцыя жанчын, якія вучацца ў Санкт-Пецярбургу (не толькі студэнтак). Самаадукацыя вялася з мэтай будучага грамадскага жыцця. Актывісткі былі поўныя рашучасці змагацца за паляпшэнне ўмоў жыцця для ўсіх жанчын. Прадастаўленне інфармацыі аб стыпендыях, даступнай адукацыі і магчымасцях працаўладкавання для жанчын мела вырашальнае значэнне. Падчас знаходжання ў Санкт-Пецярбургу яна падрыхтавала дзве лінгвістычныя працы: «Албанія і албанцы» і «Камень Латыр і горад Алтыр». У наступныя гады яна вярнулася ў Польшчу, дзе працавала ў прыватных жаночых гімназіях Варшавыю == Віленскі перыяд == У 1921 годзе разам са Стэфанам Эрэнкройцам пераехалі ў Вільню, дзе яе муж узначаліў кафедру старажытнапольскага і літоўскага судовага права ў адноўленым Віленскім універсітэце імя Стэфана Баторыя. Цэзарыя працавала настаўніцай лаціны ў Дзяржаўнай гімназіі імя Элізы Ажэшка і адначасова пачала падаваць дакументы на атрыманне хабілітацыі, якая дазволіла б ёй чытаць лекцыі ва Універсітэце Стэфана Баторыя, дзе кафедра этнаграфіі заставалася вакантнай. У 1922 годзе атрымала хабілітацыю ў Варшаўскім універсітэце на аснове дысертацыі «''Святая Цэцылія — унёсак у генезіс апокрыфаў''» (апублікаванай у 1922 годзе ў часопісе «Lud»). З 1924 па 1927 год, будучы дацэнтам Віленскага [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта Стэфана Баторыя]], яна чытала лекцыі па этнаграфіі і этналогіі, а таксама праводзіла важныя для яе палявыя даследаванні са студэнтамі. Чытал адмысловы лекцыйны курс па этнаграфіі беларусаў. У 1929 годзе яна была прызначана дацэнтам этналогіі і этнаграфіі на факультэце гуманітарных навук Універсітэта Стэфана Баторыя. На падставе сваіх даследаванняў народнай культуры Віленскага рэгіёна яна заснавала пры ўніверсітэце Этнаграфічны музей, стварыўшы першую калекцыю на аснове народнага тэкстылю, сабранага для выставы ў 1925 годзе. Таксама выкарыстала свае кантакты з рэгіянальнымі Таварыствамі падтрымкі народнай прамысловасці (яна была старшынёй Навукова-мастацкай секцыі). Свой вопыт яна сістэматызавала ў «Кіраўніцтве для калекцыянераў Этнаграфічнага музея Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя» (Вільнюс, 1926). У гэтай публікацыі яна падкрэсліла важнасць тыповасці экспанатаў, а не іх спецыфічных эстэтычных якасцей, і важнасць належнага апісання іх паходжання і прызначэння, без якіх яны навукова бескарысныя. У 1928 годзе яна падрыхтавала этнаграфічную выставу для Паўночна-Усходняга кірмашу ў Вільнюсе. З 1925 года супрацоўнічала з Антрапалагічнай камісіяй Польскай акадэміі мастацтваў і навук, ёй было даручана рэдагаваць том «Этнаграфія» ў «Польскай энцыклапедыі», падрыхтаванай Польскай акадэміяй мастацтваў і навук. Была суарганізатарам 2-га З'езда славянскіх географаў і этнографаў у 1927 годзе. [[Файл:Etnologia USB.jpg|міні|Этнолагі Універсітэта Стэфана Баторыя ў этнаграфічным музеі. Па цэнтры ў вышэйшым шэрагу - Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ. Вільня, 1935.]] Узначальвала Польскую камісію па народным мастацтве пры Інстытуце міжнароднага інтэлектуальнага супрацоўніцтва. Таксама працягвала працаваць у жаночых аб'яднаннях — узначальвала Віленскае аддзяленне Асацыяцыі жанчын з вышэйшай адукацыяй. Яна была прызначана дацэнтам толькі 19 лістапада 1929 года. Гэта было першае прызначэнне жанчыны на прафесарскую пасаду ў Польшчы. Цэзарыя таксама ўзначальвала этнаграфічна-геаграфічную секцыю Навукова-даследчага інстытута Усходняй Еўропы, праводзіла заняткі і лекцыі па этнаграфіі ў Школе палітычных навук пры гэтым інстытуце і ўваходзіла ў рэдакцыйную калегію яго часопіса «Balticoslavica». За гэты час яна апублікавала наступныя працы: «Кіраўніцтва па зборы прадметаў для Этнаграфічнага музея Універсітэта Стэфана Баторыя», «Вясельныя абрады польскага народа як драматычная форма» і «Вясельныя звычаі польскага народа». == Варшаўскі перыяд == У 1933 годзе была прынята пастанова аб стварэнні кафедры польскай этнаграфіі ў Варшаўскім універсітэце, і Цэзарыя дэ Бадуэн дэ Куртэнэ была прызначана яе загадчыцай. Праз год (1934) яна была прызначана прафесарам. У Варшаве рацягвала свае даследаванні культуры ўсходніх памежных зямель Польшчы, спрабуючы паўтарыць поспех Віленскага этнаграфічнага музея. Дамаглася пагаднення, згодна з якім этнаграфічныя калекцыі Нацыянальнага музея ў Варшаве былі перададзены ў нядаўна створаны Этнаграфічны музей. Гэты музей у рэшце рэшт быў звязаны з Варшаўскім універсітэтам, а яго дырэктарства заняла Цэзарыя Енджэевіч. У 1935 годзе яна таксама стала членам Дзяржаўнай музейнай рады. Яе даследаванні народных танцаў прывялі да прэзентацыі польскіх народных танцавальных мадэляў на Сусветнай выставе 1937 года ў Парыжы. У гэты час яна таксама рыхтавала працу пра культ Святога Георгія, які, на яе думку, быў уключаны ў паганскі культ бога сельскагаспадарчай прадукцыі Георгія (паведамляецца, што гатовы рукапіс быў знішчаны ў пажары ў 1939 годзе). У 1936 годзе яна апублікавала працы: «Дзве культуры, дзве навукі» і «Народныя танцы і вясельныя звычаі». Актыўна ўдзельнічала ў рабоце Жаночага грамадскага саюза, а ў 1937 годзе падпісала пратэст супраць «лавачнага гета». == Дзейнасць у эміграцыі == Падчас знаходжання ў Палесціне яна працавала ў Бюро блізкаўсходніх і сярэднеўсходніх даследаванняў, якое павінна было служыць падмуркам для аднаўлення ўсходазнаўства ў пасляваеннай Польшчы. За гэты час яна напісала наступныя дысертацыі: «Святы Георгій, заступнік скаўтынгу», «Каляндар Святога Георгія, або даследаванне ў базыліцы Гроба Гасподняга ў Іерусаліме», «Святы Георгій — культуралагічнае даследаванне», «Антаніна Чарнецкая, пілігрымка з Замойскага рэгіёна» і «Гуцульская Бяроза і румынская Брэзея ў кантэксце калядных звычаяў». У Лондане (пасля 1947 г.) яна стала сузаснавальніцай [[Polska Rada Naukowa na Obczyźnie|Польскай навуковай рады за мяжой]] (створанай у 1948 г.), якая праз два гады стала Польскім навуковым таварыствам за мяжой . Яна часта ўдзельнічала ў навуковых пасяджэннях рады, а яе артыкулы публікаваліся ў «Rocznik Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie» («Штогоднік Польскага навуковага таварыства за мяжой»). Яна таксама ўваходзіла ў Асацыяцыю прафесараў і дацэнтаў польскіх акадэмічных школ за мяжой (з 1948 г.) і ў групу навукоўцаў, звязаных з Польскім універсітэтам за мяжой (PUNO). У 1958 г. яна была абраная рэктарам гэтага ўніверсітэта. Яна была членам Гісторыка-літаратурнага таварыства ў Парыжы і Каралеўскага антрапалагічнага інстытута Вялікабрытаніі і Ірландыі. Яна была пахавана разам з [[Януш Енджаевіч|мужам]] на могілках Бекенхэм (E1 22268). Яе сімвалічная магіла знаходзіцца на [[Старыя Павонзкі|могілках Павонзкі ў Варшаве]] (участак 21-4-4,5). == Памяць == Яе вучань [[Мар’ян Пецюкевіч|Мар'ян Пецюкевіч]] згадваў пра яе наступным чынам: <blockquote>Прафэсар Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнай-Эгрэнкройц апрача высокай культуры, веды, дэмакратычных поглядаў і беспасрэдных чалавечых адносінаў да людзей, – мела яшчэ глыбока разьвінутае пачуцьцё па-жаночаму вытанчаных адносінаў да малодшых ад сябе. Яна старалася зблізіцца да сваіх выхаванцаў-студэнтаў, як чулая маці, і аказваць ім увагу, зацікаўленасьць іхнім жыцьцём, справамі, іхнімі радасьцямі й смуткам, і быць гатовай заўсёды прыйсьці з памогай. Я быў адным з тых студэнтаў этнаграфіі, каго спадарыня прафэсар запаланіла духова. Ня толькі цікавыя лекцыі, але й сама атмасфэра, створаная на катэдры этнаграфіі, змабілізавала мяне на менавіта гэты напрамак студыяў, прывязвала мяне й сама асоба прафэсаркі, якая стварыла тую сямейную, мілую атмасфэру. Як кажуць, яна ведала кожнага свайго студэнта наскрозь, адгадвала нават ягоныя думкі. Чытала на твары радасьць і гора. Шанавала кожнага нацыянальнасьць і сьветапогляд. Была як добрая, клапатлівая маці, што жыла жыцьцём сваіх дзяцей. Дзякуючы шматлікім сваім выдатным якасьцям, пані прафэсар згуртавала вакол сябе студэнтаў, якія па сваёй нацыянальнай прыналежнасьці ўяўлялі праўдзівы канглямэрат<ref>''Пецюкевіч Мар'ян''. У пошуках зачараваных скарбаў. Вільня 1998, с. 106-108.</ref>.</blockquote> [[Файл:Romualda_Baudouin_de_Courtenay_-_grób.jpg|міні|Сімвалічная магіла Цэзарыі Енджэевічавай на могілках Павонзкі]] [[Файл:Grób_Cezarii_Baudouin_de_Courtenay_Ehrenkreutz_Jędrzejewiczowej_i_Janusza_Jędrzejewicza.jpg|міні|Магіла Цэзарыі Бадуэн дэ Куртэнэ Эрэнкройц Енджэевічавай і Януша Енджэевіча]] == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бадуэн дэ Куртэнэ Цэзарыя}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1967 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1885 годзе]] [[Катэгорыя:Этнографы Польшчы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Лондане]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тарту]] j1t7suotdglvl1a543eqpaybu23031g 5121174 5121173 2026-04-05T09:17:18Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5121174 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Цэзарыя Ганна Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройц-Енджэевічова''' ([[Польская мова|польск]]. ''Cezaria Anna Baudouin de Courtenay-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowa,'' [[2 жніўня]] [[1885]], [[Тарту|Дэрпт]] - [[28 лютага]] [[1967]], [[Лондан]]) — польскі [[Этналогія|этнолаг]], першая жанчына-рэктар у гісторыі польскай акадэміі<ref>{{Артыкул|спасылка=https://pressto.amu.edu.pl/index.php/nsw/article/view/3245|аўтар=Dorota Zamojska|загаловак=Cezaria Anna Baudouin de Courtenay- -Vasmer-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowa (1885-1967)|год=2011-01-01|мова=pl|выданне=Nauka i Szkolnictwo Wyższe|выпуск=2(38)|старонкі=15–25|issn=1231-0298}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://etnoznawcy.pl/biogram/cezaria-anna-baudouin-de-courtenay-ehrenkreutz-jedrzejewiczowa/|title=Cezaria Anna Baudouin de Courtenay- Ehrenkreutz- Jędrzejewiczowa - ETNOznawcy|website=etnoznawcy.pl|access-date=2026-03-16}}</ref> З 1927 па 1935 год была прафесарам [[Этнаграфія|этнаграфіі]] і [[Этналогія|этналогіі]] ў Віленскім [[Віленскі ўніверсітэт|універсітэце Стэфана Баторыя]], заснавала там школу этналогіі і этнаграфічны музей Віленшчыны. == Прыватнае жыццё == Дзяцінства яна правяла ў Дэрпце (сённяшні [[Тарту]] ), які ў той час быў важным навуковым цэнтрам. Яе бацькам быў славуты лінгвіст [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Ян Неціслаў Бадуэн дэ Куртэнэ]], "бацька польскай лінгвістыкі" (ён загадваў кафедрай параўнальнай граматыкі ў Дэрпцкім універсітэце), а маці — Рамуальда Багніцкая. У школе пачала вучыцца толькі ў 13 гадоў, калі разам з сям'ёй пераехала ў [[Кракаў]]. З-за інтрыг вакол яе бацькі ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце]] яна пераехала з сям'ёй у [[Санкт-Пецярбург]], дзе працягнула навучанне ў гімназіі. У Санкт-Пецярбургу яна пачала вучобу на Вышэйшых жаночых курсах, а затым на гісторыка-філалагічным факультэце Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта, дзе пасля лібералізацыі пасля рэвалюцыі 1905 года жанчыны маглі вучыцца ў якасці "вольных слухачоў". У 1910 годзе ў Кракаве яна выйшла замуж за вучня бацькі, славіста [[Макс Фасмер|Макса Фасмера]], які пазней змяніў [[Аляксандр Брукнер|Аляксандра Брукнера]] на кафедры славістыкі і этналогіі ў Берлінскім універсітэце. Шлюб распаўся праз тры гады. З 1916 года была замужам за [[Стэфан Эрэнкройц|Стэфанам Эрэнкройцам]], прафесарам права і сенатарам Другой Польскай Рэспублікі, ад якога ў яе было трое дзяцей — трагічна загінулая дачка Крысціна (1917–1927) і сыны: Тадэвуш (1919–1976), салдат Арміі Краёвай у Віленскім краі, і Анджэй (1921–2008), гісторык і ўсходазнаўца, прафесар Мічыганскага ўніверсітэта ў Эн-Арбар (ЗША), а пазней сузаснавальнік Аўстралійскага інстытута польскіх спраў. У 1933 годзе яна развялася і выйшла замуж за [[Януш Енджаевіч|Януша Енджаевіча,]] прэм'ер-міністра Рэспублікі Польшча. Пасля пачатку вайны яна эвакуіравалася з сям'ёй у Львоў, затым у Румынію і, нарэшце, у Палесціну. У 1947 годзе з сям'ёй эвакуіравалася ў Вялікабрытанію. Праз чатыры гады памёр яе муж, і яна занялася развіццём навукі і ўмацаваннем акадэмічнай супольнасці за мяжой. == Навучанне ў Пецярбургу == [[Файл:Cezaria_Baudouin_de_Courtenay_Ehrenkreutz_Jędrzejewiczowa.jpg|злева|міні|Цэзарыя Ганна Бадуэн дэ Куртэнэ ў маладосці]]Падчас побыту ў Кракаве ў 1910 годзе адмыслова вывучыла беларускую і латышскую мову. У 1911 годзе яна была адной з першых жанчын, якія атрымалі дыплом першай ступені ў Імператарскім універсітэце Санкт-Пецярбурга на аснове дысертацыі пад назвай «Мова Марыйнага малітоўніка XVI стагоддзя, выдадзенага прафесарам Пташыцкім», напісанай пад кіраўніцтвам прафесара Тадэвуша Зялінскага. Падчас вучобы яна заснавала (разам з Зоф'яй Садоўскай, Станіславай Адамавічавай і [[Казіміра Ілаковіч|Казімерай Ілаковіч]] ) Асацыяцыю польскіх жанчын «Spójnia», якая аб'ядноўвала жанчын, якія вучацца ва ўніверсітэтах Санкт-Пецярбурга. Мэтай арганізацыі была ўзаемадапамога і інтэграцыя жанчын, якія вучацца ў Санкт-Пецярбургу (не толькі студэнтак). Самаадукацыя вялася з мэтай будучага грамадскага жыцця. Актывісткі былі поўныя рашучасці змагацца за паляпшэнне ўмоў жыцця для ўсіх жанчын. Прадастаўленне інфармацыі аб стыпендыях, даступнай адукацыі і магчымасцях працаўладкавання для жанчын мела вырашальнае значэнне. Падчас знаходжання ў Санкт-Пецярбургу яна падрыхтавала дзве лінгвістычныя працы: «Албанія і албанцы» і «Камень Латыр і горад Алтыр». У наступныя гады яна вярнулася ў Польшчу, дзе працавала ў прыватных жаночых гімназіях Варшавыю == Віленскі перыяд == У 1921 годзе разам са Стэфанам Эрэнкройцам пераехалі ў Вільню, дзе яе муж узначаліў кафедру старажытнапольскага і літоўскага судовага права ў адноўленым Віленскім універсітэце імя Стэфана Баторыя. Цэзарыя працавала настаўніцай лаціны ў Дзяржаўнай гімназіі імя Элізы Ажэшка і адначасова пачала падаваць дакументы на атрыманне хабілітацыі, якая дазволіла б ёй чытаць лекцыі ва Універсітэце Стэфана Баторыя, дзе кафедра этнаграфіі заставалася вакантнай. У 1922 годзе атрымала хабілітацыю ў Варшаўскім універсітэце на аснове дысертацыі «''Святая Цэцылія — унёсак у генезіс апокрыфаў''» (апублікаванай у 1922 годзе ў часопісе «Lud»). З 1924 па 1927 год, будучы дацэнтам Віленскага [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта Стэфана Баторыя]], яна чытала лекцыі па этнаграфіі і этналогіі, а таксама праводзіла важныя для яе палявыя даследаванні са студэнтамі. Чытал адмысловы лекцыйны курс па этнаграфіі беларусаў. У 1929 годзе яна была прызначана дацэнтам этналогіі і этнаграфіі на факультэце гуманітарных навук Універсітэта Стэфана Баторыя. На падставе сваіх даследаванняў народнай культуры Віленскага рэгіёна яна заснавала пры ўніверсітэце Этнаграфічны музей, стварыўшы першую калекцыю на аснове народнага тэкстылю, сабранага для выставы ў 1925 годзе. Таксама выкарыстала свае кантакты з рэгіянальнымі Таварыствамі падтрымкі народнай прамысловасці (яна была старшынёй Навукова-мастацкай секцыі). Свой вопыт яна сістэматызавала ў «Кіраўніцтве для калекцыянераў Этнаграфічнага музея Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя» (Вільнюс, 1926). У гэтай публікацыі яна падкрэсліла важнасць тыповасці экспанатаў, а не іх спецыфічных эстэтычных якасцей, і важнасць належнага апісання іх паходжання і прызначэння, без якіх яны навукова бескарысныя. У 1928 годзе яна падрыхтавала этнаграфічную выставу для Паўночна-Усходняга кірмашу ў Вільнюсе. З 1925 года супрацоўнічала з Антрапалагічнай камісіяй Польскай акадэміі мастацтваў і навук, ёй было даручана рэдагаваць том «Этнаграфія» ў «Польскай энцыклапедыі», падрыхтаванай Польскай акадэміяй мастацтваў і навук. Была суарганізатарам 2-га З'езда славянскіх географаў і этнографаў у 1927 годзе. [[Файл:Etnologia USB.jpg|міні|Этнолагі Універсітэта Стэфана Баторыя ў этнаграфічным музеі. Па цэнтры ў вышэйшым шэрагу - Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ. Вільня, 1935.]] Узначальвала Польскую камісію па народным мастацтве пры Інстытуце міжнароднага інтэлектуальнага супрацоўніцтва. Таксама працягвала працаваць у жаночых аб'яднаннях — узначальвала Віленскае аддзяленне Асацыяцыі жанчын з вышэйшай адукацыяй. Яна была прызначана дацэнтам толькі 19 лістапада 1929 года. Гэта было першае прызначэнне жанчыны на прафесарскую пасаду ў Польшчы. Цэзарыя таксама ўзначальвала этнаграфічна-геаграфічную секцыю Навукова-даследчага інстытута Усходняй Еўропы, праводзіла заняткі і лекцыі па этнаграфіі ў Школе палітычных навук пры гэтым інстытуце і ўваходзіла ў рэдакцыйную калегію яго часопіса «Balticoslavica». За гэты час яна апублікавала наступныя працы: «Кіраўніцтва па зборы прадметаў для Этнаграфічнага музея Універсітэта Стэфана Баторыя», «Вясельныя абрады польскага народа як драматычная форма» і «Вясельныя звычаі польскага народа». == Варшаўскі перыяд == У 1933 годзе была прынята пастанова аб стварэнні кафедры польскай этнаграфіі ў Варшаўскім універсітэце, і Цэзарыя дэ Бадуэн дэ Куртэнэ была прызначана яе загадчыцай. Праз год (1934) яна была прызначана прафесарам. У Варшаве рацягвала свае даследаванні культуры ўсходніх памежных зямель Польшчы, спрабуючы паўтарыць поспех Віленскага этнаграфічнага музея. Дамаглася пагаднення, згодна з якім этнаграфічныя калекцыі Нацыянальнага музея ў Варшаве былі перададзены ў нядаўна створаны Этнаграфічны музей. Гэты музей у рэшце рэшт быў звязаны з Варшаўскім універсітэтам, а яго дырэктарства заняла Цэзарыя Енджэевіч. У 1935 годзе яна таксама стала членам Дзяржаўнай музейнай рады. Яе даследаванні народных танцаў прывялі да прэзентацыі польскіх народных танцавальных мадэляў на Сусветнай выставе 1937 года ў Парыжы. У гэты час яна таксама рыхтавала працу пра культ Святога Георгія, які, на яе думку, быў уключаны ў паганскі культ бога сельскагаспадарчай прадукцыі Георгія (паведамляецца, што гатовы рукапіс быў знішчаны ў пажары ў 1939 годзе). У 1936 годзе яна апублікавала працы: «Дзве культуры, дзве навукі» і «Народныя танцы і вясельныя звычаі». Актыўна ўдзельнічала ў рабоце Жаночага грамадскага саюза, а ў 1937 годзе падпісала пратэст супраць «лавачнага гета». == Дзейнасць у эміграцыі == Падчас знаходжання ў Палесціне яна працавала ў Бюро блізкаўсходніх і сярэднеўсходніх даследаванняў, якое павінна было служыць падмуркам для аднаўлення ўсходазнаўства ў пасляваеннай Польшчы. За гэты час яна напісала наступныя дысертацыі: «Святы Георгій, заступнік скаўтынгу», «Каляндар Святога Георгія, або даследаванне ў базыліцы Гроба Гасподняга ў Іерусаліме», «Святы Георгій — культуралагічнае даследаванне», «Антаніна Чарнецкая, пілігрымка з Замойскага рэгіёна» і «Гуцульская Бяроза і румынская Брэзея ў кантэксце калядных звычаяў». У Лондане (пасля 1947 г.) яна стала сузаснавальніцай [[Polska Rada Naukowa na Obczyźnie|Польскай навуковай рады за мяжой]] (створанай у 1948 г.), якая праз два гады стала Польскім навуковым таварыствам за мяжой . Яна часта ўдзельнічала ў навуковых пасяджэннях рады, а яе артыкулы публікаваліся ў «Rocznik Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie» («Штогоднік Польскага навуковага таварыства за мяжой»). Яна таксама ўваходзіла ў Асацыяцыю прафесараў і дацэнтаў польскіх акадэмічных школ за мяжой (з 1948 г.) і ў групу навукоўцаў, звязаных з Польскім універсітэтам за мяжой (PUNO). У 1958 г. яна была абраная рэктарам гэтага ўніверсітэта. Яна была членам Гісторыка-літаратурнага таварыства ў Парыжы і Каралеўскага антрапалагічнага інстытута Вялікабрытаніі і Ірландыі. Яна была пахавана разам з [[Януш Енджаевіч|мужам]] на могілках Бекенхэм (E1 22268). Яе сімвалічная магіла знаходзіцца на [[Старыя Павонзкі|могілках Павонзкі ў Варшаве]] (участак 21-4-4,5). == Памяць == Яе вучань [[Мар’ян Пецюкевіч|Мар'ян Пецюкевіч]] згадваў пра яе наступным чынам: <blockquote>Прафэсар Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнай-Эгрэнкройц апрача высокай культуры, веды, дэмакратычных поглядаў і беспасрэдных чалавечых адносінаў да людзей, – мела яшчэ глыбока разьвінутае пачуцьцё па-жаночаму вытанчаных адносінаў да малодшых ад сябе. Яна старалася зблізіцца да сваіх выхаванцаў-студэнтаў, як чулая маці, і аказваць ім увагу, зацікаўленасьць іхнім жыцьцём, справамі, іхнімі радасьцямі й смуткам, і быць гатовай заўсёды прыйсьці з памогай. Я быў адным з тых студэнтаў этнаграфіі, каго спадарыня прафэсар запаланіла духова. Ня толькі цікавыя лекцыі, але й сама атмасфэра, створаная на катэдры этнаграфіі, змабілізавала мяне на менавіта гэты напрамак студыяў, прывязвала мяне й сама асоба прафэсаркі, якая стварыла тую сямейную, мілую атмасфэру. Як кажуць, яна ведала кожнага свайго студэнта наскрозь, адгадвала нават ягоныя думкі. Чытала на твары радасьць і гора. Шанавала кожнага нацыянальнасьць і сьветапогляд. Была як добрая, клапатлівая маці, што жыла жыцьцём сваіх дзяцей. Дзякуючы шматлікім сваім выдатным якасьцям, пані прафэсар згуртавала вакол сябе студэнтаў, якія па сваёй нацыянальнай прыналежнасьці ўяўлялі праўдзівы канглямэрат<ref>''Пецюкевіч Мар'ян''. У пошуках зачараваных скарбаў. Вільня 1998, с. 106-108.</ref>.</blockquote> [[Файл:Romualda_Baudouin_de_Courtenay_-_grób.jpg|міні|Сімвалічная магіла Цэзарыі Енджэевічавай на могілках Павонзкі]] [[Файл:Grób_Cezarii_Baudouin_de_Courtenay_Ehrenkreutz_Jędrzejewiczowej_i_Janusza_Jędrzejewicza.jpg|міні|Магіла Цэзарыі Бадуэн дэ Куртэнэ Эрэнкройц Енджэевічавай і Януша Енджэевіча]] == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Продкі}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бадуэн дэ Куртэнэ Цэзарыя}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1967 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1885 годзе]] [[Катэгорыя:Этнографы Польшчы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Лондане]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тарту]] onxfyg9sq0kzei3ciebog4rql6hbckj 5121175 5121174 2026-04-05T09:17:47Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121175 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Цэзарыя Ганна Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройц-Енджэевічова''' ([[Польская мова|польск]]. ''Cezaria Anna Baudouin de Courtenay-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowa,'' [[2 жніўня]] [[1885]], [[Тарту|Дэрпт]] - [[28 лютага]] [[1967]], [[Лондан]]) — польскі [[Этналогія|этнолаг]], першая жанчына-рэктар у гісторыі польскай акадэміі<ref>{{Артыкул|спасылка=https://pressto.amu.edu.pl/index.php/nsw/article/view/3245|аўтар=Dorota Zamojska|загаловак=Cezaria Anna Baudouin de Courtenay- -Vasmer-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowa (1885-1967)|год=2011-01-01|мова=pl|выданне=Nauka i Szkolnictwo Wyższe|выпуск=2(38)|старонкі=15–25|issn=1231-0298}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://etnoznawcy.pl/biogram/cezaria-anna-baudouin-de-courtenay-ehrenkreutz-jedrzejewiczowa/|title=Cezaria Anna Baudouin de Courtenay- Ehrenkreutz- Jędrzejewiczowa - ETNOznawcy|website=etnoznawcy.pl|access-date=2026-03-16}}</ref> З 1927 па 1935 год была прафесарам [[Этнаграфія|этнаграфіі]] і [[Этналогія|этналогіі]] ў Віленскім [[Віленскі ўніверсітэт|універсітэце Стэфана Баторыя]], заснавала там школу этналогіі і этнаграфічны музей Віленшчыны. == Прыватнае жыццё == Дзяцінства яна правяла ў Дэрпце (сённяшні [[Тарту]] ), які ў той час быў важным навуковым цэнтрам. Яе бацькам быў славуты лінгвіст [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Ян Неціслаў Бадуэн дэ Куртэнэ]], "бацька польскай лінгвістыкі" (ён загадваў кафедрай параўнальнай граматыкі ў Дэрпцкім універсітэце), а маці — Рамуальда Багніцкая. У школе пачала вучыцца толькі ў 13 гадоў, калі разам з сям'ёй пераехала ў [[Кракаў]]. З-за інтрыг вакол яе бацькі ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце]] яна пераехала з сям'ёй у [[Санкт-Пецярбург]], дзе працягнула навучанне ў гімназіі. У Санкт-Пецярбургу яна пачала вучобу на Вышэйшых жаночых курсах, а затым на гісторыка-філалагічным факультэце Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта, дзе пасля лібералізацыі пасля рэвалюцыі 1905 года жанчыны маглі вучыцца ў якасці "вольных слухачоў". У 1910 годзе ў Кракаве яна выйшла замуж за вучня бацькі, славіста [[Макс Фасмер|Макса Фасмера]], які пазней змяніў [[Аляксандр Брукнер|Аляксандра Брукнера]] на кафедры славістыкі і этналогіі ў Берлінскім універсітэце. Шлюб распаўся праз тры гады. З 1916 года была замужам за [[Стэфан Эрэнкройц|Стэфанам Эрэнкройцам]], прафесарам права і сенатарам Другой Польскай Рэспублікі, ад якога ў яе было трое дзяцей — трагічна загінулая дачка Крысціна (1917–1927) і сыны: Тадэвуш (1919–1976), салдат Арміі Краёвай у Віленскім краі, і Анджэй (1921–2008), гісторык і ўсходазнаўца, прафесар Мічыганскага ўніверсітэта ў Эн-Арбар (ЗША), а пазней сузаснавальнік Аўстралійскага інстытута польскіх спраў. У 1933 годзе яна развялася і выйшла замуж за [[Януш Енджаевіч|Януша Енджаевіча,]] прэм'ер-міністра Рэспублікі Польшча. Пасля пачатку вайны яна эвакуіравалася з сям'ёй у Львоў, затым у Румынію і, нарэшце, у Палесціну. У 1947 годзе з сям'ёй эвакуіравалася ў Вялікабрытанію. Праз чатыры гады памёр яе муж, і яна занялася развіццём навукі і ўмацаваннем акадэмічнай супольнасці за мяжой. == Навучанне ў Пецярбургу == [[Файл:Cezaria_Baudouin_de_Courtenay_Ehrenkreutz_Jędrzejewiczowa.jpg|злева|міні|Цэзарыя Ганна Бадуэн дэ Куртэнэ ў маладосці]]Падчас побыту ў Кракаве ў 1910 годзе адмыслова вывучыла беларускую і латышскую мову. У 1911 годзе яна была адной з першых жанчын, якія атрымалі дыплом першай ступені ў Імператарскім універсітэце Санкт-Пецярбурга на аснове дысертацыі пад назвай «Мова Марыйнага малітоўніка XVI стагоддзя, выдадзенага прафесарам Пташыцкім», напісанай пад кіраўніцтвам прафесара Тадэвуша Зялінскага. Падчас вучобы яна заснавала (разам з Зоф'яй Садоўскай, Станіславай Адамавічавай і [[Казіміра Ілаковіч|Казімерай Ілаковіч]] ) Асацыяцыю польскіх жанчын «Spójnia», якая аб'ядноўвала жанчын, якія вучацца ва ўніверсітэтах Санкт-Пецярбурга. Мэтай арганізацыі была ўзаемадапамога і інтэграцыя жанчын, якія вучацца ў Санкт-Пецярбургу (не толькі студэнтак). Самаадукацыя вялася з мэтай будучага грамадскага жыцця. Актывісткі былі поўныя рашучасці змагацца за паляпшэнне ўмоў жыцця для ўсіх жанчын. Прадастаўленне інфармацыі аб стыпендыях, даступнай адукацыі і магчымасцях працаўладкавання для жанчын мела вырашальнае значэнне. Падчас знаходжання ў Санкт-Пецярбургу яна падрыхтавала дзве лінгвістычныя працы: «Албанія і албанцы» і «Камень Латыр і горад Алтыр». У наступныя гады яна вярнулася ў Польшчу, дзе працавала ў прыватных жаночых гімназіях Варшавыю == Віленскі перыяд == У 1921 годзе разам са Стэфанам Эрэнкройцам пераехалі ў Вільню, дзе яе муж узначаліў кафедру старажытнапольскага і літоўскага судовага права ў адноўленым Віленскім універсітэце імя Стэфана Баторыя. Цэзарыя працавала настаўніцай лаціны ў Дзяржаўнай гімназіі імя Элізы Ажэшка і адначасова пачала падаваць дакументы на атрыманне хабілітацыі, якая дазволіла б ёй чытаць лекцыі ва Універсітэце Стэфана Баторыя, дзе кафедра этнаграфіі заставалася вакантнай. У 1922 годзе атрымала хабілітацыю ў Варшаўскім універсітэце на аснове дысертацыі «''Святая Цэцылія — унёсак у генезіс апокрыфаў''» (апублікаванай у 1922 годзе ў часопісе «Lud»). З 1924 па 1927 год, будучы дацэнтам Віленскага [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта Стэфана Баторыя]], яна чытала лекцыі па этнаграфіі і этналогіі, а таксама праводзіла важныя для яе палявыя даследаванні са студэнтамі. Чытал адмысловы лекцыйны курс па этнаграфіі беларусаў. У 1929 годзе яна была прызначана дацэнтам этналогіі і этнаграфіі на факультэце гуманітарных навук Універсітэта Стэфана Баторыя. На падставе сваіх даследаванняў народнай культуры Віленскага рэгіёна яна заснавала пры ўніверсітэце Этнаграфічны музей, стварыўшы першую калекцыю на аснове народнага тэкстылю, сабранага для выставы ў 1925 годзе. Таксама выкарыстала свае кантакты з рэгіянальнымі Таварыствамі падтрымкі народнай прамысловасці (яна была старшынёй Навукова-мастацкай секцыі). Свой вопыт яна сістэматызавала ў «Кіраўніцтве для калекцыянераў Этнаграфічнага музея Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя» (Вільнюс, 1926). У гэтай публікацыі яна падкрэсліла важнасць тыповасці экспанатаў, а не іх спецыфічных эстэтычных якасцей, і важнасць належнага апісання іх паходжання і прызначэння, без якіх яны навукова бескарысныя. У 1928 годзе яна падрыхтавала этнаграфічную выставу для Паўночна-Усходняга кірмашу ў Вільнюсе. З 1925 года супрацоўнічала з Антрапалагічнай камісіяй Польскай акадэміі мастацтваў і навук, ёй было даручана рэдагаваць том «Этнаграфія» ў «Польскай энцыклапедыі», падрыхтаванай Польскай акадэміяй мастацтваў і навук. Была суарганізатарам 2-га З'езда славянскіх географаў і этнографаў у 1927 годзе. [[Файл:Etnologia USB.jpg|міні|Этнолагі Універсітэта Стэфана Баторыя ў этнаграфічным музеі. Па цэнтры ў вышэйшым шэрагу - Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ. Вільня, 1935.]] Узначальвала Польскую камісію па народным мастацтве пры Інстытуце міжнароднага інтэлектуальнага супрацоўніцтва. Таксама працягвала працаваць у жаночых аб'яднаннях — узначальвала Віленскае аддзяленне Асацыяцыі жанчын з вышэйшай адукацыяй. Яна была прызначана дацэнтам толькі 19 лістапада 1929 года. Гэта было першае прызначэнне жанчыны на прафесарскую пасаду ў Польшчы. Цэзарыя таксама ўзначальвала этнаграфічна-геаграфічную секцыю Навукова-даследчага інстытута Усходняй Еўропы, праводзіла заняткі і лекцыі па этнаграфіі ў Школе палітычных навук пры гэтым інстытуце і ўваходзіла ў рэдакцыйную калегію яго часопіса «Balticoslavica». За гэты час яна апублікавала наступныя працы: «Кіраўніцтва па зборы прадметаў для Этнаграфічнага музея Універсітэта Стэфана Баторыя», «Вясельныя абрады польскага народа як драматычная форма» і «Вясельныя звычаі польскага народа». == Варшаўскі перыяд == У 1933 годзе была прынята пастанова аб стварэнні кафедры польскай этнаграфіі ў Варшаўскім універсітэце, і Цэзарыя дэ Бадуэн дэ Куртэнэ была прызначана яе загадчыцай. Праз год (1934) яна была прызначана прафесарам. У Варшаве рацягвала свае даследаванні культуры ўсходніх памежных зямель Польшчы, спрабуючы паўтарыць поспех Віленскага этнаграфічнага музея. Дамаглася пагаднення, згодна з якім этнаграфічныя калекцыі Нацыянальнага музея ў Варшаве былі перададзены ў нядаўна створаны Этнаграфічны музей. Гэты музей у рэшце рэшт быў звязаны з Варшаўскім універсітэтам, а яго дырэктарства заняла Цэзарыя Енджэевіч. У 1935 годзе яна таксама стала членам Дзяржаўнай музейнай рады. Яе даследаванні народных танцаў прывялі да прэзентацыі польскіх народных танцавальных мадэляў на Сусветнай выставе 1937 года ў Парыжы. У гэты час яна таксама рыхтавала працу пра культ Святога Георгія, які, на яе думку, быў уключаны ў паганскі культ бога сельскагаспадарчай прадукцыі Георгія (паведамляецца, што гатовы рукапіс быў знішчаны ў пажары ў 1939 годзе). У 1936 годзе яна апублікавала працы: «Дзве культуры, дзве навукі» і «Народныя танцы і вясельныя звычаі». Актыўна ўдзельнічала ў рабоце Жаночага грамадскага саюза, а ў 1937 годзе падпісала пратэст супраць «лавачнага гета». == Дзейнасць у эміграцыі == Падчас знаходжання ў Палесціне яна працавала ў Бюро блізкаўсходніх і сярэднеўсходніх даследаванняў, якое павінна было служыць падмуркам для аднаўлення ўсходазнаўства ў пасляваеннай Польшчы. За гэты час яна напісала наступныя дысертацыі: «Святы Георгій, заступнік скаўтынгу», «Каляндар Святога Георгія, або даследаванне ў базыліцы Гроба Гасподняга ў Іерусаліме», «Святы Георгій — культуралагічнае даследаванне», «Антаніна Чарнецкая, пілігрымка з Замойскага рэгіёна» і «Гуцульская Бяроза і румынская Брэзея ў кантэксце калядных звычаяў». У Лондане (пасля 1947 г.) яна стала сузаснавальніцай [[Polska Rada Naukowa na Obczyźnie|Польскай навуковай рады за мяжой]] (створанай у 1948 г.), якая праз два гады стала Польскім навуковым таварыствам за мяжой . Яна часта ўдзельнічала ў навуковых пасяджэннях рады, а яе артыкулы публікаваліся ў «Rocznik Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie» («Штогоднік Польскага навуковага таварыства за мяжой»). Яна таксама ўваходзіла ў Асацыяцыю прафесараў і дацэнтаў польскіх акадэмічных школ за мяжой (з 1948 г.) і ў групу навукоўцаў, звязаных з Польскім універсітэтам за мяжой (PUNO). У 1958 г. яна была абраная рэктарам гэтага ўніверсітэта. Яна была членам Гісторыка-літаратурнага таварыства ў Парыжы і Каралеўскага антрапалагічнага інстытута Вялікабрытаніі і Ірландыі. [[Файл:Romualda_Baudouin_de_Courtenay_-_grób.jpg|міні|Сімвалічная магіла Цэзарыі Енджэевічавай на могілках Павонзкі]] [[Файл:Grób_Cezarii_Baudouin_de_Courtenay_Ehrenkreutz_Jędrzejewiczowej_i_Janusza_Jędrzejewicza.jpg|міні|Магіла Цэзарыі Бадуэн дэ Куртэнэ Эрэнкройц Енджэевічавай і Януша Енджэевіча]] Яна была пахавана разам з [[Януш Енджаевіч|мужам]] на могілках Бекенхэм (E1 22268). Яе сімвалічная магіла знаходзіцца на [[Старыя Павонзкі|могілках Павонзкі ў Варшаве]] (участак 21-4-4,5). == Памяць == Яе вучань [[Мар’ян Пецюкевіч|Мар'ян Пецюкевіч]] згадваў пра яе наступным чынам: <blockquote>Прафэсар Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнай-Эгрэнкройц апрача высокай культуры, веды, дэмакратычных поглядаў і беспасрэдных чалавечых адносінаў да людзей, – мела яшчэ глыбока разьвінутае пачуцьцё па-жаночаму вытанчаных адносінаў да малодшых ад сябе. Яна старалася зблізіцца да сваіх выхаванцаў-студэнтаў, як чулая маці, і аказваць ім увагу, зацікаўленасьць іхнім жыцьцём, справамі, іхнімі радасьцямі й смуткам, і быць гатовай заўсёды прыйсьці з памогай. Я быў адным з тых студэнтаў этнаграфіі, каго спадарыня прафэсар запаланіла духова. Ня толькі цікавыя лекцыі, але й сама атмасфэра, створаная на катэдры этнаграфіі, змабілізавала мяне на менавіта гэты напрамак студыяў, прывязвала мяне й сама асоба прафэсаркі, якая стварыла тую сямейную, мілую атмасфэру. Як кажуць, яна ведала кожнага свайго студэнта наскрозь, адгадвала нават ягоныя думкі. Чытала на твары радасьць і гора. Шанавала кожнага нацыянальнасьць і сьветапогляд. Была як добрая, клапатлівая маці, што жыла жыцьцём сваіх дзяцей. Дзякуючы шматлікім сваім выдатным якасьцям, пані прафэсар згуртавала вакол сябе студэнтаў, якія па сваёй нацыянальнай прыналежнасьці ўяўлялі праўдзівы канглямэрат<ref>''Пецюкевіч Мар'ян''. У пошуках зачараваных скарбаў. Вільня 1998, с. 106-108.</ref>.</blockquote> == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Продкі}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бадуэн дэ Куртэнэ Цэзарыя}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1967 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1885 годзе]] [[Катэгорыя:Этнографы Польшчы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Лондане]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тарту]] e6eejqqoew90dywm8jnm5777ogh78xy 5121176 5121175 2026-04-05T09:19:29Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5121176 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Цэзарыя Ганна Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройц-Енджэевічова''' ([[Польская мова|польск]]. ''Cezaria Anna Baudouin de Courtenay-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowa,'' [[2 жніўня]] [[1885]], [[Тарту|Дэрпт]] - [[28 лютага]] [[1967]], [[Лондан]]) — польскі [[Этналогія|этнолаг]], першая жанчына-рэктар у гісторыі польскай акадэміі<ref>{{Артыкул|спасылка=https://pressto.amu.edu.pl/index.php/nsw/article/view/3245|аўтар=Dorota Zamojska|загаловак=Cezaria Anna Baudouin de Courtenay- -Vasmer-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowa (1885-1967)|год=2011-01-01|мова=pl|выданне=Nauka i Szkolnictwo Wyższe|выпуск=2(38)|старонкі=15–25|issn=1231-0298}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://etnoznawcy.pl/biogram/cezaria-anna-baudouin-de-courtenay-ehrenkreutz-jedrzejewiczowa/|title=Cezaria Anna Baudouin de Courtenay- Ehrenkreutz- Jędrzejewiczowa - ETNOznawcy|website=etnoznawcy.pl|access-date=2026-03-16}}</ref> З 1927 па 1935 год была прафесарам [[Этнаграфія|этнаграфіі]] і [[Этналогія|этналогіі]] ў Віленскім [[Віленскі ўніверсітэт|універсітэце Стэфана Баторыя]], заснавала там школу этналогіі і этнаграфічны музей Віленшчыны. == Прыватнае жыццё == Дзяцінства яна правяла ў Дэрпце (сённяшні [[Тарту]] ), які ў той час быў важным навуковым цэнтрам. Яе бацькам быў славуты лінгвіст [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Ян Неціслаў Бадуэн дэ Куртэнэ]], "бацька польскай лінгвістыкі" (ён загадваў кафедрай параўнальнай граматыкі ў Дэрпцкім універсітэце), а маці — Рамуальда Багніцкая. У школе пачала вучыцца толькі ў 13 гадоў, калі разам з сям'ёй пераехала ў [[Кракаў]]. З-за інтрыг вакол яе бацькі ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце]] яна пераехала з сям'ёй у [[Санкт-Пецярбург]], дзе працягнула навучанне ў гімназіі. У Санкт-Пецярбургу яна пачала вучобу на Вышэйшых жаночых курсах, а затым на гісторыка-філалагічным факультэце Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта, дзе пасля лібералізацыі пасля рэвалюцыі 1905 года жанчыны маглі вучыцца ў якасці "вольных слухачоў". У 1910 годзе ў Кракаве яна выйшла замуж за вучня бацькі, славіста [[Макс Фасмер|Макса Фасмера]], які пазней змяніў [[Аляксандр Брукнер|Аляксандра Брукнера]] на кафедры славістыкі і этналогіі ў Берлінскім універсітэце. Шлюб распаўся праз тры гады. З 1916 года была замужам за [[Стэфан Эрэнкройц|Стэфанам Эрэнкройцам]], прафесарам права і сенатарам Другой Польскай Рэспублікі, ад якога ў яе было трое дзяцей — трагічна загінулая дачка Крысціна (1917–1927) і сыны: Тадэвуш (1919–1976), салдат Арміі Краёвай у Віленскім краі, і Анджэй (1921–2008), гісторык і ўсходазнаўца, прафесар Мічыганскага ўніверсітэта ў Эн-Арбар (ЗША), а пазней сузаснавальнік Аўстралійскага інстытута польскіх спраў. У 1933 годзе яна развялася і выйшла замуж за [[Януш Енджаевіч|Януша Енджаевіча,]] прэм'ер-міністра Рэспублікі Польшча. Пасля пачатку вайны яна эвакуіравалася з сям'ёй у Львоў, затым у Румынію і, нарэшце, у Палесціну. У 1947 годзе з сям'ёй эвакуіравалася ў Вялікабрытанію. Праз чатыры гады памёр яе муж, і яна занялася развіццём навукі і ўмацаваннем акадэмічнай супольнасці за мяжой. == Навучанне ў Пецярбургу == [[Файл:Cezaria_Baudouin_de_Courtenay_Ehrenkreutz_Jędrzejewiczowa.jpg|злева|міні|Цэзарыя Ганна Бадуэн дэ Куртэнэ ў маладосці]]Падчас побыту ў Кракаве ў 1910 годзе адмыслова вывучыла беларускую і латышскую мову. У 1911 годзе яна была адной з першых жанчын, якія атрымалі дыплом першай ступені ў Імператарскім універсітэце Санкт-Пецярбурга на аснове дысертацыі пад назвай «Мова Марыйнага малітоўніка XVI стагоддзя, выдадзенага прафесарам Пташыцкім», напісанай пад кіраўніцтвам прафесара Тадэвуша Зялінскага. Падчас вучобы яна заснавала (разам з Зоф'яй Садоўскай, Станіславай Адамавічавай і [[Казіміра Ілаковіч|Казімерай Ілаковіч]] ) Асацыяцыю польскіх жанчын «Spójnia», якая аб'ядноўвала жанчын, якія вучацца ва ўніверсітэтах Санкт-Пецярбурга. Мэтай арганізацыі была ўзаемадапамога і інтэграцыя жанчын, якія вучацца ў Санкт-Пецярбургу (не толькі студэнтак). Самаадукацыя вялася з мэтай будучага грамадскага жыцця. Актывісткі былі поўныя рашучасці змагацца за паляпшэнне ўмоў жыцця для ўсіх жанчын. Прадастаўленне інфармацыі аб стыпендыях, даступнай адукацыі і магчымасцях працаўладкавання для жанчын мела вырашальнае значэнне. Падчас знаходжання ў Санкт-Пецярбургу яна падрыхтавала дзве лінгвістычныя працы: «Албанія і албанцы» і «Камень Латыр і горад Алтыр». У наступныя гады яна вярнулася ў Польшчу, дзе працавала ў прыватных жаночых гімназіях Варшавыю == Віленскі перыяд == У 1921 годзе разам са Стэфанам Эрэнкройцам пераехалі ў Вільню, дзе яе муж узначаліў кафедру старажытнапольскага і літоўскага судовага права ў адноўленым Віленскім універсітэце імя Стэфана Баторыя. Цэзарыя працавала настаўніцай лаціны ў Дзяржаўнай гімназіі імя Элізы Ажэшка і адначасова пачала падаваць дакументы на атрыманне хабілітацыі, якая дазволіла б ёй чытаць лекцыі ва Універсітэце Стэфана Баторыя, дзе кафедра этнаграфіі заставалася вакантнай. У 1922 годзе атрымала хабілітацыю ў Варшаўскім універсітэце на аснове дысертацыі «''Святая Цэцылія — унёсак у генезіс апокрыфаў''» (апублікаванай у 1922 годзе ў часопісе «Lud»). З 1924 па 1927 год, будучы дацэнтам Віленскага [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта Стэфана Баторыя]], яна чытала лекцыі па этнаграфіі і этналогіі, а таксама праводзіла важныя для яе палявыя даследаванні са студэнтамі. Чытал адмысловы лекцыйны курс па этнаграфіі беларусаў. У 1929 годзе яна была прызначана дацэнтам этналогіі і этнаграфіі на факультэце гуманітарных навук Універсітэта Стэфана Баторыя. На падставе сваіх даследаванняў народнай культуры Віленскага рэгіёна яна заснавала пры ўніверсітэце Этнаграфічны музей, стварыўшы першую калекцыю на аснове народнага тэкстылю, сабранага для выставы ў 1925 годзе. Таксама выкарыстала свае кантакты з рэгіянальнымі Таварыствамі падтрымкі народнай прамысловасці (яна была старшынёй Навукова-мастацкай секцыі). Свой вопыт яна сістэматызавала ў «Кіраўніцтве для калекцыянераў Этнаграфічнага музея Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя» (Вільнюс, 1926). У гэтай публікацыі яна падкрэсліла важнасць тыповасці экспанатаў, а не іх спецыфічных эстэтычных якасцей, і важнасць належнага апісання іх паходжання і прызначэння, без якіх яны навукова бескарысныя. У 1928 годзе яна падрыхтавала этнаграфічную выставу для Паўночна-Усходняга кірмашу ў Вільнюсе. З 1925 года супрацоўнічала з Антрапалагічнай камісіяй Польскай акадэміі мастацтваў і навук, ёй было даручана рэдагаваць том «Этнаграфія» ў «Польскай энцыклапедыі», падрыхтаванай Польскай акадэміяй мастацтваў і навук. Была суарганізатарам 2-га З'езда славянскіх географаў і этнографаў у 1927 годзе. [[Файл:Etnologia USB.jpg|міні|Этнолагі Універсітэта Стэфана Баторыя ў этнаграфічным музеі. Па цэнтры ў вышэйшым шэрагу - Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ. Вільня, 1935.]] Узначальвала Польскую камісію па народным мастацтве пры Інстытуце міжнароднага інтэлектуальнага супрацоўніцтва. Таксама працягвала працаваць у жаночых аб'яднаннях — узначальвала Віленскае аддзяленне Асацыяцыі жанчын з вышэйшай адукацыяй. Яна была прызначана дацэнтам толькі 19 лістапада 1929 года. Гэта было першае прызначэнне жанчыны на прафесарскую пасаду ў Польшчы. Цэзарыя таксама ўзначальвала этнаграфічна-геаграфічную секцыю Навукова-даследчага інстытута Усходняй Еўропы, праводзіла заняткі і лекцыі па этнаграфіі ў Школе палітычных навук пры гэтым інстытуце і ўваходзіла ў рэдакцыйную калегію яго часопіса «Balticoslavica». За гэты час яна апублікавала наступныя працы: «Кіраўніцтва па зборы прадметаў для Этнаграфічнага музея Універсітэта Стэфана Баторыя», «Вясельныя абрады польскага народа як драматычная форма» і «Вясельныя звычаі польскага народа». == Варшаўскі перыяд == У 1933 годзе была прынята пастанова аб стварэнні кафедры польскай этнаграфіі ў Варшаўскім універсітэце, і Цэзарыя дэ Бадуэн дэ Куртэнэ была прызначана яе загадчыцай. Праз год (1934) яна была прызначана прафесарам. У Варшаве рацягвала свае даследаванні культуры ўсходніх памежных зямель Польшчы, спрабуючы паўтарыць поспех Віленскага этнаграфічнага музея. Дамаглася пагаднення, згодна з якім этнаграфічныя калекцыі Нацыянальнага музея ў Варшаве былі перададзены ў нядаўна створаны Этнаграфічны музей. Гэты музей у рэшце рэшт быў звязаны з Варшаўскім універсітэтам, а яго дырэктарства заняла Цэзарыя Енджэевіч. У 1935 годзе яна таксама стала членам Дзяржаўнай музейнай рады. Яе даследаванні народных танцаў прывялі да прэзентацыі польскіх народных танцавальных мадэляў на Сусветнай выставе 1937 года ў Парыжы. У гэты час яна таксама рыхтавала працу пра культ Святога Георгія, які, на яе думку, быў уключаны ў паганскі культ бога сельскагаспадарчай прадукцыі Георгія (паведамляецца, што гатовы рукапіс быў знішчаны ў пажары ў 1939 годзе). У 1936 годзе яна апублікавала працы: «Дзве культуры, дзве навукі» і «Народныя танцы і вясельныя звычаі». Актыўна ўдзельнічала ў рабоце Жаночага грамадскага саюза, а ў 1937 годзе падпісала пратэст супраць «лавачнага гета». == Дзейнасць у эміграцыі == Падчас знаходжання ў Палесціне яна працавала ў Бюро блізкаўсходніх і сярэднеўсходніх даследаванняў, якое павінна было служыць падмуркам для аднаўлення ўсходазнаўства ў пасляваеннай Польшчы. За гэты час яна напісала наступныя дысертацыі: «Святы Георгій, заступнік скаўтынгу», «Каляндар Святога Георгія, або даследаванне ў базыліцы Гроба Гасподняга ў Іерусаліме», «Святы Георгій — культуралагічнае даследаванне», «Антаніна Чарнецкая, пілігрымка з Замойскага рэгіёна» і «Гуцульская Бяроза і румынская Брэзея ў кантэксце калядных звычаяў». У Лондане (пасля 1947 г.) яна стала сузаснавальніцай [[Polska Rada Naukowa na Obczyźnie|Польскай навуковай рады за мяжой]] (створанай у 1948 г.), якая праз два гады стала Польскім навуковым таварыствам за мяжой . Яна часта ўдзельнічала ў навуковых пасяджэннях рады, а яе артыкулы публікаваліся ў «Rocznik Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie» («Штогоднік Польскага навуковага таварыства за мяжой»). Яна таксама ўваходзіла ў Асацыяцыю прафесараў і дацэнтаў польскіх акадэмічных школ за мяжой (з 1948 г.) і ў групу навукоўцаў, звязаных з Польскім універсітэтам за мяжой (PUNO). У 1958 г. яна была абраная рэктарам гэтага ўніверсітэта. Яна была членам Гісторыка-літаратурнага таварыства ў Парыжы і Каралеўскага антрапалагічнага інстытута Вялікабрытаніі і Ірландыі. [[Файл:Romualda_Baudouin_de_Courtenay_-_grób.jpg|міні|Сімвалічная магіла Цэзарыі Енджэевічавай на могілках Павонзкі]] [[Файл:Grób_Cezarii_Baudouin_de_Courtenay_Ehrenkreutz_Jędrzejewiczowej_i_Janusza_Jędrzejewicza.jpg|міні|Магіла Цэзарыі Бадуэн дэ Куртэнэ Эрэнкройц Енджэевічавай і Януша Енджэевіча]] Яна была пахавана разам з [[Януш Енджаевіч|мужам]] на могілках Бекенхэм (E1 22268). Яе сімвалічная магіла знаходзіцца на [[Старыя Павонзкі|могілках Павонзкі ў Варшаве]] (участак 21-4-4,5). == Памяць == Яе вучань [[Мар’ян Пецюкевіч|Мар'ян Пецюкевіч]] згадваў пра яе наступным чынам: <blockquote>Прафэсар Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнай-Эгрэнкройц апрача высокай культуры, веды, дэмакратычных поглядаў і беспасрэдных чалавечых адносінаў да людзей, – мела яшчэ глыбока разьвінутае пачуцьцё па-жаночаму вытанчаных адносінаў да малодшых ад сябе. Яна старалася зблізіцца да сваіх выхаванцаў-студэнтаў, як чулая маці, і аказваць ім увагу, зацікаўленасьць іхнім жыцьцём, справамі, іхнімі радасьцямі й смуткам, і быць гатовай заўсёды прыйсьці з памогай. Я быў адным з тых студэнтаў этнаграфіі, каго спадарыня прафэсар запаланіла духова. Ня толькі цікавыя лекцыі, але й сама атмасфэра, створаная на катэдры этнаграфіі, змабілізавала мяне на менавіта гэты напрамак студыяў, прывязвала мяне й сама асоба прафэсаркі, якая стварыла тую сямейную, мілую атмасфэру. Як кажуць, яна ведала кожнага свайго студэнта наскрозь, адгадвала нават ягоныя думкі. Чытала на твары радасьць і гора. Шанавала кожнага нацыянальнасьць і сьветапогляд. Была як добрая, клапатлівая маці, што жыла жыцьцём сваіх дзяцей. Дзякуючы шматлікім сваім выдатным якасьцям, пані прафэсар згуртавала вакол сябе студэнтаў, якія па сваёй нацыянальнай прыналежнасьці ўяўлялі праўдзівы канглямэрат<ref>''Пецюкевіч Мар'ян''. У пошуках зачараваных скарбаў. Вільня 1998, с. 106-108.</ref>.</blockquote> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Продкі}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бадуэн дэ Куртэнэ Цэзарыя}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1967 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1885 годзе]] [[Катэгорыя:Этнографы Польшчы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Лондане]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тарту]] hqw7uusv1w539w4jott1dgxg0ysjmlq Войска Сярэдняй Літвы 0 804305 5120778 5120311 2026-04-04T15:20:21Z Voūk12 159072 /* 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы */ 5120778 wikitext text/x-wiki [[Файл:Odznaka_Honorowa_Wojsk_Litwy_Środkowej.jpg|міні|220x220пкс|Знак гонару войска Сярэдняй Літвы]] [[Файл:Flag_of_Central_Lithuania_1920.svg|міні|220x220пкс|[[Сцяг Сярэдняй Літвы]]]] [[Файл:Rzeczpospolita_Central_Lithuania.png|міні|220x220пкс|Тэрыторыя Цэнтральнай Літвы]] '''Армія Сярэдняй Літвы,''' Войска Цэнтральнай Літвы, пол. '''Wojsko Litwy Środkowej''' — узброеныя сілы дзяржавы, абвешчанай генералам [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыянам Жалігоўскім]] [[12 кастрычніка]] [[1920|1920 года]]. Набіралася з мясцовага насельніцтва каталіцкага і праваслаўнага веравызнання, польскай і беларускай нацыянальнай ідэнтычнасці. Ад самага пачатку [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] у складзе польскага войска фармаваліся вайсковыя часткі, куды набіраліся і дзе служылі беларусы і паланізаваная шляхта Беларусі і Літвы. Дзеля забеспячэння кантролю іх разбаўлялі этнічна польскімі афіцэрамі і навабранцамі з карэннапольскіх земляў. У кастрычніку 1919 года [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларуская дывізія]] была рэарганізаваная. У выніку былі сфарміраваны дзве пяхотныя дывізіі польскага войска, якія атрымалі назвы [[1-я Літоўска-беларуская дывізія|Першая]] і [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|Другая]] Літоўска-Беларуская. Атрымаўшы падтрымку ад ураджэнца Віленшчыны Ю. Пілсудскага, які задумаў стварыць федэрацыю з Заходняй (Ковенскай, Жамойцкай), Сярэдняй (Віленшчына) і Усходняй Літвы (Беларусь) і польскае забеспячэнне вырашылі «рэалізаваць права на самавызначэнне». Паколькі і адроджаная Польшча і Літва былі саюзнікамі Антанты, а паланізаваная шляхта і сяляне рэзка адмаўлялі прэтэнзіі літоўцаў на свае землі і не жадала вучыць літоўскай мовы, канфлікт дайшоў да фармавання войскаў, да якога далучаліся не толькі мясцовыя але і польскія дабраахвотнікі і афіцэры. пры актыўнай падтрымцы [[Юзаф Пілсудскі|Ю. Пілскудскага]] адбыўся «[[бунт Жалігоўскага]]» і [[Польска-літоўская вайна|польска-літоўскай вайны]] восені 1620 г. у якой фармальна беларуска-польскія войскі хутка разбіла войскі [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі]]. З абвяшчэннем генералам [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыянам Жалігоўскім]] стварэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] армія, якой ён камандаваў і якая ўдзельнічала ў [[Бунт Жалігоўскага|«паўстанні»,]] аўтаматычна стала Арміяй Сярэдняй Літвы. Памеры таго як адбывалася палітычная інтэграцыя Сярэдняй Літвы ў склад Польшчы, войска канчаткова страціла аўтаномнасцть і ўключылася ў склад польскага войска. == Першапачатковы склад войскаў == * [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія]] ** [[1-я пяхотная брыгада Сярэдняй Літвы|1-я пяхотная брыгада]] *** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі стралковы полк]] *** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі стралковы пол]]<nowiki/>[[86-ы пяхотны полк|к]] ** [[2-я пяхотная брыгада Сярэдняй Літвы|2-я пяхотная брыгада]] *** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі стралковы полк]] *** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі стралковы полк]] * 1-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк * дывізіён конных стралкоў * 1-я саперная рота * [[Група маёра Касцялкоўскага, Беняконьская група]] * крэсовы батальён * дывізія 216 палявога артылерыйскага палка * [[Дывізія вершнікаў Сярэдняй Літвы|дывізія кавалерыі]]. == Ваенныя аперацыі == Пасля заняцця Вільні Вярхоўны галоўнакамандуючы войскам Сярэдняй Літвы генерал С. Жалігоўскі загадаў войскам перайсці на лінію: [[Трокі|Новыя Трокі]] — [[Kraso|Краса]] — Рыконты і Бондары — Рэша (Авіжэне) — [[Czerwony Dwór (Rzesza)|Чырвоны Двор]] . Да [[29 лістапада]] 1920 г., калі быў заключаны Ковенскі мірны дагавор, Цэнтральная Літва знаходзілася ў стане неабвешчанай вайны з Літоўскай Рэспублікай ''(Каўнаскай Літвой).'' == 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы == Падчас баёў Сярэднелітоўская армія была рэарганізаваная. 16 кастрычніка 1920 года быў сфарміраваны 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы. Камандзірам корпуса стаў генерал [[Ян Рандкоўскі]], які раней камандаваў 1-й [[Літоўска-Беларуская дывізія|Літоўска-Беларускай дывізіяй]]. * Камандаванне ** [[камандзір]] — генерал [[Ян Рандкоўскі]] * Штаб ** Начальнік штаба — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]] ** Інтэндант — выконваючы абавязкі маёра памежнай варты [[Уладзіслаў Павежа]] ** Начальнік IV аддзела — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]] * 1-я дывізія (Віленская пяхотная брыгада) ** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі полк стральцоў]] ** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі полк стралкоў]] * [[2-я дывізія (2-я Гродзенская пяхотная брыгада)]] ** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі стралковы полк]] ** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі стралковы полк]] * 3-цяя дывізія ** [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі стралковы полк]] ** [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Ковенскі стралковы полк]] * [[Нёманская пяхотная брыгада|3-я Нёманская пяхотная брыгада]] ** 5-ы добраахвотніцкі стралковы полк ** 6-ы разведвальны стралковы полк (пасля роспуску 3-й брыгады і 5-га добраахвотніцкага палка стаў самастойнай адзінкай) ** дзве роты 77-га пяхотнага палка * 1-я артылерыйская брыгада ** [[19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча)|1-ы полк лёгкай артылерыі]] ** два дывізіёны 216-га лёгкага артылерыйскага палка * [[Дывізія вершнікаў Сярэдняй Літвы|кавалерыйская дывізія войска Сярэдняй Літвы]] * [[Брыгада рэзерву войска Сярэдняй Літвы|Рэзервовая брыгада войска Сярэдняй Літвы]] * сапёрны батальён * узвод бронеаўтамабіляў * службы і ўстановы == Камплектаванне кіруючых пасад у войску Сярэдняй Літвы == [[Файл:Zeligowski_LOC_31862u.jpg|міні|232x232пкс|[[Генерал]] [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыян Жэлігоўскі]] ([[1865]]—[[1947]]), камандуючы аперацыяй па захопе [[Вільня|Вільні]] ў [[кастрычнік]]у [[1920|1920 г.]]]] Сакавік 1921 г. * [[Камандзір|Галоўнакамандуючы]] — генерал-падпаручнік [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыян Жэлігоўскі]] * Афіцэр па парадку і сувязі з ND WP — капітан Эдвард Перковіч * Камандуючы Групай войскаў — генерал-падпаручнік [[Антоні Лангін Бараноўскі]] * Начальнік штаба — падпалкоўнік Ежы Ферэк-Блешыньскі, пазней маёр Кордзіян Юзэф Заморскі * начальнік I аддзела (арганізацыйнага) — маёр Зыгмунт Кучынскі * Начальнік II аддзела (інфармацыя) — маёр [[Марыян Зындрам-Касцялкоўскі]] * Начальнік III аддзела (аператыўнага) — капітан Уладзіслаў Гадомскі * Выканаўца абавязкаў начальніка IV аддзела (матэрыяльнага забеспячэння) — капітан Ян Рымша * Начальнік аддзела V (персанал) — лейтэнант Ян Лепкоўскі * Інспектар артылерыі — генерал-лейтэнант Казімір Радзівіловіч * Квартырмайстар групы — генерал-лейтэнант [[Аляксандр Антонавіч|Аляксандр Антановіч]] * інтэндант — палкоўнік Генрык Эўгеніюш Сацэвіч * Начальнік медыцынскай службы — падпалкоўнік Віктар Малешэўскі * начальнік ветэрынарнай медыцыны — маёр Станіслаў Бакун, вет. * кіраўнік Вышэйшай кантрольнай палаты — палкоўнік Браніслаў Вендзягольскі * Палявы біскуп Цэнтральна-Літоўскага войска — біскуп Уладзіслаў Бандурскі * Камандзір [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й ДЛБ]] — генерал-лейтэнант [[Уладзіслаў Бейнар]] * Камандзір [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й ДЛБ]] — 2-і генерал-лейтэнант Мікалай Асікоўскі У красавіку 1921 года намеснікам генерала Жалігоўскага быў прызначаны генерал-лейтэнант Даніэль Канаржэўскі . 1 снежня 1921 года ён стаў галоўнакамандуючым войска Сярэдняй Літвы. Ён займаў гэтую пасаду да аб’яднання Цэнтральнай Літвы з Польшчай. == У апошні перыяд існавання == Войска Сярэдняй Літвы фактычна была аўтаномнай часткай узброеных сіл Рэспублікі Польшча. Ужо ў верасні 1921 года палкі Цэнтральна-Літоўскай арміі пачалі перайменоўвацца ў адпаведнасці з сістэмай нумарацыі, устаноўленай для ўсёй Польскай арміі. Мінскі стралковы полк быў перайменаваны ў 86-ы пяхотны полк, а 2-гі пяхотны полк — у 29-ы палявы артылерыйскі полк. Восенню 1921 года 1-я і 2-я Літоўска-Беларускія пяхотныя дывізіі былі перанумараваны ў 19-ю пяхотную дывізію і 29-ю пяхотную дывізію. Нягледзячы на тое, што войска Сярэдняй Літвы дзейнічала самастойна, яна ўваходзіла ў аператыўную структуру 2-й Польскай арміі, працягваючы функцыянаваць як [[Аператыўная група «Беняконі»]] {{Sfn|Łach|2014}} . 30 лістапада генерал Жалігоўскі распусціў Вярхоўнае камандаванне Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Камандаванне Сярэднелітоўскай арміі пад кіраўніцтвам генерала Канаржэўскага. Ён таксама распусціў канцылярыю генеральнага ад’ютанта Вярхоўнага камандуючага Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Прадстаўніцтва Камандавання Сярэднелітоўскай арміі пры Часовай кіруючай камісіі для ўзгаднення інтарэсаў ваеннай і грамадзянскай адміністрацый. {{Sfn|Łach|2014}} Калі Сярэднелітоўская армія аб’ядналася з Польшчай у красавіку 1922 года, прыкметы фармальнай асобнасці Сярэднелітоўскай арміі практычна зніклі. == Разгортванне падраздзяленняў аператыўнай групы «Беняконі» == Па стане на 27 кастрычніка 1921 г. {{Sfn|Łach|2014}} * Камандаванне 19-й пяхотнай дывізіі — Вільня ** Віленскі полк стральцоў — Вільня ** Мінскі полк стральцоў — Вільня ** Каўнаскі полк стральцоў — Вільня ** 19-ы полк палявой артылерыі — Вільня ** 3-ці полк цяжкой артылерыі — Вільня * Камандаванне 29-й пяхотнай дывізіі — Вільня ** Гродзенскі полк стральцоў — Вільня ** [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі полк стральцоў]] — Беняконі *** 1-ы батальён стральцоў— Візгірды *** 2-і батальён стральцоў — Салечнікі *** 3-ці батальён стральцоў — Еразалімка ** Навагрудскі полк стральцоў — Вільня ** 29-ы полк палявой артылерыі — Вільня ** 29-я дывізіён цяжкой артылерыі III/3-ці пац — Вільня * Камандаванне 3-й кавалерыйскай брыгады — Вільня ** Камандаванне 10-га палка ўланаў — Ландварова *** 1 швадрон — Рудзішкі *** 2 швадрон— Ландварава *** 3 швадрон — Трокі *** 4 швадрон— Олькенікі *** кулямётны швадрон — Новыя Трокі *** тэхнічная швадрон — Свёнткі ** Камандаванне [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-га палка ўланаў]] — Вільня *** 1-ы і 3-і швадрон, кулямётны швадрон, тэхнічны швадрон— Вільня *** 2 швадрон — Падбжэзе *** 3 швадрон — Трокі *** 4 швадрон — Грыцюны ** Камандаванне 23-га палка ўланаў — Мейшагола *** 1-швадрон — Медушкі *** 2-швадрон— Кемеле *** 3 і 4-швадроны — Падбжэзе, *** 3-швадрон — Трокі *** кулямётны эскадрон — Леонішкі *** тэхнічная швадрон — Мейшагола == Гл. таксама == * [[Бунт Жалігоўскага|Паўстанне Жалігоўскага]] * Польска-літоўскія адносіны * [[Польска-літоўская вайна]] == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * Wiesław B. Łach: «Bunt Żeligowskiego». Kulisy połączenia Wileńszczyzny do Polski 1920—1922. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2014. ISBN 978-83-11-13198-9. * Lech Wyszczelski., Wojsko Polskie w latach 1918—1921, Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006, ISBN 83-89729-56-3, OCLC 830813322 . * «Księga chwały piechoty»: komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937—1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992 * «Księga jazdy polskiej»: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego-Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993 [[Катэгорыя:Сярэдняя Літва]] [[Катэгорыя:Заходняя Беларусь]] [[Катэгорыя:Польская рэспубліка 1918 -1939]] i2dhkv9fjyruejd35ejko9ke5we4sld 5120812 5120778 2026-04-04T16:11:29Z Voūk12 159072 /* Разгортванне падраздзяленняў аператыўнай групы «Беняконі» */ 5120812 wikitext text/x-wiki [[Файл:Odznaka_Honorowa_Wojsk_Litwy_Środkowej.jpg|міні|220x220пкс|Знак гонару войска Сярэдняй Літвы]] [[Файл:Flag_of_Central_Lithuania_1920.svg|міні|220x220пкс|[[Сцяг Сярэдняй Літвы]]]] [[Файл:Rzeczpospolita_Central_Lithuania.png|міні|220x220пкс|Тэрыторыя Цэнтральнай Літвы]] '''Армія Сярэдняй Літвы,''' Войска Цэнтральнай Літвы, пол. '''Wojsko Litwy Środkowej''' — узброеныя сілы дзяржавы, абвешчанай генералам [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыянам Жалігоўскім]] [[12 кастрычніка]] [[1920|1920 года]]. Набіралася з мясцовага насельніцтва каталіцкага і праваслаўнага веравызнання, польскай і беларускай нацыянальнай ідэнтычнасці. Ад самага пачатку [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] у складзе польскага войска фармаваліся вайсковыя часткі, куды набіраліся і дзе служылі беларусы і паланізаваная шляхта Беларусі і Літвы. Дзеля забеспячэння кантролю іх разбаўлялі этнічна польскімі афіцэрамі і навабранцамі з карэннапольскіх земляў. У кастрычніку 1919 года [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларуская дывізія]] была рэарганізаваная. У выніку былі сфарміраваны дзве пяхотныя дывізіі польскага войска, якія атрымалі назвы [[1-я Літоўска-беларуская дывізія|Першая]] і [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|Другая]] Літоўска-Беларуская. Атрымаўшы падтрымку ад ураджэнца Віленшчыны Ю. Пілсудскага, які задумаў стварыць федэрацыю з Заходняй (Ковенскай, Жамойцкай), Сярэдняй (Віленшчына) і Усходняй Літвы (Беларусь) і польскае забеспячэнне вырашылі «рэалізаваць права на самавызначэнне». Паколькі і адроджаная Польшча і Літва былі саюзнікамі Антанты, а паланізаваная шляхта і сяляне рэзка адмаўлялі прэтэнзіі літоўцаў на свае землі і не жадала вучыць літоўскай мовы, канфлікт дайшоў да фармавання войскаў, да якога далучаліся не толькі мясцовыя але і польскія дабраахвотнікі і афіцэры. пры актыўнай падтрымцы [[Юзаф Пілсудскі|Ю. Пілскудскага]] адбыўся «[[бунт Жалігоўскага]]» і [[Польска-літоўская вайна|польска-літоўскай вайны]] восені 1620 г. у якой фармальна беларуска-польскія войскі хутка разбіла войскі [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі]]. З абвяшчэннем генералам [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыянам Жалігоўскім]] стварэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] армія, якой ён камандаваў і якая ўдзельнічала ў [[Бунт Жалігоўскага|«паўстанні»,]] аўтаматычна стала Арміяй Сярэдняй Літвы. Памеры таго як адбывалася палітычная інтэграцыя Сярэдняй Літвы ў склад Польшчы, войска канчаткова страціла аўтаномнасцть і ўключылася ў склад польскага войска. == Першапачатковы склад войскаў == * [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія]] ** [[1-я пяхотная брыгада Сярэдняй Літвы|1-я пяхотная брыгада]] *** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі стралковы полк]] *** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі стралковы пол]]<nowiki/>[[86-ы пяхотны полк|к]] ** [[2-я пяхотная брыгада Сярэдняй Літвы|2-я пяхотная брыгада]] *** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі стралковы полк]] *** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі стралковы полк]] * 1-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк * дывізіён конных стралкоў * 1-я саперная рота * [[Група маёра Касцялкоўскага, Беняконьская група]] * крэсовы батальён * дывізія 216 палявога артылерыйскага палка * [[Дывізія вершнікаў Сярэдняй Літвы|дывізія кавалерыі]]. == Ваенныя аперацыі == Пасля заняцця Вільні Вярхоўны галоўнакамандуючы войскам Сярэдняй Літвы генерал С. Жалігоўскі загадаў войскам перайсці на лінію: [[Трокі|Новыя Трокі]] — [[Kraso|Краса]] — Рыконты і Бондары — Рэша (Авіжэне) — [[Czerwony Dwór (Rzesza)|Чырвоны Двор]] . Да [[29 лістапада]] 1920 г., калі быў заключаны Ковенскі мірны дагавор, Цэнтральная Літва знаходзілася ў стане неабвешчанай вайны з Літоўскай Рэспублікай ''(Каўнаскай Літвой).'' == 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы == Падчас баёў Сярэднелітоўская армія была рэарганізаваная. 16 кастрычніка 1920 года быў сфарміраваны 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы. Камандзірам корпуса стаў генерал [[Ян Рандкоўскі]], які раней камандаваў 1-й [[Літоўска-Беларуская дывізія|Літоўска-Беларускай дывізіяй]]. * Камандаванне ** [[камандзір]] — генерал [[Ян Рандкоўскі]] * Штаб ** Начальнік штаба — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]] ** Інтэндант — выконваючы абавязкі маёра памежнай варты [[Уладзіслаў Павежа]] ** Начальнік IV аддзела — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]] * 1-я дывізія (Віленская пяхотная брыгада) ** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі полк стральцоў]] ** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі полк стралкоў]] * [[2-я дывізія (2-я Гродзенская пяхотная брыгада)]] ** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі стралковы полк]] ** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі стралковы полк]] * 3-цяя дывізія ** [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі стралковы полк]] ** [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Ковенскі стралковы полк]] * [[Нёманская пяхотная брыгада|3-я Нёманская пяхотная брыгада]] ** 5-ы добраахвотніцкі стралковы полк ** 6-ы разведвальны стралковы полк (пасля роспуску 3-й брыгады і 5-га добраахвотніцкага палка стаў самастойнай адзінкай) ** дзве роты 77-га пяхотнага палка * 1-я артылерыйская брыгада ** [[19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча)|1-ы полк лёгкай артылерыі]] ** два дывізіёны 216-га лёгкага артылерыйскага палка * [[Дывізія вершнікаў Сярэдняй Літвы|кавалерыйская дывізія войска Сярэдняй Літвы]] * [[Брыгада рэзерву войска Сярэдняй Літвы|Рэзервовая брыгада войска Сярэдняй Літвы]] * сапёрны батальён * узвод бронеаўтамабіляў * службы і ўстановы == Камплектаванне кіруючых пасад у войску Сярэдняй Літвы == [[Файл:Zeligowski_LOC_31862u.jpg|міні|232x232пкс|[[Генерал]] [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыян Жэлігоўскі]] ([[1865]]—[[1947]]), камандуючы аперацыяй па захопе [[Вільня|Вільні]] ў [[кастрычнік]]у [[1920|1920 г.]]]] Сакавік 1921 г. * [[Камандзір|Галоўнакамандуючы]] — генерал-падпаручнік [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыян Жэлігоўскі]] * Афіцэр па парадку і сувязі з ND WP — капітан Эдвард Перковіч * Камандуючы Групай войскаў — генерал-падпаручнік [[Антоні Лангін Бараноўскі]] * Начальнік штаба — падпалкоўнік Ежы Ферэк-Блешыньскі, пазней маёр Кордзіян Юзэф Заморскі * начальнік I аддзела (арганізацыйнага) — маёр Зыгмунт Кучынскі * Начальнік II аддзела (інфармацыя) — маёр [[Марыян Зындрам-Касцялкоўскі]] * Начальнік III аддзела (аператыўнага) — капітан Уладзіслаў Гадомскі * Выканаўца абавязкаў начальніка IV аддзела (матэрыяльнага забеспячэння) — капітан Ян Рымша * Начальнік аддзела V (персанал) — лейтэнант Ян Лепкоўскі * Інспектар артылерыі — генерал-лейтэнант Казімір Радзівіловіч * Квартырмайстар групы — генерал-лейтэнант [[Аляксандр Антонавіч|Аляксандр Антановіч]] * інтэндант — палкоўнік Генрык Эўгеніюш Сацэвіч * Начальнік медыцынскай службы — падпалкоўнік Віктар Малешэўскі * начальнік ветэрынарнай медыцыны — маёр Станіслаў Бакун, вет. * кіраўнік Вышэйшай кантрольнай палаты — палкоўнік Браніслаў Вендзягольскі * Палявы біскуп Цэнтральна-Літоўскага войска — біскуп Уладзіслаў Бандурскі * Камандзір [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й ДЛБ]] — генерал-лейтэнант [[Уладзіслаў Бейнар]] * Камандзір [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й ДЛБ]] — 2-і генерал-лейтэнант Мікалай Асікоўскі У красавіку 1921 года намеснікам генерала Жалігоўскага быў прызначаны генерал-лейтэнант Даніэль Канаржэўскі . 1 снежня 1921 года ён стаў галоўнакамандуючым войска Сярэдняй Літвы. Ён займаў гэтую пасаду да аб’яднання Цэнтральнай Літвы з Польшчай. == У апошні перыяд існавання == Войска Сярэдняй Літвы фактычна была аўтаномнай часткай узброеных сіл Рэспублікі Польшча. Ужо ў верасні 1921 года палкі Цэнтральна-Літоўскай арміі пачалі перайменоўвацца ў адпаведнасці з сістэмай нумарацыі, устаноўленай для ўсёй Польскай арміі. Мінскі стралковы полк быў перайменаваны ў 86-ы пяхотны полк, а 2-гі пяхотны полк — у 29-ы палявы артылерыйскі полк. Восенню 1921 года 1-я і 2-я Літоўска-Беларускія пяхотныя дывізіі былі перанумараваны ў 19-ю пяхотную дывізію і 29-ю пяхотную дывізію. Нягледзячы на тое, што войска Сярэдняй Літвы дзейнічала самастойна, яна ўваходзіла ў аператыўную структуру 2-й Польскай арміі, працягваючы функцыянаваць як [[Аператыўная група «Беняконі»]] {{Sfn|Łach|2014}} . 30 лістапада генерал Жалігоўскі распусціў Вярхоўнае камандаванне Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Камандаванне Сярэднелітоўскай арміі пад кіраўніцтвам генерала Канаржэўскага. Ён таксама распусціў канцылярыю генеральнага ад’ютанта Вярхоўнага камандуючага Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Прадстаўніцтва Камандавання Сярэднелітоўскай арміі пры Часовай кіруючай камісіі для ўзгаднення інтарэсаў ваеннай і грамадзянскай адміністрацый. {{Sfn|Łach|2014}} Калі Сярэднелітоўская армія аб’ядналася з Польшчай у красавіку 1922 года, прыкметы фармальнай асобнасці Сярэднелітоўскай арміі практычна зніклі. == Разгортванне падраздзяленняў аператыўнай групы «Беняконі» == Па стане на 27 кастрычніка 1921 г. {{Sfn|Łach|2014}} * Камандаванне [[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-й пяхотнай дывізіі]] — Вільня ** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі полк стральцоў]] — Вільня ** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі полк стральцоў]] — Вільня ** [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Каўнаскі полк стральцоў]] — Вільня ** [[19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча)|19-ы полк палявой артылерыі]] — Вільня ** 3-ці полк цяжкой артылерыі — Вільня * [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|Камандаванне 29-й пяхотнай дывізіі]] — Вільня ** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі полк стральцоў]] — Вільня ** [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі полк стральцоў]] — Беняконі *** 1-ы батальён стральцоў— Візгірды *** 2-і батальён стральцоў — Салечнікі *** 3-ці батальён стральцоў — Еразалімка ** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі полк стральцоў]] — Вільня ** 29-ы полк палявой артылерыі — Вільня ** 29-я дывізіён цяжкой артылерыі III/3-ці пац — Вільня * Камандаванне [[3 кавалерыйская брыгада|3-й кавалерыйскай брыгады]] — Вільня ** Камандаванне 10-га палка ўланаў — Ландварова *** 1 швадрон — Рудзішкі *** 2 швадрон— Ландварава *** 3 швадрон — Трокі *** 4 швадрон— Олькенікі *** кулямётны швадрон — Новыя Трокі *** тэхнічная швадрон — Свёнткі ** Камандаванне [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-га палка ўланаў]] — Вільня *** 1-ы і 3-і швадрон, кулямётны швадрон, тэхнічны швадрон— Вільня *** 2 швадрон — Падбжэзе *** 3 швадрон — Трокі *** 4 швадрон — Грыцюны ** [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|Камандаванне 23-га палка ўланаў]] — Мейшагола *** 1-швадрон — Медушкі *** 2-швадрон— Кемеле *** 3 і 4-швадроны — Падбжэзе, *** 3-швадрон — Трокі *** кулямётны эскадрон — Леонішкі *** тэхнічная швадрон — Мейшагола == Гл. таксама == * [[Бунт Жалігоўскага|Паўстанне Жалігоўскага]] * Польска-літоўскія адносіны * [[Польска-літоўская вайна]] == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * Wiesław B. Łach: «Bunt Żeligowskiego». Kulisy połączenia Wileńszczyzny do Polski 1920—1922. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2014. ISBN 978-83-11-13198-9. * Lech Wyszczelski., Wojsko Polskie w latach 1918—1921, Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006, ISBN 83-89729-56-3, OCLC 830813322 . * «Księga chwały piechoty»: komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937—1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992 * «Księga jazdy polskiej»: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego-Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993 [[Катэгорыя:Сярэдняя Літва]] [[Катэгорыя:Заходняя Беларусь]] [[Катэгорыя:Польская рэспубліка 1918 -1939]] m11ijot21azjufnwtggjf8qv33achym 5120815 5120812 2026-04-04T16:14:04Z Voūk12 159072 /* Разгортванне падраздзяленняў аператыўнай групы «Беняконі» */ 5120815 wikitext text/x-wiki [[Файл:Odznaka_Honorowa_Wojsk_Litwy_Środkowej.jpg|міні|220x220пкс|Знак гонару войска Сярэдняй Літвы]] [[Файл:Flag_of_Central_Lithuania_1920.svg|міні|220x220пкс|[[Сцяг Сярэдняй Літвы]]]] [[Файл:Rzeczpospolita_Central_Lithuania.png|міні|220x220пкс|Тэрыторыя Цэнтральнай Літвы]] '''Армія Сярэдняй Літвы,''' Войска Цэнтральнай Літвы, пол. '''Wojsko Litwy Środkowej''' — узброеныя сілы дзяржавы, абвешчанай генералам [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыянам Жалігоўскім]] [[12 кастрычніка]] [[1920|1920 года]]. Набіралася з мясцовага насельніцтва каталіцкага і праваслаўнага веравызнання, польскай і беларускай нацыянальнай ідэнтычнасці. Ад самага пачатку [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] у складзе польскага войска фармаваліся вайсковыя часткі, куды набіраліся і дзе служылі беларусы і паланізаваная шляхта Беларусі і Літвы. Дзеля забеспячэння кантролю іх разбаўлялі этнічна польскімі афіцэрамі і навабранцамі з карэннапольскіх земляў. У кастрычніку 1919 года [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларуская дывізія]] была рэарганізаваная. У выніку былі сфарміраваны дзве пяхотныя дывізіі польскага войска, якія атрымалі назвы [[1-я Літоўска-беларуская дывізія|Першая]] і [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|Другая]] Літоўска-Беларуская. Атрымаўшы падтрымку ад ураджэнца Віленшчыны Ю. Пілсудскага, які задумаў стварыць федэрацыю з Заходняй (Ковенскай, Жамойцкай), Сярэдняй (Віленшчына) і Усходняй Літвы (Беларусь) і польскае забеспячэнне вырашылі «рэалізаваць права на самавызначэнне». Паколькі і адроджаная Польшча і Літва былі саюзнікамі Антанты, а паланізаваная шляхта і сяляне рэзка адмаўлялі прэтэнзіі літоўцаў на свае землі і не жадала вучыць літоўскай мовы, канфлікт дайшоў да фармавання войскаў, да якога далучаліся не толькі мясцовыя але і польскія дабраахвотнікі і афіцэры. пры актыўнай падтрымцы [[Юзаф Пілсудскі|Ю. Пілскудскага]] адбыўся «[[бунт Жалігоўскага]]» і [[Польска-літоўская вайна|польска-літоўскай вайны]] восені 1620 г. у якой фармальна беларуска-польскія войскі хутка разбіла войскі [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі]]. З абвяшчэннем генералам [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыянам Жалігоўскім]] стварэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] армія, якой ён камандаваў і якая ўдзельнічала ў [[Бунт Жалігоўскага|«паўстанні»,]] аўтаматычна стала Арміяй Сярэдняй Літвы. Памеры таго як адбывалася палітычная інтэграцыя Сярэдняй Літвы ў склад Польшчы, войска канчаткова страціла аўтаномнасцть і ўключылася ў склад польскага войска. == Першапачатковы склад войскаў == * [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія]] ** [[1-я пяхотная брыгада Сярэдняй Літвы|1-я пяхотная брыгада]] *** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі стралковы полк]] *** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі стралковы пол]]<nowiki/>[[86-ы пяхотны полк|к]] ** [[2-я пяхотная брыгада Сярэдняй Літвы|2-я пяхотная брыгада]] *** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі стралковы полк]] *** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі стралковы полк]] * 1-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк * дывізіён конных стралкоў * 1-я саперная рота * [[Група маёра Касцялкоўскага, Беняконьская група]] * крэсовы батальён * дывізія 216 палявога артылерыйскага палка * [[Дывізія вершнікаў Сярэдняй Літвы|дывізія кавалерыі]]. == Ваенныя аперацыі == Пасля заняцця Вільні Вярхоўны галоўнакамандуючы войскам Сярэдняй Літвы генерал С. Жалігоўскі загадаў войскам перайсці на лінію: [[Трокі|Новыя Трокі]] — [[Kraso|Краса]] — Рыконты і Бондары — Рэша (Авіжэне) — [[Czerwony Dwór (Rzesza)|Чырвоны Двор]] . Да [[29 лістапада]] 1920 г., калі быў заключаны Ковенскі мірны дагавор, Цэнтральная Літва знаходзілася ў стане неабвешчанай вайны з Літоўскай Рэспублікай ''(Каўнаскай Літвой).'' == 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы == Падчас баёў Сярэднелітоўская армія была рэарганізаваная. 16 кастрычніка 1920 года быў сфарміраваны 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы. Камандзірам корпуса стаў генерал [[Ян Рандкоўскі]], які раней камандаваў 1-й [[Літоўска-Беларуская дывізія|Літоўска-Беларускай дывізіяй]]. * Камандаванне ** [[камандзір]] — генерал [[Ян Рандкоўскі]] * Штаб ** Начальнік штаба — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]] ** Інтэндант — выконваючы абавязкі маёра памежнай варты [[Уладзіслаў Павежа]] ** Начальнік IV аддзела — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]] * 1-я дывізія (Віленская пяхотная брыгада) ** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі полк стральцоў]] ** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі полк стралкоў]] * [[2-я дывізія (2-я Гродзенская пяхотная брыгада)]] ** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі стралковы полк]] ** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі стралковы полк]] * 3-цяя дывізія ** [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі стралковы полк]] ** [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Ковенскі стралковы полк]] * [[Нёманская пяхотная брыгада|3-я Нёманская пяхотная брыгада]] ** 5-ы добраахвотніцкі стралковы полк ** 6-ы разведвальны стралковы полк (пасля роспуску 3-й брыгады і 5-га добраахвотніцкага палка стаў самастойнай адзінкай) ** дзве роты 77-га пяхотнага палка * 1-я артылерыйская брыгада ** [[19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча)|1-ы полк лёгкай артылерыі]] ** два дывізіёны 216-га лёгкага артылерыйскага палка * [[Дывізія вершнікаў Сярэдняй Літвы|кавалерыйская дывізія войска Сярэдняй Літвы]] * [[Брыгада рэзерву войска Сярэдняй Літвы|Рэзервовая брыгада войска Сярэдняй Літвы]] * сапёрны батальён * узвод бронеаўтамабіляў * службы і ўстановы == Камплектаванне кіруючых пасад у войску Сярэдняй Літвы == [[Файл:Zeligowski_LOC_31862u.jpg|міні|232x232пкс|[[Генерал]] [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыян Жэлігоўскі]] ([[1865]]—[[1947]]), камандуючы аперацыяй па захопе [[Вільня|Вільні]] ў [[кастрычнік]]у [[1920|1920 г.]]]] Сакавік 1921 г. * [[Камандзір|Галоўнакамандуючы]] — генерал-падпаручнік [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыян Жэлігоўскі]] * Афіцэр па парадку і сувязі з ND WP — капітан Эдвард Перковіч * Камандуючы Групай войскаў — генерал-падпаручнік [[Антоні Лангін Бараноўскі]] * Начальнік штаба — падпалкоўнік Ежы Ферэк-Блешыньскі, пазней маёр Кордзіян Юзэф Заморскі * начальнік I аддзела (арганізацыйнага) — маёр Зыгмунт Кучынскі * Начальнік II аддзела (інфармацыя) — маёр [[Марыян Зындрам-Касцялкоўскі]] * Начальнік III аддзела (аператыўнага) — капітан Уладзіслаў Гадомскі * Выканаўца абавязкаў начальніка IV аддзела (матэрыяльнага забеспячэння) — капітан Ян Рымша * Начальнік аддзела V (персанал) — лейтэнант Ян Лепкоўскі * Інспектар артылерыі — генерал-лейтэнант Казімір Радзівіловіч * Квартырмайстар групы — генерал-лейтэнант [[Аляксандр Антонавіч|Аляксандр Антановіч]] * інтэндант — палкоўнік Генрык Эўгеніюш Сацэвіч * Начальнік медыцынскай службы — падпалкоўнік Віктар Малешэўскі * начальнік ветэрынарнай медыцыны — маёр Станіслаў Бакун, вет. * кіраўнік Вышэйшай кантрольнай палаты — палкоўнік Браніслаў Вендзягольскі * Палявы біскуп Цэнтральна-Літоўскага войска — біскуп Уладзіслаў Бандурскі * Камандзір [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й ДЛБ]] — генерал-лейтэнант [[Уладзіслаў Бейнар]] * Камандзір [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й ДЛБ]] — 2-і генерал-лейтэнант Мікалай Асікоўскі У красавіку 1921 года намеснікам генерала Жалігоўскага быў прызначаны генерал-лейтэнант Даніэль Канаржэўскі . 1 снежня 1921 года ён стаў галоўнакамандуючым войска Сярэдняй Літвы. Ён займаў гэтую пасаду да аб’яднання Цэнтральнай Літвы з Польшчай. == У апошні перыяд існавання == Войска Сярэдняй Літвы фактычна была аўтаномнай часткай узброеных сіл Рэспублікі Польшча. Ужо ў верасні 1921 года палкі Цэнтральна-Літоўскай арміі пачалі перайменоўвацца ў адпаведнасці з сістэмай нумарацыі, устаноўленай для ўсёй Польскай арміі. Мінскі стралковы полк быў перайменаваны ў 86-ы пяхотны полк, а 2-гі пяхотны полк — у 29-ы палявы артылерыйскі полк. Восенню 1921 года 1-я і 2-я Літоўска-Беларускія пяхотныя дывізіі былі перанумараваны ў 19-ю пяхотную дывізію і 29-ю пяхотную дывізію. Нягледзячы на тое, што войска Сярэдняй Літвы дзейнічала самастойна, яна ўваходзіла ў аператыўную структуру 2-й Польскай арміі, працягваючы функцыянаваць як [[Аператыўная група «Беняконі»]] {{Sfn|Łach|2014}} . 30 лістапада генерал Жалігоўскі распусціў Вярхоўнае камандаванне Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Камандаванне Сярэднелітоўскай арміі пад кіраўніцтвам генерала Канаржэўскага. Ён таксама распусціў канцылярыю генеральнага ад’ютанта Вярхоўнага камандуючага Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Прадстаўніцтва Камандавання Сярэднелітоўскай арміі пры Часовай кіруючай камісіі для ўзгаднення інтарэсаў ваеннай і грамадзянскай адміністрацый. {{Sfn|Łach|2014}} Калі Сярэднелітоўская армія аб’ядналася з Польшчай у красавіку 1922 года, прыкметы фармальнай асобнасці Сярэднелітоўскай арміі практычна зніклі. == Разгортванне падраздзяленняў аператыўнай групы «Беняконі» == Па стане на 27 кастрычніка 1921 г. {{Sfn|Łach|2014}} * Камандаванне [[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-й пяхотнай дывізіі]] — Вільня ** [[85-ы Віленскі полк|Віленскі полк стральцоў]] — Вільня ** [[86-ы пяхотны полк|Мінскі полк стральцоў]] — Вільня ** [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Каўнаскі полк стральцоў]] — Вільня ** [[19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча)|19-ы полк палявой артылерыі]] — Вільня ** 3-ці полк цяжкой артылерыі — Вільня * [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|Камандаванне 29-й пяхотнай дывізіі]] — Вільня ** [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскі полк стральцоў]] — Вільня ** [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскі полк стральцоў]] — Беняконі *** 1-ы батальён стральцоў— Візгірды *** 2-і батальён стральцоў — Салечнікі *** 3-ці батальён стральцоў — Еразалімка ** [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскі полк стральцоў]] — Вільня ** 29-ы полк палявой артылерыі — Вільня ** 29-я дывізіён цяжкой артылерыі III/3-ці пац — Вільня * Камандаванне [[3 кавалерыйская брыгада (Польскае войска)|3-й кавалерыйскай брыгады]] — Вільня ** Камандаванне 10-га палка ўланаў — Ландварова *** 1 швадрон — Рудзішкі *** 2 швадрон— Ландварава *** 3 швадрон — Трокі *** 4 швадрон— Олькенікі *** кулямётны швадрон — Новыя Трокі *** тэхнічная швадрон — Свёнткі ** Камандаванне [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-га палка ўланаў]] — Вільня *** 1-ы і 3-і швадрон, кулямётны швадрон, тэхнічны швадрон— Вільня *** 2 швадрон — Падбжэзе *** 3 швадрон — Трокі *** 4 швадрон — Грыцюны ** [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|Камандаванне 23-га палка ўланаў]] — Мейшагола *** 1-швадрон — Медушкі *** 2-швадрон— Кемеле *** 3 і 4-швадроны — Падбжэзе, *** 3-швадрон — Трокі *** кулямётны эскадрон — Леонішкі *** тэхнічная швадрон — Мейшагола == Гл. таксама == * [[Бунт Жалігоўскага|Паўстанне Жалігоўскага]] * Польска-літоўскія адносіны * [[Польска-літоўская вайна]] == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * Wiesław B. Łach: «Bunt Żeligowskiego». Kulisy połączenia Wileńszczyzny do Polski 1920—1922. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2014. ISBN 978-83-11-13198-9. * Lech Wyszczelski., Wojsko Polskie w latach 1918—1921, Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006, ISBN 83-89729-56-3, OCLC 830813322 . * «Księga chwały piechoty»: komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937—1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992 * «Księga jazdy polskiej»: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego-Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993 [[Катэгорыя:Сярэдняя Літва]] [[Катэгорыя:Заходняя Беларусь]] [[Катэгорыя:Польская рэспубліка 1918 -1939]] j6gpoclz2g7gevtvmyq6a45o64xb30v Кубінскі крызіс (2026) 0 804357 5120912 5115244 2026-04-04T20:12:25Z DBatura 73587 5120912 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} '''Кубінскі крызіс 2026 года''' — дэфіцыт нафты і эканамічны крызіс на [[Куба|Кубе]], выкліканы амерыканскай паліўнай блакадай<ref>{{cite web |last1=Sharma |first1=Yashraj |title=From blackouts to food shortages: How US blockade is crippling life in Cuba |url=https://www.aljazeera.com/economy/2026/2/8/from-blackouts-to-food-shortages-how-us-blockade-is-crippling-life-in-cuba |website=Al Jazeera |access-date=22 February 2026}}</ref>. Востраў залежыць ад імпарту нафты, якая ў асноўным закупляецца ў [[Венесуэла|Венесуэле]] і [[Мексіка|Мексіцы]], але пасля [[Уварванне ЗША ў Венесуэлу (2026)|ўмяшання ЗША ў Венесуэле]], у выніку якога быў скінуты прэзідэнт [[Нікалас Мадура]], блакада паставак венесуэльскай нафты, прызначанай для Кубы, пакінула востраў без дастатковага забеспячэння<ref name="Robles">{{Cite news |url=https://www.proquest.com/docview/3290523589 |title=U.S. Threatens Cuba's Stability by Choking Off Venezuelan Oil |work=The New York Times |date=19 January 2026 |last=Robles |first=Frances |id={{ProQuest|3290523589}} |url-access=registration}}</ref>. [[ЗША]] сталі блакаваць нафтавыя танкеры, пагражаючы адказным краінам пошлінамі ў выпадку супраціву<ref name="Caribbean Council">{{Cite web |date=2 February 2026 |title=Cuba condemns Trump's decision to impose tariffs on nations sending oil to Cuba |url=https://www.caribbean-council.org/cuba-condemns-trumps-decision-to-impose-tariffs-on-nations-sending-oil-to-cuba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260219113223/https://www.caribbean-council.org/cuba-condemns-trumps-decision-to-impose-tariffs-on-nations-sending-oil-to-cuba/ |archive-date=2026-02-19 |website=The Caribbean Council}}</ref>. На фоне крызісу і адключэнняў электраэнергіі ў краіне прайшлі масавыя пратэсты<ref name="gazeta">[https://www.gazeta.ru/politics/2026/03/17/22652245.shtml?ysclid=mmvp9mb73b999886632&utm_auth=false «Могу делать что захочу»: Трамп готов захватить Кубу. В Гаване дали ответ]</ref>. 16 сакавіка [[Дональд Трамп]] заявіў пра гатоўнасць ЗША захапіць Кубу, скарыстаўшыся энэргетычным крызісам на востраве. Кіраўнік Белага дома падкрэсліў, што можа «рабіць усё, што захоча». У перамовах Вашынгтон запатрабаваў адхілення прэзідэнта [[Мігель Дыяс-Канель|Мігеля Дыяс-Канеля]], а таксама змяніць увесь палітычны рэжым. Трамп заявіў, што Вашынгтон разлічвае ў бліжэйшы час дамовіцца з Гаванай, аднак не выключыў і больш жорсткага сцэнара. Тыднем раней Трамп пагражаў Кубе захопам, калі тая працягне адмаўляцца ад здзелкі<ref name="gazeta"/>. У Гаване заявілі пра гатоўнасць да перамоваў, але на сваіх умовах. Прэзідэнт Кубы Мігель Дыяс-Канель 13 сакавіка на прэс-канферэнцыі падкрэсліў, што дыялог магчымы толькі «на аснове прынцыпаў роўнасці і павагі палітычных сістэм адзін аднаго». Адначасова ён паведаміў пра гатоўнасць дапусціць у краіну прадстаўнікоў [[ФБР]] для расследавання інцыдэнту з узброеным амерыканскім катэрам, які ўвайшоў у тэрытарыяльныя воды<ref name="gazeta"/>. Былы прэзідэнт Мексікі [[Андрэс Мануэль Лопес Абрадор]] выступіў з заклікам падтрымаць Кубу і абвясціў збор сродкаў. У [[Расія|Расіі]] нагадалі аб базавых прынцыпах міжнароднага права і недапушчальнасці ўмяшання ва ўнутраныя справы дзяржаў<ref name="gazeta"/>. == Гл. таксама == * [[Другая халодная вайна]] * [[Карыбскі крызіс]] == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Сакавік 2026 года]][[Катэгорыя: Канфлікты 2026 года]][[Катэгорыя:2026 год у ЗША]][[Катэгорыя: Гісторыя Кубы]][[Катэгорыя:Амерыкана-кубінскія адносіны]] 69rp148dvk4j547oplw5i860cf69cgi Алма Лапінскене 0 804838 5120780 5117016 2026-04-04T15:28:44Z Аляксандр Белы 46814 дапаўненне 5120780 wikitext text/x-wiki {{Пішу}}{{Асоба}} '''А́льма Лапі́нскене''' ([[Літоўская мова|літ.]] ''Alma Lapinskienė'' '','' 26 лютага 1946, вёска Паюрэшке, [[Шылуцкі раён]], Літва) — літоўская перакладніца і літаратуразнаўца. == Біяграфія == Альма Лапінскене нарадзілася ў 1946 годзе. У 1969 годзе скончыла [[Віленскі ўніверсітэт]], філалагічны факультэт па спэцыяльнасці «літуаністыка». У 1970—2014 гадах працавала ў Інстытуце літоўскай літаратуры і фальклёру. Доктарка гуманітарных навук (1985). Сябра Саюзу пісьменнікаў Літвы з 2001 году. == Творчасць == Альма Лапінскене вядомая як літаратуразнаўца, а яшчэ больш як перакладніца з беларускай мовы. Перакладае таксама з рускай мовы. Першы пераклад быў апублікаваны ў 1985 годзе. Шмат перакладаў Альмы Лапінскіене былі апублікаваныя ў перыядычным друку. З 1985 году пераклала на літоўскую мову творы [[Уладзімір Караткевіч|Ўладзіміра Караткевіча]], [[Васіль Фёдаравіч Хомчанка|Васіля Хомчанкі]], [[Валянціна Міхайлаўна Коўтун|Валянціны Коўтун]], Алеся Разанава, [[Святлана Аляксандраўна Алексіевіч|Святланы Алексіевіч]]. Супольна з [[Адам Іосіфавіч Мальдзіс|Адамам Мальдзісам]] напісала кнігу "Літоўска-беларускія літаратурныя сувязі" (1989, на літоўскай мове). За пераклад кнігі [[Алесь Разанаў|Алеся Разанава]] «Krikšto motinos dovana» (Падарунак хроснай маці) (Homo liber, 2013) з беларускай мовы яна была ўзнагароджаная ў 2014 годзе паэтычнай веснавой прэміяй «За пераклад сусветнай паэзіі на літоўскую мову». У апошнія гады шмат перакладае беларуска-літоўскую паэтэсу [[Ванда Марцінш душ Рэйш|Ванду Марцінш душ Рэйш]], яны часта выступаюць разам на розных літаратурных імпрэзах. == Бібліяграфія == ● Перазовы сяброўскіх галасоў, Мінск: Навука і тэхніка, 1988. ● Lietuvių-baltarusių literatūriniai ryšiai (kartu su A. Maldžiu). — Vilnius: Vaga, 1989. ● Vilniaus lietuvių literatūra 1920—1940. — Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas, 2008. ● Atėjęs Vilniun. Rašytojas ir publicistas Rapolas Mackonis. — Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas, 2014. - “Vilniaus kultūrinis gyvenimas: dvasininkų vaidmuo 1900-1945“. 2006, '''sudarė''' Alma Lapinskienė; - „Vilniaus lietuvių literatūra 1920-1940“ 2008, Alma Lapinskienė; - „Imperinis Vilnius (1795-1918). Kultūros riboženkliai ir vietinės tapatybės“. 2009, '''sudarė''' Alma Lapinskienė; - „Vilniaus kultūrinis gyvenimas: tautų polilogas 1900-1945“ 2012, '''sudarė''' Alma Lapinskienė; - „Metlaikių atabradai. Albino Žukausko šimtmetis“. 2013,  Alma Lapinskienė,  Solveiga Daugirdaitė; - „Sostinė kaip tapatumo simbolis. Vilnius ir Kaunas tarpukario kultūroje“ 2014, Alma Lapinskienė, Viktorija Šeina; - „Atėjęs Vilniun“ 2014, Alma Lapinskienė; - „Vilniaus kultūrinis gyvenimas ir Šlapeliai“ 2019, '''sudarė''' Alma Lapinskienė, Jolanta Paškevičienė == Пераклады == ● V. Chomčenka. Grįžimas į ugnį: romanas. — Vilnius: Vaga, 1985. ● Langas į žalią sodą: baltarusių apsakymų antologija. — Vilnius: Vyturys, 1988. ● V. Karatkevičius. Šiurpioji karaliaus Stacho medžioklė: apysaka. — Vilnius: Vyturys, 1994. ● V. Koutun. Gailestingumo kryžius: romanas. — Vilnius: Alma littera, 1997. ● S. Aleksijevič. Černobylio malda: ateities kronika. — Vilnius: Alma littera, 1999, 2016. ● A. Razanau. Medžioklė rojaus slėnyje: versetai, punktyrai, znomai. — Vilnius: Homo liber, 2008. ● A. Razanau. Krikšto motinos dovana: versetai. — Vilnius: Homo liber, 2013. ● S. Aleksijevič. Karo veidas nemoteriškas: apysaka — Vilnius: Alma littera, 2017. ● A. Razanau. “Žodžiai nutilo: tylon beldžiasi širdis”. — Vilnius: Hieronymus, 2022 N. Abgaryan. Iš dangaus nukrito trys obuoliai: romanas. – Vilnius: BALTO leidybos namai, 2021. N. Abgaryan. Simonas: romanas. – Vilnius: BALTO leidybos namai, 2022. * Ванда Марцінш душ Рэйш. Маланкі над Вільняй * '''Žaibai virš Vilniaus''' * '''Błyskawice nad Wilnem'''. — Беласток: Agencja Wydawnicza Ekopress, 2023. * Ванда Марцінш душ Рэйш. Таямніцы Высокага Двара. Aukšto Dvaro slėpiniai. — Вільня: Slinktys, 2025. 36gomqhoghj43doovc3eckw3o24aplk 5120890 5120780 2026-04-04T19:18:35Z Аляксандр Белы 46814 Аляксандр Белы перанёс старонку [[Альма Лапінскене]] у [[Алма Лапінскене]]: арфаграфічная памылка 5120780 wikitext text/x-wiki {{Пішу}}{{Асоба}} '''А́льма Лапі́нскене''' ([[Літоўская мова|літ.]] ''Alma Lapinskienė'' '','' 26 лютага 1946, вёска Паюрэшке, [[Шылуцкі раён]], Літва) — літоўская перакладніца і літаратуразнаўца. == Біяграфія == Альма Лапінскене нарадзілася ў 1946 годзе. У 1969 годзе скончыла [[Віленскі ўніверсітэт]], філалагічны факультэт па спэцыяльнасці «літуаністыка». У 1970—2014 гадах працавала ў Інстытуце літоўскай літаратуры і фальклёру. Доктарка гуманітарных навук (1985). Сябра Саюзу пісьменнікаў Літвы з 2001 году. == Творчасць == Альма Лапінскене вядомая як літаратуразнаўца, а яшчэ больш як перакладніца з беларускай мовы. Перакладае таксама з рускай мовы. Першы пераклад быў апублікаваны ў 1985 годзе. Шмат перакладаў Альмы Лапінскіене былі апублікаваныя ў перыядычным друку. З 1985 году пераклала на літоўскую мову творы [[Уладзімір Караткевіч|Ўладзіміра Караткевіча]], [[Васіль Фёдаравіч Хомчанка|Васіля Хомчанкі]], [[Валянціна Міхайлаўна Коўтун|Валянціны Коўтун]], Алеся Разанава, [[Святлана Аляксандраўна Алексіевіч|Святланы Алексіевіч]]. Супольна з [[Адам Іосіфавіч Мальдзіс|Адамам Мальдзісам]] напісала кнігу "Літоўска-беларускія літаратурныя сувязі" (1989, на літоўскай мове). За пераклад кнігі [[Алесь Разанаў|Алеся Разанава]] «Krikšto motinos dovana» (Падарунак хроснай маці) (Homo liber, 2013) з беларускай мовы яна была ўзнагароджаная ў 2014 годзе паэтычнай веснавой прэміяй «За пераклад сусветнай паэзіі на літоўскую мову». У апошнія гады шмат перакладае беларуска-літоўскую паэтэсу [[Ванда Марцінш душ Рэйш|Ванду Марцінш душ Рэйш]], яны часта выступаюць разам на розных літаратурных імпрэзах. == Бібліяграфія == ● Перазовы сяброўскіх галасоў, Мінск: Навука і тэхніка, 1988. ● Lietuvių-baltarusių literatūriniai ryšiai (kartu su A. Maldžiu). — Vilnius: Vaga, 1989. ● Vilniaus lietuvių literatūra 1920—1940. — Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas, 2008. ● Atėjęs Vilniun. Rašytojas ir publicistas Rapolas Mackonis. — Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas, 2014. - “Vilniaus kultūrinis gyvenimas: dvasininkų vaidmuo 1900-1945“. 2006, '''sudarė''' Alma Lapinskienė; - „Vilniaus lietuvių literatūra 1920-1940“ 2008, Alma Lapinskienė; - „Imperinis Vilnius (1795-1918). Kultūros riboženkliai ir vietinės tapatybės“. 2009, '''sudarė''' Alma Lapinskienė; - „Vilniaus kultūrinis gyvenimas: tautų polilogas 1900-1945“ 2012, '''sudarė''' Alma Lapinskienė; - „Metlaikių atabradai. Albino Žukausko šimtmetis“. 2013,  Alma Lapinskienė,  Solveiga Daugirdaitė; - „Sostinė kaip tapatumo simbolis. Vilnius ir Kaunas tarpukario kultūroje“ 2014, Alma Lapinskienė, Viktorija Šeina; - „Atėjęs Vilniun“ 2014, Alma Lapinskienė; - „Vilniaus kultūrinis gyvenimas ir Šlapeliai“ 2019, '''sudarė''' Alma Lapinskienė, Jolanta Paškevičienė == Пераклады == ● V. Chomčenka. Grįžimas į ugnį: romanas. — Vilnius: Vaga, 1985. ● Langas į žalią sodą: baltarusių apsakymų antologija. — Vilnius: Vyturys, 1988. ● V. Karatkevičius. Šiurpioji karaliaus Stacho medžioklė: apysaka. — Vilnius: Vyturys, 1994. ● V. Koutun. Gailestingumo kryžius: romanas. — Vilnius: Alma littera, 1997. ● S. Aleksijevič. Černobylio malda: ateities kronika. — Vilnius: Alma littera, 1999, 2016. ● A. Razanau. Medžioklė rojaus slėnyje: versetai, punktyrai, znomai. — Vilnius: Homo liber, 2008. ● A. Razanau. Krikšto motinos dovana: versetai. — Vilnius: Homo liber, 2013. ● S. Aleksijevič. Karo veidas nemoteriškas: apysaka — Vilnius: Alma littera, 2017. ● A. Razanau. “Žodžiai nutilo: tylon beldžiasi širdis”. — Vilnius: Hieronymus, 2022 N. Abgaryan. Iš dangaus nukrito trys obuoliai: romanas. – Vilnius: BALTO leidybos namai, 2021. N. Abgaryan. Simonas: romanas. – Vilnius: BALTO leidybos namai, 2022. * Ванда Марцінш душ Рэйш. Маланкі над Вільняй * '''Žaibai virš Vilniaus''' * '''Błyskawice nad Wilnem'''. — Беласток: Agencja Wydawnicza Ekopress, 2023. * Ванда Марцінш душ Рэйш. Таямніцы Высокага Двара. Aukšto Dvaro slėpiniai. — Вільня: Slinktys, 2025. 36gomqhoghj43doovc3eckw3o24aplk 5121018 5120890 2026-04-05T04:46:02Z Аляксандр Белы 46814 удакладненні дробныя 5121018 wikitext text/x-wiki {{Пішу}}{{Асоба}} '''А́лма Лапі́нскене''' ([[Літоўская мова|літ.]] ''Alma Antonina Lapinskienė,'' 26 лютага 1946, вёска Паюрышкі, [[Шылуцкі раён]], Літва) — літоўская перакладчыца і літаратуразнаўца. папулярызатарка беларускай культуры ў Літве. == Біяграфія == Алма Лапінскене нарадзілася ў 1946 годзе. У 1969 годзе скончыла [[Віленскі ўніверсітэт]], філалагічны факультэт па спэцыяльнасці «літуаністыка». У 1970—2014 гадах працавала ў Інстытуце літоўскай літаратуры і фальклёру. Доктарка гуманітарных навук (1985). Сябра Саюзу пісьменнікаў Літвы з 2001 году. == Творчасць == Алма Лапінскене вядомая як літаратуразнаўца, а яшчэ больш як перакладніца з беларускай мовы. Перакладае таксама з рускай мовы. Шмат яе перакладаў былі апублікаваныя ў перыядычным друку. Пачынаючы з 1985 году, пераклала на літоўскую мову творы [[Уладзімір Караткевіч|Ўладзіміра Караткевіча]], [[Васіль Фёдаравіч Хомчанка|Васіля Хомчанкі]], [[Валянціна Міхайлаўна Коўтун|Валянціны Коўтун]], [[Алесь Разанаў|Алеся Разанава,]] [[Святлана Аляксандраўна Алексіевіч|Святланы Алексіевіч]]. Супольна з [[Адам Іосіфавіч Мальдзіс|Адамам Мальдзісам]] напісала кнігу "Літоўска-беларускія літаратурныя сувязі" (1989, на літоўскай мове). За пераклад кнігі [[Алесь Разанаў|Алеся Разанава]] «Krikšto motinos dovana» (Падарунак хроснай маці) (Homo liber, 2013) з беларускай мовы яна была ўзнагароджаная ў 2014 годзе паэтычнай веснавой прэміяй «За пераклад сусветнай паэзіі на літоўскую мову». У апошнія гады шмат перакладае беларуска-літоўскую паэтэсу [[Ванда Марцінш душ Рэйш|Ванду Марцінш душ Рэйш]], яны часта выступаюць разам на розных літаратурных імпрэзах. == Бібліяграфія == ● Перазовы сяброўскіх галасоў, Мінск: Навука і тэхніка, 1988. ● Lietuvių-baltarusių literatūriniai ryšiai (kartu su A. Maldžiu). — Vilnius: Vaga, 1989. ● Vilniaus lietuvių literatūra 1920—1940. — Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas, 2008. ● Atėjęs Vilniun. Rašytojas ir publicistas Rapolas Mackonis. — Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas, 2014. - “Vilniaus kultūrinis gyvenimas: dvasininkų vaidmuo 1900-1945“. 2006, '''sudarė''' Alma Lapinskienė; - „Vilniaus lietuvių literatūra 1920-1940“ 2008, Alma Lapinskienė; - „Imperinis Vilnius (1795-1918). Kultūros riboženkliai ir vietinės tapatybės“. 2009, '''sudarė''' Alma Lapinskienė; - „Vilniaus kultūrinis gyvenimas: tautų polilogas 1900-1945“ 2012, '''sudarė''' Alma Lapinskienė; - „Metlaikių atabradai. Albino Žukausko šimtmetis“. 2013,  Alma Lapinskienė,  Solveiga Daugirdaitė; - „Sostinė kaip tapatumo simbolis. Vilnius ir Kaunas tarpukario kultūroje“ 2014, Alma Lapinskienė, Viktorija Šeina; - „Atėjęs Vilniun“ 2014, Alma Lapinskienė; - „Vilniaus kultūrinis gyvenimas ir Šlapeliai“ 2019, '''sudarė''' Alma Lapinskienė, Jolanta Paškevičienė == Пераклады == ● V. Chomčenka. Grįžimas į ugnį: romanas. — Vilnius: Vaga, 1985. ● Langas į žalią sodą: baltarusių apsakymų antologija. — Vilnius: Vyturys, 1988. ● V. Karatkevičius. Šiurpioji karaliaus Stacho medžioklė: apysaka. — Vilnius: Vyturys, 1994. ● V. Koutun. Gailestingumo kryžius: romanas. — Vilnius: Alma littera, 1997. ● S. Aleksijevič. Černobylio malda: ateities kronika. — Vilnius: Alma littera, 1999, 2016. ● A. Razanau. Medžioklė rojaus slėnyje: versetai, punktyrai, znomai. — Vilnius: Homo liber, 2008. ● A. Razanau. Krikšto motinos dovana: versetai. — Vilnius: Homo liber, 2013. ● S. Aleksijevič. Karo veidas nemoteriškas: apysaka — Vilnius: Alma littera, 2017. ● A. Razanau. “Žodžiai nutilo: tylon beldžiasi širdis”. — Vilnius: Hieronymus, 2022 N. Abgaryan. Iš dangaus nukrito trys obuoliai: romanas. – Vilnius: BALTO leidybos namai, 2021. N. Abgaryan. Simonas: romanas. – Vilnius: BALTO leidybos namai, 2022. * Ванда Марцінш душ Рэйш. Маланкі над Вільняй * '''Žaibai virš Vilniaus''' * '''Błyskawice nad Wilnem'''. — Беласток: Agencja Wydawnicza Ekopress, 2023. * Ванда Марцінш душ Рэйш. Таямніцы Высокага Двара. Aukšto Dvaro slėpiniai. — Вільня: Slinktys, 2025. oskvc3trfa65077pdefv4er1awog8n7 5121019 5121018 2026-04-05T04:46:40Z Аляксандр Белы 46814 не пішу :-) 5121019 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''А́лма Лапі́нскене''' ([[Літоўская мова|літ.]] ''Alma Antonina Lapinskienė,'' 26 лютага 1946, вёска Паюрышкі, [[Шылуцкі раён]], Літва) — літоўская перакладчыца і літаратуразнаўца. папулярызатарка беларускай культуры ў Літве. == Біяграфія == Алма Лапінскене нарадзілася ў 1946 годзе. У 1969 годзе скончыла [[Віленскі ўніверсітэт]], філалагічны факультэт па спэцыяльнасці «літуаністыка». У 1970—2014 гадах працавала ў Інстытуце літоўскай літаратуры і фальклёру. Доктарка гуманітарных навук (1985). Сябра Саюзу пісьменнікаў Літвы з 2001 году. == Творчасць == Алма Лапінскене вядомая як літаратуразнаўца, а яшчэ больш як перакладніца з беларускай мовы. Перакладае таксама з рускай мовы. Шмат яе перакладаў былі апублікаваныя ў перыядычным друку. Пачынаючы з 1985 году, пераклала на літоўскую мову творы [[Уладзімір Караткевіч|Ўладзіміра Караткевіча]], [[Васіль Фёдаравіч Хомчанка|Васіля Хомчанкі]], [[Валянціна Міхайлаўна Коўтун|Валянціны Коўтун]], [[Алесь Разанаў|Алеся Разанава,]] [[Святлана Аляксандраўна Алексіевіч|Святланы Алексіевіч]]. Супольна з [[Адам Іосіфавіч Мальдзіс|Адамам Мальдзісам]] напісала кнігу "Літоўска-беларускія літаратурныя сувязі" (1989, на літоўскай мове). За пераклад кнігі [[Алесь Разанаў|Алеся Разанава]] «Krikšto motinos dovana» (Падарунак хроснай маці) (Homo liber, 2013) з беларускай мовы яна была ўзнагароджаная ў 2014 годзе паэтычнай веснавой прэміяй «За пераклад сусветнай паэзіі на літоўскую мову». У апошнія гады шмат перакладае беларуска-літоўскую паэтэсу [[Ванда Марцінш душ Рэйш|Ванду Марцінш душ Рэйш]], яны часта выступаюць разам на розных літаратурных імпрэзах. == Бібліяграфія == ● Перазовы сяброўскіх галасоў, Мінск: Навука і тэхніка, 1988. ● Lietuvių-baltarusių literatūriniai ryšiai (kartu su A. Maldžiu). — Vilnius: Vaga, 1989. ● Vilniaus lietuvių literatūra 1920—1940. — Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas, 2008. ● Atėjęs Vilniun. Rašytojas ir publicistas Rapolas Mackonis. — Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas, 2014. - “Vilniaus kultūrinis gyvenimas: dvasininkų vaidmuo 1900-1945“. 2006, '''sudarė''' Alma Lapinskienė; - „Vilniaus lietuvių literatūra 1920-1940“ 2008, Alma Lapinskienė; - „Imperinis Vilnius (1795-1918). Kultūros riboženkliai ir vietinės tapatybės“. 2009, '''sudarė''' Alma Lapinskienė; - „Vilniaus kultūrinis gyvenimas: tautų polilogas 1900-1945“ 2012, '''sudarė''' Alma Lapinskienė; - „Metlaikių atabradai. Albino Žukausko šimtmetis“. 2013,  Alma Lapinskienė,  Solveiga Daugirdaitė; - „Sostinė kaip tapatumo simbolis. Vilnius ir Kaunas tarpukario kultūroje“ 2014, Alma Lapinskienė, Viktorija Šeina; - „Atėjęs Vilniun“ 2014, Alma Lapinskienė; - „Vilniaus kultūrinis gyvenimas ir Šlapeliai“ 2019, '''sudarė''' Alma Lapinskienė, Jolanta Paškevičienė == Пераклады == ● V. Chomčenka. Grįžimas į ugnį: romanas. — Vilnius: Vaga, 1985. ● Langas į žalią sodą: baltarusių apsakymų antologija. — Vilnius: Vyturys, 1988. ● V. Karatkevičius. Šiurpioji karaliaus Stacho medžioklė: apysaka. — Vilnius: Vyturys, 1994. ● V. Koutun. Gailestingumo kryžius: romanas. — Vilnius: Alma littera, 1997. ● S. Aleksijevič. Černobylio malda: ateities kronika. — Vilnius: Alma littera, 1999, 2016. ● A. Razanau. Medžioklė rojaus slėnyje: versetai, punktyrai, znomai. — Vilnius: Homo liber, 2008. ● A. Razanau. Krikšto motinos dovana: versetai. — Vilnius: Homo liber, 2013. ● S. Aleksijevič. Karo veidas nemoteriškas: apysaka — Vilnius: Alma littera, 2017. ● A. Razanau. “Žodžiai nutilo: tylon beldžiasi širdis”. — Vilnius: Hieronymus, 2022 N. Abgaryan. Iš dangaus nukrito trys obuoliai: romanas. – Vilnius: BALTO leidybos namai, 2021. N. Abgaryan. Simonas: romanas. – Vilnius: BALTO leidybos namai, 2022. * Ванда Марцінш душ Рэйш. Маланкі над Вільняй * '''Žaibai virš Vilniaus''' * '''Błyskawice nad Wilnem'''. — Беласток: Agencja Wydawnicza Ekopress, 2023. * Ванда Марцінш душ Рэйш. Таямніцы Высокага Двара. Aukšto Dvaro slėpiniai. — Вільня: Slinktys, 2025. 1lqibhli36q9eqr4lamem5qpfuksa0w Размовы:Алма Лапінскене 1 804847 5120892 5117020 2026-04-04T19:18:35Z Аляксандр Белы 46814 Аляксандр Белы перанёс старонку [[Размовы:Альма Лапінскене]] у [[Размовы:Алма Лапінскене]]: арфаграфічная памылка 5117020 wikitext text/x-wiki == {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} == <nowiki>{{</nowiki>[[Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus]]<nowiki>}}</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:59, 25 сакавіка 2026 (+03) 5iicu3fghtv8qggkv11dod24kjs17q5 Ribodon 0 804949 5120755 5118360 2026-04-04T14:11:05Z Observr1 165706 катэгорыі, удакладненне 5120755 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = trichechidae |rang = род |latin = Ribodon |author = [[Ameghino]], 1883 |syn = |typus = {{Вымер}}'''''Ribodon limbatus''''' |children name = |children = |Узнік = 11.61 |Вымер = 7.25 |wikispecies = }} '''Ribodon''' — [[Выміранне|вымерлы]] род сямейства [[Ламанцінавыя|Ламанцінавых]] які жыў у [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыцы]] падчас [[тартон]]скага веку. [[Тыпавы від]] гэтага роду — ''R. limbatus''.<ref name="paleobio-db">{{cite web|url=https://paleobiodb.org/classic/checkTaxonInfo?taxon_no=36898|title=The Paleobiology Database|access-date=2010-01-01}}</ref> ''Ribodon'' лічыцца прамым продкам роду [[Ламанціны|Ламанцінаў]], да якога належаць усе сучасныя віды. Быў першым ламанцінам з лішнімі карэннымі зубамі, якія замяняліся на працягу жыцця, з чаго вынікае, што ён харчаваўся раслінамі з сямейства [[Метлюжковыя|метлюжковых]], якія хутчэй сціралі зубы, чым [[марскія травы]]<ref>{{Cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/1304394|jstor=1304394|title=Evolution of Manatees: A Speculative History|last1=Domning|first1=Daryl P.|journal=Journal of Paleontology|year=1982|volume=56|issue=3|pages=599–619}}</ref>. Лічыцца што ''Ribodon'' насяляў як прыбярэжныя, так і ўнутраныя прэсныя водныя рэгіёны, аднак, невядома ў якіх з іх род з’явіўся<ref>{{cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/349236077|doi=10.1038/s41598-021-82390-2|title=The evolutionary history of manatees told by their mitogenomes|year=2021|last1=De Souza|first1=Érica Martinha Silva|last2=Freitas|first2=Lucas|last3=Da Silva Ramos|first3=Elisa Karen|last4=Selleghin-Veiga|first4=Giovanna|last5=Rachid-Ribeiro|first5=Michelle Carneiro|last6=Silva|first6=Felipe André|last7=Marmontel|first7=Miriam|last8=Dos Santos|first8=Fabrício Rodrigues|last9=Laudisoit|first9=Anne|last10=Verheyen|first10=Erik|last11=Domning|first11=Daryl P.|last12=Nery|first12=Mariana Freitas|journal=Scientific Reports|volume=11|issue=1|page=3564|pmid=33574363|pmc=7878490|bibcode=2021NatSR..11.3564D}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Шаблон:Сірэны}}{{бібліяграфія}} [[Катэгорыя:Сірэны]] [[Катэгорыя:Вымерлыя жывёлы]] [[Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]] f26eqqjy8tcmcuermatwdvrucn8b2hz 5120766 5120755 2026-04-04T14:56:42Z Observr1 165706 арфаграфія, стыль 5120766 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = trichechidae |rang = род |latin = Ribodon |author = [[Ameghino]], 1883 |syn = |typus = {{Вымер}}'''''Ribodon limbatus''''' |children name = |children = |Узнік = 11.61 |Вымер = 7.25 |wikispecies = }} '''Ribodon''' — [[Выміранне|вымерлы]] род сямейства [[Ламанцінавыя|Ламанцінавых]] які жыў у [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыцы]] падчас [[тартон]]скага веку. [[Тыпавы від]] гэтага роду — ''R. limbatus''.<ref name="paleobio-db">{{cite web|url=https://paleobiodb.org/classic/checkTaxonInfo?taxon_no=36898|title=The Paleobiology Database|access-date=2010-01-01}}</ref> ''Ribodon'' з'яўляецца прамым продкам усіх сучасных [[Ламанціны|ламанцінаў]]. Ён быў першым з ламанцінавых з лішнімі карэннымі зубамі, якія замяняліся на працягу жыцця, з чаго вынікае, што ён харчаваўся раслінамі з сямейства [[Метлюжковыя|метлюжковых]], якія хутчэй сціралі зубы, чым [[марскія травы]].<ref>{{Cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/1304394|jstor=1304394|title=Evolution of Manatees: A Speculative History|last1=Domning|first1=Daryl P.|journal=Journal of Paleontology|year=1982|volume=56|issue=3|pages=599–619}}</ref> Лічыцца, што ''Ribodon'' насяляў як прыбярэжныя, так і ўнутраныя прэсныя воды, аднак, невядома ў якіх з іх род з’явіўся<ref>{{cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/349236077|doi=10.1038/s41598-021-82390-2|title=The evolutionary history of manatees told by their mitogenomes|year=2021|last1=De Souza|first1=Érica Martinha Silva|last2=Freitas|first2=Lucas|last3=Da Silva Ramos|first3=Elisa Karen|last4=Selleghin-Veiga|first4=Giovanna|last5=Rachid-Ribeiro|first5=Michelle Carneiro|last6=Silva|first6=Felipe André|last7=Marmontel|first7=Miriam|last8=Dos Santos|first8=Fabrício Rodrigues|last9=Laudisoit|first9=Anne|last10=Verheyen|first10=Erik|last11=Domning|first11=Daryl P.|last12=Nery|first12=Mariana Freitas|journal=Scientific Reports|volume=11|issue=1|page=3564|pmid=33574363|pmc=7878490|bibcode=2021NatSR..11.3564D}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Шаблон:Сірэны}}{{бібліяграфія}} [[Катэгорыя:Сірэны]] [[Катэгорыя:Вымерлыя жывёлы]] [[Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]] n337xo21q29bt6hwwzx1kjvu275kowu 5120768 5120766 2026-04-04T15:01:39Z JerzyKundrat 174 5120768 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = trichechidae |rang = род |latin = Ribodon |author = [[Ameghino]], 1883 |syn = |typus = {{Вымер}}'''''Ribodon limbatus''''' |children name = |children = |Узнік = 11.61 |Вымер = 7.25 |wikispecies = }} '''Ribodon''' — [[Выміранне|вымерлы]] род сямейства [[Ламанцінавыя|Ламанцінавых]] які жыў у [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыцы]] падчас [[тартон]]скага веку. [[Тыпавы від]] гэтага роду — ''R. limbatus''.<ref name="paleobio-db">{{cite web|url=https://paleobiodb.org/classic/checkTaxonInfo?taxon_no=36898|title=The Paleobiology Database|access-date=2010-01-01}}</ref> ''Ribodon'' з'яўляецца прамым продкам усіх сучасных [[Ламанціны|ламанцінаў]]. Ён быў першым з ламанцінавых з лішнімі карэннымі зубамі, якія замяняліся на працягу жыцця, з чаго вынікае, што ён харчаваўся раслінамі з сямейства [[Метлюжковыя|метлюжковых]], якія хутчэй сціралі зубы, чым [[марскія травы]].<ref>{{Cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/1304394|jstor=1304394|title=Evolution of Manatees: A Speculative History|last1=Domning|first1=Daryl P.|journal=Journal of Paleontology|year=1982|volume=56|issue=3|pages=599–619}}</ref> Лічыцца, што ''Ribodon'' насяляў як прыбярэжныя, так і ўнутраныя прэсныя воды, аднак, невядома ў якіх з іх род з’явіўся<ref>{{cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/349236077|doi=10.1038/s41598-021-82390-2|title=The evolutionary history of manatees told by their mitogenomes|year=2021|last1=De Souza|first1=Érica Martinha Silva|last2=Freitas|first2=Lucas|last3=Da Silva Ramos|first3=Elisa Karen|last4=Selleghin-Veiga|first4=Giovanna|last5=Rachid-Ribeiro|first5=Michelle Carneiro|last6=Silva|first6=Felipe André|last7=Marmontel|first7=Miriam|last8=Dos Santos|first8=Fabrício Rodrigues|last9=Laudisoit|first9=Anne|last10=Verheyen|first10=Erik|last11=Domning|first11=Daryl P.|last12=Nery|first12=Mariana Freitas|journal=Scientific Reports|volume=11|issue=1|page=3564|pmid=33574363|pmc=7878490|bibcode=2021NatSR..11.3564D}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Шаблон:Сірэны}}{{бібліяграфія}} [[Катэгорыя:Сірэны]] [[Катэгорыя:Вымерлыя жывёлы]] [[Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]] r89neyvj52dvw999367vsjr66gb5dje 5120774 5120768 2026-04-04T15:12:24Z JerzyKundrat 174 ранг таксона вікіфікацыя 5120774 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = trichechidae |rang = род |latin = Ribodon |author = [[Ameghino]], 1883 |syn = |typus = {{Вымер}}'''''Ribodon limbatus''''' |children name = |children = |Узнік = 11.61 |Вымер = 7.25 |wikispecies = }} '''Ribodon''' — [[Выміранне|вымерлы]] [[род (біялогія)|род]] сямейства [[Ламанцінавыя|Ламанцінавых]] які жыў у [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыцы]] падчас [[тартон]]скага веку. [[Тыпавы від]] гэтага роду — ''R. limbatus''.<ref name="paleobio-db">{{cite web|url=https://paleobiodb.org/classic/checkTaxonInfo?taxon_no=36898|title=The Paleobiology Database|access-date=2010-01-01}}</ref> ''Ribodon'' з'яўляецца прамым продкам усіх сучасных [[Ламанціны|ламанцінаў]]. Ён быў першым з ламанцінавых з лішнімі карэннымі зубамі, якія замяняліся на працягу жыцця, з чаго вынікае, што ён харчаваўся раслінамі з сямейства [[Метлюжковыя|метлюжковых]], якія хутчэй сціралі зубы, чым [[марскія травы]].<ref>{{Cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/1304394|jstor=1304394|title=Evolution of Manatees: A Speculative History|last1=Domning|first1=Daryl P.|journal=Journal of Paleontology|year=1982|volume=56|issue=3|pages=599–619}}</ref> Лічыцца, што ''Ribodon'' насяляў як прыбярэжныя, так і ўнутраныя прэсныя воды, аднак, невядома ў якіх з іх род з’явіўся<ref>{{cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/349236077|doi=10.1038/s41598-021-82390-2|title=The evolutionary history of manatees told by their mitogenomes|year=2021|last1=De Souza|first1=Érica Martinha Silva|last2=Freitas|first2=Lucas|last3=Da Silva Ramos|first3=Elisa Karen|last4=Selleghin-Veiga|first4=Giovanna|last5=Rachid-Ribeiro|first5=Michelle Carneiro|last6=Silva|first6=Felipe André|last7=Marmontel|first7=Miriam|last8=Dos Santos|first8=Fabrício Rodrigues|last9=Laudisoit|first9=Anne|last10=Verheyen|first10=Erik|last11=Domning|first11=Daryl P.|last12=Nery|first12=Mariana Freitas|journal=Scientific Reports|volume=11|issue=1|page=3564|pmid=33574363|pmc=7878490|bibcode=2021NatSR..11.3564D}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Шаблон:Сірэны}}{{бібліяграфія}} [[Катэгорыя:Сірэны]] [[Катэгорыя:Вымерлыя жывёлы]] [[Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]] kp9lnve99sgpz5jwvrkqxlsmxsneiie 5120793 5120774 2026-04-04T15:50:28Z Observr1 165706 стыль 5120793 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = trichechidae |rang = род |latin = Ribodon |author = [[Ameghino]], 1883 |syn = |typus = {{Вымер}}'''''Ribodon limbatus''''' |children name = |children = |Узнік = 11.61 |Вымер = 7.25 |wikispecies = }} '''Ribodon''' — [[Выміранне|вымерлы]] [[род (біялогія)|род]] сямейства [[Ламанцінавыя|ламанцінавых]] які жыў у [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыцы]] падчас [[тартон]]скага веку. [[Тыпавы від]] гэтага роду — ''R. limbatus''.<ref name="paleobio-db">{{cite web|url=https://paleobiodb.org/classic/checkTaxonInfo?taxon_no=36898|title=The Paleobiology Database|access-date=2010-01-01}}</ref> ''Ribodon'' з'яўляецца прамым продкам усіх сучасных [[Ламанціны|ламанцінаў]]. Ён быў першым з ламанцінавых, у якога развіліся дадатковыя карэнныя зубы, якія замяняліся на працягу жыцця. З гэтага вынікае, што ён харчаваўся раслінамі з сямейства [[Метлюжковыя|метлюжковых]], якія хутчэй сціралі зубы, чым [[марскія травы]].<ref>{{Cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/1304394|jstor=1304394|title=Evolution of Manatees: A Speculative History|last1=Domning|first1=Daryl P.|journal=Journal of Paleontology|year=1982|volume=56|issue=3|pages=599–619}}</ref> Лічыцца, што ''Ribodon'' насяляў як прыбярэжныя, так і ўнутраныя прэсныя воды, аднак, невядома ў якіх з іх род з’явіўся<ref>{{cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/349236077|doi=10.1038/s41598-021-82390-2|title=The evolutionary history of manatees told by their mitogenomes|year=2021|last1=De Souza|first1=Érica Martinha Silva|last2=Freitas|first2=Lucas|last3=Da Silva Ramos|first3=Elisa Karen|last4=Selleghin-Veiga|first4=Giovanna|last5=Rachid-Ribeiro|first5=Michelle Carneiro|last6=Silva|first6=Felipe André|last7=Marmontel|first7=Miriam|last8=Dos Santos|first8=Fabrício Rodrigues|last9=Laudisoit|first9=Anne|last10=Verheyen|first10=Erik|last11=Domning|first11=Daryl P.|last12=Nery|first12=Mariana Freitas|journal=Scientific Reports|volume=11|issue=1|page=3564|pmid=33574363|pmc=7878490|bibcode=2021NatSR..11.3564D}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Шаблон:Сірэны}}{{бібліяграфія}} [[Катэгорыя:Сірэны]] [[Катэгорыя:Вымерлыя жывёлы]] [[Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]] 6h45um1a8jmr6hji0x49u5e3xu03q3z Potamosiren 0 804958 5120733 5118197 2026-04-04T13:16:29Z Observr1 165706 катэгорыі 5120733 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = Trichechinae |rang = Род |latin = Potamosiren |author = [[Reinhart]], 1951 |syn = |typus = {{Вымер}}'''''Potamosiren magdalenensis''''' |children name = |children = |Узнік = 13.8 |Вымер = 12.8 |wikispecies = |commons = |eol = 4469188 }} '''''Potamosiren''''' - вымерлы [[Род (біялогія)|род]] сямейства [[Ламанцінавыя|ламанцінавых]] з сярэдняга [[Міяцэн|Міяцэну]] які жыў на тэрыторыі [[Калумбія|Калумбіі]]<ref>[https://paleobiodb.org/classic/checkTaxonInfo?taxon_no=36893 ''Potamosiren''] at paleobiodb.org</ref>. [[Тыпавы від]] гэтага роду — ''P. magdalenensis''<ref name="fossilworks">{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211213032938/http://www.fossilworks.org/cgi-bin/bridge.pl?a=taxonInfo&taxon_no=64974|title=Fossilworks|access-date=2021-12-01}}</ref>''.'' == Філагенетыка == Кладыстычны аналіз вымерлых сірэн 2014 года паказаў, што ''Potamosiren'' гэта блізкі сваяк сучасных [[Ламанціны|ламанцінаў]].<ref>M. Voss. 2014. On the invalidity of Halitherium schinzii Kaup, 1838 (Mammalia, Sirenia), with comments on systematic consequences. Zoosystematics and Evolution 90(1):87-93</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Шаблон:Сірэны}}{{Бібліяграфія}} [[Катэгорыя:Сірэны]] [[Катэгорыя:Вымерлыя жывёлы]] [[Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]] 3c2lzyhmjomshhfmpiopsh3wp2v4u5a Юзаф Вікенц’евіч Ляснеўскі 0 804960 5120757 5118719 2026-04-04T14:16:49Z Voūk12 159072 5120757 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}}  '''Юзаф Вікенц’евіч Ляснеўскі, Іосіф Вікенц’евіч Леснеўскі, Юзэф Кшыштаф Лясьнеўскі''' (нар. 14 верасня<sup>?</sup>/26 верасня 1867 у Познаёве, [[Невельскі павет]], [[Віцебская губерня]]<ref>{{Кніга|загаловак=Список полковникам по старшинству: Составлен по 1-е ноября 1907. С.-Петербург: 1907. s. 1217}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Лесневский Иосиф Викентьевич. Офицеры русской императорской армии. [доступ 2026-03-27]}}</ref> <ref>{{Кніга|загаловак=Józef Leśniewski. [w:] Kolekcja Generałów i Osobistości, sygn. I.480.334 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [доступ 2026-03-26].}}</ref>- памёр [[3 кастрычніка]] [[1921]] у [[Варшава|Варшаве]]) —прафесійны вайсковец, генерал-маёр Расійскай Імперыі, [[генерал-лейтэнант|генерал-]]<nowiki/>паручнік Войска Польскага, актывіст руху за незалежнасць, удзельнік [[Расійска-японская вайна|расейска-японскай]], [[Першая сусветная вайна|першай сусветнай]], [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай]] , [[Польска-ўкраінская вайна|польска-украінскай.]] Кавалер ордэна Virtuti Militari, міністр ваенных спраў у 1919—1920 гадах. == Біяграфія == === Раннія гады === Іосіф/Юзаф нарадзіўся 26 верасня 1867 года ў маёнтку Познаёў, тагачаснага [[Невельскі павет|Невельскага павета]] [[Віцебская губерня|Вітэбскай губерні]], у сям’і шляхціча-землеўладальніка Вінцэнція Ляснеўскага і Эльжбеты з роду Коссаў<ref>{{Кніга|загаловак=Smoliński A., Józef Krzysztof Leśniewski (1867-1921), [w:] Z. Girzyński, J. Kłaczkow, W. Piasek (red.), Premierzy i ministrowie Rzeczypospolitej Polskiej 1918–1939, wyd. pierwsze, Warszawa: Instytut De Republica, 2023, s. 350-351, ISBN 978-83-67253-59-8.}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Stawecki 1994, s. 195.}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991. s. 47.}}</ref>. Быў католікам. Меў братоў горнага інжынера — Людвіга<ref>{{Кніга|загаловак=Заблоцкий Е. Личный состав Уральских горных заводов. Классные чины Архивная копия от 8 февраля 2021 на Wayback Machine//Материалы по личному составу горного ведомства}}</ref> і Станіслава<ref>{{Кніга|загаловак=Лесневский С.В. О контроле путевой стражи — Санкт-Петербург: тип. М-ва пут. сообщ. (А. Бенке), [1887]. — 9 с.}}</ref>. У 1877—1884 гадах вучыўся ў [[Полацкае кадэцкае вучылішча|Полацкім кадэцкім корпусе]]. 1 верасня 1884 года, паступіў ў ІІ Канстанцінаўскае ваеннае вучылішча ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу,]] пачаў службу ў [[Руская імператарская армія|Імператарскай Расійскай арміі]]. 11 жніўня 1886 года, пасля заканчэння вучылішча, быў прызначаны [[падпаручнік]]ам са старшынствам з 7 жніўня 1885 года і ўключаны ў склад Санкт-Пецярбургскага лейб-гвардыі караля Фрыдрыха Вільгельма III у Варшаве. 26 ліпеня 1888 года стаў ад’ютантам 1-га батальёна. 30 жніўня 1899 года быў павышаны да [[паручнік]]а. 9 ліпеня 1892 года атрымаў другую Імператарскую ўзнагароду за спаборніцтвы па стральбе з вінтоўкі<ref>{{Кніга|загаловак=Лесневский Иосиф Викентьевич. Офицеры русской императорской армии.}}</ref>. 6 снежня 1894 года быў павышаны да лейтэнанта гвардыі. 27 лістапада 1896 г. ён прыняў камандаванне 8-й ротай. 6 снежня таго ж года быў павышаны да [[штабс-капітан]]а, а 22 ліпеня 1900 г. — да [[капітан]]а. Падчас [[Расійска-японская вайна|руска-японскай вайны]] ён знаходзіўся ва Уладзівастоку, у тамтэйшай крэпасці. 25 ліпеня 1905 г. атрымаў Першую Імператарскую ўзнагароду за спаборніцтвы па стральбе з вінтоўкі, а праз два дні — памятны знак за спаборніцтвы па стральбе 8-й роты. 22 красавіка 1907 г. быў павышаны да [[палкоўнік]]а, а 25 чэрвеня прыняў камандаванне 4-м батальёнам. 2 кастрычніка 1907 г. атрымаў Другую Імператарскую ўзнагароду за спаборніцтвы па стральбе з вінтоўкі. 29 красавіка 1910 г. ён быў прызначаны начальнікам палкавой гаспадаркчай часткі, а 25 студзеня 1913 г. — памочнікам камандзіра палка<ref>{{Кніга|загаловак=Józef Leśniewski. [w:] Kolekcja Generałów i Osobistości, sygn. I.480.334 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [доступ 2026-03-12].}}</ref>. === Вялікая вайна === 6 лютага 1913 года ён быў прызначаны камандзірам 82-га Дагестанскага пяхотнага палка ў [[Грозны]]м. Ваяваў на чале гэтага падраздзялення падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны.]] 31 снежня 1914 года ён быў узведзены ў [[генерал-маёр]]ы са старшынством ад 26 жніўня 1914 года «за асабліва выдатныя баявыя поспехі і асабістую доблесць» <ref name="p1">{{Cite web|url=https://ria1914.info/index.php/%D0%9B%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=Лесневский Иосиф Викентьевич|website=Офицеры русской императорской армии}}</ref> . 3 лютага 1915 года ён быў прызначаны камандзірам 2-й брыгады 2-й грэнадзёрскай дывізіі, а ў кастрычніку 1916 года — камандзірам гэтай дывізіі . У студзені 1917 года ён прыняў камандаванне 8-й Сібірскай стралковай дывізіяй. Паранены ў баі, ён быў узнагароджаны вышэйшымі расійскімі баявымі ордэнамі<ref>{{Кніга|загаловак=Encyklopedia Wojskowa 1935, s. 28.}}</ref>. З чэрвеня 1917 года па люты 1918 года ён быў камандзірам 3-й стралковай дывізіі ў [[Польскі корпус|складзе I Польскага корпуса ў Расіі]]. У снежні 1917 года з-за рознагалоссяў з генералам [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Юзафам Доўбар-Мусніцкім]] быў пераведзены на пасаду начальніка мабілізацыйнага аддзела<ref>{{Кніга|загаловак=Woszczyński 1972, s. 174.}}</ref>. У лютым 1918 года ён пераехаў ва Украіну і арганізоўваў III Польскі корпус да мая 1918 года<ref>{{Кніга|загаловак=Kryska-Karski i Żurakowski 1991, s. 47.}}</ref>. === Другая Польская Рэспубліка === 3 снежня 1918 года ён быў прыняты ў Польскую армію ў званні генерал-маёра і «дэлегаваны генералу Тадэвушу Развадоўскаму»<ref>{{Кніга|загаловак=Dz. Rozk. Wojsk. Nr 10 z 11 grudnia 1918, poz. 230.}}</ref>. Да лютага 1919 года ён камандаваў Аператыўнай групай падчас баёў за [[Львоў]]<ref>{{Кніга|загаловак=Encyklopedia Wojskowa 1935, s. 28.}}</ref>. 27 лютага 1919 года галоўнакамандуючы [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] павысіў яго да генерал-паручніка<ref>{{Кніга|загаловак=Dz. Rozk. Wojsk. Nr 43 z 17 kwietnia 1919, poz. 1378}}</ref>. У той жа дзень Юзэф Пілсудскі звольніў яго з пасады камандзіра баявой групы пад Львовам і прызначыў міністрам ваенных спраў ва ўрадзе Ігнацыя Падэрэўскага<ref>{{Кніга|загаловак=Dz. Rozk. Wojsk. Nr 24 z 4 marca 1919, poz. 774.}}</ref>. Ён захаваў свой міністэрскі партфель і ў трох наступных, да ўрада В. Вітаса (з 13 снежня 1919 г.— лета 1920<ref>{{Кніга|загаловак=Dział urzędowy. „Monitor Polski”.128, s. 1, 1920-06-10. Warszawa}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Dział urzędowy. „Monitor Polski”.140, s. 1, 1920-06-24. Warszawa}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Dział urzędowy.„Monitor Polski”.165, s. 2, 1920-07-24. Warszawa}}</ref>. 21 красавіка 1920 г. быў зацверджаны з 1 красавіка 1920 г. у званні генерал-лейтэнанта ў групе афіцэраў былога Усходняга корпуса і былой Расійскай арміі<ref>{{Кніга|загаловак=Dział urzędowy.„Monitor Polski”.165, s. 2, 1920-07-24. Warszawa}}</ref>. У ліпені 1920 г. стаў членам Дзяржаўнай рады абароны<ref>{{Кніга|загаловак=Dział urzędowy. „Monitor Polski”. 179, s. 1, 1920-08-10. Warszawa.}}</ref>. 9 жніўня 1920 г. Кіраўнік дзяржавы Ю. Пілсудскі, задаволіўшы яго просьбу, звольніў яго з пасады міністра ваенных спраў . 22 верасня 1920 года ён быў прызначаны старшынёй Афіцэрскага суда<ref>{{Кніга|загаловак=Dz. Pers. MSWojsk., Nr 38 z 6 października 1920, s. 963.}}</ref>. Ён таксама стаў членам Ваеннай рады, Вышэйшага агляднага камітэта і Суда гонару генералаў<ref>{{Кніга|загаловак=Woszczyński 1972, s. 174.}}</ref>. Ляснеўскі, будучы міністрам, стварыў Ваенную раду, задачай якой было разгляд і выдача заключэнняў па законах, якія тычацца ўзброеных сіл, а таксама прапаноў адносна палажэнняў, пасад і фінансавых каштарысаў вайсковых фарміраванняў і ўстаноў<ref>{{Кніга|загаловак=Smoliński A., Józef Krzysztof Leśniewski (1867-1921), [w:] Z. Girzyński, J. Kłaczkow, W. Piasek (red.), Premierzy i ministrowie Rzeczypospolitej Polskiej 1918–1939, wyd. pierwsze, Warszawa: Instytut De Republica, 2023, s. 350-351, ISBN 978-83-67253-59-8.}}</ref>. Яе ўзначальваў міністр ваенных спраў, а з сакавіка 1920 года Ваенная рада таксама разглядала бюджэтныя пытанні і была ўпаўнаважана праводзіць інспекцыі ўстаноў, падпарадкаваных Міністэрству ваенных спраў, або тых, якія выконвалі загады, звязаныя з вытворчасцю розных матэрыялаў, неабходных для польскіх узброеных сіл. Акрамя таго, ён даў намесніку генерала Казіміру Саснкоўскаму поўную свабоду дзеянняў<ref name=":0" /><ref>{{Кніга|загаловак=Monitor Polski Nr 179 z 10 sierpnia 1920. Academica. [доступ 2025-12-21].}}</ref> Ён памёр 3 кастрычніка 1921 года ў шпіталі Мокотаў у Варшаве ад злаякаснай пухліны. 7 кастрычніка 1921 года ён быў пахаваны на [[Старыя Павонзкі|Павонзкіх могілках у Варшаве]] (участак 234-3-1)<ref>{{Кніга|загаловак=Cmentarz Stare Powązki: LEŚNIEWSCY, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [доступ 2026-03-27].}}</ref>. == Прыватнае жыццё == Ён быў жанаты на Елене Урублеўскай (1868—1920), з якой у яго было пяцёра дзяцей: Гелена Ядвіга (нар. 1894), Адам (1896—1920), падпаручнік артылерыі Войска Польскага, пасмяротна ўзнагароджаны ордэнам Virtuti Militari, Казімір (1897—1957), маёр артылерыі Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari, Марыя Магдалена (нар. 1901), жонка Стэфана Горскага, і Анела (нар. 1904)<ref>{{Кніга|загаловак=Stawecki 1994, s. 196.}}</ref>. == Ордэны і ўзнагароды польскія і расійскія == [[Файл:Grób_Józefa_Leśniewskiego_po_renowacji.jpg|міні|Магіла Юзэфа Лясьнеўскага на могілках Павонзкі ў Варшаве (2023)]] * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 2521 — пасмяротна 28 лютага 1922 г.<ref>{{Кніга|загаловак=Dz. Pers. MSWojsk., Nr 6 z 18 marca 1922, s. 225.}}</ref> * Крыж Незалежнасці — пасмяротна 20 снежня 1932 г. «за працу па аднаўленні незалежнасці»<ref>{{Кніга|загаловак=M.P. z 1932 r. Nr 293, poz. 341.}}</ref> * [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] * Камандорскі крыж [[Ордэн Ганаровага легіёна|Ганаровага легіёна]] — 28 мая 1921 г.<ref>{{Кніга|загаловак=Dz. Pers. MSWojsk., Nr 29 z 23 lipca 1921, s. 1203.}}</ref> * [[Ордэн Святога Уладзіміра]] 2-й ступені з мячамі і бантам — 26 лістапада 1916 г.<ref>{{Кніга|загаловак=Józef Leśniewski. [w:] Kolekcja Generałów i Osobistości, sygn. I.480.334 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [доступ 2026-03-12].}}</ref> * [[Ордэн Святой Ганны]] 1-й ступені з мячамі і стужкай — 20 красавіка 1916 г.<ref>{{Кніга|загаловак=Józef Leśniewski. [w:] Kolekcja Generałów i Osobistości, sygn. I.480.334 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. с.10}}</ref> * Ордэн Святога Станіслава 1-й ступені з мячамі і бантам — 6 снежня 1915 г. * Ордэн Святога Уладзіміра 4-й ступені з мячамі і бантам — 6 жніўня 1915 г. * Ордэн Святога Уладзіміра 4-й ступені з мячамі і бантам — 6 мая 1915 г. * Ордэн Святой Ганны 2-й ступені — 6 снежня 1913 г. * Ордэн Святога Станіслава 2-й ступені — 6 снежня 1910 г. * Ордэн Святой Ганны 3-й ступені — 6 снежня 1907 г. * Ордэн Святога Станіслава 3-й ступені — 6 снежня 1899 г. (сакавік 1899 г.) * [[Медаль «У памяць 100-годдзя Айчыннай вайны 1812 года»|Памятны медаль Айчыннай вайны]] * Медаль у памяць каранацыі Аляксандра III * Медаль у памяць пра валадаранне імператара Аляксандра III == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/KGiO/I_480_334.pdf|title=Józef Leśniewski|website=Wojskowe Biuro Historyczne}} * Список полковникам по старшинству : Составлен по 1-е ноября 1907. С.-Петербург: 1907. (ros.). * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Henryk Piotr Kosk: Generalicja polska. Popularny słownik biograficzny. T. 1 A-Ł. Pruszków: Oficyna Wydawnicza «Ajaks», 1998. ISBN 83-87103-55-1. * Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991. * Encyklopedia Wojskowa. Otton Laskowski (red.). T. V: Lehwaldt — Obrączka kostna. Warszawa: Towarzystwo Wiedzy Wojskowej i Wojskowy Instytut Naukowo-Oświatowy, 1935. * Piotr Stawecki: Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918—1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08262-6. * Bolesław Woszczyński: Leśniewski Józef Krzysztof (1867—1921). W: Polski Słownik Biograficzny. T. XVII. Polska Akademia Nauk, 1972. {{ізаляваны артыкул|date=2026-03-30}} {{DEFAULTSORT:Ляснеўскі Юзаф Вікенц’евіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі полацкага кадэцкага корпуса]] pk4ey38ofd2fpo1auwace5pg1gx1hhs 5120759 5120757 2026-04-04T14:17:50Z Voūk12 159072 5120759 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}}  '''Юзаф Вікенц’евіч Ляснеўскі, Іосіф Вікенц’евіч Леснеўскі, Юзэф Кшыштаф Лясьнеўскі''' (нар. 14 верасня<sup>?</sup>/26 верасня 1867 у Познаёве, [[Невельскі павет]], [[Віцебская губерня]]<ref>{{Кніга|загаловак=Список полковникам по старшинству: Составлен по 1-е ноября 1907. С.-Петербург: 1907. s. 1217}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Лесневский Иосиф Викентьевич. Офицеры русской императорской армии. [доступ 2026-03-27]}}</ref> <ref>{{Кніга|загаловак=Józef Leśniewski. [w:] Kolekcja Generałów i Osobistości, sygn. I.480.334 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [доступ 2026-03-26].}}</ref>- памёр [[3 кастрычніка]] [[1921]] у [[Варшава|Варшаве]]) —прафесійны вайсковец, генерал-маёр Расійскай Імперыі, [[генерал-лейтэнант|генерал-]]<nowiki/>паручнік Войска Польскага, актывіст руху за незалежнасць, удзельнік [[Расійска-японская вайна|расейска-японскай]], [[Першая сусветная вайна|першай сусветнай]], [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай]] , [[Польска-ўкраінская вайна|польска-украінскай.]] Кавалер ордэна Virtuti Militari, міністр ваенных спраў у 1919—1920 гадах. == Біяграфія == === Раннія гады === Іосіф/Юзаф нарадзіўся 26 верасня 1867 года ў маёнтку Познаёў, тагачаснага [[Невельскі павет|Невельскага павета]] [[Віцебская губерня|Вітэбскай губерні]], у сям’і шляхціча-землеўладальніка Вінцэнція Ляснеўскага і Эльжбеты з роду Коссаў<ref>{{Кніга|загаловак=Smoliński A., Józef Krzysztof Leśniewski (1867-1921), [w:] Z. Girzyński, J. Kłaczkow, W. Piasek (red.), Premierzy i ministrowie Rzeczypospolitej Polskiej 1918–1939, wyd. pierwsze, Warszawa: Instytut De Republica, 2023, s. 350-351, ISBN 978-83-67253-59-8.}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Stawecki 1994, s. 195.}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991. s. 47.}}</ref>. Быў католікам. Меў братоў горнага інжынера — Людвіга<ref>{{Кніга|загаловак=Заблоцкий Е. Личный состав Уральских горных заводов. Классные чины Архивная копия от 8 февраля 2021 на Wayback Machine//Материалы по личному составу горного ведомства}}</ref> і Станіслава<ref>{{Кніга|загаловак=Лесневский С.В. О контроле путевой стражи — Санкт-Петербург: тип. М-ва пут. сообщ. (А. Бенке), [1887]. — 9 с.}}</ref>. У 1877—1884 гадах вучыўся ў [[Полацкае кадэцкае вучылішча|Полацкім кадэцкім корпусе]]. 1 верасня 1884 года, паступіў ў ІІ Канстанцінаўскае ваеннае вучылішча ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу,]] пачаў службу ў [[Руская імператарская армія|Імператарскай Расійскай арміі]]. 11 жніўня 1886 года, пасля заканчэння вучылішча, быў прызначаны [[падпаручнік]]ам са старшынствам з 7 жніўня 1885 года і ўключаны ў склад Санкт-Пецярбургскага лейб-гвардыі караля Фрыдрыха Вільгельма III у Варшаве. 26 ліпеня 1888 года стаў ад’ютантам 1-га батальёна. 30 жніўня 1899 года быў павышаны да [[паручнік]]а. 9 ліпеня 1892 года атрымаў другую Імператарскую ўзнагароду за спаборніцтвы па стральбе з вінтоўкі<ref>{{Кніга|загаловак=Лесневский Иосиф Викентьевич. Офицеры русской императорской армии.}}</ref>. 6 снежня 1894 года быў павышаны да лейтэнанта гвардыі. 27 лістапада 1896 г. ён прыняў камандаванне 8-й ротай. 6 снежня таго ж года быў павышаны да [[штабс-капітан]]а, а 22 ліпеня 1900 г. — да [[капітан]]а. Падчас [[Расійска-японская вайна|руска-японскай вайны]] ён знаходзіўся ва Уладзівастоку, у тамтэйшай крэпасці. 25 ліпеня 1905 г. атрымаў Першую Імператарскую ўзнагароду за спаборніцтвы па стральбе з вінтоўкі, а праз два дні — памятны знак за спаборніцтвы па стральбе 8-й роты. 22 красавіка 1907 г. быў павышаны да [[палкоўнік]]а, а 25 чэрвеня прыняў камандаванне 4-м батальёнам. 2 кастрычніка 1907 г. атрымаў Другую Імператарскую ўзнагароду за спаборніцтвы па стральбе з вінтоўкі. 29 красавіка 1910 г. ён быў прызначаны начальнікам палкавой гаспадаркчай часткі, а 25 студзеня 1913 г. — памочнікам камандзіра палка<ref>{{Кніга|загаловак=Józef Leśniewski. [w:] Kolekcja Generałów i Osobistości, sygn. I.480.334 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [доступ 2026-03-12].}}</ref>. === Вялікая вайна === 6 лютага 1913 года ён быў прызначаны камандзірам 82-га Дагестанскага пяхотнага палка ў [[Грозны]]м. Ваяваў на чале гэтага падраздзялення падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны.]] 31 снежня 1914 года ён быў узведзены ў [[генерал-маёр]]ы са старшынством ад 26 жніўня 1914 года «за асабліва выдатныя баявыя поспехі і асабістую доблесць» <ref name="p1">{{Cite web|url=https://ria1914.info/index.php/%D0%9B%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=Лесневский Иосиф Викентьевич|website=Офицеры русской императорской армии}}</ref> . 3 лютага 1915 года ён быў прызначаны камандзірам 2-й брыгады 2-й грэнадзёрскай дывізіі, а ў кастрычніку 1916 года — камандзірам гэтай дывізіі . У студзені 1917 года ён прыняў камандаванне 8-й Сібірскай стралковай дывізіяй. Паранены ў баі, ён быў узнагароджаны вышэйшымі расійскімі баявымі ордэнамі<ref>{{Кніга|загаловак=Encyklopedia Wojskowa 1935, s. 28.}}</ref>. З чэрвеня 1917 года па люты 1918 года ён быў камандзірам 3-й стралковай дывізіі ў [[Польскі корпус|складзе I Польскага корпуса ў Расіі]]. У снежні 1917 года з-за рознагалоссяў з генералам [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Юзафам Доўбар-Мусніцкім]] быў пераведзены на пасаду начальніка мабілізацыйнага аддзела<ref>{{Кніга|загаловак=Woszczyński 1972, s. 174.}}</ref>. У лютым 1918 года ён пераехаў ва Украіну і арганізоўваў III Польскі корпус да мая 1918 года<ref>{{Кніга|загаловак=Kryska-Karski i Żurakowski 1991, s. 47.}}</ref>. === Другая Польская Рэспубліка === 3 снежня 1918 года ён быў прыняты ў Польскую армію ў званні генерал-маёра і «дэлегаваны генералу Тадэвушу Развадоўскаму»<ref>{{Кніга|загаловак=Dz. Rozk. Wojsk. Nr 10 z 11 grudnia 1918, poz. 230.}}</ref>. Да лютага 1919 года ён камандаваў Аператыўнай групай падчас баёў за [[Львоў]]<ref>{{Кніга|загаловак=Encyklopedia Wojskowa 1935, s. 28.}}</ref>. 27 лютага 1919 года галоўнакамандуючы [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] павысіў яго да генерал-паручніка<ref>{{Кніга|загаловак=Dz. Rozk. Wojsk. Nr 43 z 17 kwietnia 1919, poz. 1378}}</ref>. У той жа дзень Юзэф Пілсудскі звольніў яго з пасады камандзіра баявой групы пад Львовам і прызначыў міністрам ваенных спраў ва ўрадзе Ігнацыя Падэрэўскага<ref>{{Кніга|загаловак=Dz. Rozk. Wojsk. Nr 24 z 4 marca 1919, poz. 774.}}</ref>. Ён захаваў свой міністэрскі партфель і ў трох наступных, да ўрада В. Вітаса (з 13 снежня 1919 г.— лета 1920<ref>{{Кніга|загаловак=Dział urzędowy. „Monitor Polski”.128, s. 1, 1920-06-10. Warszawa}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Dział urzędowy. „Monitor Polski”.140, s. 1, 1920-06-24. Warszawa}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Dział urzędowy.„Monitor Polski”.165, s. 2, 1920-07-24. Warszawa}}</ref>. 21 красавіка 1920 г. быў зацверджаны з 1 красавіка 1920 г. у званні генерал-лейтэнанта ў групе афіцэраў былога Усходняга корпуса і былой Расійскай арміі<ref>{{Кніга|загаловак=Dział urzędowy.„Monitor Polski”.165, s. 2, 1920-07-24. Warszawa}}</ref>. У ліпені 1920 г. стаў членам Дзяржаўнай рады абароны<ref>{{Кніга|загаловак=Dział urzędowy. „Monitor Polski”. 179, s. 1, 1920-08-10. Warszawa.}}</ref>. 9 жніўня 1920 г. Кіраўнік дзяржавы Ю. Пілсудскі, задаволіўшы яго просьбу, звольніў яго з пасады міністра ваенных спраў . 22 верасня 1920 года ён быў прызначаны старшынёй Афіцэрскага суда<ref>{{Кніга|загаловак=Dz. Pers. MSWojsk., Nr 38 z 6 października 1920, s. 963.}}</ref>. Ён таксама стаў членам Ваеннай рады, Вышэйшага агляднага камітэта і Суда гонару генералаў<ref>{{Кніга|загаловак=Woszczyński 1972, s. 174.}}</ref>. Ляснеўскі, будучы міністрам, стварыў Ваенную раду, задачай якой было разгляд і выдача заключэнняў па законах, якія тычацца ўзброеных сіл, а таксама прапаноў адносна палажэнняў, пасад і фінансавых каштарысаў вайсковых фарміраванняў і ўстаноў<ref>{{Кніга|загаловак=Smoliński A., Józef Krzysztof Leśniewski (1867-1921), [w:] Z. Girzyński, J. Kłaczkow, W. Piasek (red.), Premierzy i ministrowie Rzeczypospolitej Polskiej 1918–1939, wyd. pierwsze, Warszawa: Instytut De Republica, 2023, s. 350-351, ISBN 978-83-67253-59-8.}}</ref>. Яе ўзначальваў міністр ваенных спраў, а з сакавіка 1920 года Ваенная рада таксама разглядала бюджэтныя пытанні і была ўпаўнаважана праводзіць інспекцыі ўстаноў, падпарадкаваных Міністэрству ваенных спраў, або тых, якія выконвалі загады, звязаныя з вытворчасцю розных матэрыялаў, неабходных для польскіх узброеных сіл. Акрамя таго, ён даў намесніку генерала Казіміру Саснкоўскаму поўную свабоду дзеянняў<ref name=":0" /><ref>{{Кніга|загаловак=Monitor Polski Nr 179 z 10 sierpnia 1920. Academica. [доступ 2025-12-21].}}</ref> Ён памёр 3 кастрычніка 1921 года ў шпіталі Мокотаў у Варшаве ад злаякаснай пухліны. 7 кастрычніка 1921 года ён быў пахаваны на [[Старыя Павонзкі|Павонзкіх могілках у Варшаве]] (участак 234-3-1)<ref>{{Кніга|загаловак=Cmentarz Stare Powązki: LEŚNIEWSCY, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [доступ 2026-03-27].}}</ref>. == Прыватнае жыццё == Ён быў жанаты на Елене Урублеўскай (1868—1920), з якой у яго было пяцёра дзяцей: Гелена Ядвіга (нар. 1894), Адам (1896—1920), падпаручнік артылерыі Войска Польскага, пасмяротна ўзнагароджаны ордэнам Virtuti Militari, Казімір (1897—1957), маёр артылерыі Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari, Марыя Магдалена (нар. 1901), жонка Стэфана Горскага, і Анела (нар. 1904)<ref>{{Кніга|загаловак=Stawecki 1994, s. 196.}}</ref>. == Ордэны і ўзнагароды польскія і расійскія == [[Файл:Grób_Józefa_Leśniewskiego_po_renowacji.jpg|міні|Магіла Юзэфа Лясьнеўскага на могілках Павонзкі ў Варшаве (2023)]] * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 2521 — пасмяротна 28 лютага 1922 г.<ref>{{Кніга|загаловак=Dz. Pers. MSWojsk., Nr 6 z 18 marca 1922, s. 225.}}</ref> * Крыж Незалежнасці — пасмяротна 20 снежня 1932 г. «за працу па аднаўленні незалежнасці»<ref>{{Кніга|загаловак=M.P. z 1932 r. Nr 293, poz. 341.}}</ref> * [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] * Камандорскі крыж [[Ордэн Ганаровага легіёна|Ганаровага легіёна]] — 28 мая 1921 г.<ref>{{Кніга|загаловак=Dz. Pers. MSWojsk., Nr 29 z 23 lipca 1921, s. 1203.}}</ref> * [[Ордэн Святога Уладзіміра]] 2-й ступені з мячамі і бантам — 26 лістапада 1916 г.<ref>{{Кніга|загаловак=Józef Leśniewski. [w:] Kolekcja Generałów i Osobistości, sygn. I.480.334 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [доступ 2026-03-12].}}</ref> * [[Ордэн Святой Ганны]] 1-й ступені з мячамі і стужкай — 20 красавіка 1916 г.<ref>{{Кніга|загаловак=Józef Leśniewski. [w:] Kolekcja Generałów i Osobistości, sygn. I.480.334 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. с.10}}</ref> * Ордэн Святога Станіслава 1-й ступені з мячамі і бантам — 6 снежня 1915 г. * Ордэн Святога Уладзіміра 4-й ступені з мячамі і бантам — 6 жніўня 1915 г. * Ордэн Святога Уладзіміра 4-й ступені з мячамі і бантам — 6 мая 1915 г. * Ордэн Святой Ганны 2-й ступені — 6 снежня 1913 г. * Ордэн Святога Станіслава 2-й ступені — 6 снежня 1910 г. * Ордэн Святой Ганны 3-й ступені — 6 снежня 1907 г. * Ордэн Святога Станіслава 3-й ступені — 6 снежня 1899 г. (сакавік 1899 г.) * [[Медаль «У памяць 100-годдзя Айчыннай вайны 1812 года»|Памятны медаль Айчыннай вайны]] * Медаль у памяць каранацыі Аляксандра III * Медаль у памяць пра валадаранне імператара Аляксандра III == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/KGiO/I_480_334.pdf|title=Józef Leśniewski|website=Wojskowe Biuro Historyczne}} * Список полковникам по старшинству : Составлен по 1-е ноября 1907. С.-Петербург: 1907. (ros.). * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Henryk Piotr Kosk: Generalicja polska. Popularny słownik biograficzny. T. 1 A-Ł. Pruszków: Oficyna Wydawnicza «Ajaks», 1998. ISBN 83-87103-55-1. * Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991. * Encyklopedia Wojskowa. Otton Laskowski (red.). T. V: Lehwaldt — Obrączka kostna. Warszawa: Towarzystwo Wiedzy Wojskowej i Wojskowy Instytut Naukowo-Oświatowy, 1935. * Piotr Stawecki: Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918—1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08262-6. * Bolesław Woszczyński: Leśniewski Józef Krzysztof (1867—1921). W: Polski Słownik Biograficzny. T. XVII. Polska Akademia Nauk, 1972. {{ізаляваны артыкул|date=2026-03-30}} {{DEFAULTSORT:Ляснеўскі Юзаф Вікенц’евіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага кадэцкага корпуса]] g98t4pjv2avig76d6wuf2q0x9xpqsqg Размовы:Ribodon 1 804985 5120767 5118384 2026-04-04T14:57:07Z Observr1 165706 /* Машынны пераклад */ Адказ 5120767 wikitext text/x-wiki == Машынны пераклад == [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], артыкул я перакладаў сам, а дзе карыстаюся дапаможнікамі, там пераправяраю словы праз слоўнікі. Можаце падказаць што канкрэтна робіць мае артыкулы падобнымі на машынны пераклад і што канкрэтна вам не спадабалася ў гэтым? [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 20:47, 29 сакавіка 2026 (+03) : У якім дапаможніку ты "дыету" знайшоў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 29 сакавіка 2026 (+03) ::А што не так з дыетай? [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 21:07, 29 сакавіка 2026 (+03) ::: Пачытай спярша троха артыкулаў пра жывёл па-беларуску. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:09, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце не пужаць новых удзельнікаў. Чалавек асвойвае інструментарый і спрабуе рабіць унёсак. Перакладае самастойна, гэта бачна. Калі робіць памылкі ў тэрміналогіі, нейкія калькі з расейскай, памылкі ў граматыцы, то гэта не значыць, што трэба адразу так радыкальна ляпіць шаблон машперакладу. Давайце нейк ветлівейшымі быць :) [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:55, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::: Гэта падрадковы пераклад з англамоўнага артыкула, ніякімі дапаможнікамі ён не карыстаўся. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:00, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::::ну і што, лепш бы чалавеку ўказалі, якія фрагменты нечытэльныя, што так не гучыць па-беларуску. Наконт, слова «дыета», не рабіце выгляд, што ўсё відавочна, а лепш далі б наводку а-ля «пачытайце ў БелЭн, там падаецца іншае значэнне адносна дыеты жывёл». Калі ёсць пытанні па дапаможніках, дык пацікаўцеся, што за яны, можа чалавек недастаткова выказаўся. І не тыкайце чалавеку. Не ўсе ведаюць, што вас нельга тэгаць без слова «пане» перад імем, як гэта прынята ўва ўсім інтэрнэце, што вы гэта прымаеце як нейкую фамільярнасць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:08, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::: Што такое "абразіўная расліннасць". Тры разы слова "ламанцін" у адным сказе — стылістыстычная памылка, ці не? Што такое "прэсны рэгіён", у якой кніжцы гэта можна прачытаць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:09, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::ужо лепш. Пане @[[Удзельнік:Observr1|Observr1]], калі ласка, папрацуйце з гэтымі момантамі і паняццямі. Думаю, тут сапраўды ёсць што палепшыць у артыкуле. Чалавек, які чытае толькі беларускую вікіпедыю сапраўды можа не зразумець гэтых момантаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::: Мне начхаць на тое, як ты мяне будзеш называць. Мяне праект цікавіць, а не чыё-кольвек асабістае стаўленне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:11, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::Цяпер я зраблю выгляд, што не заўважаю вашага пераходу на асобы. Калі вас цікавіць праект, тады вы мусіце прытрымлівацца этыкі, інакш будзем вяртацца да пытанняў вашых асабістых пагроз удзельнікам і магчымасці блакіроўкі. Вікіпедыя робіцца людзьмі, а значыць культура камунікацыі тут з’яўляецца ключавой часткай праекта. Я лічу, што вы зрабілі шмат добрага ўнёску, але лічу, што некаторыя моманты вашай камунікацыі з’яўляюцца недапушчальнымі і з гэтым трэба нешта рабіць. Спадзяюся, я дастаткова ясна тлумачу [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:18, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::: Калі ўдзельнік пачынае з яўнай хлусні, то гэта не сведчыць аб яго добрых намерах. Спробы канструктыўнай размовы не мелі выніку. Думаю, што новыя размовы наўрацці будуць. Прыйшоў, пабачыў, не перамог, сышоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:24, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::::::: [[Удзельнік:Plaga med]], от якую млекакормячую жывёлу ні вазьмі, усё "кормяцца" яны, "рацыён" мабыць у жывёл сельскагаспадарчых. Неяк так і ў школьных падручніках, і ў энцыклапедыях. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:31, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::::::::можа быць, праўце смела [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:36, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::::Не займайцеся, калі ласка, судом. Ніхто з вамі не захоча нармальна размаўляць, калі вы з першага ж паведамлення кідаецеся на чалавека. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:36, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::::: Не з першага. Пачытаць нешта па-беларуску, перш чым самастойна ствараць энцыклапедычны артыкул, патрэбна ўсім. Не трэба падрадковы аўтапераклад выдаваць за беларускамоўны кантэнт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:40, 29 сакавіка 2026 (+03) :Вітаю, спадар @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]. Ці цяпер артыкул лепей? [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 17:57, 4 красавіка 2026 (+03) 6tfl7bbaysez7ht6ehgpjqk39inem17 5120770 5120767 2026-04-04T15:04:37Z JerzyKundrat 174 адказ 5120770 wikitext text/x-wiki == Машынны пераклад == [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], артыкул я перакладаў сам, а дзе карыстаюся дапаможнікамі, там пераправяраю словы праз слоўнікі. Можаце падказаць што канкрэтна робіць мае артыкулы падобнымі на машынны пераклад і што канкрэтна вам не спадабалася ў гэтым? [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 20:47, 29 сакавіка 2026 (+03) : У якім дапаможніку ты "дыету" знайшоў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 29 сакавіка 2026 (+03) ::А што не так з дыетай? [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 21:07, 29 сакавіка 2026 (+03) ::: Пачытай спярша троха артыкулаў пра жывёл па-беларуску. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:09, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце не пужаць новых удзельнікаў. Чалавек асвойвае інструментарый і спрабуе рабіць унёсак. Перакладае самастойна, гэта бачна. Калі робіць памылкі ў тэрміналогіі, нейкія калькі з расейскай, памылкі ў граматыцы, то гэта не значыць, што трэба адразу так радыкальна ляпіць шаблон машперакладу. Давайце нейк ветлівейшымі быць :) [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:55, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::: Гэта падрадковы пераклад з англамоўнага артыкула, ніякімі дапаможнікамі ён не карыстаўся. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:00, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::::ну і што, лепш бы чалавеку ўказалі, якія фрагменты нечытэльныя, што так не гучыць па-беларуску. Наконт, слова «дыета», не рабіце выгляд, што ўсё відавочна, а лепш далі б наводку а-ля «пачытайце ў БелЭн, там падаецца іншае значэнне адносна дыеты жывёл». Калі ёсць пытанні па дапаможніках, дык пацікаўцеся, што за яны, можа чалавек недастаткова выказаўся. І не тыкайце чалавеку. Не ўсе ведаюць, што вас нельга тэгаць без слова «пане» перад імем, як гэта прынята ўва ўсім інтэрнэце, што вы гэта прымаеце як нейкую фамільярнасць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:08, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::: Што такое "абразіўная расліннасць". Тры разы слова "ламанцін" у адным сказе — стылістыстычная памылка, ці не? Што такое "прэсны рэгіён", у якой кніжцы гэта можна прачытаць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:09, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::ужо лепш. Пане @[[Удзельнік:Observr1|Observr1]], калі ласка, папрацуйце з гэтымі момантамі і паняццямі. Думаю, тут сапраўды ёсць што палепшыць у артыкуле. Чалавек, які чытае толькі беларускую вікіпедыю сапраўды можа не зразумець гэтых момантаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::: Мне начхаць на тое, як ты мяне будзеш называць. Мяне праект цікавіць, а не чыё-кольвек асабістае стаўленне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:11, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::Цяпер я зраблю выгляд, што не заўважаю вашага пераходу на асобы. Калі вас цікавіць праект, тады вы мусіце прытрымлівацца этыкі, інакш будзем вяртацца да пытанняў вашых асабістых пагроз удзельнікам і магчымасці блакіроўкі. Вікіпедыя робіцца людзьмі, а значыць культура камунікацыі тут з’яўляецца ключавой часткай праекта. Я лічу, што вы зрабілі шмат добрага ўнёску, але лічу, што некаторыя моманты вашай камунікацыі з’яўляюцца недапушчальнымі і з гэтым трэба нешта рабіць. Спадзяюся, я дастаткова ясна тлумачу [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:18, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::: Калі ўдзельнік пачынае з яўнай хлусні, то гэта не сведчыць аб яго добрых намерах. Спробы канструктыўнай размовы не мелі выніку. Думаю, што новыя размовы наўрацці будуць. Прыйшоў, пабачыў, не перамог, сышоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:24, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::::::: [[Удзельнік:Plaga med]], от якую млекакормячую жывёлу ні вазьмі, усё "кормяцца" яны, "рацыён" мабыць у жывёл сельскагаспадарчых. Неяк так і ў школьных падручніках, і ў энцыклапедыях. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:31, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::::::::можа быць, праўце смела [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:36, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::::Не займайцеся, калі ласка, судом. Ніхто з вамі не захоча нармальна размаўляць, калі вы з першага ж паведамлення кідаецеся на чалавека. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:36, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::::: Не з першага. Пачытаць нешта па-беларуску, перш чым самастойна ствараць энцыклапедычны артыкул, патрэбна ўсім. Не трэба падрадковы аўтапераклад выдаваць за беларускамоўны кантэнт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:40, 29 сакавіка 2026 (+03) :Вітаю, спадар @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]. Ці цяпер артыкул лепей? [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 17:57, 4 красавіка 2026 (+03) :: Так, атрымаўся цікавы арыгінальны тэкст. Ці сапраўды ў яго карэнныя зубы былі "лішнімі"? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:04, 4 красавіка 2026 (+03) na7xsejtwg2a6exs7i1xtjt5hk9ncjp 5120771 5120770 2026-04-04T15:06:58Z JerzyKundrat 174 5120771 wikitext text/x-wiki == Машынны пераклад == [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], артыкул я перакладаў сам, а дзе карыстаюся дапаможнікамі, там пераправяраю словы праз слоўнікі. Можаце падказаць што канкрэтна робіць мае артыкулы падобнымі на машынны пераклад і што канкрэтна вам не спадабалася ў гэтым? [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 20:47, 29 сакавіка 2026 (+03) : У якім дапаможніку ты "дыету" знайшоў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 29 сакавіка 2026 (+03) ::А што не так з дыетай? [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 21:07, 29 сакавіка 2026 (+03) ::: Пачытай спярша троха артыкулаў пра жывёл па-беларуску. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:09, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце не пужаць новых удзельнікаў. Чалавек асвойвае інструментарый і спрабуе рабіць унёсак. Перакладае самастойна, гэта бачна. Калі робіць памылкі ў тэрміналогіі, нейкія калькі з расейскай, памылкі ў граматыцы, то гэта не значыць, што трэба адразу так радыкальна ляпіць шаблон машперакладу. Давайце нейк ветлівейшымі быць :) [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:55, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::: Гэта падрадковы пераклад з англамоўнага артыкула, ніякімі дапаможнікамі ён не карыстаўся. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:00, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::::ну і што, лепш бы чалавеку ўказалі, якія фрагменты нечытэльныя, што так не гучыць па-беларуску. Наконт, слова «дыета», не рабіце выгляд, што ўсё відавочна, а лепш далі б наводку а-ля «пачытайце ў БелЭн, там падаецца іншае значэнне адносна дыеты жывёл». Калі ёсць пытанні па дапаможніках, дык пацікаўцеся, што за яны, можа чалавек недастаткова выказаўся. І не тыкайце чалавеку. Не ўсе ведаюць, што вас нельга тэгаць без слова «пане» перад імем, як гэта прынята ўва ўсім інтэрнэце, што вы гэта прымаеце як нейкую фамільярнасць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:08, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::: Што такое "абразіўная расліннасць". Тры разы слова "ламанцін" у адным сказе — стылістыстычная памылка, ці не? Што такое "прэсны рэгіён", у якой кніжцы гэта можна прачытаць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:09, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::ужо лепш. Пане @[[Удзельнік:Observr1|Observr1]], калі ласка, папрацуйце з гэтымі момантамі і паняццямі. Думаю, тут сапраўды ёсць што палепшыць у артыкуле. Чалавек, які чытае толькі беларускую вікіпедыю сапраўды можа не зразумець гэтых момантаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::: Мне начхаць на тое, як ты мяне будзеш называць. Мяне праект цікавіць, а не чыё-кольвек асабістае стаўленне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:11, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::Цяпер я зраблю выгляд, што не заўважаю вашага пераходу на асобы. Калі вас цікавіць праект, тады вы мусіце прытрымлівацца этыкі, інакш будзем вяртацца да пытанняў вашых асабістых пагроз удзельнікам і магчымасці блакіроўкі. Вікіпедыя робіцца людзьмі, а значыць культура камунікацыі тут з’яўляецца ключавой часткай праекта. Я лічу, што вы зрабілі шмат добрага ўнёску, але лічу, што некаторыя моманты вашай камунікацыі з’яўляюцца недапушчальнымі і з гэтым трэба нешта рабіць. Спадзяюся, я дастаткова ясна тлумачу [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:18, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::: Калі ўдзельнік пачынае з яўнай хлусні, то гэта не сведчыць аб яго добрых намерах. Спробы канструктыўнай размовы не мелі выніку. Думаю, што новыя размовы наўрацці будуць. Прыйшоў, пабачыў, не перамог, сышоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:24, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::::::: [[Удзельнік:Plaga med]], от якую млекакормячую жывёлу ні вазьмі, усё "кормяцца" яны, "рацыён" мабыць у жывёл сельскагаспадарчых. Неяк так і ў школьных падручніках, і ў энцыклапедыях. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:31, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::::::::можа быць, праўце смела [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:36, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::::Не займайцеся, калі ласка, судом. Ніхто з вамі не захоча нармальна размаўляць, калі вы з першага ж паведамлення кідаецеся на чалавека. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:36, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::::: Не з першага. Пачытаць нешта па-беларуску, перш чым самастойна ствараць энцыклапедычны артыкул, патрэбна ўсім. Не трэба падрадковы аўтапераклад выдаваць за беларускамоўны кантэнт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:40, 29 сакавіка 2026 (+03) :Вітаю, спадар @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]. Ці цяпер артыкул лепей? [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 17:57, 4 красавіка 2026 (+03) :: Так, атрымаўся цікавы арыгінальны тэкст. Ці сапраўды ў яго карэнныя зубы былі "лішнімі"? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:04, 4 красавіка 2026 (+03) ::: сямейства Ламанцінавых я б з малой літары напісаў, наследуючы традыцыі папяровых энцыклапедый. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:06, 4 красавіка 2026 (+03) 245cmki90bw2rp9ku6dciu73yh0qdvd 5120779 5120771 2026-04-04T15:20:30Z Observr1 165706 /* Машынны пераклад */ Адказ 5120779 wikitext text/x-wiki == Машынны пераклад == [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], артыкул я перакладаў сам, а дзе карыстаюся дапаможнікамі, там пераправяраю словы праз слоўнікі. Можаце падказаць што канкрэтна робіць мае артыкулы падобнымі на машынны пераклад і што канкрэтна вам не спадабалася ў гэтым? [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 20:47, 29 сакавіка 2026 (+03) : У якім дапаможніку ты "дыету" знайшоў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 29 сакавіка 2026 (+03) ::А што не так з дыетай? [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 21:07, 29 сакавіка 2026 (+03) ::: Пачытай спярша троха артыкулаў пра жывёл па-беларуску. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:09, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце не пужаць новых удзельнікаў. Чалавек асвойвае інструментарый і спрабуе рабіць унёсак. Перакладае самастойна, гэта бачна. Калі робіць памылкі ў тэрміналогіі, нейкія калькі з расейскай, памылкі ў граматыцы, то гэта не значыць, што трэба адразу так радыкальна ляпіць шаблон машперакладу. Давайце нейк ветлівейшымі быць :) [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:55, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::: Гэта падрадковы пераклад з англамоўнага артыкула, ніякімі дапаможнікамі ён не карыстаўся. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:00, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::::ну і што, лепш бы чалавеку ўказалі, якія фрагменты нечытэльныя, што так не гучыць па-беларуску. Наконт, слова «дыета», не рабіце выгляд, што ўсё відавочна, а лепш далі б наводку а-ля «пачытайце ў БелЭн, там падаецца іншае значэнне адносна дыеты жывёл». Калі ёсць пытанні па дапаможніках, дык пацікаўцеся, што за яны, можа чалавек недастаткова выказаўся. І не тыкайце чалавеку. Не ўсе ведаюць, што вас нельга тэгаць без слова «пане» перад імем, як гэта прынята ўва ўсім інтэрнэце, што вы гэта прымаеце як нейкую фамільярнасць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:08, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::: Што такое "абразіўная расліннасць". Тры разы слова "ламанцін" у адным сказе — стылістыстычная памылка, ці не? Што такое "прэсны рэгіён", у якой кніжцы гэта можна прачытаць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:09, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::ужо лепш. Пане @[[Удзельнік:Observr1|Observr1]], калі ласка, папрацуйце з гэтымі момантамі і паняццямі. Думаю, тут сапраўды ёсць што палепшыць у артыкуле. Чалавек, які чытае толькі беларускую вікіпедыю сапраўды можа не зразумець гэтых момантаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::: Мне начхаць на тое, як ты мяне будзеш называць. Мяне праект цікавіць, а не чыё-кольвек асабістае стаўленне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:11, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::Цяпер я зраблю выгляд, што не заўважаю вашага пераходу на асобы. Калі вас цікавіць праект, тады вы мусіце прытрымлівацца этыкі, інакш будзем вяртацца да пытанняў вашых асабістых пагроз удзельнікам і магчымасці блакіроўкі. Вікіпедыя робіцца людзьмі, а значыць культура камунікацыі тут з’яўляецца ключавой часткай праекта. Я лічу, што вы зрабілі шмат добрага ўнёску, але лічу, што некаторыя моманты вашай камунікацыі з’яўляюцца недапушчальнымі і з гэтым трэба нешта рабіць. Спадзяюся, я дастаткова ясна тлумачу [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:18, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::: Калі ўдзельнік пачынае з яўнай хлусні, то гэта не сведчыць аб яго добрых намерах. Спробы канструктыўнай размовы не мелі выніку. Думаю, што новыя размовы наўрацці будуць. Прыйшоў, пабачыў, не перамог, сышоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:24, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::::::: [[Удзельнік:Plaga med]], от якую млекакормячую жывёлу ні вазьмі, усё "кормяцца" яны, "рацыён" мабыць у жывёл сельскагаспадарчых. Неяк так і ў школьных падручніках, і ў энцыклапедыях. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:31, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::::::::можа быць, праўце смела [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:36, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::::Не займайцеся, калі ласка, судом. Ніхто з вамі не захоча нармальна размаўляць, калі вы з першага ж паведамлення кідаецеся на чалавека. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:36, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::::: Не з першага. Пачытаць нешта па-беларуску, перш чым самастойна ствараць энцыклапедычны артыкул, патрэбна ўсім. Не трэба падрадковы аўтапераклад выдаваць за беларускамоўны кантэнт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:40, 29 сакавіка 2026 (+03) :Вітаю, спадар @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]. Ці цяпер артыкул лепей? [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 17:57, 4 красавіка 2026 (+03) :: Так, атрымаўся цікавы арыгінальны тэкст. Ці сапраўды ў яго карэнныя зубы былі "лішнімі"? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:04, 4 красавіка 2026 (+03) ::: сямейства Ламанцінавых я б з малой літары напісаў, наследуючы традыцыі папяровых энцыклапедый. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:06, 4 красавіка 2026 (+03) :::Я не ўпэўнены, бо "supernumerary teeth" звычайна перакладаюць як лішнія зубы, бо гэта анамалія. Але раз, як аўтары пішуць, "Manatees ''evolved'' supernumerary teeth", то можа яны і не лішнія. Або прынамсі яны былі лішнія пакуль гэта мутацыя не замацавалася. Можа напісаць нешта тыпу "Ён быў першым з ламанцінавых, у якога развіліся дадатковыя карэнныя зубы"? [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 18:20, 4 красавіка 2026 (+03) mtfqosw1up74m429v2i5kydf0t11ry3 5120781 5120779 2026-04-04T15:35:19Z JerzyKundrat 174 адказ 5120781 wikitext text/x-wiki == Машынны пераклад == [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], артыкул я перакладаў сам, а дзе карыстаюся дапаможнікамі, там пераправяраю словы праз слоўнікі. Можаце падказаць што канкрэтна робіць мае артыкулы падобнымі на машынны пераклад і што канкрэтна вам не спадабалася ў гэтым? [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 20:47, 29 сакавіка 2026 (+03) : У якім дапаможніку ты "дыету" знайшоў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 29 сакавіка 2026 (+03) ::А што не так з дыетай? [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 21:07, 29 сакавіка 2026 (+03) ::: Пачытай спярша троха артыкулаў пра жывёл па-беларуску. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:09, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце не пужаць новых удзельнікаў. Чалавек асвойвае інструментарый і спрабуе рабіць унёсак. Перакладае самастойна, гэта бачна. Калі робіць памылкі ў тэрміналогіі, нейкія калькі з расейскай, памылкі ў граматыцы, то гэта не значыць, што трэба адразу так радыкальна ляпіць шаблон машперакладу. Давайце нейк ветлівейшымі быць :) [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:55, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::: Гэта падрадковы пераклад з англамоўнага артыкула, ніякімі дапаможнікамі ён не карыстаўся. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:00, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::::ну і што, лепш бы чалавеку ўказалі, якія фрагменты нечытэльныя, што так не гучыць па-беларуску. Наконт, слова «дыета», не рабіце выгляд, што ўсё відавочна, а лепш далі б наводку а-ля «пачытайце ў БелЭн, там падаецца іншае значэнне адносна дыеты жывёл». Калі ёсць пытанні па дапаможніках, дык пацікаўцеся, што за яны, можа чалавек недастаткова выказаўся. І не тыкайце чалавеку. Не ўсе ведаюць, што вас нельга тэгаць без слова «пане» перад імем, як гэта прынята ўва ўсім інтэрнэце, што вы гэта прымаеце як нейкую фамільярнасць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:08, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::: Што такое "абразіўная расліннасць". Тры разы слова "ламанцін" у адным сказе — стылістыстычная памылка, ці не? Што такое "прэсны рэгіён", у якой кніжцы гэта можна прачытаць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:09, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::ужо лепш. Пане @[[Удзельнік:Observr1|Observr1]], калі ласка, папрацуйце з гэтымі момантамі і паняццямі. Думаю, тут сапраўды ёсць што палепшыць у артыкуле. Чалавек, які чытае толькі беларускую вікіпедыю сапраўды можа не зразумець гэтых момантаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::: Мне начхаць на тое, як ты мяне будзеш называць. Мяне праект цікавіць, а не чыё-кольвек асабістае стаўленне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:11, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::Цяпер я зраблю выгляд, што не заўважаю вашага пераходу на асобы. Калі вас цікавіць праект, тады вы мусіце прытрымлівацца этыкі, інакш будзем вяртацца да пытанняў вашых асабістых пагроз удзельнікам і магчымасці блакіроўкі. Вікіпедыя робіцца людзьмі, а значыць культура камунікацыі тут з’яўляецца ключавой часткай праекта. Я лічу, што вы зрабілі шмат добрага ўнёску, але лічу, што некаторыя моманты вашай камунікацыі з’яўляюцца недапушчальнымі і з гэтым трэба нешта рабіць. Спадзяюся, я дастаткова ясна тлумачу [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:18, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::: Калі ўдзельнік пачынае з яўнай хлусні, то гэта не сведчыць аб яго добрых намерах. Спробы канструктыўнай размовы не мелі выніку. Думаю, што новыя размовы наўрацці будуць. Прыйшоў, пабачыў, не перамог, сышоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:24, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::::::: [[Удзельнік:Plaga med]], от якую млекакормячую жывёлу ні вазьмі, усё "кормяцца" яны, "рацыён" мабыць у жывёл сельскагаспадарчых. Неяк так і ў школьных падручніках, і ў энцыклапедыях. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:31, 29 сакавіка 2026 (+03) ::::::::::можа быць, праўце смела [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:36, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::::Не займайцеся, калі ласка, судом. Ніхто з вамі не захоча нармальна размаўляць, калі вы з першага ж паведамлення кідаецеся на чалавека. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:36, 29 сакавіка 2026 (+03) :::::::::: Не з першага. Пачытаць нешта па-беларуску, перш чым самастойна ствараць энцыклапедычны артыкул, патрэбна ўсім. Не трэба падрадковы аўтапераклад выдаваць за беларускамоўны кантэнт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:40, 29 сакавіка 2026 (+03) :Вітаю, спадар @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]. Ці цяпер артыкул лепей? [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 17:57, 4 красавіка 2026 (+03) :: Так, атрымаўся цікавы арыгінальны тэкст. Ці сапраўды ў яго карэнныя зубы былі "лішнімі"? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:04, 4 красавіка 2026 (+03) ::: сямейства Ламанцінавых я б з малой літары напісаў, наследуючы традыцыі папяровых энцыклапедый. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:06, 4 красавіка 2026 (+03) :::Я не ўпэўнены, бо "supernumerary teeth" звычайна перакладаюць як лішнія зубы, бо гэта анамалія. Але раз, як аўтары пішуць, "Manatees ''evolved'' supernumerary teeth", то можа яны і не лішнія. Або прынамсі яны былі лішнія пакуль гэта мутацыя не замацавалася. Можа напісаць нешта тыпу "Ён быў першым з ламанцінавых, у якога развіліся дадатковыя карэнныя зубы"? [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 18:20, 4 красавіка 2026 (+03) :::: Думаю, гэта будзе ўдалы варыянт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:35, 4 красавіка 2026 (+03) kv0iq1v4ntym4ijv0qzoy5akk6qk80u Хэдэр Грэм 0 805105 5121127 5120633 2026-04-05T08:45:22Z Feeleman 163471 афармленне 5121127 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Грэм}} {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Heather Graham}} |Апісанне выявы=Хэдэр Грэм у 2011 годзе. |Імя=Хэдэр Грэм |Імя пры нараджэнні=Хэдэр Джоан Грэм |Гады актыўнасці=1984 — наш час |Шырыня=200px }} '''Хэдэр Джоан Грэм''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Joan Graham''; нар. [[29 студзеня|29]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Мілуокі]], [[Вісконсін]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]]. Сярод яе ўзнагарод — дзве намінацыі на [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША|прэмію Гільдыі кінаакцёраў]], [[Выбар крытыкаў (кінапрэмія)|прэмію «Выбар крытыкаў»]] і [[Незалежны дух|прэмію «Незалежны дух»]]<ref>{{cite news |author=<!-- Not stated --> |date=2019-01-29 |title=Birthdays |work=[[The Modesto Bee]] |page=2A |agency=[[The Associated Press]] |quote=Actress Heather Graham is 49.}}</ref><ref>{{Cite web |title=Heather Graham |url=https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |access-date=15 жніўня, 2023 |website=[[TV Guide]] |archive-date=15 жніўня, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815202345/https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |url-status=live }}</ref>. Пасля з’яўлення ў тэлевізійных рэкламных роліках яе першая галоўная роля ў поўнаметражным фільме была ў падлеткавай камедыі «[[:en:License_to_Drive|License to Drive]]» (1988), пасля чаго яна знялася ў фільме «[[:en:Drugstore_Cowboy|Drugstore Cowboy]]» (1989), які быў высока ацэнены крытыкамі.<ref>{{cite web|title=About Heather Graham|url=https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|website=Yahoo!|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=15 сакавіка, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315025923/https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|url-status=dead|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Drugstore Cowboy |website=[[Rotten Tomatoes]]|url=https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|access-date=8 жніўня, 2021|archive-date=8 жніўня, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808135342/https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|url-status=live}}</ref> Затым яна выконвала ролі другога плана ў тэлесерыяле «[[Твін Пікс]]» (1991), а таксама ў фільмах «[[:en:Six_Degrees_of_Separation_(film)|Six Degrees of Separation]]» (1993) і «[[:en:Swingers_(1996_film)|Swingers]]» (1996). Яна атрымала прызнанне крытыкаў за ролю «Rollergirl» у фільме «[[:en:Boogie_Nights|Boogie Nights]]» (1997).<ref name=":0">{{cite web|title=Heather's Commitment |website=Daily News of Los Angeles|url=http://infoweb.newsbank.com/iw-search/we/InfoWeb?p_action=doc&p_topdoc=1&p_docnum=1&p_sort=YMD_date:D&p_product=NewsBank&p_text_direct-0=document_id=(%200EAEE705995C065F%20)&p_docid=0EAEE705995C065F&p_theme=aggdocs&p_queryname=0EAEE705995C065F&f_openurl=yes&p_nbid=S50B5AENMTM1NDQ2NzM0NS4yNzMzODM6MToxMDoxMjguMTIuMC4w&&p_multi=LANB|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|author=Strauss, Bob}}</ref> Гэта прывяло да атрымання значных роляў у камедыйных фільмах «[[:en:Bowfinger|Bowfinger]]» і «[[:en:Austin_Powers:_The_Spy_Who_Shagged_Me|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me]]» (абодва — 1999). == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |1984 |''[[:en:Mrs._Soffel|Mrs. Soffel]]'' |- |1987 |''[[:en:Student_Exchange|Student Exchange]]'' |- | rowspan="2" |1988 |''[[:en:License_to_Drive|License to Drive]]'' |- |''[[Твін Пікс]]'' |- |1989 |''[[:en:Drugstore_Cowboy|Drugstore Cowboy]]'' |- |1990 |''[[:en:I_Love_You_to_Death|I Love You to Death]]'' |- | rowspan="2" |1991 |''[[:en:Guilty_as_Charged_(film)|Guilty as Charged]]'' |- |''[[:en:Shout_(film)|Shout]]'' |- | rowspan="2" |1992 |''[[:en:Twin_Peaks:_Fire_Walk_with_Me|Twin Peaks: Fire Walk with Me]]'' |- |''[[:en:Diggstown|Diggstown]]'' |- | rowspan="3" |1993 |''[[:en:The_Ballad_of_Little_Jo|The Ballad of Little Jo]]'' |- |''[[:en:Even_Cowgirls_Get_the_Blues_(film)|Even Cowgirls Get the Blues]]'' |- |''[[:en:Six_Degrees_of_Separation_(film)|Six Degrees of Separation]]'' |- | rowspan="2" |1994 |''[[:en:Mrs._Parker_and_the_Vicious_Circle|Mrs. Parker and the Vicious Circle]]'' |- |''[[:en:Don't_Do_It_(film)|Don't Do It]]'' |- | rowspan="2" |1995 |''Desert Winds'' |- |''Terrified'' |- | rowspan="2" |1996 |''[[:en:Swingers_(1996_film)|Swingers]]'' |- |''[[:en:Entertaining_Angels:_The_Dorothy_Day_Story|Entertaining Angels: The Dorothy Day Story]]'' |- | rowspan="5" |1997 |''[[:en:Nowhere_(1997_film)|Nowhere]]'' |- |''[[:en:Two_Girls_and_a_Guy|Two Girls and a Guy]]'' |- |''[[:en:Boogie_Nights|Boogie Nights]]'' |- |''[[:en:Kiss_&_Tell_(1996_film)|Kiss &amp;amp; Tell]]'' |- |''[[:en:Scream_2|Scream 2]]'' |- |1998 |''[[:en:Lost_in_Space_(film)|Lost in Space]]'' |- | rowspan="2" |1999 |''[[:en:Austin_Powers:_The_Spy_Who_Shagged_Me|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me]]'' |- |''[[:en:Bowfinger|Bowfinger]]'' |- |2000 |''[[:en:Committed_(2000_film)|Committed]]'' |- | rowspan="3" |2001 |''[[:en:Say_It_Isn't_So_(film)|Say It Isn't So]]'' |- |''[[:en:Sidewalks_of_New_York_(2001_film)|Sidewalks of New York]]'' |- |''[[:en:From_Hell_(film)|From Hell]]'' |- | rowspan="2" |2002 |''[[:en:Killing_Me_Softly_(film)|Killing Me Softly]]'' |- |''[[:en:The_Guru_(2002_film)|The Guru]]'' |- | rowspan="2" |2003 |''[[:en:Anger_Management_(film)|Anger Management]]'' |- |''[[:en:Hope_Springs_(2003_film)|Hope Springs]]'' |- |2004 |''[[:en:Blessed_(2004_film)|Blessed]]'' |- | rowspan="2" |2005 |''[[:en:Mary_(2005_film)|Mary]]'' |- |''[[:en:Cake_(2005_film)|Cake]]'' |- | rowspan="4" |2006 |''[[:en:The_Oh_in_Ohio|The Oh in Ohio]]'' |- |''[[:en:Bobby_(2006_film)|Bobby]]'' |- |''[[:en:Gray_Matters_(2006_film)|Gray Matters]]'' |- |''[[:en:Broken_(2006_film)|Broken]]'' |- | rowspan="2" |2007 |''[[:en:Adrift_in_Manhattan|Adrift in Manhattan]]'' |- |''Have Dreams, Will Travel'' |- | rowspan="3" |2008 |''[[:en:Alien_Love_Triangle|Alien Love Triangle]]'' |- |''[[:en:Miss_Conception|Miss Conception]]'' |- |''[[:en:Baby_on_Board_(film)|Baby on Board]]'' |- | rowspan="3" |2009 |''[[:en:ExTerminators_(film)|ExTerminators]]'' |- |''[[:en:The_Hangover|The Hangover]]'' |- |''[[:en:Boogie_Woogie_(film)|Boogie Woogie]]'' |- |2010 |''[[:en:Father_of_Invention|Father of Invention]]'' |- | rowspan="4" |2011 |''[[:en:The_Flying_Machine_(film)|The Flying Machine]]'' |- |''Son of Morning'' |- |''[[:en:5_Days_of_War|5 Days of War]]'' |- |''[[:en:Judy_Moody_and_the_Not_Bummer_Summer|Judy Moody and the Not Bummer Summer]]'' |- | rowspan="2" |2012 |''[[:en:About_Cherry|About Cherry]]'' |- |''[[:en:At_Any_Price|At Any Price]]'' |- | rowspan="3" |2013 |''[[:en:The_Hangover_Part_III|The Hangover Part III]]'' |- |''[[:en:Compulsion_(2013_film)|Compulsion]]'' |- |''[[:en:Horns_(film)|Horns]]'' |- | rowspan="2" |2014 |''[[:en:Goodbye_to_All_That_(film)|Goodbye to All That]]'' |- |''[[:en:Behaving_Badly_(film)|Behaving Badly]]'' |- | rowspan="2" |2016 |''[[:en:Norm_of_the_North|Norm of the North]]'' |- |''[[:en:My_Dead_Boyfriend|My Dead Boyfriend]]'' |- | rowspan="2" |2017 |''[[:en:Wetlands_(2017_film)|Wetlands]]'' |- |''[[:en:Last_Rampage|Last Rampage]]'' |- |2018 |''[[:en:Half_Magic_(film)|Half Magic]]'' |- |2019 |''[[:en:The_Rest_of_Us_(film)|The Rest of Us]]'' |- | rowspan="3" |2020 |''[[:en:Desperados_(film)|Desperados]]'' |- |''[[:en:Love,_Guaranteed|Love, Guaranteed]]'' |- |''[[:en:Wander_(film)|Wander]]'' |- |2021 |''[[:en:The_Last_Son|The Last Son]]'' |- | rowspan="5" |2023 |''[[:en:On_a_Wing_and_a_Prayer_(film)|On a Wing and a Prayer]]'' |- |''[[:en:Suitable_Flesh|Suitable Flesh]]'' |- |''[[:en:Oracle_(film)|Oracle]]'' |- |''[[:en:The_Other_Zoey|The Other Zoey]]'' |- |''[[:en:Best._Christmas._Ever!|Best. Christmas. Ever!]]'' |- | rowspan="2" |2024 |''[[:en:Chosen_Family_(film)|Chosen Family]]'' |- |''[[:en:Place_of_Bones|Place of Bones]]'' |- |2025 |''[[:en:Gunslingers_(2025_film)|Gunslingers]]'' |- |2026 |''[[:en:They_Will_Kill_You|They Will Kill You]]'' |- |TBA |''[[:en:The_Young_People|The Young People]]'' |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- | rowspan="2" |1987 |''[[:en:Growing_Pains|Growing Pains]]'' |- |''[[:en:Student_Exchange|Student Exchange]]'' |- |1991 |''[[Твін Пікс]]'' |- |1992 |''[[:en:O_Pioneers!_(film)|O Pioneers!]]'' |- |1995 |''[[:en:Fallen_Angels_(American_TV_series)|Fallen Angels]]'' |- | rowspan="2" |1996 |''[[:en:The_Outer_Limits_(1995_TV_series)|The Outer Limits]]'' |- |''Bullet Hearts'' |- |1998 |''[[:en:Fantasy_Island_(1998_TV_series)|Fantasy Island]]'' |- |1999 |''[[:en:Saturday_Night_Live|Saturday Night Live]]'' |- |2002 |''[[:en:Sex_and_the_City|Sex and the City]]'' |- |2004 |''[[:en:Arrested_Development|Arrested Development]]'' |- |2004–2005 |''[[Клініка (тэлесерыял)]]'' |- |2006 |''[[:en:Emily's_Reasons_Why_Not|Emily's Reasons Why Not]]'' |- | rowspan="2" |2011 |''Little in Common'' |- |''[[:en:Portlandia|Portlandia]]'' |- | rowspan="3" |2014 |''[[:en:Flowers_in_the_Attic_(2014_film)|Flowers in the Attic]]'' |- |''[[:en:Petals_on_the_Wind_(film)|Petals on the Wind]]'' |- |''[[:en:Californication_(TV_series)|Californication]]'' |- | rowspan="2" |2015 |''[[:en:If_There_Be_Thorns_(film)|If There Be Thorns]]'' |- |''Studio City'' |- |2016–2017 |''[[:en:Flaked|Flaked]]'' |- |2016–2018 |''[[:en:Angie_Tribeca|Angie Tribeca]]'' |- |2017 |''[[:en:Law_&_Order_True_Crime|Law &amp;amp; Order True Crime]]'' |- |2018 |''[[:en:Bliss_(2018_TV_series)|Bliss]]'' |- |2018–2019 |''[[:en:Get_Shorty_(TV_series)|Get Shorty]]'' |- |2019 |''The Hypnotist's Love Story'' |- |2020 |''[[:en:The_Stand_(2020_miniseries)|The Stand]]'' |- |2023 |''[[:en:Extrapolations_(TV_series)|Extrapolations]]'' |- |TBA |''[[:en:Carrie_(miniseries)|Carrie]]'' |} === Відэагульні === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2004 | ''[[:en:EverQuest_II|EverQuest II]]'' |- | 2015 | ''[[:en:Call_of_Duty:_Black_Ops_III|Call of Duty: Black Ops III]]'' |} === Музычныя відэакліпы === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 1999 | «[[:en:American_Woman|American Woman]]» |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|0001287|name=Хэдэр Грэм}} * {{Rotten Tomatoes person|heather_graham|Хэдэр Грэм|name=Хэдэр Грэм}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] {{DEFAULTSORT:Грэм Хэдэр}} qpyhft7j4dnhvczzm61o7whbry85iz9 5121241 5121127 2026-04-05T10:30:40Z Feeleman 163471 афармленне 5121241 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Грэм}} {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Heather Graham}} |Апісанне выявы=Хэдэр Грэм у 2011 годзе. |Імя=Хэдэр Грэм |Імя пры нараджэнні=Хэдэр Джоан Грэм |Гады актыўнасці=1984 — наш час |Шырыня=200px }} '''Хэдэр Джоан Грэм''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Joan Graham''; нар. [[29 студзеня|29]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Мілуокі]], [[Вісконсін]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]]. Сярод яе ўзнагарод — дзве намінацыі на [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША|прэмію Гільдыі кінаакцёраў]], [[Выбар крытыкаў (кінапрэмія)|прэмію «Выбар крытыкаў»]] і [[Незалежны дух|прэмію «Незалежны дух»]]<ref>{{cite news |author=<!-- Not stated --> |date=2019-01-29 |title=Birthdays |work=[[The Modesto Bee]] |page=2A |agency=[[The Associated Press]] |quote=Actress Heather Graham is 49.}}</ref><ref>{{Cite web |title=Heather Graham |url=https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |access-date=15 жніўня, 2023 |website=[[TV Guide]] |archive-date=15 жніўня, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815202345/https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |url-status=live }}</ref>. Пасля з’яўлення ў тэлевізійных рэкламных роліках яе першая галоўная роля ў поўнаметражным фільме была ў падлеткавай камедыі «{{Не перакладзена 5|License to Drive}}» (1988)<ref>{{cite web|title=About Heather Graham|url=https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|website=Yahoo!|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=15 сакавіка, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315025923/https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|url-status=dead|lang=en}}</ref>, пасля чаго яна знялася ў фільме «{{Не перакладзена 5|Drugstore Cowboy}}» (1989), які быў высока ацэнены крытыкамі.<ref>{{cite web|title=Drugstore Cowboy |website=[[Rotten Tomatoes]]|url=https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|access-date=8 жніўня, 2021|archive-date=8 жніўня, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808135342/https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|url-status=live}}</ref> Затым яна выконвала ролі другога плана ў тэлесерыяле «[[Твін Пікс]]» (1991), а таксама ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Six Degrees of Separation (фільм, 1993)|Six Degrees of Separation|4=Six Degrees of Separation (film)}}» (1993) і «{{Не перакладзена 5|Swingers (фільм, 1996)|Swingers|4=Swingers (1996 film)}}» (1996). Яна атрымала прызнанне крытыкаў за ролю «Rollergirl» у фільме «{{Не перакладзена 5|Boogie Nights}}» (1997)<ref name=":0">{{cite web|title=Heather's Commitment |website=Daily News of Los Angeles|url=http://infoweb.newsbank.com/iw-search/we/InfoWeb?p_action=doc&p_topdoc=1&p_docnum=1&p_sort=YMD_date:D&p_product=NewsBank&p_text_direct-0=document_id=(%200EAEE705995C065F%20)&p_docid=0EAEE705995C065F&p_theme=aggdocs&p_queryname=0EAEE705995C065F&f_openurl=yes&p_nbid=S50B5AENMTM1NDQ2NzM0NS4yNzMzODM6MToxMDoxMjguMTIuMC4w&&p_multi=LANB|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|author=Strauss, Bob}}</ref>. Гэта прывяло да атрымання значных роляў у камедыйных фільмах «{{Не перакладзена 5|Bowfinger}}» і «{{Не перакладзена 5|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me (фільм, 1999)|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me|4=Austin Powers: The Spy Who Shagged Me}}» (абодва — 1999). == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |1984 |''[[:en:Mrs._Soffel|Mrs. Soffel]]'' |- |1987 |''[[:en:Student_Exchange|Student Exchange]]'' |- | rowspan="2" |1988 |''[[:en:License_to_Drive|License to Drive]]'' |- |''[[Твін Пікс]]'' |- |1989 |''[[:en:Drugstore_Cowboy|Drugstore Cowboy]]'' |- |1990 |''[[:en:I_Love_You_to_Death|I Love You to Death]]'' |- | rowspan="2" |1991 |''[[:en:Guilty_as_Charged_(film)|Guilty as Charged]]'' |- |''[[:en:Shout_(film)|Shout]]'' |- | rowspan="2" |1992 |''[[:en:Twin_Peaks:_Fire_Walk_with_Me|Twin Peaks: Fire Walk with Me]]'' |- |''[[:en:Diggstown|Diggstown]]'' |- | rowspan="3" |1993 |''[[:en:The_Ballad_of_Little_Jo|The Ballad of Little Jo]]'' |- |''[[:en:Even_Cowgirls_Get_the_Blues_(film)|Even Cowgirls Get the Blues]]'' |- |''[[:en:Six_Degrees_of_Separation_(film)|Six Degrees of Separation]]'' |- | rowspan="2" |1994 |''[[:en:Mrs._Parker_and_the_Vicious_Circle|Mrs. Parker and the Vicious Circle]]'' |- |''[[:en:Don't_Do_It_(film)|Don't Do It]]'' |- | rowspan="2" |1995 |''Desert Winds'' |- |''Terrified'' |- | rowspan="2" |1996 |''[[:en:Swingers_(1996_film)|Swingers]]'' |- |''[[:en:Entertaining_Angels:_The_Dorothy_Day_Story|Entertaining Angels: The Dorothy Day Story]]'' |- | rowspan="5" |1997 |''[[:en:Nowhere_(1997_film)|Nowhere]]'' |- |''[[:en:Two_Girls_and_a_Guy|Two Girls and a Guy]]'' |- |''[[:en:Boogie_Nights|Boogie Nights]]'' |- |''[[:en:Kiss_&_Tell_(1996_film)|Kiss &amp;amp; Tell]]'' |- |''[[:en:Scream_2|Scream 2]]'' |- |1998 |''[[:en:Lost_in_Space_(film)|Lost in Space]]'' |- | rowspan="2" |1999 |''[[:en:Austin_Powers:_The_Spy_Who_Shagged_Me|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me]]'' |- |''[[:en:Bowfinger|Bowfinger]]'' |- |2000 |''[[:en:Committed_(2000_film)|Committed]]'' |- | rowspan="3" |2001 |''[[:en:Say_It_Isn't_So_(film)|Say It Isn't So]]'' |- |''[[:en:Sidewalks_of_New_York_(2001_film)|Sidewalks of New York]]'' |- |''[[:en:From_Hell_(film)|From Hell]]'' |- | rowspan="2" |2002 |''[[:en:Killing_Me_Softly_(film)|Killing Me Softly]]'' |- |''[[:en:The_Guru_(2002_film)|The Guru]]'' |- | rowspan="2" |2003 |''[[:en:Anger_Management_(film)|Anger Management]]'' |- |''[[:en:Hope_Springs_(2003_film)|Hope Springs]]'' |- |2004 |''[[:en:Blessed_(2004_film)|Blessed]]'' |- | rowspan="2" |2005 |''[[:en:Mary_(2005_film)|Mary]]'' |- |''[[:en:Cake_(2005_film)|Cake]]'' |- | rowspan="4" |2006 |''[[:en:The_Oh_in_Ohio|The Oh in Ohio]]'' |- |''[[:en:Bobby_(2006_film)|Bobby]]'' |- |''[[:en:Gray_Matters_(2006_film)|Gray Matters]]'' |- |''[[:en:Broken_(2006_film)|Broken]]'' |- | rowspan="2" |2007 |''[[:en:Adrift_in_Manhattan|Adrift in Manhattan]]'' |- |''Have Dreams, Will Travel'' |- | rowspan="3" |2008 |''[[:en:Alien_Love_Triangle|Alien Love Triangle]]'' |- |''[[:en:Miss_Conception|Miss Conception]]'' |- |''[[:en:Baby_on_Board_(film)|Baby on Board]]'' |- | rowspan="3" |2009 |''[[:en:ExTerminators_(film)|ExTerminators]]'' |- |''[[:en:The_Hangover|The Hangover]]'' |- |''[[:en:Boogie_Woogie_(film)|Boogie Woogie]]'' |- |2010 |''[[:en:Father_of_Invention|Father of Invention]]'' |- | rowspan="4" |2011 |''[[:en:The_Flying_Machine_(film)|The Flying Machine]]'' |- |''Son of Morning'' |- |''[[:en:5_Days_of_War|5 Days of War]]'' |- |''[[:en:Judy_Moody_and_the_Not_Bummer_Summer|Judy Moody and the Not Bummer Summer]]'' |- | rowspan="2" |2012 |''[[:en:About_Cherry|About Cherry]]'' |- |''[[:en:At_Any_Price|At Any Price]]'' |- | rowspan="3" |2013 |''[[:en:The_Hangover_Part_III|The Hangover Part III]]'' |- |''[[:en:Compulsion_(2013_film)|Compulsion]]'' |- |''[[:en:Horns_(film)|Horns]]'' |- | rowspan="2" |2014 |''[[:en:Goodbye_to_All_That_(film)|Goodbye to All That]]'' |- |''[[:en:Behaving_Badly_(film)|Behaving Badly]]'' |- | rowspan="2" |2016 |''[[:en:Norm_of_the_North|Norm of the North]]'' |- |''[[:en:My_Dead_Boyfriend|My Dead Boyfriend]]'' |- | rowspan="2" |2017 |''[[:en:Wetlands_(2017_film)|Wetlands]]'' |- |''[[:en:Last_Rampage|Last Rampage]]'' |- |2018 |''[[:en:Half_Magic_(film)|Half Magic]]'' |- |2019 |''[[:en:The_Rest_of_Us_(film)|The Rest of Us]]'' |- | rowspan="3" |2020 |''[[:en:Desperados_(film)|Desperados]]'' |- |''[[:en:Love,_Guaranteed|Love, Guaranteed]]'' |- |''[[:en:Wander_(film)|Wander]]'' |- |2021 |''[[:en:The_Last_Son|The Last Son]]'' |- | rowspan="5" |2023 |''[[:en:On_a_Wing_and_a_Prayer_(film)|On a Wing and a Prayer]]'' |- |''[[:en:Suitable_Flesh|Suitable Flesh]]'' |- |''[[:en:Oracle_(film)|Oracle]]'' |- |''[[:en:The_Other_Zoey|The Other Zoey]]'' |- |''[[:en:Best._Christmas._Ever!|Best. Christmas. Ever!]]'' |- | rowspan="2" |2024 |''[[:en:Chosen_Family_(film)|Chosen Family]]'' |- |''[[:en:Place_of_Bones|Place of Bones]]'' |- |2025 |''[[:en:Gunslingers_(2025_film)|Gunslingers]]'' |- |2026 |''[[:en:They_Will_Kill_You|They Will Kill You]]'' |- |TBA |''[[:en:The_Young_People|The Young People]]'' |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- | rowspan="2" |1987 |''[[:en:Growing_Pains|Growing Pains]]'' |- |''[[:en:Student_Exchange|Student Exchange]]'' |- |1991 |''[[Твін Пікс]]'' |- |1992 |''[[:en:O_Pioneers!_(film)|O Pioneers!]]'' |- |1995 |''[[:en:Fallen_Angels_(American_TV_series)|Fallen Angels]]'' |- | rowspan="2" |1996 |''[[:en:The_Outer_Limits_(1995_TV_series)|The Outer Limits]]'' |- |''Bullet Hearts'' |- |1998 |''[[:en:Fantasy_Island_(1998_TV_series)|Fantasy Island]]'' |- |1999 |''[[:en:Saturday_Night_Live|Saturday Night Live]]'' |- |2002 |''[[:en:Sex_and_the_City|Sex and the City]]'' |- |2004 |''[[:en:Arrested_Development|Arrested Development]]'' |- |2004–2005 |''[[Клініка (тэлесерыял)]]'' |- |2006 |''[[:en:Emily's_Reasons_Why_Not|Emily's Reasons Why Not]]'' |- | rowspan="2" |2011 |''Little in Common'' |- |''[[:en:Portlandia|Portlandia]]'' |- | rowspan="3" |2014 |''[[:en:Flowers_in_the_Attic_(2014_film)|Flowers in the Attic]]'' |- |''[[:en:Petals_on_the_Wind_(film)|Petals on the Wind]]'' |- |''[[:en:Californication_(TV_series)|Californication]]'' |- | rowspan="2" |2015 |''[[:en:If_There_Be_Thorns_(film)|If There Be Thorns]]'' |- |''Studio City'' |- |2016–2017 |''[[:en:Flaked|Flaked]]'' |- |2016–2018 |''[[:en:Angie_Tribeca|Angie Tribeca]]'' |- |2017 |''[[:en:Law_&_Order_True_Crime|Law &amp;amp; Order True Crime]]'' |- |2018 |''[[:en:Bliss_(2018_TV_series)|Bliss]]'' |- |2018–2019 |''[[:en:Get_Shorty_(TV_series)|Get Shorty]]'' |- |2019 |''The Hypnotist's Love Story'' |- |2020 |''[[:en:The_Stand_(2020_miniseries)|The Stand]]'' |- |2023 |''[[:en:Extrapolations_(TV_series)|Extrapolations]]'' |- |TBA |''[[:en:Carrie_(miniseries)|Carrie]]'' |} === Відэагульні === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2004 | ''[[:en:EverQuest_II|EverQuest II]]'' |- | 2015 | ''[[:en:Call_of_Duty:_Black_Ops_III|Call of Duty: Black Ops III]]'' |} === Музычныя відэакліпы === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 1999 | «[[:en:American_Woman|American Woman]]» |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|0001287|name=Хэдэр Грэм}} * {{Rotten Tomatoes person|heather_graham|Хэдэр Грэм|name=Хэдэр Грэм}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] {{DEFAULTSORT:Грэм Хэдэр}} mllrhwrktap9daodbf4c5ipczgvg59a 5121243 5121241 2026-04-05T10:36:50Z Feeleman 163471 /* Відэагульні */ 5121243 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Грэм}} {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Heather Graham}} |Апісанне выявы=Хэдэр Грэм у 2011 годзе. |Імя=Хэдэр Грэм |Імя пры нараджэнні=Хэдэр Джоан Грэм |Гады актыўнасці=1984 — наш час |Шырыня=200px }} '''Хэдэр Джоан Грэм''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Joan Graham''; нар. [[29 студзеня|29]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Мілуокі]], [[Вісконсін]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]]. Сярод яе ўзнагарод — дзве намінацыі на [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША|прэмію Гільдыі кінаакцёраў]], [[Выбар крытыкаў (кінапрэмія)|прэмію «Выбар крытыкаў»]] і [[Незалежны дух|прэмію «Незалежны дух»]]<ref>{{cite news |author=<!-- Not stated --> |date=2019-01-29 |title=Birthdays |work=[[The Modesto Bee]] |page=2A |agency=[[The Associated Press]] |quote=Actress Heather Graham is 49.}}</ref><ref>{{Cite web |title=Heather Graham |url=https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |access-date=15 жніўня, 2023 |website=[[TV Guide]] |archive-date=15 жніўня, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815202345/https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |url-status=live }}</ref>. Пасля з’яўлення ў тэлевізійных рэкламных роліках яе першая галоўная роля ў поўнаметражным фільме была ў падлеткавай камедыі «{{Не перакладзена 5|License to Drive}}» (1988)<ref>{{cite web|title=About Heather Graham|url=https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|website=Yahoo!|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=15 сакавіка, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315025923/https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|url-status=dead|lang=en}}</ref>, пасля чаго яна знялася ў фільме «{{Не перакладзена 5|Drugstore Cowboy}}» (1989), які быў высока ацэнены крытыкамі.<ref>{{cite web|title=Drugstore Cowboy |website=[[Rotten Tomatoes]]|url=https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|access-date=8 жніўня, 2021|archive-date=8 жніўня, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808135342/https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|url-status=live}}</ref> Затым яна выконвала ролі другога плана ў тэлесерыяле «[[Твін Пікс]]» (1991), а таксама ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Six Degrees of Separation (фільм, 1993)|Six Degrees of Separation|4=Six Degrees of Separation (film)}}» (1993) і «{{Не перакладзена 5|Swingers (фільм, 1996)|Swingers|4=Swingers (1996 film)}}» (1996). Яна атрымала прызнанне крытыкаў за ролю «Rollergirl» у фільме «{{Не перакладзена 5|Boogie Nights}}» (1997)<ref name=":0">{{cite web|title=Heather's Commitment |website=Daily News of Los Angeles|url=http://infoweb.newsbank.com/iw-search/we/InfoWeb?p_action=doc&p_topdoc=1&p_docnum=1&p_sort=YMD_date:D&p_product=NewsBank&p_text_direct-0=document_id=(%200EAEE705995C065F%20)&p_docid=0EAEE705995C065F&p_theme=aggdocs&p_queryname=0EAEE705995C065F&f_openurl=yes&p_nbid=S50B5AENMTM1NDQ2NzM0NS4yNzMzODM6MToxMDoxMjguMTIuMC4w&&p_multi=LANB|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|author=Strauss, Bob}}</ref>. Гэта прывяло да атрымання значных роляў у камедыйных фільмах «{{Не перакладзена 5|Bowfinger}}» і «{{Не перакладзена 5|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me (фільм, 1999)|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me|4=Austin Powers: The Spy Who Shagged Me}}» (абодва — 1999). == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |1984 |''[[:en:Mrs._Soffel|Mrs. Soffel]]'' |- |1987 |''[[:en:Student_Exchange|Student Exchange]]'' |- | rowspan="2" |1988 |''[[:en:License_to_Drive|License to Drive]]'' |- |''[[Твін Пікс]]'' |- |1989 |''[[:en:Drugstore_Cowboy|Drugstore Cowboy]]'' |- |1990 |''[[:en:I_Love_You_to_Death|I Love You to Death]]'' |- | rowspan="2" |1991 |''[[:en:Guilty_as_Charged_(film)|Guilty as Charged]]'' |- |''[[:en:Shout_(film)|Shout]]'' |- | rowspan="2" |1992 |''[[:en:Twin_Peaks:_Fire_Walk_with_Me|Twin Peaks: Fire Walk with Me]]'' |- |''[[:en:Diggstown|Diggstown]]'' |- | rowspan="3" |1993 |''[[:en:The_Ballad_of_Little_Jo|The Ballad of Little Jo]]'' |- |''[[:en:Even_Cowgirls_Get_the_Blues_(film)|Even Cowgirls Get the Blues]]'' |- |''[[:en:Six_Degrees_of_Separation_(film)|Six Degrees of Separation]]'' |- | rowspan="2" |1994 |''[[:en:Mrs._Parker_and_the_Vicious_Circle|Mrs. Parker and the Vicious Circle]]'' |- |''[[:en:Don't_Do_It_(film)|Don't Do It]]'' |- | rowspan="2" |1995 |''Desert Winds'' |- |''Terrified'' |- | rowspan="2" |1996 |''[[:en:Swingers_(1996_film)|Swingers]]'' |- |''[[:en:Entertaining_Angels:_The_Dorothy_Day_Story|Entertaining Angels: The Dorothy Day Story]]'' |- | rowspan="5" |1997 |''[[:en:Nowhere_(1997_film)|Nowhere]]'' |- |''[[:en:Two_Girls_and_a_Guy|Two Girls and a Guy]]'' |- |''[[:en:Boogie_Nights|Boogie Nights]]'' |- |''[[:en:Kiss_&_Tell_(1996_film)|Kiss &amp;amp; Tell]]'' |- |''[[:en:Scream_2|Scream 2]]'' |- |1998 |''[[:en:Lost_in_Space_(film)|Lost in Space]]'' |- | rowspan="2" |1999 |''[[:en:Austin_Powers:_The_Spy_Who_Shagged_Me|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me]]'' |- |''[[:en:Bowfinger|Bowfinger]]'' |- |2000 |''[[:en:Committed_(2000_film)|Committed]]'' |- | rowspan="3" |2001 |''[[:en:Say_It_Isn't_So_(film)|Say It Isn't So]]'' |- |''[[:en:Sidewalks_of_New_York_(2001_film)|Sidewalks of New York]]'' |- |''[[:en:From_Hell_(film)|From Hell]]'' |- | rowspan="2" |2002 |''[[:en:Killing_Me_Softly_(film)|Killing Me Softly]]'' |- |''[[:en:The_Guru_(2002_film)|The Guru]]'' |- | rowspan="2" |2003 |''[[:en:Anger_Management_(film)|Anger Management]]'' |- |''[[:en:Hope_Springs_(2003_film)|Hope Springs]]'' |- |2004 |''[[:en:Blessed_(2004_film)|Blessed]]'' |- | rowspan="2" |2005 |''[[:en:Mary_(2005_film)|Mary]]'' |- |''[[:en:Cake_(2005_film)|Cake]]'' |- | rowspan="4" |2006 |''[[:en:The_Oh_in_Ohio|The Oh in Ohio]]'' |- |''[[:en:Bobby_(2006_film)|Bobby]]'' |- |''[[:en:Gray_Matters_(2006_film)|Gray Matters]]'' |- |''[[:en:Broken_(2006_film)|Broken]]'' |- | rowspan="2" |2007 |''[[:en:Adrift_in_Manhattan|Adrift in Manhattan]]'' |- |''Have Dreams, Will Travel'' |- | rowspan="3" |2008 |''[[:en:Alien_Love_Triangle|Alien Love Triangle]]'' |- |''[[:en:Miss_Conception|Miss Conception]]'' |- |''[[:en:Baby_on_Board_(film)|Baby on Board]]'' |- | rowspan="3" |2009 |''[[:en:ExTerminators_(film)|ExTerminators]]'' |- |''[[:en:The_Hangover|The Hangover]]'' |- |''[[:en:Boogie_Woogie_(film)|Boogie Woogie]]'' |- |2010 |''[[:en:Father_of_Invention|Father of Invention]]'' |- | rowspan="4" |2011 |''[[:en:The_Flying_Machine_(film)|The Flying Machine]]'' |- |''Son of Morning'' |- |''[[:en:5_Days_of_War|5 Days of War]]'' |- |''[[:en:Judy_Moody_and_the_Not_Bummer_Summer|Judy Moody and the Not Bummer Summer]]'' |- | rowspan="2" |2012 |''[[:en:About_Cherry|About Cherry]]'' |- |''[[:en:At_Any_Price|At Any Price]]'' |- | rowspan="3" |2013 |''[[:en:The_Hangover_Part_III|The Hangover Part III]]'' |- |''[[:en:Compulsion_(2013_film)|Compulsion]]'' |- |''[[:en:Horns_(film)|Horns]]'' |- | rowspan="2" |2014 |''[[:en:Goodbye_to_All_That_(film)|Goodbye to All That]]'' |- |''[[:en:Behaving_Badly_(film)|Behaving Badly]]'' |- | rowspan="2" |2016 |''[[:en:Norm_of_the_North|Norm of the North]]'' |- |''[[:en:My_Dead_Boyfriend|My Dead Boyfriend]]'' |- | rowspan="2" |2017 |''[[:en:Wetlands_(2017_film)|Wetlands]]'' |- |''[[:en:Last_Rampage|Last Rampage]]'' |- |2018 |''[[:en:Half_Magic_(film)|Half Magic]]'' |- |2019 |''[[:en:The_Rest_of_Us_(film)|The Rest of Us]]'' |- | rowspan="3" |2020 |''[[:en:Desperados_(film)|Desperados]]'' |- |''[[:en:Love,_Guaranteed|Love, Guaranteed]]'' |- |''[[:en:Wander_(film)|Wander]]'' |- |2021 |''[[:en:The_Last_Son|The Last Son]]'' |- | rowspan="5" |2023 |''[[:en:On_a_Wing_and_a_Prayer_(film)|On a Wing and a Prayer]]'' |- |''[[:en:Suitable_Flesh|Suitable Flesh]]'' |- |''[[:en:Oracle_(film)|Oracle]]'' |- |''[[:en:The_Other_Zoey|The Other Zoey]]'' |- |''[[:en:Best._Christmas._Ever!|Best. Christmas. Ever!]]'' |- | rowspan="2" |2024 |''[[:en:Chosen_Family_(film)|Chosen Family]]'' |- |''[[:en:Place_of_Bones|Place of Bones]]'' |- |2025 |''[[:en:Gunslingers_(2025_film)|Gunslingers]]'' |- |2026 |''[[:en:They_Will_Kill_You|They Will Kill You]]'' |- |TBA |''[[:en:The_Young_People|The Young People]]'' |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- | rowspan="2" |1987 |''[[:en:Growing_Pains|Growing Pains]]'' |- |''[[:en:Student_Exchange|Student Exchange]]'' |- |1991 |''[[Твін Пікс]]'' |- |1992 |''[[:en:O_Pioneers!_(film)|O Pioneers!]]'' |- |1995 |''[[:en:Fallen_Angels_(American_TV_series)|Fallen Angels]]'' |- | rowspan="2" |1996 |''[[:en:The_Outer_Limits_(1995_TV_series)|The Outer Limits]]'' |- |''Bullet Hearts'' |- |1998 |''[[:en:Fantasy_Island_(1998_TV_series)|Fantasy Island]]'' |- |1999 |''[[:en:Saturday_Night_Live|Saturday Night Live]]'' |- |2002 |''[[:en:Sex_and_the_City|Sex and the City]]'' |- |2004 |''[[:en:Arrested_Development|Arrested Development]]'' |- |2004–2005 |''[[Клініка (тэлесерыял)]]'' |- |2006 |''[[:en:Emily's_Reasons_Why_Not|Emily's Reasons Why Not]]'' |- | rowspan="2" |2011 |''Little in Common'' |- |''[[:en:Portlandia|Portlandia]]'' |- | rowspan="3" |2014 |''[[:en:Flowers_in_the_Attic_(2014_film)|Flowers in the Attic]]'' |- |''[[:en:Petals_on_the_Wind_(film)|Petals on the Wind]]'' |- |''[[:en:Californication_(TV_series)|Californication]]'' |- | rowspan="2" |2015 |''[[:en:If_There_Be_Thorns_(film)|If There Be Thorns]]'' |- |''Studio City'' |- |2016–2017 |''[[:en:Flaked|Flaked]]'' |- |2016–2018 |''[[:en:Angie_Tribeca|Angie Tribeca]]'' |- |2017 |''[[:en:Law_&_Order_True_Crime|Law &amp;amp; Order True Crime]]'' |- |2018 |''[[:en:Bliss_(2018_TV_series)|Bliss]]'' |- |2018–2019 |''[[:en:Get_Shorty_(TV_series)|Get Shorty]]'' |- |2019 |''The Hypnotist's Love Story'' |- |2020 |''[[:en:The_Stand_(2020_miniseries)|The Stand]]'' |- |2023 |''[[:en:Extrapolations_(TV_series)|Extrapolations]]'' |- |TBA |''[[:en:Carrie_(miniseries)|Carrie]]'' |} === Відэагульні === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2004 | {{Не перакладзена 5|EverQuest II}} |- | 2015 | {{Не перакладзена 5|Call of Duty: Black Ops III}} |} === Музычныя відэакліпы === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 1999 | «{{Не перакладзена 5|American Woman (песня)|American Woman|4=American Woman}}» |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|0001287|name=Хэдэр Грэм}} * {{Rotten Tomatoes person|heather_graham|Хэдэр Грэм|name=Хэдэр Грэм}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] {{DEFAULTSORT:Грэм Хэдэр}} pyc2kf9rfzetg68qvz83iusgthwmtsd 5121254 5121243 2026-04-05T11:31:39Z Feeleman 163471 /* Тэлебачанне */ афармленне 5121254 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Грэм}} {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Heather Graham}} |Апісанне выявы=Хэдэр Грэм у 2011 годзе. |Імя=Хэдэр Грэм |Імя пры нараджэнні=Хэдэр Джоан Грэм |Гады актыўнасці=1984 — наш час |Шырыня=200px }} '''Хэдэр Джоан Грэм''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Joan Graham''; нар. [[29 студзеня|29]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Мілуокі]], [[Вісконсін]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]]. Сярод яе ўзнагарод — дзве намінацыі на [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША|прэмію Гільдыі кінаакцёраў]], [[Выбар крытыкаў (кінапрэмія)|прэмію «Выбар крытыкаў»]] і [[Незалежны дух|прэмію «Незалежны дух»]]<ref>{{cite news |author=<!-- Not stated --> |date=2019-01-29 |title=Birthdays |work=[[The Modesto Bee]] |page=2A |agency=[[The Associated Press]] |quote=Actress Heather Graham is 49.}}</ref><ref>{{Cite web |title=Heather Graham |url=https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |access-date=15 жніўня, 2023 |website=[[TV Guide]] |archive-date=15 жніўня, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815202345/https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |url-status=live }}</ref>. Пасля з’яўлення ў тэлевізійных рэкламных роліках яе першая галоўная роля ў поўнаметражным фільме была ў падлеткавай камедыі «{{Не перакладзена 5|License to Drive}}» (1988)<ref>{{cite web|title=About Heather Graham|url=https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|website=Yahoo!|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=15 сакавіка, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315025923/https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|url-status=dead|lang=en}}</ref>, пасля чаго яна знялася ў фільме «{{Не перакладзена 5|Drugstore Cowboy}}» (1989), які быў высока ацэнены крытыкамі.<ref>{{cite web|title=Drugstore Cowboy |website=[[Rotten Tomatoes]]|url=https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|access-date=8 жніўня, 2021|archive-date=8 жніўня, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808135342/https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|url-status=live}}</ref> Затым яна выконвала ролі другога плана ў тэлесерыяле «[[Твін Пікс]]» (1991), а таксама ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Six Degrees of Separation (фільм, 1993)|Six Degrees of Separation|4=Six Degrees of Separation (film)}}» (1993) і «{{Не перакладзена 5|Swingers (фільм, 1996)|Swingers|4=Swingers (1996 film)}}» (1996). Яна атрымала прызнанне крытыкаў за ролю «Rollergirl» у фільме «{{Не перакладзена 5|Boogie Nights}}» (1997)<ref name=":0">{{cite web|title=Heather's Commitment |website=Daily News of Los Angeles|url=http://infoweb.newsbank.com/iw-search/we/InfoWeb?p_action=doc&p_topdoc=1&p_docnum=1&p_sort=YMD_date:D&p_product=NewsBank&p_text_direct-0=document_id=(%200EAEE705995C065F%20)&p_docid=0EAEE705995C065F&p_theme=aggdocs&p_queryname=0EAEE705995C065F&f_openurl=yes&p_nbid=S50B5AENMTM1NDQ2NzM0NS4yNzMzODM6MToxMDoxMjguMTIuMC4w&&p_multi=LANB|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|author=Strauss, Bob}}</ref>. Гэта прывяло да атрымання значных роляў у камедыйных фільмах «{{Не перакладзена 5|Bowfinger}}» і «{{Не перакладзена 5|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me (фільм, 1999)|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me|4=Austin Powers: The Spy Who Shagged Me}}» (абодва — 1999). == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |1984 |''[[:en:Mrs._Soffel|Mrs. Soffel]]'' |- |1987 |''[[:en:Student_Exchange|Student Exchange]]'' |- | rowspan="2" |1988 |''[[:en:License_to_Drive|License to Drive]]'' |- |''[[Твін Пікс]]'' |- |1989 |''[[:en:Drugstore_Cowboy|Drugstore Cowboy]]'' |- |1990 |''[[:en:I_Love_You_to_Death|I Love You to Death]]'' |- | rowspan="2" |1991 |''[[:en:Guilty_as_Charged_(film)|Guilty as Charged]]'' |- |''[[:en:Shout_(film)|Shout]]'' |- | rowspan="2" |1992 |''[[:en:Twin_Peaks:_Fire_Walk_with_Me|Twin Peaks: Fire Walk with Me]]'' |- |''[[:en:Diggstown|Diggstown]]'' |- | rowspan="3" |1993 |''[[:en:The_Ballad_of_Little_Jo|The Ballad of Little Jo]]'' |- |''[[:en:Even_Cowgirls_Get_the_Blues_(film)|Even Cowgirls Get the Blues]]'' |- |''[[:en:Six_Degrees_of_Separation_(film)|Six Degrees of Separation]]'' |- | rowspan="2" |1994 |''[[:en:Mrs._Parker_and_the_Vicious_Circle|Mrs. Parker and the Vicious Circle]]'' |- |''[[:en:Don't_Do_It_(film)|Don't Do It]]'' |- | rowspan="2" |1995 |''Desert Winds'' |- |''Terrified'' |- | rowspan="2" |1996 |''[[:en:Swingers_(1996_film)|Swingers]]'' |- |''[[:en:Entertaining_Angels:_The_Dorothy_Day_Story|Entertaining Angels: The Dorothy Day Story]]'' |- | rowspan="5" |1997 |''[[:en:Nowhere_(1997_film)|Nowhere]]'' |- |''[[:en:Two_Girls_and_a_Guy|Two Girls and a Guy]]'' |- |''[[:en:Boogie_Nights|Boogie Nights]]'' |- |''[[:en:Kiss_&_Tell_(1996_film)|Kiss &amp;amp; Tell]]'' |- |''[[:en:Scream_2|Scream 2]]'' |- |1998 |''[[:en:Lost_in_Space_(film)|Lost in Space]]'' |- | rowspan="2" |1999 |''[[:en:Austin_Powers:_The_Spy_Who_Shagged_Me|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me]]'' |- |''[[:en:Bowfinger|Bowfinger]]'' |- |2000 |''[[:en:Committed_(2000_film)|Committed]]'' |- | rowspan="3" |2001 |''[[:en:Say_It_Isn't_So_(film)|Say It Isn't So]]'' |- |''[[:en:Sidewalks_of_New_York_(2001_film)|Sidewalks of New York]]'' |- |''[[:en:From_Hell_(film)|From Hell]]'' |- | rowspan="2" |2002 |''[[:en:Killing_Me_Softly_(film)|Killing Me Softly]]'' |- |''[[:en:The_Guru_(2002_film)|The Guru]]'' |- | rowspan="2" |2003 |''[[:en:Anger_Management_(film)|Anger Management]]'' |- |''[[:en:Hope_Springs_(2003_film)|Hope Springs]]'' |- |2004 |''[[:en:Blessed_(2004_film)|Blessed]]'' |- | rowspan="2" |2005 |''[[:en:Mary_(2005_film)|Mary]]'' |- |''[[:en:Cake_(2005_film)|Cake]]'' |- | rowspan="4" |2006 |''[[:en:The_Oh_in_Ohio|The Oh in Ohio]]'' |- |''[[:en:Bobby_(2006_film)|Bobby]]'' |- |''[[:en:Gray_Matters_(2006_film)|Gray Matters]]'' |- |''[[:en:Broken_(2006_film)|Broken]]'' |- | rowspan="2" |2007 |''[[:en:Adrift_in_Manhattan|Adrift in Manhattan]]'' |- |''Have Dreams, Will Travel'' |- | rowspan="3" |2008 |''[[:en:Alien_Love_Triangle|Alien Love Triangle]]'' |- |''[[:en:Miss_Conception|Miss Conception]]'' |- |''[[:en:Baby_on_Board_(film)|Baby on Board]]'' |- | rowspan="3" |2009 |''[[:en:ExTerminators_(film)|ExTerminators]]'' |- |''[[:en:The_Hangover|The Hangover]]'' |- |''[[:en:Boogie_Woogie_(film)|Boogie Woogie]]'' |- |2010 |''[[:en:Father_of_Invention|Father of Invention]]'' |- | rowspan="4" |2011 |''[[:en:The_Flying_Machine_(film)|The Flying Machine]]'' |- |''Son of Morning'' |- |''[[:en:5_Days_of_War|5 Days of War]]'' |- |''[[:en:Judy_Moody_and_the_Not_Bummer_Summer|Judy Moody and the Not Bummer Summer]]'' |- | rowspan="2" |2012 |''[[:en:About_Cherry|About Cherry]]'' |- |''[[:en:At_Any_Price|At Any Price]]'' |- | rowspan="3" |2013 |''[[:en:The_Hangover_Part_III|The Hangover Part III]]'' |- |''[[:en:Compulsion_(2013_film)|Compulsion]]'' |- |''[[:en:Horns_(film)|Horns]]'' |- | rowspan="2" |2014 |''[[:en:Goodbye_to_All_That_(film)|Goodbye to All That]]'' |- |''[[:en:Behaving_Badly_(film)|Behaving Badly]]'' |- | rowspan="2" |2016 |''[[:en:Norm_of_the_North|Norm of the North]]'' |- |''[[:en:My_Dead_Boyfriend|My Dead Boyfriend]]'' |- | rowspan="2" |2017 |''[[:en:Wetlands_(2017_film)|Wetlands]]'' |- |''[[:en:Last_Rampage|Last Rampage]]'' |- |2018 |''[[:en:Half_Magic_(film)|Half Magic]]'' |- |2019 |''[[:en:The_Rest_of_Us_(film)|The Rest of Us]]'' |- | rowspan="3" |2020 |''[[:en:Desperados_(film)|Desperados]]'' |- |''[[:en:Love,_Guaranteed|Love, Guaranteed]]'' |- |''[[:en:Wander_(film)|Wander]]'' |- |2021 |''[[:en:The_Last_Son|The Last Son]]'' |- | rowspan="5" |2023 |''[[:en:On_a_Wing_and_a_Prayer_(film)|On a Wing and a Prayer]]'' |- |''[[:en:Suitable_Flesh|Suitable Flesh]]'' |- |''[[:en:Oracle_(film)|Oracle]]'' |- |''[[:en:The_Other_Zoey|The Other Zoey]]'' |- |''[[:en:Best._Christmas._Ever!|Best. Christmas. Ever!]]'' |- | rowspan="2" |2024 |''[[:en:Chosen_Family_(film)|Chosen Family]]'' |- |''[[:en:Place_of_Bones|Place of Bones]]'' |- |2025 |''[[:en:Gunslingers_(2025_film)|Gunslingers]]'' |- |2026 |''[[:en:They_Will_Kill_You|They Will Kill You]]'' |- |TBA |''[[:en:The_Young_People|The Young People]]'' |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- | rowspan="2" |1987 |{{Не перакладзена 5|Growing Pains}} |- |{{Не перакладзена 5|Student Exchange}} |- |1991 |''[[Твін Пікс]]'' |- |1992 |{{Не перакладзена 5|O Pioneers! (фільм, 1992)|O Pioneers!|4=O Pioneers! (film)}} |- |1995 |{{Не перакладзена 5|Fallen Angels (тэлесерыял)|Fallen Angels}} |- | rowspan="2" |1996 |{{Не перакладзена 5|The Outer Limits (тэлесерыял)|The Outer Limits|4=The Outer Limits (1995 TV series)}} |- |''Bullet Hearts'' |- |1998 |{{Не перакладзена 5|Fantasy Island (тэлесерыял)|Fantasy Island|4=Fantasy Island (1998 TV series)}} |- |1999 |{{Не перакладзена 5|Saturday Night Live}} |- |2002 |{{Не перакладзена 5|Секс у вялікім горадзе (тэлесерыял)|Секс у вялікім горадзе|4=Sex and the City}} |- |2004 |{{Не перакладзена 5|Arrested Development}} |- |2004–2005 |''[[Клініка (тэлесерыял)|Клініка]]'' |- |2006 |{{Не перакладзена 5|Emily's Reasons Why Not}} |- | rowspan="2" |2011 |''Little in Common'' |- |{{Не перакладзена 5|Portlandia}} |- | rowspan="3" |2014 |{{Не перакладзена 5|Flowers in the Attic (фільм, 2014)|Flowers in the Attic|4=Flowers in the Attic (2014 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Petals on the Wind (фільм, 2014)|Petals on the Wind|4=Petals on the Wind (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Californication (тэлесерыял)|Californication|4=Californication (TV series)}} |- | rowspan="2" |2015 |{{Не перакладзена 5|If There Be Thorns (фільм, 2015)|If There Be Thorns|4=If There Be Thorns (film)}} |- |''Studio City'' |- |2016–2017 |{{Не перакладзена 5|Flaked}} |- |2016–2018 |{{Не перакладзена 5|Angie Tribeca}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Law &amp; Order True Crime}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Bliss (тэлесерыял)|Bliss|4=Bliss (2018 TV series)}} |- |2018–2019 |{{Не перакладзена 5|Get Shorty (тэлесерыял)|Get Shorty|4=Get Shorty (TV series)}} |- |2019 |''The Hypnotist's Love Story'' |- |2020 |{{Не перакладзена 5|The Stand|4=The Stand (2020 miniseries)}} |- |2023 |{{Не перакладзена 5|Extrapolations (тэлесерыял)|Extrapolations|4=Extrapolations (TV series)}} |- |TBA |{{Не перакладзена 5|Carrie|Carrie|4=Carrie (miniseries)}} |} === Відэагульні === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2004 | {{Не перакладзена 5|EverQuest II}} |- | 2015 | {{Не перакладзена 5|Call of Duty: Black Ops III}} |} === Музычныя відэакліпы === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 1999 | «{{Не перакладзена 5|American Woman (песня)|American Woman|4=American Woman}}» |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|0001287|name=Хэдэр Грэм}} * {{Rotten Tomatoes person|heather_graham|Хэдэр Грэм|name=Хэдэр Грэм}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] {{DEFAULTSORT:Грэм Хэдэр}} 30r5sh1v3uj1scu30yahs3zzjaee3r3 Хэдэр Лэнгенкэмп 0 805199 5121134 5120498 2026-04-05T08:48:49Z Feeleman 163471 5121134 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Heather Langenkamp}} |Апісанне выявы=Хэдэр Лэнгенкэмп у 2023 годзе. |Імя=Хэдэр Лэнгенкэмп |Імя пры нараджэнні=Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп |Гады актыўнасці=1983 — наш час |Фота=Heather Langenkamp 2.jpg |Шырыня=200px }} '''Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Elizabeth Langenkamp''; нар. [[17 ліпеня|17]] [[Ліпень|ліпеня]] [[1964]], [[Талса]], [[Аклахома]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]], [[кінарэжысёр]]ка, [[Прадпрымальнік|прадпрымальніца]] і [[Вядучы|радыёвядучая]]. Адна з ключавых постацей у жанры [[Фільм жахаў|жахаў]] і найбольш вядомая выкананнем ролі знаходлівай гераіні [[:en:Nancy Thompson (A Nightmare on Elm Street)|Нэнсі Томпсан]] у серыі фільмаў «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]».<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/heather_langenkamp|title=Heather Langenkamp Movies & TV Shows List|date=|access-date=1 красавіка, 2026|url-status=live}}</ref> == Біяграфія == Нарадзілася ў горадзе Талса, штат Аклахома. Сваю акцёрскую дзейнасць Лэнгенкэмп пачала з удзелу ў эпізадычных ролях у драматычных фільмах [[Фрэнсіс Форд Копала|Фрэнсіса Форда Копалы]] «''[[:en:The Outsiders (film)|The Outsiders]]''» (1983) і «''[[:en:Rumble Fish|Rumble Fish]]''» (1983). Падчас навучання ў [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]] яна выканала ролю цяжарнай падлеткі ў драме «''[[:en:Nickel Mountain|Nickel Mountain]]''» (1984), пасля чаго атрымала прарыўную ролю Нэнсі ў фільме жахаў [[Уэс Крэйвен|Уэса Крэйвена]] «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]» (1984).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://somepigproductions.com/|title=Page, Heather Langenkamp Official.|access-date=1 красавіка, 2026}}</ref> == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- | rowspan="2" |1983 |''[[:en:The Outsiders (film)|The Outsiders]]'' |- |''[[:en:Rumble Fish|Rumble Fish]]'' |- | rowspan="2" |1984 |''[[:en:Nickel Mountain|Nickel Mountain]]'' |- |[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]] |- |1987 |''{{sortname|A|Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors}}'' |- |1989 |''[[:en:Shocker (film)|Shocker]]'' |- |1994 |''[[:en:Wes Craven's New Nightmare|Wes Craven’s New Nightmare]]'' |- |1995 |''[[:en:The Demolitionist|The Demolitionist]]'' |- |1999 |''[[:en:Fugitive Mind|Fugitive Mind]]'' |- |2010 |''[[:en:Never Sleep Again: The Elm Street Legacy|Never Sleep Again: The Elm Street Legacy]]'' |- |2011 |''[[:en:I Am Nancy|I Am Nancy]]'' |- |2012 |''{{Sortname|The|Butterfly Room}}'' |- |2013 |''[[:en:Star Trek Into Darkness|Star Trek Into Darkness]]'' |- |2016 |''[[:en:Home (2016 American film)|Home]]'' |- |2018 |''[[:en:Hellraiser: Judgment|Hellraiser: Judgment]]'' |- | rowspan="2" |2019 |''Portal'' |- |''Washed Away'' |- |2020 |''Cottonmouth'' |- |2021 |''[[:en:My Little Pony: A New Generation|My Little Pony: A New Generation]]'' |- | rowspan="2" |2024 |''[[:en:Little Bites|Little Bites]]'' |- |''Plea'' |- |2025 |''[[:en:The Life of Chuck|The Life of Chuck]]'' |- | rowspan="2" |TBA | style="background:#FFFFCC;" |''Last Chance Motel'' {{Dagger}} |- | style="background:#FFFFCC;" |''Dirt'' {{Dagger}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |1984 |''[[:en:Passions (1984 film)|Passions]]'' |- |1985 |''Suburban Beat'' |- | rowspan="3" |1986 |''[[:en:CBS Schoolbreak Special|CBS Schoolbreak Special]]'' |- |''[[:en:ABC Afterschool Special|ABC Afterschool Special]]'' |- |''[[:en:Heart of the City (TV series)|Heart of the City]]'' |- | rowspan="2" |1987 |''{{Sortname|The|New Adventures of Beans Baxter}}'' |- |''[[:en:Hotel (U.S. TV series)|Hotel]]'' |- |1988 |''Circus of the Stars #13'' |- | rowspan="2" |1988-1990 |''[[:en:Growing Pains|Growing Pains]]'' |- |''[[:en:Just the Ten of Us|Just the Ten of Us]]'' |- |1990 |''ABC TGIF'' |- |1994 |''[[:en:Tonya and Nancy: The Inside Story|Tonya and Nancy: The Inside Story]]'' |- |1997 |''[[:en:Perversions of Science|Perversions of Science]]'' |- |1999 |''Partners'' |- |2000 |''[[:en:18 Wheels of Justice|18 Wheels of Justice]]'' |- |2002 |''[[:en:JAG (TV series)|JAG]]'' |- |2014 |''[[:en:American Horror Story: Freak Show|American Horror Story: Freak Show]]'' |- |2015 |''[[:en:The Bay (web series)|The Bay]]'' |- |2016-2020 |''The Bet'' |- |2017 |''[[:en:Truth or Dare (2017 film)|Truth or Dare]]'' |- |2020 |''[[:en:JJ Villard's Fairy Tales|JJ Villard’s Fairy Tales]]'' |- |2022 |''[[:en:The Midnight Club|The Midnight Club]]'' |} === Музычныя відэакліпы === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 1985 | «[[:en:Sleeping Bag (song)|Sleeping Bag]]»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=TKJymx2KDWo|title=ZZ Top – Sleeping Bag (OFFICIAL MUSIC VIDEO)|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/TKJymx2KDWo|archive-date=21 снежня, 2021|access-date=1 красавіка, 2026|url-status=live}}</ref> |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|iamnancy.info|lang=en}} * {{Imdb імя|486}} * {{Rotten Tomatoes person|heather_langenkamp|Хэдэр Лэнгенкэмп|name=Хэдэр Лэнгенкэмп}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Стэнфарда]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе]] {{DEFAULTSORT:Лэнгенкэмп Хэдэр}} 2ru510u2swr27xus9e3khnwbu061igw 5121223 5121134 2026-04-05T10:10:41Z Feeleman 163471 афармленне 5121223 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Heather Langenkamp}} |Апісанне выявы=Хэдэр Лэнгенкэмп у 2023 годзе. |Імя=Хэдэр Лэнгенкэмп |Імя пры нараджэнні=Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп |Гады актыўнасці=1983 — наш час |Фота=Heather Langenkamp 2.jpg |Шырыня=200px }} '''Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Elizabeth Langenkamp''; нар. [[17 ліпеня|17]] [[Ліпень|ліпеня]] [[1964]], [[Талса]], [[Аклахома]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]], [[кінарэжысёр]]ка, [[Прадпрымальнік|прадпрымальніца]] і [[Вядучы|радыёвядучая]]. Адна з ключавых постацей у жанры [[Фільм жахаў|жахаў]] і найбольш вядомая выкананнем ролі знаходлівай гераіні {{Не перакладзена 5|Нэнсі Томпсан|4=Nancy Thompson (A Nightmare on Elm Street)}} у серыі фільмаў «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]».<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/heather_langenkamp|title=Heather Langenkamp Movies & TV Shows List|date=|access-date=1 красавіка, 2026|url-status=live}}</ref> == Біяграфія == Нарадзілася ў горадзе Талса, штат Аклахома. Сваю акцёрскую дзейнасць Лэнгенкэмп пачала з удзелу ў эпізадычных ролях у драматычных фільмах [[Фрэнсіс Форд Копала|Фрэнсіса Форда Копалы]] «{{Не перакладзена 5|The Outsiders (фільм, 1983)|The Outsiders|4=The Outsiders (film)}}» (1983) і «{{Не перакладзена 5|Rumble Fish}}» (1983). Падчас навучання ў [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]] яна выканала ролю цяжарнай падлеткі ў драме «{{Не перакладзена 5|Nickel Mountain (фільм, 1984)|Nickel Mountain|4=Nickel Mountain}}» (1984), пасля чаго атрымала прарыўную ролю Нэнсі ў фільме жахаў [[Уэс Крэйвен|Уэса Крэйвена]] «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]» (1984).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://somepigproductions.com/|title=Page, Heather Langenkamp Official.|access-date=1 красавіка, 2026}}</ref> == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- | rowspan="2" |1983 |{{Не перакладзена 5|The Outsiders (фільм, 1983)|The Outsiders|4=The Outsiders (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Rumble Fish}} |- | rowspan="2" |1984 |{{Не перакладзена 5|Nickel Mountain (фільм, 1984)|Nickel Mountain|4=Nickel Mountain}} |- |[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]] |- |1987 |{{Не перакладзена 5|A Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors}} |- |1989 |{{Не перакладзена 5|Shocker (фільм, 1989)|Shocker|4=Shocker (film)}} |- |1994 |{{Не перакладзена 5|Wes Craven's New Nightmare}} |- |1995 |{{Не перакладзена 5|The Demolitionist}} |- |1999 |{{Не перакладзена 5|Fugitive Mind}} |- |2010 |{{Не перакладзена 5|Never Sleep Again: The Elm Street Legacy}} |- |2011 |{{Не перакладзена 5|I Am Nancy}} |- |2012 |{{Не перакладзена 5|The Butterfly Room (фільм, 2012)|The Butterfly Room|4=The Butterfly Room}} |- |2013 |{{Не перакладзена 5|Star Trek Into Darkness}} |- |2016 |{{Не перакладзена 5|Home (фільм, 2016)|4=Home (2016 American film)}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Hellraiser: Judgment}} |- | rowspan="2" |2019 |''Portal'' |- |''Washed Away'' |- |2020 |''Cottonmouth'' |- |2021 |{{Не перакладзена 5|My Little Pony: A New Generation}} |- | rowspan="2" |2024 |{{Не перакладзена 5|Little Bites (фільм, 2024)|Little Bites|4=Little Bites}} |- |''Plea'' |- |2025 |{{Не перакладзена 5|The Life of Chuck}} |- | rowspan="2" |TBA | style="background:#FFFFCC;" |''Last Chance Motel'' {{Dagger}} |- | style="background:#FFFFCC;" |''Dirt'' {{Dagger}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |1984 |{{Не перакладзена 5|Passions (фільм, 1984)|Passions|4=Passions (1984 film)}} |- |1985 |''Suburban Beat'' |- | rowspan="3" |1986 |{{Не перакладзена 5|CBS Schoolbreak Special}} |- |{{Не перакладзена 5|ABC Afterschool Special}} |- |{{Не перакладзена 5|Heart of the City (тэлесерыял)|Heart of the City|4=Heart of the City (TV series)}} |- | rowspan="2" |1987 |{{Не перакладзена 5|The New Adventures of Beans Baxter (тэлесерыял)|The New Adventures of Beans Baxter|4=The New Adventures of Beans Baxter}} |- |{{Не перакладзена 5|Hotel (тэсерыял)|Hotel|4=Hotel (American TV series)}} |- |1988 |''Circus of the Stars #13'' |- | rowspan="2" |1988-1990 |{{Не перакладзена 5|Growing Pains}} |- |{{Не перакладзена 5|Just the Ten of Us}} |- |1990 |''ABC TGIF'' |- |1994 |{{Не перакладзена 5|Tonya and Nancy: The Inside Story}} |- |1997 |{{Не перакладзена 5|Perversions of Science}} |- |1999 |''Partners'' |- |2000 |{{Не перакладзена 5|18 Wheels of Justice}} |- |2002 |{{Не перакладзена 5|JAG (тэлесерыял)|JAG|4=JAG (TV series)}} |- |2014 |{{Не перакладзена 5|American Horror Story: Freak Show}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|The Bay (серыял)|The Bay|4=The Bay (web series)}} |- |2016-2020 |''The Bet'' |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Truth or Dare (фільм, 2017)|Truth or Dare|4=Truth or Dare (2017 film)}} |- |2020 |{{Не перакладзена 5|JJ Villard’s Fairy Tales}} |- |2022 |{{Не перакладзена 5|The Midnight Club}} |} === Музычныя відэакліпы === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 1985 | «{{Не перакладзена 5|Sleeping Bag (песня)|Sleeping Bag|4=Sleeping Bag (song)}}»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=TKJymx2KDWo|title=ZZ Top – Sleeping Bag (OFFICIAL MUSIC VIDEO)|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/TKJymx2KDWo|archive-date=21 снежня, 2021|access-date=1 красавіка, 2026|url-status=live}}</ref> |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|iamnancy.info|lang=en}} * {{Imdb імя|486}} * {{Rotten Tomatoes person|heather_langenkamp|Хэдэр Лэнгенкэмп|name=Хэдэр Лэнгенкэмп}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Стэнфарда]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе]] {{DEFAULTSORT:Лэнгенкэмп Хэдэр}} 7hq12z50gbsrtz2589zudt318vdseha Амністыя 1841 года 0 805203 5120713 5120597 2026-04-04T12:12:16Z Аляксандр Белы 46814 + загаловак: Новыя твары і знакавыя творы 5120713 wikitext text/x-wiki [[Амністыя]] 1841 года — акт вызвалення ад пакарання (або яго частковага змякчэння) некаторых катэгорый дзяржаўных злачынцаў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] з адносна лёгкай ступенню віны, абвешчаны 16 (28) красавіка 1841 году расійскім імператарам [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I]] з нагоды шлюбу спадкаемцы трону, будучага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], з вялікай княгіняй [[Марыя Аляксандраўна (імператрыца)|Марыяй Аляксандраўнай]] (дачкой вялікага герцага Людвіга II Гесенскага Максіміліянай), які адбыўся ў гэты дзень. Амністыя аблегчыла становішча некаторых былых сяброў [[Таварыства філаматаў]], удзельнікаў змовы [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]] і [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Паўстання 1830—1831 гадоў]]: менш небяспечныя, з пункту гледжання царскіх уладаў, злачынцы былі вызваленыя са зняволення, змаглі вярнуцца на радзіму з ссылкі ўглыб Расіі, або змаглі ўладкавацца на лепшую працу, ім былі аблегчаныя ўмовы паліцэйскага нагляду і гэтак далей. Афіцыйна гэты акт называўся  ''Всемилостивейший манифест, состоявшийся в 16 день апреля 1841 года''<ref>''[https://www.prlib.ru/item/1404127 Всемилостивейший манифест, состоявшийся в 16 день апреля 1841 года]''</ref>. == Перадумовы амністыі == З амністыяй завяршылася дзесяцігоддзе жорсткіх імперскіх рэпрэсій пасля падаўлення паўстання, накіраваных на ўніфікацыю сацыяльна-палітычнага ладу, адукацыі і культуры “заходніх губерняў” з астатняй Расіяй: закрыцця [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта,]] скасавання царкоўнай [[Уніяцкая царква на Беларусі|Уніі]] і дзеяння [[Літоўскі статут|Літоўскага статуту]], закрыцця каталіцкіх кляштараў, “разбору шляхты” і абазначыўся пераход да адносна больш мягкай палітыкі, якая спалучала працяг жорсткага пераследу нелаяльных элементаў са стварэннем пэўных нішаў для дзейнасці (у прыватнасці, культурнай), лаяльнай да агульнай палітыкі ўраду. Дасягнутая ступень “замірэння” Літвы, Беларусі, Правабярэжнай Украіны была палічаная ў цэлым дастатковай і на павестку дня быў высунуты пошук форм інтэграцыі каталіцкай шляхты і духавенства ў агульнаімперскае жыццё. "Апошнім акордам" рэпрэсіўнага дзесяцігоддзя 1831—1841 было закрыццё [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]] з пераводам яе ў Кіеў (1842), але гэтае рашэнне было прынятае яшчэ ў 1840, і чакала толькі завяршэння пабудовы адпаведнага будынку ў Кіеве. == Характар амністыі == Амністыя не была ўсеагульнай; яна насіла выбарачны характар і дзяліла раней рэпрэсаваных на разрады. Некаторым асобам, якія знаходзіліся ў ссылцы ў аддаленых губернях Расіі (пад наглядам паліцыі), дазвалялася вярнуцца на радзіму ў заходнія губерні. Шмат каму вярталіся ранейшыя саслоўныя правы і дваранства, калі яны не былі замяшаныя ў «цяжкіх крымінальных злачынствах» падчас паўстання. Для тых, хто ўжо вярнуўся раней, але знаходзіўся пад строгім сакрэтным наглядам, рэжым кантролю мякчэў або адмяняўся зусім. Расейскія ўлады, аднак, захоўвалі жорсткую пазіцыю ў дачыненні да лідэраў і найбольш актыўных удзельнікаў паўстання і змоў. Амністыя практычна не тычылася чальцоў польскага Часовага ўрада 1830 году, кіраўнікоў буйных паўстанцкіх атрадаў і тых, хто знаходзіўся ў эміграцыі і працягваў палітычную дзейнасць (напрыклад, асяроддзя [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адама Ежы Чартарыйскага]]). Тым, хто знаходзіўся за мяжой імперыі, шлях дадому быў па-ранейшаму зачынены, за выключэннем вельмі рэдкіх выпадкаў падачы асабістага прашэння на імя імператара з выразам "глыбокага раскаяння". == Асобы амніставаных == Рашэнні па лёсе канкрэтных асобаў прымаліся на месцах і не вызначаліся дакладнымі крытэрыямі. Сярод тых, хто змог скарыстацца амністыяй, былі, у прыватнасці: [[Ян Чачот]], філамат (фактычна ён яшчэ ў 1840 годзе пераехаў з [[Лепель|Лепеля]] ў [[Шчорсы]], дзеля працы ў бібліятэцы [[Адам Храптовіч|Адама Храптовіча]], але цяпер змог узаконіць новае месца жыхарства)<ref>Marian Pacholak. Trzy listy Jana Czeczota z lat 1844–1845 do Adolfa Kobylińskiego z Cieszewli. Kręgi poszukiwań archiwalnych i materiały dotyczące sylwetek korespondentów z Nowogródczyzny (część druga)<sup>*</sup>// Prace Literackie LXIII, 2024. S. 139. </ref> [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаш Зан]], філамат — у 1841 годзе вярнуўся на радзіму [[Эдвард Жалігоўскі]], удзельнік змовы Шымана Канарскага — быў вызвалены са зняволення і ў 1842 годзе змог вярнуцца на радзіму [[Адольф Міхайлавіч Янушкевіч|Адольф Янушкевіч]], паўстанец 1830 году: у жніўні 1841 змог пераехаць з [[Ішым|Ішыма]] ў [[Омск]], дзе яму дазволілі паступіць на дзяржаўную службу з прысваеннем чыну «калежскі рэгістратар». [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]], паўстанец 1830 году: у 1841 з яго быў канчаткова зняты паліцэйскі нагляд і ён змог атрымаць дазвол на выданне альманаха [[Athenaeum (1841)|Athenaeum]] [[Athenaeum (1841)|(1841)]]. [[Рамуальд Падбярэскі]], сын паўстанца — у 1841 змог пераехаць у Пецярбург з планам выдання ўласнага альманаха Rocznik literacki. == Адносная "адліга" 1841—1848 гадоў == Новая грамадская сітуацыя, якая склалася пасля амністыі, выклікала да жыцця ўплывовую лаялісцкую плынь у жыцці заходніх губерняў, асабліва літоўскіх. У ёй асабліва вылучалася стала гэтак званая [[Пецярбургская катэрыя|“Пецярбургская катэрыя”]], нефармальная лаялісцкая групоўка на чале з [[Генрык Жавускі|Генрыхам Жавускім]], якая ў траўні 1841 правяла ўстаноўчы сход у [[Чудніў|Чудніве]]. Таксама ў лаялісцкім духу дзейнічалі "літвіны" [[Фадзей Булгарын|Фадзей '''Булгарын''']]''',''' [[Восіп Іванавіч Сянкоўскі|Восіп Сянкоўскі,]] [[Плацыд Янкоўскі]] і іншыя, якія даводзілі, што Літва (як і Беларусь) — гэта адвечная гістарычная правінцыя Расіі, якая толькі праз нешчаслівы збег абставінаў апынулася ў уніі з Польшчай і на пэўны час стала перыферыяй заходняй цывілізацыі. Аднак, наступныя 7 гадоў у Літве і Беларусі былі самымі спрыяльнымі для культурнай дзейнасці за ўсё 30-гадовае праўленне Мікалая I. Паміж імперскай уладай (і адданымі ёй лаялістамі) і вонкава лаяльнай патрыятычнай інтэлігенцыяй у гэты час вялася складаная гульня за сэнсавае напаўненне паняццяў “Літва” і “літвіны”. (На гэтым этапе гісторыі царызм не выступаў супраць гэтых тэрмінаў, але хацеў іх пераасэнсавання ў патрэбным Расіі духу). Лаялісты імкнуліся стварыць як мага больш пра-імперскі вобраз краю, яго жыхароў і гісторыі, максімальна абарваць яго даўнія культурныя сувязі з Польшчай, а патрыёты, распрацоўваючы “літвінскую” тэматыку, стваралі аўтаномную мясцовую культуру, лакальную "літвінскую" ідэнтычнасць, нятоесную польскай, набыткі якой пазней былі часткова выкарыстаныя ў літоўскім і беларускім нацыянальных праектах. Найбольш бяспечным, з пункту гледжання цэнзуры, выглядалі даследаванні і публікацыі на тэмы паганскай, да-Крэўскай гісторыі Літвы, а таксама на тэмы мясцовай кухні, хатняй гаспадаркі, палявання, пошук этнаграфічных асаблівасцяў Літвы і Беларусі. Новыя твары і знакавыя творы  У 7-годдзе пасля амністыі дэбютавалі, або сталі шырока вядомымі публіцы такія творцы, як Юзаф Ігнацы Крашэўскі, [[Станіслаў Манюшка]], [[Уладзіслаў Сыракомля]], [[Адам Ганоры Кіркор|Адам Ганоры Кіркор,]] [[Ян Баршчэўскі]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч,]] [[Рамуальд Падбярэскі]], і іншыя. Многія створаныя ў 1841—1848 гадах творы літаратуры, гістарыяграфіі, музыкі, выяўленчага мастацтва склалі канон “літвінскай” культуры XIX стагоддзя. Сярод іх, у прыватнасці: [[Хатні спеўнік|Хатнія спеўнікі]] (з 1843), опера "Галька" і кантата "Мілда" (1848) Станіслава Манюшкі Першы том працы «Starożytna Polska pod względem historycznym, geograficznym i statystycznym…» [[Міхал Ігнатавіч Балінскі|Міхала Баліньскага]] і Тыматэўша Ліпіньскага, прысвечаны гісторыі ВКЛ (1843) Літаратурны дэбют Уладзіслава Сыракомлі з вершам "Паштальён" (1844) "Віленскі альбом" Яна Казіміра Вільчыньскага (1845) Першая кніга Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча "Ідылія" (1846) Адзіная арыгінальная кніга Яна Чачота “Земянін” (1846) Карціна [[Канут Русецкі|Канута Русецкага]] "Літвінка з вербамі" (1847) Капітальная праца Ю.І.Крашэўскага ''Obraz Litwy pod względem jéj cywilizacyi, od czasów najdawniejszych do końca wieku XVIII'', Т. 1-2, 1847—1850. Энцыклапедыя хатняй гаспадаркі "[[Літоўская гаспадыня|Літоўская гаспадыня"]] Ганны Цюндзявіцкай (1848) У гэтым жа гістарычным перыядзе выйшла кніга Яна Баршчэўскага [[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях|"Шляхціч Завальня"]] (якая культывуе вобраз Беларусі, а не Літвы) 7-гадовая адносная “адліга”, запачаткаваная амністыяй 1841 году, скончылася ў 1848 годзе ў сувязі з жахам Мікалая I перад еўрапейскай [[Вясна народаў|“Вясной Народаў”]] і вяртаннем да палітыкі жорсткіх рэпрэсій (гл. [[Змрочнае сямігоддзе|“Змрочнае сямігоддзе”]]). == Іншыя аспекты амністыі == Мікалай I таксама скарыстаўся нагодай, каб знізіць сацыяльнае напружанне ў грамадстве. Былі спісаны даўгі (нядоімкі) па многіх дзяржаўных падатках, якія назапасіліся ў сялянаў і мяшчанаў за папярэднія гады. Маніфест ад 16 красавіка адмяняў многія судовыя штрафы і пені па казённых спагнаннях. Быў адменены ці скарочаны шэраг чарговых рэкруцкіх набораў у некаторых губернях. Многія чыноўнікі, якія знаходзіліся пад судом за адміністрацыйныя парушэнні (не звязаныя з буйным раскраданнем маёмасці або хабарніцтвам), атрымалі прабачэнне. == Зноскі == {{няма катэгорый|date=2026-04-03}} nn7elh5sjeb4b0a99xdg0plnbvwmxmg 5120715 5120713 2026-04-04T12:21:46Z Аляксандр Белы 46814 5120715 wikitext text/x-wiki [[Амністыя]] 1841 года — акт вызвалення ад пакарання (або яго частковага змякчэння) некаторых катэгорый дзяржаўных злачынцаў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] з адносна лёгкай ступенню віны, абвешчаны 16 (28) красавіка 1841 году расійскім імператарам [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I]] з нагоды шлюбу спадкаемцы трону, будучага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], з вялікай княгіняй [[Марыя Аляксандраўна (імператрыца)|Марыяй Аляксандраўнай]] (дачкой вялікага герцага Людвіга II Гесенскага Максіміліянай), які адбыўся ў гэты дзень. Амністыя аблегчыла становішча некаторых былых сяброў [[Таварыства філаматаў]], удзельнікаў змовы [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]] і [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Паўстання 1830—1831 гадоў]]: менш небяспечныя, з пункту гледжання царскіх уладаў, злачынцы былі вызваленыя са зняволення, змаглі вярнуцца на радзіму з ссылкі ўглыб Расіі, або змаглі ўладкавацца на лепшую працу, ім былі аблегчаныя ўмовы паліцэйскага нагляду і гэтак далей. Афіцыйна гэты акт называўся  ''Всемилостивейший манифест, состоявшийся в 16 день апреля 1841 года''<ref>''[https://www.prlib.ru/item/1404127 Всемилостивейший манифест, состоявшийся в 16 день апреля 1841 года]''</ref>. == Перадумовы амністыі == З амністыяй завяршылася дзесяцігоддзе жорсткіх імперскіх рэпрэсій пасля падаўлення паўстання, накіраваных на ўніфікацыю сацыяльна-палітычнага ладу, адукацыі і культуры “заходніх губерняў” з астатняй Расіяй: закрыцця [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта,]] скасавання царкоўнай [[Уніяцкая царква на Беларусі|Уніі]] і дзеяння [[Літоўскі статут|Літоўскага статуту]], закрыцця каталіцкіх кляштараў, “разбору шляхты” і абазначыўся пераход да адносна больш мягкай палітыкі, якая спалучала працяг жорсткага пераследу нелаяльных элементаў са стварэннем пэўных нішаў для дзейнасці (у прыватнасці, культурнай), лаяльнай да агульнай палітыкі ўраду. Дасягнутая ступень “замірэння” Літвы, Беларусі, Правабярэжнай Украіны была палічаная ў цэлым дастатковай і на павестку дня быў высунуты пошук форм інтэграцыі каталіцкай шляхты і духавенства ў агульнаімперскае жыццё. "Апошнім акордам" рэпрэсіўнага дзесяцігоддзя 1831—1841 было закрыццё [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]] з пераводам яе ў Кіеў (1842), але гэтае рашэнне было прынятае яшчэ ў 1840, і чакала толькі завяршэння пабудовы адпаведнага будынку ў Кіеве. == Характар амністыі == Амністыя не была ўсеагульнай; яна насіла выбарачны характар і дзяліла раней рэпрэсаваных на разрады. Некаторым асобам, якія знаходзіліся ў ссылцы ў аддаленых губернях Расіі (пад наглядам паліцыі), дазвалялася вярнуцца на радзіму ў заходнія губерні. Шмат каму вярталіся ранейшыя саслоўныя правы і дваранства, калі яны не былі замяшаныя ў «цяжкіх крымінальных злачынствах» падчас паўстання. Для тых, хто ўжо вярнуўся раней, але знаходзіўся пад строгім сакрэтным наглядам, рэжым кантролю мякчэў або адмяняўся зусім. Расейскія ўлады, аднак, захоўвалі жорсткую пазіцыю ў дачыненні да лідэраў і найбольш актыўных удзельнікаў паўстання і змоў. Амністыя практычна не тычылася чальцоў польскага Часовага ўрада 1830 году, кіраўнікоў буйных паўстанцкіх атрадаў і тых, хто знаходзіўся ў эміграцыі і працягваў палітычную дзейнасць (напрыклад, асяроддзя [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адама Ежы Чартарыйскага]]). Тым, хто знаходзіўся за мяжой імперыі, шлях дадому быў па-ранейшаму зачынены, за выключэннем вельмі рэдкіх выпадкаў падачы асабістага прашэння на імя імператара з выразам "глыбокага раскаяння". == Асобы амніставаных == Рашэнні па лёсе канкрэтных асобаў прымаліся на месцах і не вызначаліся дакладнымі крытэрыямі. Сярод тых, хто змог скарыстацца амністыяй, былі, у прыватнасці: [[Ян Чачот]], філамат (фактычна ён яшчэ ў 1840 годзе пераехаў з [[Лепель|Лепеля]] ў [[Шчорсы]], дзеля працы ў бібліятэцы [[Адам Храптовіч|Адама Храптовіча]], але цяпер змог узаконіць новае месца жыхарства)<ref>Marian Pacholak. Trzy listy Jana Czeczota z lat 1844–1845 do Adolfa Kobylińskiego z Cieszewli. Kręgi poszukiwań archiwalnych i materiały dotyczące sylwetek korespondentów z Nowogródczyzny (część druga)<sup>*</sup>// Prace Literackie LXIII, 2024. S. 139. </ref> [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаш Зан]], філамат — у 1841 годзе вярнуўся на радзіму [[Эдвард Жалігоўскі]], удзельнік змовы Шымана Канарскага — быў вызвалены са зняволення і ў 1842 годзе змог вярнуцца на радзіму [[Адольф Міхайлавіч Янушкевіч|Адольф Янушкевіч]], паўстанец 1830 году: у жніўні 1841 змог пераехаць з [[Ішым|Ішыма]] ў [[Омск]], дзе яму дазволілі паступіць на дзяржаўную службу з прысваеннем чыну «калежскі рэгістратар». [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]], паўстанец 1830 году: у 1841 з яго быў канчаткова зняты паліцэйскі нагляд і ён змог атрымаць дазвол на выданне альманаха [[Athenaeum (1841)|Athenaeum]] [[Athenaeum (1841)|(1841)]]. [[Рамуальд Падбярэскі]], сын паўстанца — у 1841 змог пераехаць у Пецярбург з планам выдання ўласнага альманаха Rocznik literacki. == Адносная "адліга" 1841—1848 гадоў == Новая грамадская сітуацыя, якая склалася пасля амністыі, выклікала да жыцця ўплывовую лаялісцкую плынь у жыцці заходніх губерняў, асабліва літоўскіх. У ёй асабліва вылучалася стала гэтак званая [[Пецярбургская катэрыя|“Пецярбургская катэрыя”]], нефармальная лаялісцкая групоўка на чале з [[Генрык Жавускі|Генрыхам Жавускім]], якая ў траўні 1841 правяла ўстаноўчы сход у [[Чудніў|Чудніве]]. Таксама ў лаялісцкім духу дзейнічалі "літвіны" [[Фадзей Булгарын|Фадзей '''Булгарын''']]''',''' [[Восіп Іванавіч Сянкоўскі|Восіп Сянкоўскі,]] [[Плацыд Янкоўскі]] і іншыя, якія даводзілі, што Літва (як і Беларусь) — гэта адвечная гістарычная правінцыя Расіі, якая толькі праз нешчаслівы збег абставінаў апынулася ў уніі з Польшчай і на пэўны час стала перыферыяй заходняй цывілізацыі. Аднак, наступныя 7 гадоў у Літве і Беларусі былі самымі спрыяльнымі для культурнай дзейнасці за ўсё 30-гадовае праўленне Мікалая I. Паміж імперскай уладай (і адданымі ёй лаялістамі) і вонкава лаяльнай патрыятычнай інтэлігенцыяй у гэты час вялася складаная гульня за сэнсавае напаўненне паняццяў “Літва” і “літвіны”. (На гэтым этапе гісторыі царызм не выступаў супраць гэтых тэрмінаў, але хацеў іх пераасэнсавання ў патрэбным Расіі духу). Лаялісты імкнуліся стварыць як мага больш пра-імперскі вобраз краю, яго жыхароў і гісторыі, максімальна абарваць яго даўнія культурныя сувязі з Польшчай, а патрыёты, распрацоўваючы “літвінскую” тэматыку, стваралі аўтаномную мясцовую культуру, лакальную "літвінскую" ідэнтычнасць, нятоесную польскай, набыткі якой пазней былі часткова выкарыстаныя ў літоўскім і беларускім нацыянальных праектах. Найбольш бяспечным, з пункту гледжання цэнзуры, выглядалі даследаванні і публікацыі на тэмы паганскай, да-Крэўскай гісторыі Літвы, а таксама на тэмы мясцовай кухні, хатняй гаспадаркі, палявання, пошук этнаграфічных асаблівасцяў Літвы і Беларусі. == Новыя твары і знакавыя творы ==  У 7-годдзе пасля амністыі дэбютавалі, або сталі шырока вядомымі публіцы такія творцы, як Юзаф Ігнацы Крашэўскі, [[Станіслаў Манюшка]], [[Уладзіслаў Сыракомля]], [[Адам Ганоры Кіркор|Адам Ганоры Кіркор,]] [[Ян Баршчэўскі]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч,]] [[Рамуальд Падбярэскі]], і іншыя. Многія створаныя ў 1841—1848 гадах творы літаратуры, гістарыяграфіі, музыкі, выяўленчага мастацтва склалі канон “літвінскай” культуры XIX стагоддзя. Сярод іх, у прыватнасці: [[Хатні спеўнік|Хатнія спеўнікі]] (з 1843), опера "Галька" і кантата "Мілда" (1848) Станіслава Манюшкі Першы том працы «Starożytna Polska pod względem historycznym, geograficznym i statystycznym…» [[Міхал Ігнатавіч Балінскі|Міхала Баліньскага]] і Тыматэўша Ліпіньскага, прысвечаны гісторыі ВКЛ (1843) Літаратурны дэбют Уладзіслава Сыракомлі з вершам "Паштальён" (1844) "Віленскі альбом" Яна Казіміра Вільчыньскага (1845) Першая кніга Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча "Ідылія" (1846) Адзіная арыгінальная кніга Яна Чачота “Земянін” (1846) Карціна [[Канут Русецкі|Канута Русецкага]] "Літвінка з вербамі" (1847) Капітальная праца Ю.І.Крашэўскага ''Obraz Litwy pod względem jéj cywilizacyi, od czasów najdawniejszych do końca wieku XVIII'', Т. 1-2, 1847—1850. Энцыклапедыя хатняй гаспадаркі "[[Літоўская гаспадыня|Літоўская гаспадыня"]] Ганны Цюндзявіцкай (1848) У гэтым жа гістарычным перыядзе выйшла кніга Яна Баршчэўскага [[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях|"Шляхціч Завальня"]] (якая культывуе вобраз Беларусі, а не Літвы) 7-гадовая адносная “адліга”, запачаткаваная амністыяй 1841 году, скончылася ў 1848 годзе ў сувязі з жахам Мікалая I перад еўрапейскай [[Вясна народаў|“Вясной Народаў”]] і вяртаннем да палітыкі жорсткіх рэпрэсій (гл. [[Змрочнае сямігоддзе|“Змрочнае сямігоддзе”]]). == Іншыя аспекты амністыі == Мікалай I таксама скарыстаўся нагодай, каб знізіць сацыяльнае напружанне ў грамадстве. Былі спісаны даўгі (нядоімкі) па многіх дзяржаўных падатках, якія назапасіліся ў сялянаў і мяшчанаў за папярэднія гады. Маніфест ад 16 красавіка адмяняў многія судовыя штрафы і пені па казённых спагнаннях. Быў адменены ці скарочаны шэраг чарговых рэкруцкіх набораў у некаторых губернях. Многія чыноўнікі, якія знаходзіліся пад судом за адміністрацыйныя парушэнні (не звязаныя з буйным раскраданнем маёмасці або хабарніцтвам), атрымалі прабачэнне. == Зноскі == {{няма катэгорый|date=2026-04-03}} djnxw8smvtg7vivmo23qjbetqc0jtlk Miosiren 0 805225 5120723 5119908 2026-04-04T13:00:10Z Observr1 165706 катэгорыі 5120723 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = trichechidae |rang = Род |latin = Miosiren |author = Dollo, 1889 |syn = |typus = Miosiren kocki |children name = Віды |children = * Miosiren kocki * Miosiren canhami |Узнік = 23.03 |Вымер = 15.97 |wikispecies = miosiren |commons = |eol = }} '''''Miosiren''''' гэта вымерлы род сямейства [[Ламанцінавыя|Ламанцінавых]], які жыў падчас ранняга [[Міяцэн|Міяцэну]] ў паўднёваўсходняй [[Англія|Англіі]] ([[Суфалк]]) і [[Бельгія|Бельгіі]] ([[Антверпен]]).<ref>{{Cite web|url=https://paleobiodb.org/classic/checkTaxonInfo?taxon_no=36891|title = Fossilworks: Miosiren}}</ref> [[File:The Quarterly journal of the Geological Society of London (12733529455).jpg|thumb|left|Рэшткі ''M. canhami'']] Да роду належаць два віды - ''M. canhami'' and ''M. kocki''. ==Філагенетыка== Кладыстычны аналіз вымерлых [[Сірэны (біялогія)|сірэн]] паказаў, што ''Miosiren'' - блізкі сваяк ''[[Anomotherium]]'' у асобным падсямействе Miosireninae у сямействе [[Ламанцінавыя|Ламанцінавых]].<ref>M. Voss. 2014. On the invalidity of Halitherium schinzii Kaup, 1838 (Mammalia, Sirenia), with comments on systematic consequences. Zoosystematics and Evolution 90(1):87-93</ref> ==Крыніцы== {{Крыніцы}}{{Шаблон:Сірэны}}{{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сірэны|†]] [[Катэгорыя:Вымерлыя жывёлы]] [[Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]] l6so96hm2b64l2qwk9q3umritpbvbpw 5120725 5120723 2026-04-04T13:06:06Z Observr1 165706 5120725 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = trichechinae |rang = Род |latin = Miosiren |author = Dollo, 1889 |syn = |typus = Miosiren kocki |children name = Віды |children = * Miosiren kocki * Miosiren canhami |Узнік = 23.03 |Вымер = 15.97 |wikispecies = miosiren |commons = |eol = }} '''''Miosiren''''' гэта вымерлы род сямейства [[Ламанцінавыя|Ламанцінавых]], які жыў падчас ранняга [[Міяцэн|Міяцэну]] ў паўднёваўсходняй [[Англія|Англіі]] ([[Суфалк]]) і [[Бельгія|Бельгіі]] ([[Антверпен]]).<ref>{{Cite web|url=https://paleobiodb.org/classic/checkTaxonInfo?taxon_no=36891|title = Fossilworks: Miosiren}}</ref> [[File:The Quarterly journal of the Geological Society of London (12733529455).jpg|thumb|left|Рэшткі ''M. canhami'']] Да роду належаць два віды - ''M. canhami'' and ''M. kocki''. ==Філагенетыка== Кладыстычны аналіз вымерлых [[Сірэны (біялогія)|сірэн]] паказаў, што ''Miosiren'' - блізкі сваяк ''[[Anomotherium]]'' у асобным падсямействе Miosireninae у сямействе [[Ламанцінавыя|Ламанцінавых]].<ref>M. Voss. 2014. On the invalidity of Halitherium schinzii Kaup, 1838 (Mammalia, Sirenia), with comments on systematic consequences. Zoosystematics and Evolution 90(1):87-93</ref> ==Крыніцы== {{Крыніцы}}{{Шаблон:Сірэны}}{{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сірэны|†]] [[Катэгорыя:Вымерлыя жывёлы]] [[Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]] oe7xcc6apq5bhlsifr1vqjxkdsrjb18 5120727 5120725 2026-04-04T13:10:12Z Observr1 165706 5120727 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = Miosireninae |rang = Род |latin = Miosiren |author = Dollo, 1889 |syn = |typus = Miosiren kocki |children name = Віды |children = * Miosiren kocki * Miosiren canhami |Узнік = 23.03 |Вымер = 15.97 |wikispecies = miosiren |commons = |eol = }} '''''Miosiren''''' гэта вымерлы род сямейства [[Ламанцінавыя|Ламанцінавых]], які жыў падчас ранняга [[Міяцэн|Міяцэну]] ў паўднёваўсходняй [[Англія|Англіі]] ([[Суфалк]]) і [[Бельгія|Бельгіі]] ([[Антверпен]]).<ref>{{Cite web|url=https://paleobiodb.org/classic/checkTaxonInfo?taxon_no=36891|title = Fossilworks: Miosiren}}</ref> [[File:The Quarterly journal of the Geological Society of London (12733529455).jpg|thumb|left|Рэшткі ''M. canhami'']] Да роду належаць два віды - ''M. canhami'' and ''M. kocki''. ==Філагенетыка== Кладыстычны аналіз вымерлых [[Сірэны (біялогія)|сірэн]] паказаў, што ''Miosiren'' - блізкі сваяк ''[[Anomotherium]]'' у асобным падсямействе Miosireninae у сямействе [[Ламанцінавыя|Ламанцінавых]].<ref>M. Voss. 2014. On the invalidity of Halitherium schinzii Kaup, 1838 (Mammalia, Sirenia), with comments on systematic consequences. Zoosystematics and Evolution 90(1):87-93</ref> ==Крыніцы== {{Крыніцы}}{{Шаблон:Сірэны}}{{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сірэны|†]] [[Катэгорыя:Вымерлыя жывёлы]] [[Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]] 27pkkk65fb2jhl0eprnwirvl8ode4b5 Мішэль Кіган 0 805248 5121069 5120637 2026-04-05T07:48:56Z Feeleman 163471 вікіфікацыя 5121069 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Michelle Keegan}} |Апісанне выявы=Мішэль Кіган у 2018 годзе. |Імя=Мішэль Кіган |Імя пры нараджэнні=Мішэль Элізабет Кіган |Гады актыўнасці=2007 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Michelle Keegan BAFTA awards 2018.png }} '''Мішэль Элізабет Кіган''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Michelle Elizabeth Keegan''; нар. [[3 чэрвеня|3]] [[Чэрвень|чэрвеня]] [[1987]], [[Стокпарт]], [[Вялікі Манчэстэр]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/michelle_keegan|title=Michelle Keegan Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-02}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]]. Найбольш вядомая ролямі [[:en:Tina McIntyre|Тыны Макінтайр]] у мыльнай оперы [[:en:ITV (TV channel)|ITV]] «''[[:en:Coronation Street|Coronation Street]]''» (2008—2014) і [[:en:Georgie Lane|Джорджы Лэйн]] у ваеннай драме [[BBC]] «[[:en:Our Girl|Our Girl]]» (2016—2020).<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mirror.co.uk/tv/tv-news/who-michelle-keegan-girls-new-8788690|title=Michelle Keegan is the star of Our Girl! Here's everything you need to know...|first=James|last=Draper|website=Daily Mirror|date=2016-09-07|access-date=2026-04-02|last2=Lloyd|first2=Peter}}</ref> Таксама выканала ролі Тыны Мур у біяграфічным серыяле «[[:en:Tina and Bobby|Tina and Bobby]]» (2017), Эрын Крофт у камедыйным серыяле [[:en:Sky Max|Sky Max]] «''[[:en:Brassic (TV series)|Brassic]]''» (2019—2025), Кейт Торн у гістарычнай драме BBC «''[[:en:Ten Pound Poms (TV series)|Ten Pound Poms]]''» (2023—2025) і Маі Бёркет у трылеры [[Netflix]] «''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]''» (2024).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm2882021/|title=Michelle Keegan|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}</ref> == Біяграфія == === Дзяцінства === Кіган нарадзілася ў горадзе [[Стокпарт]] у сям’і [[Майкл Кіган|Майкла Кігана]] і [[Джэкі Тэрнэр]]. Яе бабуля па мацярынскай лініі была родам з [[Гібралтар]]а і выйшла замуж за [[Вялікабрытанія|брытанскага]] салдата, які служыў там. З боку бацькі актрыса мае [[Ірландыя|ірландскае]] паходжанне.<ref>{{cite web|url=http://www.nowmagazine.co.uk/celebrity-news/546191/coronation-street-star-michelle-keegan-i-can-stand-on-my-head-for-5-minutes|title=Coronation Street star Michelle Keegan: I can stand on my head for 5 minutes|work=Now|date=2013-09-13|access-date=2026-4-2|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.whatsontv.co.uk/news/michelle-keegan-im-long-line-strong-women-535714/|title=Michelle Keegan: 'I'm from a long line of strong women!'|website=What' s on TV|access-date=2026-04-02|date=8 January 2019|archive-date=2018-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529153241/https://www.whatsontv.co.uk/news/michelle-keegan-im-long-line-strong-women-535714/}}</ref> == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" |+Тэлебачанне і кіно ! Год ! Назва |- | 2008-2014 | ''[[:en:Coronation Street|Coronation Street]]'' |- | 2008 | ''[[:en:Coronation Street: Out of Africa|Coronation Street: Out of Africa]]'' |- | 2009 | ''[[:en:Red Dwarf: Back to Earth|Red Dwarf: Back to Earth]]'' |- | 2013 | ''[[:en:Lemon La Vida Loca|Lemon La Vida Loca]]'' |- | 2015 | ''[[:en:Ordinary Lies|Ordinary Lies]]'' |- | 2016-2017 | ''[[:en:Drunk History (UK TV series)|Drunk History]]'' |- | 2016-2020 | ''[[:en:Our Girl|Our Girl]]'' |- | 2016 | ''[[:en:Plebs (TV series)|Plebs]]'' |- | 2016 | ''[[:en:The Crystal Maze|The Crystal Maze]]'' |- | 2017 | ''[[:en:Tina and Bobby|Tina and Bobby]]'' |- | 2017 | ''[[:en:The Keith & Paddy Picture Show|The Keith & Paddy Picture Show]]'' |- | 2018 | ''[[:en:Who Do You Think You Are? (British TV series)|Who Do You Think You Are?]]'' |- | 2018 | ''[[:en:Strangeways Here We Come (film)|Strangeways Here We Come]]'' |- | 2019-2025 | ''[[:en:Brassic (TV series)|Brassic]]'' |- | 2022 | ''[[:en:RuPaul's Drag Race: UK vs. the World|RuPaul’s Drag Race: UK vs. the World]]'' |- | 2023-2025 | ''[[:en:Ten Pound Poms (TV series)|Ten Pound Poms]]'' |- | 2024 | ''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]'' |- | TBA | ''[[:en:The Blame (TV series)|The Blame]]'' |} == Тэатральныя сцэны == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2014-2015 | ''[[:en:Peter Pan (play and novel)|Peter Pan]]'' |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} * {{Rotten Tomatoes person|michelle_keegan|Мішэль Кіган|name=Мішэль Кіган}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кіган Мішэль}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1987 годзе]] {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-03}} t28zmbmnws291f6ivqlalwqha37366p 5121109 5121069 2026-04-05T08:41:26Z Feeleman 163471 вікіфікацыя 5121109 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Michelle Keegan}} |Апісанне выявы=Мішэль Кіган у 2018 годзе. |Імя=Мішэль Кіган |Імя пры нараджэнні=Мішэль Элізабет Кіган |Гады актыўнасці=2007 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Michelle Keegan BAFTA awards 2018.png }} '''Мішэль Элізабет Кіган''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Michelle Elizabeth Keegan''; нар. [[3 чэрвеня|3]] [[Чэрвень|чэрвеня]] [[1987]], [[Стокпарт]], [[Вялікі Манчэстэр]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/michelle_keegan|title=Michelle Keegan Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-02}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]]. Найбольш вядомая ролямі [[:en:Tina McIntyre|Тыны Макінтайр]] у мыльнай оперы [[:en:ITV (TV channel)|ITV]] «''[[:en:Coronation Street|Coronation Street]]''» (2008—2014) і [[:en:Georgie Lane|Джорджы Лэйн]] у ваеннай драме [[BBC]] «[[:en:Our Girl|Our Girl]]» (2016—2020).<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mirror.co.uk/tv/tv-news/who-michelle-keegan-girls-new-8788690|title=Michelle Keegan is the star of Our Girl! Here's everything you need to know...|first=James|last=Draper|website=Daily Mirror|date=2016-09-07|access-date=2026-04-02|last2=Lloyd|first2=Peter}}</ref> Таксама выканала ролі Тыны Мур у біяграфічным серыяле «[[:en:Tina and Bobby|Tina and Bobby]]» (2017), Эрын Крофт у камедыйным серыяле [[:en:Sky Max|Sky Max]] «''[[:en:Brassic (TV series)|Brassic]]''» (2019—2025), Кейт Торн у гістарычнай драме BBC «''[[:en:Ten Pound Poms (TV series)|Ten Pound Poms]]''» (2023—2025) і Маі Бёркет у трылеры [[Netflix]] «''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]''» (2024).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm2882021/|title=Michelle Keegan|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}</ref> == Біяграфія == === Дзяцінства === Кіган нарадзілася ў горадзе [[Стокпарт]] у сям’і [[Майкл Кіган|Майкла Кігана]] і [[Джэкі Тэрнэр]]. Яе бабуля па мацярынскай лініі была родам з [[Гібралтар]]а і выйшла замуж за [[Вялікабрытанія|брытанскага]] салдата, які служыў там. З боку бацькі актрыса мае [[Ірландыя|ірландскае]] паходжанне.<ref>{{cite web|url=http://www.nowmagazine.co.uk/celebrity-news/546191/coronation-street-star-michelle-keegan-i-can-stand-on-my-head-for-5-minutes|title=Coronation Street star Michelle Keegan: I can stand on my head for 5 minutes|work=Now|date=2013-09-13|access-date=2026-4-2|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.whatsontv.co.uk/news/michelle-keegan-im-long-line-strong-women-535714/|title=Michelle Keegan: 'I'm from a long line of strong women!'|website=What' s on TV|access-date=2026-04-02|date=8 January 2019|archive-date=2018-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529153241/https://www.whatsontv.co.uk/news/michelle-keegan-im-long-line-strong-women-535714/}}</ref> == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" |+Тэлебачанне і кіно ! Год ! Назва |- | 2008-2014 | ''[[:en:Coronation Street|Coronation Street]]'' |- | 2008 | ''[[:en:Coronation Street: Out of Africa|Coronation Street: Out of Africa]]'' |- | 2009 | ''[[:en:Red Dwarf: Back to Earth|Red Dwarf: Back to Earth]]'' |- | 2013 | ''[[:en:Lemon La Vida Loca|Lemon La Vida Loca]]'' |- | 2015 | ''[[:en:Ordinary Lies|Ordinary Lies]]'' |- | 2016-2017 | ''[[:en:Drunk History (UK TV series)|Drunk History]]'' |- | 2016-2020 | ''[[:en:Our Girl|Our Girl]]'' |- | 2016 | ''[[:en:Plebs (TV series)|Plebs]]'' |- | 2016 | ''[[:en:The Crystal Maze|The Crystal Maze]]'' |- | 2017 | ''[[:en:Tina and Bobby|Tina and Bobby]]'' |- | 2017 | ''[[:en:The Keith & Paddy Picture Show|The Keith & Paddy Picture Show]]'' |- | 2018 | ''[[:en:Who Do You Think You Are? (British TV series)|Who Do You Think You Are?]]'' |- | 2018 | ''[[:en:Strangeways Here We Come (film)|Strangeways Here We Come]]'' |- | 2019-2025 | ''[[:en:Brassic (TV series)|Brassic]]'' |- | 2022 | ''[[:en:RuPaul's Drag Race: UK vs. the World|RuPaul’s Drag Race: UK vs. the World]]'' |- | 2023-2025 | ''[[:en:Ten Pound Poms (TV series)|Ten Pound Poms]]'' |- | 2024 | ''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]'' |- | TBA | ''[[:en:The Blame (TV series)|The Blame]]'' |} == Тэатральныя сцэны == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2014-2015 | ''[[:en:Peter Pan (play and novel)|Peter Pan]]'' |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} * {{Rotten Tomatoes person|michelle_keegan|Мішэль Кіган|name=Мішэль Кіган}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1987 годзе]] {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-03}} {{DEFAULTSORT:Кіган Мішэль}} 8eusyhwmye06li3uuhscpct3kaqvuol 5121181 5121109 2026-04-05T09:24:49Z Feeleman 163471 афармленне 5121181 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Michelle Keegan}} |Апісанне выявы=Мішэль Кіган у 2018 годзе. |Імя=Мішэль Кіган |Імя пры нараджэнні=Мішэль Элізабет Кіган |Гады актыўнасці=2007 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Michelle Keegan BAFTA awards 2018.png }} '''Мішэль Элізабет Кіган''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Michelle Elizabeth Keegan''; нар. [[3 чэрвеня|3]] [[Чэрвень|чэрвеня]] [[1987]], [[Стокпарт]], [[Вялікі Манчэстэр]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/michelle_keegan|title=Michelle Keegan Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-02}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]]. Найбольш вядомая ролямі [[:en:Tina McIntyre|Тыны Макінтайр]] у мыльнай оперы {{Не перакладзена 5|ITV1}} «{{Не перакладзена 5|Coronation Street (тэлесерыял)|Coronation Street}}» (2008—2014) і [[:en:Georgie Lane|Джорджы Лэйн]] у ваеннай драме [[BBC]] «{{Не перакладзена 5|Our Girl (тэлесерыял)|Our Girl}}» (2016—2020).<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mirror.co.uk/tv/tv-news/who-michelle-keegan-girls-new-8788690|title=Michelle Keegan is the star of Our Girl! Here's everything you need to know...|first=James|last=Draper|website=Daily Mirror|date=2016-09-07|access-date=2026-04-02|last2=Lloyd|first2=Peter}}</ref> Таксама выканала ролі Тыны Мур у біяграфічным серыяле «{{Не перакладзена 5|Tina and Bobby (тэлесерыял)|Tina and Bobby}}» (2017), Эрын Крофт у камедыйным серыяле {{Не перакладзена 5|Sky Max}} «{{Не перакладзена 5|Brassic (тэлесерыял)|Brassic}}» (2019—2025), Кейт Торн у гістарычнай драме BBC «{{Не перакладзена 5|Ten Pound Poms (тэлесерыял)|Ten Pound Poms}}» (2023—2025) і Маі Бёркет у трылеры [[Netflix]] «{{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once}}» (2024).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm2882021/|title=Michelle Keegan|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}</ref> == Біяграфія == === Дзяцінства === Кіган нарадзілася ў горадзе [[Стокпарт]] у сям’і [[Майкл Кіган|Майкла Кігана]] і [[Джэкі Тэрнэр]]. Яе бабуля па мацярынскай лініі была родам з [[Гібралтар]]а і выйшла замуж за [[Вялікабрытанія|брытанскага]] салдата, які служыў там. З боку бацькі актрыса мае [[Ірландыя|ірландскае]] паходжанне.<ref>{{cite web|url=http://www.nowmagazine.co.uk/celebrity-news/546191/coronation-street-star-michelle-keegan-i-can-stand-on-my-head-for-5-minutes|title=Coronation Street star Michelle Keegan: I can stand on my head for 5 minutes|work=Now|date=2013-09-13|access-date=2026-4-2|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.whatsontv.co.uk/news/michelle-keegan-im-long-line-strong-women-535714/|title=Michelle Keegan: 'I'm from a long line of strong women!'|website=What' s on TV|access-date=2026-04-02|date=8 January 2019|archive-date=2018-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529153241/https://www.whatsontv.co.uk/news/michelle-keegan-im-long-line-strong-women-535714/}}</ref> == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" |+Тэлебачанне і кіно ! Год ! Назва |- | 2008-2014 | {{Не перакладзена 5|Coronation Street (тэлесерыял)|Coronation Street}} |- | 2008 | {{Не перакладзена 5|Coronation Street: Out of Africa (фільм, 2008)|Coronation Street: Out of Africa}} |- | 2009 | {{Не перакладзена 5|Red Dwarf: Back to Earth (тэлесерыял)|Red Dwarf: Back to Earth}} |- | 2013 | {{Не перакладзена 5|Lemon La Vida Loca (тэлесерыял)|Lemon La Vida Loca}} |- | 2015 | {{Не перакладзена 5|Ordinary Lies (тэлесерыял)|Ordinary Lies}} |- | 2016-2017 | {{Не перакладзена 5|Drunk History (тэлесерыял)|Drunk History}} |- | 2016-2020 | {{Не перакладзена 5|Our Girl (тэлесерыял)|Our Girl}} |- | 2016 | {{Не перакладзена 5|Plebs (тэлесерыял)|Plebs}} |- | 2016 | {{Не перакладзена 5|The Crystal Maze}} |- | 2017 | {{Не перакладзена 5|Tina and Bobby (тэлесерыял)|Tina and Bobby}} |- | 2017 | {{Не перакладзена 5|The Keith & Paddy Picture Show (тэлесерыял)|The Keith & Paddy Picture Show}} |- | 2018 | {{Не перакладзена 5|Who Do You Think You Are? (тэлесерыял)|Who Do You Think You Are?}} |- | 2018 | {{Не перакладзена 5|Strangeways Here We Come (фільм, 2018)|Strangeways Here We Come}} |- | 2019-2025 | {{Не перакладзена 5|Brassic (тэлесерыял)|Brassic}} |- | 2022 | {{Не перакладзена 5|RuPaul’s Drag Race: UK vs. the World (тэлесерыял)|RuPaul’s Drag Race: UK vs. the World}} |- | 2023-2025 | {{Не перакладзена 5|Ten Pound Poms (тэлесерыял)|Ten Pound Poms}} |- | 2024 | {{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once}} |- | TBA | {{Не перакладзена 5|The Blame (тэлесерыял)|The Blame}} |} == Тэатральныя сцэны == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2014-2015 | {{Не перакладзена 5|Пітэр Пэн|Пітэр Пэн}} |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} * {{Rotten Tomatoes person|michelle_keegan|Мішэль Кіган|name=Мішэль Кіган}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1987 годзе]] {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-03}} {{DEFAULTSORT:Кіган Мішэль}} jw219yks5m5fpoks4bf8ejrb1f2oxoc 5121183 5121181 2026-04-05T09:25:44Z Feeleman 163471 /* Фільмаграфія */ 5121183 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Michelle Keegan}} |Апісанне выявы=Мішэль Кіган у 2018 годзе. |Імя=Мішэль Кіган |Імя пры нараджэнні=Мішэль Элізабет Кіган |Гады актыўнасці=2007 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Michelle Keegan BAFTA awards 2018.png }} '''Мішэль Элізабет Кіган''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Michelle Elizabeth Keegan''; нар. [[3 чэрвеня|3]] [[Чэрвень|чэрвеня]] [[1987]], [[Стокпарт]], [[Вялікі Манчэстэр]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/michelle_keegan|title=Michelle Keegan Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-02}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]]. Найбольш вядомая ролямі [[:en:Tina McIntyre|Тыны Макінтайр]] у мыльнай оперы {{Не перакладзена 5|ITV1}} «{{Не перакладзена 5|Coronation Street (тэлесерыял)|Coronation Street}}» (2008—2014) і [[:en:Georgie Lane|Джорджы Лэйн]] у ваеннай драме [[BBC]] «{{Не перакладзена 5|Our Girl (тэлесерыял)|Our Girl}}» (2016—2020).<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mirror.co.uk/tv/tv-news/who-michelle-keegan-girls-new-8788690|title=Michelle Keegan is the star of Our Girl! Here's everything you need to know...|first=James|last=Draper|website=Daily Mirror|date=2016-09-07|access-date=2026-04-02|last2=Lloyd|first2=Peter}}</ref> Таксама выканала ролі Тыны Мур у біяграфічным серыяле «{{Не перакладзена 5|Tina and Bobby (тэлесерыял)|Tina and Bobby}}» (2017), Эрын Крофт у камедыйным серыяле {{Не перакладзена 5|Sky Max}} «{{Не перакладзена 5|Brassic (тэлесерыял)|Brassic}}» (2019—2025), Кейт Торн у гістарычнай драме BBC «{{Не перакладзена 5|Ten Pound Poms (тэлесерыял)|Ten Pound Poms}}» (2023—2025) і Маі Бёркет у трылеры [[Netflix]] «{{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once}}» (2024).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm2882021/|title=Michelle Keegan|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}</ref> == Біяграфія == === Дзяцінства === Кіган нарадзілася ў горадзе [[Стокпарт]] у сям’і [[Майкл Кіган|Майкла Кігана]] і [[Джэкі Тэрнэр]]. Яе бабуля па мацярынскай лініі была родам з [[Гібралтар]]а і выйшла замуж за [[Вялікабрытанія|брытанскага]] салдата, які служыў там. З боку бацькі актрыса мае [[Ірландыя|ірландскае]] паходжанне.<ref>{{cite web|url=http://www.nowmagazine.co.uk/celebrity-news/546191/coronation-street-star-michelle-keegan-i-can-stand-on-my-head-for-5-minutes|title=Coronation Street star Michelle Keegan: I can stand on my head for 5 minutes|work=Now|date=2013-09-13|access-date=2026-4-2|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.whatsontv.co.uk/news/michelle-keegan-im-long-line-strong-women-535714/|title=Michelle Keegan: 'I'm from a long line of strong women!'|website=What' s on TV|access-date=2026-04-02|date=8 January 2019|archive-date=2018-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529153241/https://www.whatsontv.co.uk/news/michelle-keegan-im-long-line-strong-women-535714/}}</ref> == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" |+Тэлебачанне і кіно ! Год ! Назва |- | 2008-2014 | {{Не перакладзена 5|Coronation Street (тэлесерыял)|Coronation Street|4=Coronation Street}} |- | 2008 | {{Не перакладзена 5|Coronation Street: Out of Africa (фільм, 2008)|Coronation Street: Out of Africa}} |- | 2009 | {{Не перакладзена 5|Red Dwarf: Back to Earth (тэлесерыял)|Red Dwarf: Back to Earth}} |- | 2013 | {{Не перакладзена 5|Lemon La Vida Loca (тэлесерыял)|Lemon La Vida Loca}} |- | 2015 | {{Не перакладзена 5|Ordinary Lies (тэлесерыял)|Ordinary Lies}} |- | 2016-2017 | {{Не перакладзена 5|Drunk History (тэлесерыял)|Drunk History}} |- | 2016-2020 | {{Не перакладзена 5|Our Girl (тэлесерыял)|Our Girl}} |- | 2016 | {{Не перакладзена 5|Plebs (тэлесерыял)|Plebs}} |- | 2016 | {{Не перакладзена 5|The Crystal Maze}} |- | 2017 | {{Не перакладзена 5|Tina and Bobby (тэлесерыял)|Tina and Bobby}} |- | 2017 | {{Не перакладзена 5|The Keith & Paddy Picture Show (тэлесерыял)|The Keith & Paddy Picture Show}} |- | 2018 | {{Не перакладзена 5|Who Do You Think You Are? (тэлесерыял)|Who Do You Think You Are?}} |- | 2018 | {{Не перакладзена 5|Strangeways Here We Come (фільм, 2018)|Strangeways Here We Come}} |- | 2019-2025 | {{Не перакладзена 5|Brassic (тэлесерыял)|Brassic}} |- | 2022 | {{Не перакладзена 5|RuPaul’s Drag Race: UK vs. the World (тэлесерыял)|RuPaul’s Drag Race: UK vs. the World}} |- | 2023-2025 | {{Не перакладзена 5|Ten Pound Poms (тэлесерыял)|Ten Pound Poms}} |- | 2024 | {{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once}} |- | TBA | {{Не перакладзена 5|The Blame (тэлесерыял)|The Blame}} |} == Тэатральныя сцэны == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2014-2015 | {{Не перакладзена 5|Пітэр Пэн|Пітэр Пэн}} |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} * {{Rotten Tomatoes person|michelle_keegan|Мішэль Кіган|name=Мішэль Кіган}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1987 годзе]] {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-03}} {{DEFAULTSORT:Кіган Мішэль}} igqzv3423tyrq66sst8xyat8xsprzsr 5121185 5121183 2026-04-05T09:26:23Z Feeleman 163471 /* Тэатральныя сцэны */ 5121185 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Michelle Keegan}} |Апісанне выявы=Мішэль Кіган у 2018 годзе. |Імя=Мішэль Кіган |Імя пры нараджэнні=Мішэль Элізабет Кіган |Гады актыўнасці=2007 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Michelle Keegan BAFTA awards 2018.png }} '''Мішэль Элізабет Кіган''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Michelle Elizabeth Keegan''; нар. [[3 чэрвеня|3]] [[Чэрвень|чэрвеня]] [[1987]], [[Стокпарт]], [[Вялікі Манчэстэр]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/michelle_keegan|title=Michelle Keegan Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-02}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]]. Найбольш вядомая ролямі [[:en:Tina McIntyre|Тыны Макінтайр]] у мыльнай оперы {{Не перакладзена 5|ITV1}} «{{Не перакладзена 5|Coronation Street (тэлесерыял)|Coronation Street}}» (2008—2014) і [[:en:Georgie Lane|Джорджы Лэйн]] у ваеннай драме [[BBC]] «{{Не перакладзена 5|Our Girl (тэлесерыял)|Our Girl}}» (2016—2020).<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mirror.co.uk/tv/tv-news/who-michelle-keegan-girls-new-8788690|title=Michelle Keegan is the star of Our Girl! Here's everything you need to know...|first=James|last=Draper|website=Daily Mirror|date=2016-09-07|access-date=2026-04-02|last2=Lloyd|first2=Peter}}</ref> Таксама выканала ролі Тыны Мур у біяграфічным серыяле «{{Не перакладзена 5|Tina and Bobby (тэлесерыял)|Tina and Bobby}}» (2017), Эрын Крофт у камедыйным серыяле {{Не перакладзена 5|Sky Max}} «{{Не перакладзена 5|Brassic (тэлесерыял)|Brassic}}» (2019—2025), Кейт Торн у гістарычнай драме BBC «{{Не перакладзена 5|Ten Pound Poms (тэлесерыял)|Ten Pound Poms}}» (2023—2025) і Маі Бёркет у трылеры [[Netflix]] «{{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once}}» (2024).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm2882021/|title=Michelle Keegan|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}</ref> == Біяграфія == === Дзяцінства === Кіган нарадзілася ў горадзе [[Стокпарт]] у сям’і [[Майкл Кіган|Майкла Кігана]] і [[Джэкі Тэрнэр]]. Яе бабуля па мацярынскай лініі была родам з [[Гібралтар]]а і выйшла замуж за [[Вялікабрытанія|брытанскага]] салдата, які служыў там. З боку бацькі актрыса мае [[Ірландыя|ірландскае]] паходжанне.<ref>{{cite web|url=http://www.nowmagazine.co.uk/celebrity-news/546191/coronation-street-star-michelle-keegan-i-can-stand-on-my-head-for-5-minutes|title=Coronation Street star Michelle Keegan: I can stand on my head for 5 minutes|work=Now|date=2013-09-13|access-date=2026-4-2|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.whatsontv.co.uk/news/michelle-keegan-im-long-line-strong-women-535714/|title=Michelle Keegan: 'I'm from a long line of strong women!'|website=What' s on TV|access-date=2026-04-02|date=8 January 2019|archive-date=2018-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529153241/https://www.whatsontv.co.uk/news/michelle-keegan-im-long-line-strong-women-535714/}}</ref> == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" |+Тэлебачанне і кіно ! Год ! Назва |- | 2008-2014 | {{Не перакладзена 5|Coronation Street (тэлесерыял)|Coronation Street|4=Coronation Street}} |- | 2008 | {{Не перакладзена 5|Coronation Street: Out of Africa (фільм, 2008)|Coronation Street: Out of Africa}} |- | 2009 | {{Не перакладзена 5|Red Dwarf: Back to Earth (тэлесерыял)|Red Dwarf: Back to Earth}} |- | 2013 | {{Не перакладзена 5|Lemon La Vida Loca (тэлесерыял)|Lemon La Vida Loca}} |- | 2015 | {{Не перакладзена 5|Ordinary Lies (тэлесерыял)|Ordinary Lies}} |- | 2016-2017 | {{Не перакладзена 5|Drunk History (тэлесерыял)|Drunk History}} |- | 2016-2020 | {{Не перакладзена 5|Our Girl (тэлесерыял)|Our Girl}} |- | 2016 | {{Не перакладзена 5|Plebs (тэлесерыял)|Plebs}} |- | 2016 | {{Не перакладзена 5|The Crystal Maze}} |- | 2017 | {{Не перакладзена 5|Tina and Bobby (тэлесерыял)|Tina and Bobby}} |- | 2017 | {{Не перакладзена 5|The Keith & Paddy Picture Show (тэлесерыял)|The Keith & Paddy Picture Show}} |- | 2018 | {{Не перакладзена 5|Who Do You Think You Are? (тэлесерыял)|Who Do You Think You Are?}} |- | 2018 | {{Не перакладзена 5|Strangeways Here We Come (фільм, 2018)|Strangeways Here We Come}} |- | 2019-2025 | {{Не перакладзена 5|Brassic (тэлесерыял)|Brassic}} |- | 2022 | {{Не перакладзена 5|RuPaul’s Drag Race: UK vs. the World (тэлесерыял)|RuPaul’s Drag Race: UK vs. the World}} |- | 2023-2025 | {{Не перакладзена 5|Ten Pound Poms (тэлесерыял)|Ten Pound Poms}} |- | 2024 | {{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once}} |- | TBA | {{Не перакладзена 5|The Blame (тэлесерыял)|The Blame}} |} == Тэатральныя сцэны == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2014-2015 | {{Не перакладзена 5|Пітэр Пэн|Пітэр Пэн|4=Peter Pan (play and novel)}} |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} * {{Rotten Tomatoes person|michelle_keegan|Мішэль Кіган|name=Мішэль Кіган}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1987 годзе]] {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-03}} {{DEFAULTSORT:Кіган Мішэль}} a2s4d8kirjpo08m7os5509p53lcdyez 5121190 5121185 2026-04-05T09:26:57Z Feeleman 163471 5121190 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Michelle Keegan}} |Апісанне выявы=Мішэль Кіган у 2018 годзе. |Імя=Мішэль Кіган |Імя пры нараджэнні=Мішэль Элізабет Кіган |Гады актыўнасці=2007 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Michelle Keegan BAFTA awards 2018.png }} '''Мішэль Элізабет Кіган''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Michelle Elizabeth Keegan''; нар. [[3 чэрвеня|3]] [[Чэрвень|чэрвеня]] [[1987]], [[Стокпарт]], [[Вялікі Манчэстэр]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/michelle_keegan|title=Michelle Keegan Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-02}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]]. Найбольш вядомая ролямі [[:en:Tina McIntyre|Тыны Макінтайр]] у мыльнай оперы {{Не перакладзена 5|ITV1}} «{{Не перакладзена 5|Coronation Street (тэлесерыял)|Coronation Street|4=Coronation Street}}» (2008—2014) і [[:en:Georgie Lane|Джорджы Лэйн]] у ваеннай драме [[BBC]] «{{Не перакладзена 5|Our Girl (тэлесерыял)|Our Girl}}» (2016—2020).<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mirror.co.uk/tv/tv-news/who-michelle-keegan-girls-new-8788690|title=Michelle Keegan is the star of Our Girl! Here's everything you need to know...|first=James|last=Draper|website=Daily Mirror|date=2016-09-07|access-date=2026-04-02|last2=Lloyd|first2=Peter}}</ref> Таксама выканала ролі Тыны Мур у біяграфічным серыяле «{{Не перакладзена 5|Tina and Bobby (тэлесерыял)|Tina and Bobby}}» (2017), Эрын Крофт у камедыйным серыяле {{Не перакладзена 5|Sky Max}} «{{Не перакладзена 5|Brassic (тэлесерыял)|Brassic}}» (2019—2025), Кейт Торн у гістарычнай драме BBC «{{Не перакладзена 5|Ten Pound Poms (тэлесерыял)|Ten Pound Poms}}» (2023—2025) і Маі Бёркет у трылеры [[Netflix]] «{{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once}}» (2024).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm2882021/|title=Michelle Keegan|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}</ref> == Біяграфія == === Дзяцінства === Кіган нарадзілася ў горадзе [[Стокпарт]] у сям’і [[Майкл Кіган|Майкла Кігана]] і [[Джэкі Тэрнэр]]. Яе бабуля па мацярынскай лініі была родам з [[Гібралтар]]а і выйшла замуж за [[Вялікабрытанія|брытанскага]] салдата, які служыў там. З боку бацькі актрыса мае [[Ірландыя|ірландскае]] паходжанне.<ref>{{cite web|url=http://www.nowmagazine.co.uk/celebrity-news/546191/coronation-street-star-michelle-keegan-i-can-stand-on-my-head-for-5-minutes|title=Coronation Street star Michelle Keegan: I can stand on my head for 5 minutes|work=Now|date=2013-09-13|access-date=2026-4-2|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.whatsontv.co.uk/news/michelle-keegan-im-long-line-strong-women-535714/|title=Michelle Keegan: 'I'm from a long line of strong women!'|website=What' s on TV|access-date=2026-04-02|date=8 January 2019|archive-date=2018-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529153241/https://www.whatsontv.co.uk/news/michelle-keegan-im-long-line-strong-women-535714/}}</ref> == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" |+Тэлебачанне і кіно ! Год ! Назва |- | 2008-2014 | {{Не перакладзена 5|Coronation Street (тэлесерыял)|Coronation Street|4=Coronation Street}} |- | 2008 | {{Не перакладзена 5|Coronation Street: Out of Africa (фільм, 2008)|Coronation Street: Out of Africa}} |- | 2009 | {{Не перакладзена 5|Red Dwarf: Back to Earth (тэлесерыял)|Red Dwarf: Back to Earth}} |- | 2013 | {{Не перакладзена 5|Lemon La Vida Loca (тэлесерыял)|Lemon La Vida Loca}} |- | 2015 | {{Не перакладзена 5|Ordinary Lies (тэлесерыял)|Ordinary Lies}} |- | 2016-2017 | {{Не перакладзена 5|Drunk History (тэлесерыял)|Drunk History}} |- | 2016-2020 | {{Не перакладзена 5|Our Girl (тэлесерыял)|Our Girl}} |- | 2016 | {{Не перакладзена 5|Plebs (тэлесерыял)|Plebs}} |- | 2016 | {{Не перакладзена 5|The Crystal Maze}} |- | 2017 | {{Не перакладзена 5|Tina and Bobby (тэлесерыял)|Tina and Bobby}} |- | 2017 | {{Не перакладзена 5|The Keith & Paddy Picture Show (тэлесерыял)|The Keith & Paddy Picture Show}} |- | 2018 | {{Не перакладзена 5|Who Do You Think You Are? (тэлесерыял)|Who Do You Think You Are?}} |- | 2018 | {{Не перакладзена 5|Strangeways Here We Come (фільм, 2018)|Strangeways Here We Come}} |- | 2019-2025 | {{Не перакладзена 5|Brassic (тэлесерыял)|Brassic}} |- | 2022 | {{Не перакладзена 5|RuPaul’s Drag Race: UK vs. the World (тэлесерыял)|RuPaul’s Drag Race: UK vs. the World}} |- | 2023-2025 | {{Не перакладзена 5|Ten Pound Poms (тэлесерыял)|Ten Pound Poms}} |- | 2024 | {{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once}} |- | TBA | {{Не перакладзена 5|The Blame (тэлесерыял)|The Blame}} |} == Тэатральныя сцэны == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2014-2015 | {{Не перакладзена 5|Пітэр Пэн|Пітэр Пэн|4=Peter Pan (play and novel)}} |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} * {{Rotten Tomatoes person|michelle_keegan|Мішэль Кіган|name=Мішэль Кіган}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1987 годзе]] {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-03}} {{DEFAULTSORT:Кіган Мішэль}} eicicywyx7lncq1ircludm5ibyuzc4h 5121195 5121190 2026-04-05T09:28:06Z Feeleman 163471 5121195 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Michelle Keegan}} |Апісанне выявы=Мішэль Кіган у 2018 годзе. |Імя=Мішэль Кіган |Імя пры нараджэнні=Мішэль Элізабет Кіган |Гады актыўнасці=2007 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Michelle Keegan BAFTA awards 2018.png }} '''Мішэль Элізабет Кіган''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Michelle Elizabeth Keegan''; нар. [[3 чэрвеня|3]] [[Чэрвень|чэрвеня]] [[1987]], [[Стокпарт]], [[Вялікі Манчэстэр]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/michelle_keegan|title=Michelle Keegan Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-02}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]]. Найбольш вядомая ролямі [[:en:Tina McIntyre|Тыны Макінтайр]] у мыльнай оперы {{Не перакладзена 5|ITV1}} «{{Не перакладзена 5|Coronation Street (тэлесерыял)|Coronation Street|4=Coronation Street}}» (2008—2014) і [[:en:Georgie Lane|Джорджы Лэйн]] у ваеннай драме [[BBC]] «{{Не перакладзена 5|Our Girl (тэлесерыял)|Our Girl|4=Our Girl}}» (2016—2020).<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mirror.co.uk/tv/tv-news/who-michelle-keegan-girls-new-8788690|title=Michelle Keegan is the star of Our Girl! Here's everything you need to know...|first=James|last=Draper|website=Daily Mirror|date=2016-09-07|access-date=2026-04-02|last2=Lloyd|first2=Peter}}</ref> Таксама выканала ролі Тыны Мур у біяграфічным серыяле «{{Не перакладзена 5|Tina and Bobby (тэлесерыял)|Tina and Bobby}}» (2017), Эрын Крофт у камедыйным серыяле {{Не перакладзена 5|Sky Max}} «{{Не перакладзена 5|Brassic (тэлесерыял)|Brassic}}» (2019—2025), Кейт Торн у гістарычнай драме BBC «{{Не перакладзена 5|Ten Pound Poms (тэлесерыял)|Ten Pound Poms}}» (2023—2025) і Маі Бёркет у трылеры [[Netflix]] «{{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once}}» (2024).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm2882021/|title=Michelle Keegan|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}</ref> == Біяграфія == === Дзяцінства === Кіган нарадзілася ў горадзе [[Стокпарт]] у сям’і [[Майкл Кіган|Майкла Кігана]] і [[Джэкі Тэрнэр]]. Яе бабуля па мацярынскай лініі была родам з [[Гібралтар]]а і выйшла замуж за [[Вялікабрытанія|брытанскага]] салдата, які служыў там. З боку бацькі актрыса мае [[Ірландыя|ірландскае]] паходжанне.<ref>{{cite web|url=http://www.nowmagazine.co.uk/celebrity-news/546191/coronation-street-star-michelle-keegan-i-can-stand-on-my-head-for-5-minutes|title=Coronation Street star Michelle Keegan: I can stand on my head for 5 minutes|work=Now|date=2013-09-13|access-date=2026-4-2|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.whatsontv.co.uk/news/michelle-keegan-im-long-line-strong-women-535714/|title=Michelle Keegan: 'I'm from a long line of strong women!'|website=What' s on TV|access-date=2026-04-02|date=8 January 2019|archive-date=2018-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529153241/https://www.whatsontv.co.uk/news/michelle-keegan-im-long-line-strong-women-535714/}}</ref> == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" |+Тэлебачанне і кіно ! Год ! Назва |- | 2008-2014 | {{Не перакладзена 5|Coronation Street (тэлесерыял)|Coronation Street|4=Coronation Street}} |- | 2008 | {{Не перакладзена 5|Coronation Street: Out of Africa (фільм, 2008)|Coronation Street: Out of Africa}} |- | 2009 | {{Не перакладзена 5|Red Dwarf: Back to Earth (тэлесерыял)|Red Dwarf: Back to Earth}} |- | 2013 | {{Не перакладзена 5|Lemon La Vida Loca (тэлесерыял)|Lemon La Vida Loca}} |- | 2015 | {{Не перакладзена 5|Ordinary Lies (тэлесерыял)|Ordinary Lies}} |- | 2016-2017 | {{Не перакладзена 5|Drunk History (тэлесерыял)|Drunk History}} |- | 2016-2020 | {{Не перакладзена 5|Our Girl (тэлесерыял)|Our Girl}} |- | 2016 | {{Не перакладзена 5|Plebs (тэлесерыял)|Plebs}} |- | 2016 | {{Не перакладзена 5|The Crystal Maze}} |- | 2017 | {{Не перакладзена 5|Tina and Bobby (тэлесерыял)|Tina and Bobby}} |- | 2017 | {{Не перакладзена 5|The Keith & Paddy Picture Show (тэлесерыял)|The Keith & Paddy Picture Show}} |- | 2018 | {{Не перакладзена 5|Who Do You Think You Are? (тэлесерыял)|Who Do You Think You Are?}} |- | 2018 | {{Не перакладзена 5|Strangeways Here We Come (фільм, 2018)|Strangeways Here We Come}} |- | 2019-2025 | {{Не перакладзена 5|Brassic (тэлесерыял)|Brassic}} |- | 2022 | {{Не перакладзена 5|RuPaul’s Drag Race: UK vs. the World (тэлесерыял)|RuPaul’s Drag Race: UK vs. the World}} |- | 2023-2025 | {{Не перакладзена 5|Ten Pound Poms (тэлесерыял)|Ten Pound Poms}} |- | 2024 | {{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once}} |- | TBA | {{Не перакладзена 5|The Blame (тэлесерыял)|The Blame}} |} == Тэатральныя сцэны == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2014-2015 | {{Не перакладзена 5|Пітэр Пэн|Пітэр Пэн|4=Peter Pan (play and novel)}} |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} * {{Rotten Tomatoes person|michelle_keegan|Мішэль Кіган|name=Мішэль Кіган}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1987 годзе]] {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-03}} {{DEFAULTSORT:Кіган Мішэль}} l09taz9qk0mx0m8sgczs40tb8c4lvb0 5121196 5121195 2026-04-05T09:28:53Z Feeleman 163471 5121196 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Michelle Keegan}} |Апісанне выявы=Мішэль Кіган у 2018 годзе. |Імя=Мішэль Кіган |Імя пры нараджэнні=Мішэль Элізабет Кіган |Гады актыўнасці=2007 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Michelle Keegan BAFTA awards 2018.png }} '''Мішэль Элізабет Кіган''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Michelle Elizabeth Keegan''; нар. [[3 чэрвеня|3]] [[Чэрвень|чэрвеня]] [[1987]], [[Стокпарт]], [[Вялікі Манчэстэр]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/michelle_keegan|title=Michelle Keegan Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-02}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]]. Найбольш вядомая ролямі [[:en:Tina McIntyre|Тыны Макінтайр]] у мыльнай оперы {{Не перакладзена 5|ITV1}} «{{Не перакладзена 5|Coronation Street (тэлесерыял)|Coronation Street|4=Coronation Street}}» (2008—2014) і [[:en:Georgie Lane|Джорджы Лэйн]] у ваеннай драме [[BBC]] «{{Не перакладзена 5|Our Girl (тэлесерыял)|Our Girl|4=Our Girl}}» (2016—2020).<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mirror.co.uk/tv/tv-news/who-michelle-keegan-girls-new-8788690|title=Michelle Keegan is the star of Our Girl! Here's everything you need to know...|first=James|last=Draper|website=Daily Mirror|date=2016-09-07|access-date=2026-04-02|last2=Lloyd|first2=Peter}}</ref> Таксама выканала ролі Тыны Мур у біяграфічным серыяле «{{Не перакладзена 5|Tina and Bobby (тэлесерыял)|Tina and Bobby|4=Tina and Bobby}}» (2017), Эрын Крофт у камедыйным серыяле {{Не перакладзена 5|Sky Max|4=Sky Max}} «{{Не перакладзена 5|Brassic (тэлесерыял)|Brassic|4=Brassic}}» (2019—2025), Кейт Торн у гістарычнай драме BBC «{{Не перакладзена 5|Ten Pound Poms (тэлесерыял)|Ten Pound Poms|4=Ten Pound Poms}}» (2023—2025) і Маі Бёркет у трылеры [[Netflix]] «{{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once|4=Fool Me Once}}» (2024).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm2882021/|title=Michelle Keegan|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}</ref> == Біяграфія == === Дзяцінства === Кіган нарадзілася ў горадзе [[Стокпарт]] у сям’і [[Майкл Кіган|Майкла Кігана]] і [[Джэкі Тэрнэр]]. Яе бабуля па мацярынскай лініі была родам з [[Гібралтар]]а і выйшла замуж за [[Вялікабрытанія|брытанскага]] салдата, які служыў там. З боку бацькі актрыса мае [[Ірландыя|ірландскае]] паходжанне.<ref>{{cite web|url=http://www.nowmagazine.co.uk/celebrity-news/546191/coronation-street-star-michelle-keegan-i-can-stand-on-my-head-for-5-minutes|title=Coronation Street star Michelle Keegan: I can stand on my head for 5 minutes|work=Now|date=2013-09-13|access-date=2026-4-2|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.whatsontv.co.uk/news/michelle-keegan-im-long-line-strong-women-535714/|title=Michelle Keegan: 'I'm from a long line of strong women!'|website=What' s on TV|access-date=2026-04-02|date=8 January 2019|archive-date=2018-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529153241/https://www.whatsontv.co.uk/news/michelle-keegan-im-long-line-strong-women-535714/}}</ref> == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" |+Тэлебачанне і кіно ! Год ! Назва |- | 2008-2014 | {{Не перакладзена 5|Coronation Street (тэлесерыял)|Coronation Street|4=Coronation Street}} |- | 2008 | {{Не перакладзена 5|Coronation Street: Out of Africa (фільм, 2008)|Coronation Street: Out of Africa}} |- | 2009 | {{Не перакладзена 5|Red Dwarf: Back to Earth (тэлесерыял)|Red Dwarf: Back to Earth}} |- | 2013 | {{Не перакладзена 5|Lemon La Vida Loca (тэлесерыял)|Lemon La Vida Loca}} |- | 2015 | {{Не перакладзена 5|Ordinary Lies (тэлесерыял)|Ordinary Lies}} |- | 2016-2017 | {{Не перакладзена 5|Drunk History (тэлесерыял)|Drunk History}} |- | 2016-2020 | {{Не перакладзена 5|Our Girl (тэлесерыял)|Our Girl}} |- | 2016 | {{Не перакладзена 5|Plebs (тэлесерыял)|Plebs}} |- | 2016 | {{Не перакладзена 5|The Crystal Maze}} |- | 2017 | {{Не перакладзена 5|Tina and Bobby (тэлесерыял)|Tina and Bobby}} |- | 2017 | {{Не перакладзена 5|The Keith & Paddy Picture Show (тэлесерыял)|The Keith & Paddy Picture Show}} |- | 2018 | {{Не перакладзена 5|Who Do You Think You Are? (тэлесерыял)|Who Do You Think You Are?}} |- | 2018 | {{Не перакладзена 5|Strangeways Here We Come (фільм, 2018)|Strangeways Here We Come}} |- | 2019-2025 | {{Не перакладзена 5|Brassic (тэлесерыял)|Brassic}} |- | 2022 | {{Не перакладзена 5|RuPaul’s Drag Race: UK vs. the World (тэлесерыял)|RuPaul’s Drag Race: UK vs. the World}} |- | 2023-2025 | {{Не перакладзена 5|Ten Pound Poms (тэлесерыял)|Ten Pound Poms}} |- | 2024 | {{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once}} |- | TBA | {{Не перакладзена 5|The Blame (тэлесерыял)|The Blame}} |} == Тэатральныя сцэны == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2014-2015 | {{Не перакладзена 5|Пітэр Пэн|Пітэр Пэн|4=Peter Pan (play and novel)}} |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} * {{Rotten Tomatoes person|michelle_keegan|Мішэль Кіган|name=Мішэль Кіган}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1987 годзе]] {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-03}} {{DEFAULTSORT:Кіган Мішэль}} 4ccm0cl0v6qq7yiqum48j225tu3qecr 5121203 5121196 2026-04-05T09:34:06Z Feeleman 163471 5121203 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Michelle Keegan}} |Апісанне выявы=Мішэль Кіган у 2018 годзе. |Імя=Мішэль Кіган |Імя пры нараджэнні=Мішэль Элізабет Кіган |Гады актыўнасці=2007 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Michelle Keegan BAFTA awards 2018.png }} '''Мішэль Элізабет Кіган''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Michelle Elizabeth Keegan''; нар. [[3 чэрвеня|3]] [[Чэрвень|чэрвеня]] [[1987]], [[Стокпарт]], [[Вялікі Манчэстэр]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/michelle_keegan|title=Michelle Keegan Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-02}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]]. Найбольш вядомая ролямі [[:en:Tina McIntyre|Тыны Макінтайр]] у мыльнай оперы {{Не перакладзена 5|ITV1}} «{{Не перакладзена 5|Coronation Street (тэлесерыял)|Coronation Street|4=Coronation Street}}» (2008—2014) і [[:en:Georgie Lane|Джорджы Лэйн]] у ваеннай драме [[BBC]] «{{Не перакладзена 5|Our Girl (тэлесерыял)|Our Girl|4=Our Girl}}» (2016—2020).<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mirror.co.uk/tv/tv-news/who-michelle-keegan-girls-new-8788690|title=Michelle Keegan is the star of Our Girl! Here's everything you need to know...|first=James|last=Draper|website=Daily Mirror|date=2016-09-07|access-date=2026-04-02|last2=Lloyd|first2=Peter}}</ref> Таксама выканала ролі Тыны Мур у біяграфічным серыяле «{{Не перакладзена 5|Tina and Bobby (тэлесерыял)|Tina and Bobby|4=Tina and Bobby}}» (2017), Эрын Крофт у камедыйным серыяле {{Не перакладзена 5|Sky Max|4=Sky Max}} «{{Не перакладзена 5|Brassic (тэлесерыял)|Brassic|4=Brassic}}» (2019—2025), Кейт Торн у гістарычнай драме BBC «{{Не перакладзена 5|Ten Pound Poms (тэлесерыял)|Ten Pound Poms|4=Ten Pound Poms (TV series)}}» (2023—2025) і Маі Бёркет у трылеры [[Netflix]] «{{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once|4=Fool Me Once (TV series)}}» (2024).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm2882021/|title=Michelle Keegan|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}</ref> == Біяграфія == === Дзяцінства === Кіган нарадзілася ў горадзе [[Стокпарт]] у сям’і [[Майкл Кіган|Майкла Кігана]] і [[Джэкі Тэрнэр]]. Яе бабуля па мацярынскай лініі была родам з [[Гібралтар]]а і выйшла замуж за [[Вялікабрытанія|брытанскага]] салдата, які служыў там. З боку бацькі актрыса мае [[Ірландыя|ірландскае]] паходжанне.<ref>{{cite web|url=http://www.nowmagazine.co.uk/celebrity-news/546191/coronation-street-star-michelle-keegan-i-can-stand-on-my-head-for-5-minutes|title=Coronation Street star Michelle Keegan: I can stand on my head for 5 minutes|work=Now|date=2013-09-13|access-date=2026-4-2|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.whatsontv.co.uk/news/michelle-keegan-im-long-line-strong-women-535714/|title=Michelle Keegan: 'I'm from a long line of strong women!'|website=What' s on TV|access-date=2026-04-02|date=8 January 2019|archive-date=2018-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529153241/https://www.whatsontv.co.uk/news/michelle-keegan-im-long-line-strong-women-535714/}}</ref> == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" |+Тэлебачанне і кіно ! Год ! Назва |- | 2008-2014 | {{Не перакладзена 5|Coronation Street (тэлесерыял)|Coronation Street|4=Coronation Street}} |- | 2008 | {{Не перакладзена 5|Coronation Street: Out of Africa (фільм, 2008)|Coronation Street: Out of Africa|4=Coronation Street: Out of Africa}} |- | 2009 | {{Не перакладзена 5|Red Dwarf: Back to Earth (тэлесерыял)|Red Dwarf: Back to Earth|4=Red Dwarf: Back to Earth}} |- | 2013 | {{Не перакладзена 5|Lemon La Vida Loca (тэлесерыял)|Lemon La Vida Loca|4=Lemon La Vida Loca}} |- | 2015 | {{Не перакладзена 5|Ordinary Lies (тэлесерыял)|Ordinary Lies|4=Ordinary Lies}} |- | 2016-2017 | {{Не перакладзена 5|Drunk History (тэлесерыял)|Drunk History|4=Drunk History (British TV series)}} |- | 2016-2020 | {{Не перакладзена 5|Our Girl (тэлесерыял)|Our Girl|4=Our Girl}} |- | 2016 | {{Не перакладзена 5|Plebs (тэлесерыял)|Plebs|4=Plebs (TV series)}} |- | 2016 | {{Не перакладзена 5|The Crystal Maze|4=The Crystal Maze}} |- | 2017 | {{Не перакладзена 5|Tina and Bobby (тэлесерыял)|Tina and Bobby|4=Tina and Bobby}} |- | 2017 | {{Не перакладзена 5|The Keith & Paddy Picture Show (тэлесерыял)|The Keith & Paddy Picture Show|4=The Keith & Paddy Picture Show}} |- | 2018 | {{Не перакладзена 5|Who Do You Think You Are? (тэлесерыял)|Who Do You Think You Are?|4=Who Do You Think You Are? (British TV series)}} |- | 2018 | {{Не перакладзена 5|Strangeways Here We Come (фільм, 2018)|Strangeways Here We Come|4=Strangeways Here We Come (film)}} |- | 2019-2025 | {{Не перакладзена 5|Brassic (тэлесерыял)|Brassic|4=Brassic}} |- | 2022 | {{Не перакладзена 5|RuPaul’s Drag Race: UK vs. the World (тэлесерыял)|RuPaul’s Drag Race: UK vs. the World|4=RuPaul’s Drag Race: UK vs. the World}} |- | 2023-2025 | {{Не перакладзена 5|Ten Pound Poms (тэлесерыял)|Ten Pound Poms|4=Ten Pound Poms (TV series)}} |- | 2024 | {{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once|4=Fool Me Once (TV series)}} |- | TBA | {{Не перакладзена 5|The Blame (тэлесерыял)|The Blame|4=The Blame (TV series)}} |} == Тэатральныя сцэны == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2014-2015 | {{Не перакладзена 5|Пітэр Пэн|Пітэр Пэн|4=Peter Pan (play and novel)}} |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} * {{Rotten Tomatoes person|michelle_keegan|Мішэль Кіган|name=Мішэль Кіган}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1987 годзе]] {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-03}} {{DEFAULTSORT:Кіган Мішэль}} bu3h2jbrnwm5x4ak3t30n1qgk1o6md9 5121207 5121203 2026-04-05T09:46:11Z Feeleman 163471 5121207 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Michelle Keegan}} |Апісанне выявы=Мішэль Кіган у 2018 годзе. |Імя=Мішэль Кіган |Імя пры нараджэнні=Мішэль Элізабет Кіган |Гады актыўнасці=2007 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Michelle Keegan BAFTA awards 2018.png }} '''Мішэль Элізабет Кіган''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Michelle Elizabeth Keegan''; нар. [[3 чэрвеня|3]] [[Чэрвень|чэрвеня]] [[1987]], [[Стокпарт]], [[Вялікі Манчэстэр]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/michelle_keegan|title=Michelle Keegan Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-02}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]]. Найбольш вядомая ролямі [[:en:Tina McIntyre|Тыны Макінтайр]] у мыльнай оперы {{Не перакладзена 5|ITV1}} «{{Не перакладзена 5|Coronation Street (тэлесерыял)|Coronation Street|4=Coronation Street}}» (2008—2014) і [[:en:Georgie Lane|Джорджы Лэйн]] у ваеннай драме [[BBC]] «{{Не перакладзена 5|Our Girl (тэлесерыял)|Our Girl|4=Our Girl}}» (2016—2020)<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mirror.co.uk/tv/tv-news/who-michelle-keegan-girls-new-8788690|title=Michelle Keegan is the star of Our Girl! Here's everything you need to know...|first=James|last=Draper|website=Daily Mirror|date=2016-09-07|access-date=2026-04-02|last2=Lloyd|first2=Peter}}</ref>. Таксама выканала ролі Тыны Мур у біяграфічным серыяле «{{Не перакладзена 5|Tina and Bobby (тэлесерыял)|Tina and Bobby|4=Tina and Bobby}}» (2017), Эрын Крофт у камедыйным серыяле {{Не перакладзена 5|Sky Max|4=Sky Max}} «{{Не перакладзена 5|Brassic (тэлесерыял)|Brassic|4=Brassic}}» (2019—2025), Кейт Торн у гістарычнай драме BBC «{{Не перакладзена 5|Ten Pound Poms (тэлесерыял)|Ten Pound Poms|4=Ten Pound Poms (TV series)}}» (2023—2025) і Маі Бёркет у трылеры [[Netflix]] «{{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once|4=Fool Me Once (TV series)}}» (2024).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm2882021/|title=Michelle Keegan|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}</ref> == Біяграфія == === Дзяцінства === Кіган нарадзілася ў горадзе [[Стокпарт]] у сям’і [[Майкл Кіган|Майкла Кігана]] і [[Джэкі Тэрнэр]]. Яе бабуля па мацярынскай лініі была родам з [[Гібралтар]]а і выйшла замуж за [[Вялікабрытанія|брытанскага]] салдата, які служыў там<ref>{{cite web|url=http://www.nowmagazine.co.uk/celebrity-news/546191/coronation-street-star-michelle-keegan-i-can-stand-on-my-head-for-5-minutes|title=Coronation Street star Michelle Keegan: I can stand on my head for 5 minutes|work=Now|date=2013-09-13|access-date=2026-4-2|lang=en}}</ref>. З боку бацькі актрыса мае [[Ірландыя|ірландскае]] паходжанне.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.whatsontv.co.uk/news/michelle-keegan-im-long-line-strong-women-535714/|title=Michelle Keegan: 'I'm from a long line of strong women!'|website=What' s on TV|access-date=2026-04-02|date=8 January 2019|archive-date=2018-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529153241/https://www.whatsontv.co.uk/news/michelle-keegan-im-long-line-strong-women-535714/}}</ref> == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" |+Тэлебачанне і кіно ! Год ! Назва |- | 2008-2014 | {{Не перакладзена 5|Coronation Street (тэлесерыял)|Coronation Street|4=Coronation Street}} |- | 2008 | {{Не перакладзена 5|Coronation Street: Out of Africa (фільм, 2008)|Coronation Street: Out of Africa|4=Coronation Street: Out of Africa}} |- | 2009 | {{Не перакладзена 5|Red Dwarf: Back to Earth (тэлесерыял)|Red Dwarf: Back to Earth|4=Red Dwarf: Back to Earth}} |- | 2013 | {{Не перакладзена 5|Lemon La Vida Loca (тэлесерыял)|Lemon La Vida Loca|4=Lemon La Vida Loca}} |- | 2015 | {{Не перакладзена 5|Ordinary Lies (тэлесерыял)|Ordinary Lies|4=Ordinary Lies}} |- | 2016-2017 | {{Не перакладзена 5|Drunk History (тэлесерыял)|Drunk History|4=Drunk History (British TV series)}} |- | 2016-2020 | {{Не перакладзена 5|Our Girl (тэлесерыял)|Our Girl|4=Our Girl}} |- | 2016 | {{Не перакладзена 5|Plebs (тэлесерыял)|Plebs|4=Plebs (TV series)}} |- | 2016 | {{Не перакладзена 5|The Crystal Maze|4=The Crystal Maze}} |- | 2017 | {{Не перакладзена 5|Tina and Bobby (тэлесерыял)|Tina and Bobby|4=Tina and Bobby}} |- | 2017 | {{Не перакладзена 5|The Keith & Paddy Picture Show (тэлесерыял)|The Keith & Paddy Picture Show|4=The Keith & Paddy Picture Show}} |- | 2018 | {{Не перакладзена 5|Who Do You Think You Are? (тэлесерыял)|Who Do You Think You Are?|4=Who Do You Think You Are? (British TV series)}} |- | 2018 | {{Не перакладзена 5|Strangeways Here We Come (фільм, 2018)|Strangeways Here We Come|4=Strangeways Here We Come (film)}} |- | 2019-2025 | {{Не перакладзена 5|Brassic (тэлесерыял)|Brassic|4=Brassic}} |- | 2022 | {{Не перакладзена 5|RuPaul’s Drag Race: UK vs. the World (тэлесерыял)|RuPaul’s Drag Race: UK vs. the World|4=RuPaul’s Drag Race: UK vs. the World}} |- | 2023-2025 | {{Не перакладзена 5|Ten Pound Poms (тэлесерыял)|Ten Pound Poms|4=Ten Pound Poms (TV series)}} |- | 2024 | {{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once|4=Fool Me Once (TV series)}} |- | TBA | {{Не перакладзена 5|The Blame (тэлесерыял)|The Blame|4=The Blame (TV series)}} |} == Тэатральныя сцэны == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2014-2015 | {{Не перакладзена 5|Пітэр Пэн|Пітэр Пэн|4=Peter Pan (play and novel)}} |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} * {{Rotten Tomatoes person|michelle_keegan|Мішэль Кіган|name=Мішэль Кіган}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1987 годзе]] {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-03}} {{DEFAULTSORT:Кіган Мішэль}} mxgtcsimbgqs41q5wpds7s0j43lkx5a Артэміда-2 0 805262 5120807 5120418 2026-04-04T16:06:11Z HK-47 9640 /* Пералёт да Месяца */ дапаўненне, абнаўленне звестак 5120807 wikitext text/x-wiki {{Касмічная экспедыцыя |Імя = ''Артэміда-2'' <!-- Эмблема экспедыцыі --> |Эмблема = Artemis II patch.svg <!--Палётныя даныя карабля --> |Ракета-носьбіт = [[Space Launch System|SLS Block 1 Crew]] |Стартавая пляцоўка = LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі]] [[Фларыда (штат)|Фларыда]], [[ЗША]] |Запуск = [[1 красавіка]], [[2026]]<br />22:35:00 [[GMT]] |Пасадка карабля = |Працягласць палёту карабля = |Маса = |NSSDC_ID =2026-069A |NORAD_ID = <!--Палётныя даныя экіпажа --> |Членаў экіпажа = 4 |Пазыўны = <!--Фота экіпажа --> |Фатаграфія = Artemis 2 Crew Portrait.jpg |Апісанне Фота = ''па гадзіннікавай стрэлке: Кох, Гловэр, Хансэн, Уайзман'' <!--Звязаныя экспедыцыі --> |Папярэдняя = [[File:Artemis I Patch.svg|100px]] [[Артэміда-1]] |Наступная = }} '''«Артэміда-2»''' - першая пілатуемая місія па аблёце [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] ў рамках праграмы «Артэміда». Ракета-носьбіт SLS запушчаны з касмадрома Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі ў 22:35 (UTC) 1 красавіка 2026 года. Пад час дзесяцідзённай місіі астранаўты НАСА Рыд Уайзмэн, Віктара Гловера і Крысціна Кох, а таксама астранаўт канадскага касмічнага агенцтва Джэрэмі Хансен абляцяць вакол Месяца і вернуцца на Зямлю па траекторыі свабоднага вяртання вакол Месяца. Гэта першая пілатуемая місія для праграмы і касмічнага карабля «Арыён». Яна стала першай пілатуемай місіяй за межы нізкай калязямной арбіты з часоў «[[Апалон-17|Апалона-17]]» (снежань 1972 года), а Крысціна Кох стане першай жанчынай якая пабывае на арбіце Месяца. == Экіпаж == Яшчэ да абвяшчэння складу экіпажа экспедыцыі было вядома, што ў склад экіпажа «Артэміды-2» з чатырох чалавек будзе ўваходзіць астранаўт канадскага касмічнага агенцтва (CSA), першы канадзец які здзейсніць падарожжа за межы [[Нізкая калязямная арбіта|нізкай калязямной арбіты]] (ён таксама стане першым астранаўтам не з ЗША які апынецца на арбіце Месяца) у адпаведнасці з умовамі дагавора 2020 года паміж ЗША і Канадай<ref name="CSA">{{cite report |url = https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |access-date = 2020-12-16 |title = В миссии НАСА Artemis 2 будет участвовать канадский астронавт |publisher = Global News |date = 2020-12-16 |archive-date = 2020-12-16 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status = live }}</ref>. У пазнейшых экспедыцыях плануецца ўдзел астранаўтаў ад іншых краін, якія падпісалі пагадненні па праграме «Артэміда». [[Файл:Artemis-II-Mascot-Crew+Mascot.webp|злева|міні|300x300пкс|Асноўны экіпаж «Артэміды-2» (27 сакавіка 2026 г.)]] 3 красавіка 2023 года НАСА аб'явіла імёны членаў экіпажа<ref>{{Cite web|access-date=2026-01-30|lang=en-US|title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis - NASA|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля |- | Рыд Уайсмэн |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Камандзір |- | Віктар Гловэр |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Пілот |- | Крысціна Кук |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |- | Джэрэмі Хансэн |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]] || Спецыяліст палёта |} Дублёры: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля |- | Андрэ Дуглас |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |- | Джэні Гібанс |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]]|| Спецыяліст палёта |} == Храналогія палёту == === Старт === [[Файл:Artemis II Rollout (NHQ202601170015).jpg|злева|міні|300x300пкс|Ракетаносьбіт Space Launch System вывозяць з будынку зборкі ракет (17 студзеня 2026 года)]] Звышцяжкая ракета SLS стартавала [[1 красавіка]] 2026 года ў 22:35 UTC з пускавы пляцоўкі LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі|Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі]] ў [[Фларыда (штат)|Фларыдзе]] (ЗША). Экіпаж складаецца з трох астранаўтаў ЗША і аднаго астранаўта канадскага касмічнага агенцтва. Чатыры асноўных рухавіка былі запушчаны за сем секунд да ўздыму са стартавага стала, пасля іх вываду на поўную магутнасць у момант адрыву былі запушчаны цвердапаліўныя паскаральнікі, якія забяспечвалі большую частку цягі на працягу двух хвілін. Паскаральнікі аддзяліліся на вышыні 48 км пры хуткасці 1,4 км/с. Першая ступень працавала каля 8 хвілін, у момант аддзялення Арыён апынуўся на высакаэліптычнайй арбіце з вышынёй апагею каля 2200 км. Верхняя ступень (ICPS) не задзейнічалася падчас вывядзення. === Палёт на арбіце Зямлі і праверкі сістэм === Пасля выключэння рухавіка першай ступені была праведзена праверка сістэм жыццезабеспячэння. Пасля яе паспяховага завяршэння, праз 49 хвілін пасля старту ўключылася верхняя ступень ракета-носьбіта SLS (ICPS), для ўздыму [[Перыгелій|перыгелія]] (перыгея). Пры дасягненні апаратам новага перыгелія было выканана ўключэнне рухавікоў на 15 хвілін для ўздыму [[Апагей|апагею]] да вышыні 74 тыс. км, перыяд абарачэння па сфарміраванай такім чынам арбіце склаў 23,5 гадзіны. Да гэтага момант паліва ў ступені ICPS было выдаткавана амаль цалкам, яна была адстыкаваная і выраблены шэраг манеўраў карабля паблізу яе для ацэнкі кіравальнасці. Пасля гэтага ступень была пераведзена на арбіту "пахавання" на рэштках паліва. Таксама ў гэты момант былі запушчаны кубсаты, выведзеныя як спадарожная нагрузка. Пасля гэтага астранаўты перавялі кабіну карабля з стартавай у палётную канфігурацыю, усталявалі трэнажоры і правялі шэраг тэстаў сістэм жыццезабеспячэння пры фізічнай нагрузцы. Пасля вячэры наступіў час сну, разбітага на два чатырохгадзінных перыяду, у сувязі з неабходнасцю пракантраляваць уключэнне рухавікоў сэрвіснага модуля з мэтай яшчэ аднаго ўздыму перыгею. Да гэтага моманту аператары НАСА павінны вызначыць гатоўнасць да ўключэння рухавікоў для пераходу на пералётную арбіту да Месяца. === Пералёт да Месяца === Пасля завяршэння аперацый на высокай калязямной арбіце і праверкі сістэм, «Арыён» выканаў манеўр "TLI" (працягласцю 5 хвілін 49 секунд) з выкарыстаннем рухавікоў свайго службовага модуля, вывеўшы касмічны апарат на траекторыю да Месяца. Гэты дакладны манеўр выводзіць «Арыён» на траекторыю вольнага вяртання, дазваляючы яму здзейсніць круг вакол Месяца і вярнуцца на зямлю без далейшага выкарыстання рухавікоў. Па плану, далейшае ўключэнне рухавікоў планавалася толькі для нязначных карэкціровак курсу. == Абсталяванне == [[Файл:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|міні|300x300пкс|Сістэма аптычнай сувязі Orion Artemis II]] === Аптычная сістэма сувязі === У рамках місіі праводзяцца выпрабаванні і дэманстрацыя аптычнай сувязі з Зямлёй і назад з выкарыстаннем аптычнай сістэмы сувязі Orion Artemis II, якая выкарыстоўвае лазерныя прамяні. Такая аптычная сістэма можа быць менш і лягчэй, чым звычайная [[радыёсувязь]], а таксама спажываць менш энергіі, пры гэтым павялічваючы хуткасць перадачы. Апаратнае забеспячэнне сістэмы Orion Artemis II інтэгравана ў касмічны карабель «Арыён» і ўключае ў сябе аптычны модуль (100 мм тэлескоп і два карданных "падвеса"), мадэм і электроніку куравання. Orion Artemis II будзе падтрымліваць сувязь з наземнымі станцыямі ў Каліфорніі і Нью-Мексіке. Перадаючая прылада адпраўляе дадзеныя на Зямлю з хуткасцю перадачы да 260 мегабіт у секунду. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Праграма «Артэміда»]] lhwcgiif9wam39buhygfxj9hdy7gu89 5121089 5120807 2026-04-05T08:24:08Z HK-47 9640 /* Абсталяванне */ дапаўненне, вычытка 5121089 wikitext text/x-wiki {{Касмічная экспедыцыя |Імя = ''Артэміда-2'' <!-- Эмблема экспедыцыі --> |Эмблема = Artemis II patch.svg <!--Палётныя даныя карабля --> |Ракета-носьбіт = [[Space Launch System|SLS Block 1 Crew]] |Стартавая пляцоўка = LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі]] [[Фларыда (штат)|Фларыда]], [[ЗША]] |Запуск = [[1 красавіка]], [[2026]]<br />22:35:00 [[GMT]] |Пасадка карабля = |Працягласць палёту карабля = |Маса = |NSSDC_ID =2026-069A |NORAD_ID = <!--Палётныя даныя экіпажа --> |Членаў экіпажа = 4 |Пазыўны = <!--Фота экіпажа --> |Фатаграфія = Artemis 2 Crew Portrait.jpg |Апісанне Фота = ''па гадзіннікавай стрэлке: Кох, Гловэр, Хансэн, Уайзман'' <!--Звязаныя экспедыцыі --> |Папярэдняя = [[File:Artemis I Patch.svg|100px]] [[Артэміда-1]] |Наступная = }} '''«Артэміда-2»''' - першая пілатуемая місія па аблёце [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] ў рамках праграмы «Артэміда». Ракета-носьбіт SLS запушчаны з касмадрома Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі ў 22:35 (UTC) 1 красавіка 2026 года. Пад час дзесяцідзённай місіі астранаўты НАСА Рыд Уайзмэн, Віктара Гловера і Крысціна Кох, а таксама астранаўт канадскага касмічнага агенцтва Джэрэмі Хансен абляцяць вакол Месяца і вернуцца на Зямлю па траекторыі свабоднага вяртання вакол Месяца. Гэта першая пілатуемая місія для праграмы і касмічнага карабля «Арыён». Яна стала першай пілатуемай місіяй за межы нізкай калязямной арбіты з часоў «[[Апалон-17|Апалона-17]]» (снежань 1972 года), а Крысціна Кох стане першай жанчынай якая пабывае на арбіце Месяца. == Экіпаж == Яшчэ да абвяшчэння складу экіпажа экспедыцыі было вядома, што ў склад экіпажа «Артэміды-2» з чатырох чалавек будзе ўваходзіць астранаўт канадскага касмічнага агенцтва (CSA), першы канадзец які здзейсніць падарожжа за межы [[Нізкая калязямная арбіта|нізкай калязямной арбіты]] (ён таксама стане першым астранаўтам не з ЗША які апынецца на арбіце Месяца) у адпаведнасці з умовамі дагавора 2020 года паміж ЗША і Канадай<ref name="CSA">{{cite report |url = https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |access-date = 2020-12-16 |title = В миссии НАСА Artemis 2 будет участвовать канадский астронавт |publisher = Global News |date = 2020-12-16 |archive-date = 2020-12-16 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status = live }}</ref>. У пазнейшых экспедыцыях плануецца ўдзел астранаўтаў ад іншых краін, якія падпісалі пагадненні па праграме «Артэміда». [[Файл:Artemis-II-Mascot-Crew+Mascot.webp|злева|міні|300x300пкс|Асноўны экіпаж «Артэміды-2» (27 сакавіка 2026 г.)]] 3 красавіка 2023 года НАСА аб'явіла імёны членаў экіпажа<ref>{{Cite web|access-date=2026-01-30|lang=en-US|title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis - NASA|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля |- | Рыд Уайсмэн |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Камандзір |- | Віктар Гловэр |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Пілот |- | Крысціна Кук |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |- | Джэрэмі Хансэн |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]] || Спецыяліст палёта |} Дублёры: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля |- | Андрэ Дуглас |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |- | Джэні Гібанс |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]]|| Спецыяліст палёта |} == Храналогія палёту == === Старт === [[Файл:Artemis II Rollout (NHQ202601170015).jpg|злева|міні|300x300пкс|Ракетаносьбіт Space Launch System вывозяць з будынку зборкі ракет (17 студзеня 2026 года)]] Звышцяжкая ракета SLS стартавала [[1 красавіка]] 2026 года ў 22:35 UTC з пускавы пляцоўкі LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі|Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі]] ў [[Фларыда (штат)|Фларыдзе]] (ЗША). Экіпаж складаецца з трох астранаўтаў ЗША і аднаго астранаўта канадскага касмічнага агенцтва. Чатыры асноўных рухавіка былі запушчаны за сем секунд да ўздыму са стартавага стала, пасля іх вываду на поўную магутнасць у момант адрыву былі запушчаны цвердапаліўныя паскаральнікі, якія забяспечвалі большую частку цягі на працягу двух хвілін. Паскаральнікі аддзяліліся на вышыні 48 км пры хуткасці 1,4 км/с. Першая ступень працавала каля 8 хвілін, у момант аддзялення Арыён апынуўся на высакаэліптычнайй арбіце з вышынёй апагею каля 2200 км. Верхняя ступень (ICPS) не задзейнічалася падчас вывядзення. === Палёт на арбіце Зямлі і праверкі сістэм === Пасля выключэння рухавіка першай ступені была праведзена праверка сістэм жыццезабеспячэння. Пасля яе паспяховага завяршэння, праз 49 хвілін пасля старту ўключылася верхняя ступень ракета-носьбіта SLS (ICPS, якая ўяўляе дапрацаваную версію аналагічнай ступені ракета-носьбітаў [[Delta (ракета-носьбіт)|Delta]]), для ўздыму [[Перыгелій|перыгелія]] (перыгея). Пры дасягненні апаратам новага перыгелія было выканана ўключэнне рухавікоў на 15 хвілін для ўздыму [[Апагей|апагею]] да вышыні 74 тыс. км, перыяд абарачэння па сфарміраванай такім чынам арбіце склаў 23,5 гадзіны. Да гэтага момант паліва ў ступені ICPS было выдаткавана амаль цалкам, яна была адстыкаваная і экіпаж пачаў шэраг манеўраў карабля ў непасрэднай блізкасці ад ICPS яе для ацэнкі кіравальнасці рухавікоў сістэмы кіравання арыентацыяй службовага модуля(частка манеўраў выконвалася ў ручным рэжыме).<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-apogee-raise-burn-complete-crew-looks-ahead-to-proximity-operations/|title=Artemis II Flight Update: Apogee Raise Burn Complete, Crew Looks Ahead to Proximity Operations - NASA|date=2026-04-01|access-date=2026-04-05}}</ref> Пасля гэтага ступень была пераведзена на арбіту "пахавання" на рэштках паліва (ступень накіруецца ў атмасферу такім чынам, каб незгарэўшыя ў атмасферы часткі ўпалі ў аддаленым раёне [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]). Падчас манеўравання каля ступені ICPS выкарыстоўвалася "камера стыкоўкі" для збору дадзеных аб месцазнаходжанні для дапамогі ў навігацыі падчас збліжэнняў у будучых місіях ў калямесяцовым асяроддзі, дзе для ўстаноўкі дакладнага месцазнаходжання немагчыма выкарыстоўваць сістэмы навігацыі кшталту [[GPS]]. Таксама ў гэты момант былі запушчаны кубсаты, выведзеныя як спадарожная нагрузка. Пасля гэтага астранаўты перавялі кабіну карабля з стартавай у палётную канфігурацыю, усталявалі трэнажоры і правялі шэраг тэстаў сістэм жыццезабеспячэння пры фізічнай нагрузцы. Пасля вячэры наступіў час сну, разбітага на два чатырохгадзінных перыяду, у сувязі з неабходнасцю пракантраляваць уключэнне рухавікоў сэрвіснага модуля з мэтай яшчэ аднаго ўздыму перыгею. Да гэтага моманту аператары НАСА павінны вызначыць гатоўнасць да ўключэння рухавікоў для пераходу на пералётную арбіту да Месяца. === Пералёт да Месяца === Пасля завяршэння аперацый на высокай калязямной арбіце і праверкі сістэм, «Арыён» выканаў манеўр "TLI" (працягласцю 5 хвілін 49 секунд) з выкарыстаннем рухавікоў свайго службовага модуля, вывеўшы касмічны апарат на траекторыю да Месяца. Гэты дакладны манеўр выводзіць «Арыён» на траекторыю вольнага вяртання, дазваляючы яму здзейсніць круг вакол Месяца і вярнуцца на зямлю без далейшага выкарыстання рухавікоў. Па плану, далейшае ўключэнне рухавікоў планавалася толькі для нязначных карэкціровак курсу. == Абсталяванне == [[Файл:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|міні|300x300пкс|Сістэма аптычнай сувязі Orion Artemis II]] === Аптычная сістэма сувязі === У рамках місіі праводзяцца выпрабаванні і дэманстрацыя аптычнай сувязі з Зямлёй і назад з выкарыстаннем аптычнай сістэмы сувязі Orion Artemis II, якая выкарыстоўвае лазерныя прамяні. Такая аптычная сістэма можа быць менш і лягчэй, чым звычайная [[радыёсувязь]], а таксама спажываць менш энергіі, пры гэтым павялічваючы хуткасць перадачы. Апаратнае забеспячэнне сістэмы Orion Artemis II інтэгравана ў касмічны карабель «Арыён» і ўключае ў сябе аптычны модуль (100 мм тэлескоп і два карданных "падвеса"), мадэм і электроніку куравання. Orion Artemis II будзе падтрымліваць сувязь з наземнымі станцыямі ў Каліфорніі і Нью-Мексіке. Перадаючая прылада адпраўляе дадзеныя на Зямлю з хуткасцю перадачы да 260 мегабіт у секунду. Акрамя эксперыментальнай сістэмы Orion Artemis II, для сувязі з Зямлёй выкарыстоўваюцца "[[Радыёсувязь|больш звычайныя]]" сродкі сувязі якія звязваюць карабель т.з. Нізкакасмічнай (Near Space Network) і [[Сетка дальняй касмічнай сувязі НАСА|Глыбокакасмічнай сеткай сувязі НАСА]]. Гэтыя дзве "радыёсеткі" працуюць у тандэме, забяспечваючы падтрымку "Арыёна" з моманту запуску, вакол Месяца і назад на зямлю.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/communicating-with-missions/|title=SCaN: Communicating with Missions|access-date=2026-04-05}}</ref> == Няспраўнасці пад час палёту == === Туалет === Адразу пасля выхаду на каляземную арбіту, і перад далейшым разгонам да Месяца, экіпаж "Артэміды-2" прыступіў да падрыхтоўкі касмічнага карабля да жыцця ў космасе. Падчас гэтай аперацыі экіпаж паведаміў аб перарывістым індыкатары няспраўнасці туалета. Пасля кансультацый з камандай на зямлі прычыну праблемы была высветлена і ліквідавана.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-apogee-raise-burn-complete-crew-looks-ahead-to-proximity-operations/|title=Artemis II Flight Update: Apogee Raise Burn Complete, Crew Looks Ahead to Proximity Operations - NASA|date=2026-04-01|access-date=2026-04-05}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Праграма «Артэміда»]] 6u1hk3k5yqthwn8czuoolhv4mxmn6s9 5121146 5121089 2026-04-05T09:07:07Z HK-47 9640 /* Палёт на арбіце Зямлі і праверкі сістэм */ дапаўненне, вычытка 5121146 wikitext text/x-wiki {{Касмічная экспедыцыя |Імя = ''Артэміда-2'' <!-- Эмблема экспедыцыі --> |Эмблема = Artemis II patch.svg <!--Палётныя даныя карабля --> |Ракета-носьбіт = [[Space Launch System|SLS Block 1 Crew]] |Стартавая пляцоўка = LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі]] [[Фларыда (штат)|Фларыда]], [[ЗША]] |Запуск = [[1 красавіка]], [[2026]]<br />22:35:00 [[GMT]] |Пасадка карабля = |Працягласць палёту карабля = |Маса = |NSSDC_ID =2026-069A |NORAD_ID = <!--Палётныя даныя экіпажа --> |Членаў экіпажа = 4 |Пазыўны = <!--Фота экіпажа --> |Фатаграфія = Artemis 2 Crew Portrait.jpg |Апісанне Фота = ''па гадзіннікавай стрэлке: Кох, Гловэр, Хансэн, Уайзман'' <!--Звязаныя экспедыцыі --> |Папярэдняя = [[File:Artemis I Patch.svg|100px]] [[Артэміда-1]] |Наступная = }} '''«Артэміда-2»''' - першая пілатуемая місія па аблёце [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] ў рамках праграмы «Артэміда». Ракета-носьбіт SLS запушчаны з касмадрома Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі ў 22:35 (UTC) [[1 красавіка]] 2026 года. Пад час дзесяцідзённай місіі астранаўты [[НАСА]] Рыд Уайзмэн, Віктара Гловера і Крысціна Кох, а таксама астранаўт канадскага касмічнага агенцтва Джэрэмі Хансен абляцяць вакол Месяца і вернуцца на Зямлю па траекторыі свабоднага вяртання вакол Месяца. Гэта першая пілатуемая місія для праграмы і касмічнага карабля «Арыён». Яна стала першай пілатуемай місіяй за межы нізкай калязямной арбіты з часоў «[[Апалон-17|Апалона-17]]» (снежань 1972 года), а Крысціна Кох стане першай жанчынай якая пабывае на арбіце Месяца. == Гісторыя місіі == Першапачаткова місія называлася «Exploration Mission-2» (Даследчая місія-2) і прызначалася для пазней адмененай місіі па перанакіраванні астэроідаў. У 2017 годзе планаваўся запуск ракеты Space Launch System Block 1B (мадэрнізаванай версіяй ракеты з праграмы «[[Спейс шатл]]») з верхняй прыступкай Exploration Upper Stage (дапрацаваная ступень ракета-носьбіта Дэльта), месяцовым касмічным апаратам Block 1 Orion і карыснай нагрузкай у 50,7 тон. План складаўся ў тым, каб зблізіцца з астэроідам, раней выведзеным на стабільную месяцовую арбіту рабатызаванай місіяй Asteroid Redirect Mission, і накіраваць астранаўтаў каб яны выйшаўшы ў адкрыты космас і сабралі «ўзоры глебы» з астэроіда. Але ў красавіку 2017 годзе місія па перанакіраванні астэроідаў была адменена. Замест яе была прапанавана 8-дзённая місія з экіпажам з чатырох астранаўтаў, адпраўленых па траекторыі свабоднага вяртання вакол Месяца. == Экіпаж == Яшчэ да абвяшчэння складу экіпажа экспедыцыі было вядома, што ў склад экіпажа «Артэміды-2» з чатырох чалавек будзе ўваходзіць астранаўт канадскага касмічнага агенцтва (CSA), першы канадзец які здзейсніць падарожжа за межы [[Нізкая калязямная арбіта|нізкай калязямной арбіты]] (ён таксама стане першым астранаўтам не з ЗША які апынецца на арбіце Месяца) у адпаведнасці з умовамі дагавора 2020 года паміж ЗША і Канадай<ref name="CSA">{{cite report |url = https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |access-date = 2020-12-16 |title = В миссии НАСА Artemis 2 будет участвовать канадский астронавт |publisher = Global News |date = 2020-12-16 |archive-date = 2020-12-16 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status = live }}</ref>. У пазнейшых экспедыцыях плануецца ўдзел астранаўтаў ад іншых краін, якія падпісалі пагадненні па праграме «Артэміда». [[Файл:Artemis-II-Mascot-Crew+Mascot.webp|злева|міні|300x300пкс|Асноўны экіпаж «Артэміды-2» (27 сакавіка 2026 г.)]] 3 красавіка 2023 года НАСА аб'явіла імёны членаў экіпажа<ref>{{Cite web|access-date=2026-01-30|lang=en-US|title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis - NASA|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля |- | Рыд Уайсмэн |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Камандзір |- | Віктар Гловэр |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Пілот |- | Крысціна Кук |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |- | Джэрэмі Хансэн |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]] || Спецыяліст палёта |} Дублёры: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля |- | Андрэ Дуглас |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |- | Джэні Гібанс |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]]|| Спецыяліст палёта |} == Храналогія палёту == === Старт === [[Файл:Artemis II Rollout (NHQ202601170015).jpg|злева|міні|300x300пкс|Ракетаносьбіт Space Launch System вывозяць з будынку зборкі ракет (17 студзеня 2026 года)]] Звышцяжкая ракета SLS стартавала [[1 красавіка]] 2026 года ў 22:35 UTC з пускавы пляцоўкі LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі|Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі]] ў [[Фларыда (штат)|Фларыдзе]] (ЗША). Экіпаж складаецца з трох астранаўтаў ЗША і аднаго астранаўта канадскага касмічнага агенцтва. Чатыры асноўных рухавіка былі запушчаны за сем секунд да ўздыму са стартавага стала, пасля іх вываду на поўную магутнасць у момант адрыву былі запушчаны цвердапаліўныя паскаральнікі, якія забяспечвалі большую частку цягі на працягу двух хвілін. Паскаральнікі аддзяліліся на вышыні 48 км пры хуткасці 1,4 км/с. Першая ступень працавала каля 8 хвілін, у момант аддзялення Арыён апынуўся на высакаэліптычнайй арбіце з вышынёй апагею каля 2200 км. Верхняя ступень (ICPS) не задзейнічалася падчас вывядзення. === Палёт на арбіце Зямлі і праверкі сістэм === [[Файл:Artemis II Ascent Graphic (Artemis II Mission Trajectory Final).jpg|міні|300x300пкс|Храналогія першага этапу місіі]] Пасля выключэння рухавіка першай ступені была праведзена праверка сістэм жыццезабеспячэння. Пасля яе паспяховага завяршэння, праз 49 хвілін пасля старту ўключылася верхняя ступень ракета-носьбіта SLS (ICPS, якая ўяўляе дапрацаваную версію аналагічнай ступені ракета-носьбітаў [[Delta (ракета-носьбіт)|Delta]]), для ўздыму [[Перыгелій|перыгелія]] (перыгея). Пры дасягненні апаратам новага перыгелія было выканана ўключэнне рухавікоў на 15 хвілін для ўздыму [[Апагей|апагею]] да вышыні 74 тыс. км, перыяд абарачэння па сфарміраванай такім чынам арбіце склаў 23,5 гадзіны. Да гэтага момант паліва ў ступені ICPS было выдаткавана амаль цалкам, яна была адстыкаваная і экіпаж пачаў шэраг манеўраў карабля ў непасрэднай блізкасці ад ICPS яе для ацэнкі кіравальнасці рухавікоў сістэмы кіравання арыентацыяй службовага модуля(частка манеўраў выконвалася ў ручным рэжыме).<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-apogee-raise-burn-complete-crew-looks-ahead-to-proximity-operations/|title=Artemis II Flight Update: Apogee Raise Burn Complete, Crew Looks Ahead to Proximity Operations - NASA|date=2026-04-01|access-date=2026-04-05}}</ref> Пасля гэтага ступень была пераведзена на арбіту "пахавання" на рэштках паліва (ступень накіруецца ў атмасферу такім чынам, каб незгарэўшыя ў атмасферы часткі ўпалі ў аддаленым раёне [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]). Падчас манеўравання каля ступені ICPS выкарыстоўвалася "камера стыкоўкі" для збору дадзеных аб месцазнаходжанні для дапамогі ў навігацыі падчас збліжэнняў у будучых місіях ў калямесяцовым асяроддзі, дзе для ўстаноўкі дакладнага месцазнаходжання немагчыма выкарыстоўваць сістэмы навігацыі кшталту [[GPS]]. Таксама ў гэты момант былі запушчаны кубсаты, выведзеныя як спадарожная нагрузка. Пасля гэтага астранаўты перавялі кабіну карабля з стартавай у палётную канфігурацыю, усталявалі трэнажоры і правялі шэраг тэстаў сістэм жыццезабеспячэння пры фізічнай нагрузцы. Пасля вячэры наступіў час сну, разбітага на два чатырохгадзінных перыяду, у сувязі з неабходнасцю пракантраляваць уключэнне рухавікоў сэрвіснага модуля з мэтай яшчэ аднаго ўздыму перыгею. Да гэтага моманту аператары НАСА павінны вызначыць гатоўнасць да ўключэння рухавікоў для пераходу на пералётную арбіту да Месяца. === Пералёт да Месяца === Пасля завяршэння аперацый на высокай калязямной арбіце і праверкі сістэм, «Арыён» выканаў манеўр "TLI" (працягласцю 5 хвілін 49 секунд) з выкарыстаннем рухавікоў свайго службовага модуля, вывеўшы касмічны апарат на траекторыю да Месяца. Гэты дакладны манеўр выводзіць «Арыён» на траекторыю вольнага вяртання, дазваляючы яму здзейсніць круг вакол Месяца і вярнуцца на зямлю без далейшага выкарыстання рухавікоў. Па плану, далейшае ўключэнне рухавікоў планавалася толькі для нязначных карэкціровак курсу. == Абсталяванне == [[Файл:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|міні|300x300пкс|Сістэма аптычнай сувязі Orion Artemis II]] === Аптычная сістэма сувязі === У рамках місіі праводзяцца выпрабаванні і дэманстрацыя аптычнай сувязі з Зямлёй і назад з выкарыстаннем аптычнай сістэмы сувязі Orion Artemis II, якая выкарыстоўвае лазерныя прамяні. Такая аптычная сістэма можа быць менш і лягчэй, чым звычайная [[радыёсувязь]], а таксама спажываць менш энергіі, пры гэтым павялічваючы хуткасць перадачы. Апаратнае забеспячэнне сістэмы Orion Artemis II інтэгравана ў касмічны карабель «Арыён» і ўключае ў сябе аптычны модуль (100 мм тэлескоп і два карданных "падвеса"), мадэм і электроніку куравання. Orion Artemis II будзе падтрымліваць сувязь з наземнымі станцыямі ў Каліфорніі і Нью-Мексіке. Перадаючая прылада адпраўляе дадзеныя на Зямлю з хуткасцю перадачы да 260 мегабіт у секунду. Акрамя эксперыментальнай сістэмы Orion Artemis II, для сувязі з Зямлёй выкарыстоўваюцца "[[Радыёсувязь|больш звычайныя]]" сродкі сувязі якія звязваюць карабель т.з. Нізкакасмічнай (Near Space Network) і [[Сетка дальняй касмічнай сувязі НАСА|Глыбокакасмічнай сеткай сувязі НАСА]]. Гэтыя дзве "радыёсеткі" працуюць у тандэме, забяспечваючы падтрымку "Арыёна" з моманту запуску, вакол Месяца і назад на зямлю.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/communicating-with-missions/|title=SCaN: Communicating with Missions|access-date=2026-04-05}}</ref> == Няспраўнасці пад час палёту == === Туалет === Адразу пасля выхаду на каляземную арбіту, і перад далейшым разгонам да Месяца, экіпаж "Артэміды-2" прыступіў да падрыхтоўкі касмічнага карабля да жыцця ў космасе. Падчас гэтай аперацыі экіпаж паведаміў аб перарывістым індыкатары няспраўнасці туалета. Пасля кансультацый з камандай на зямлі прычына праблемы была высветлена і ліквідавана.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-apogee-raise-burn-complete-crew-looks-ahead-to-proximity-operations/|title=Artemis II Flight Update: Apogee Raise Burn Complete, Crew Looks Ahead to Proximity Operations - NASA|date=2026-04-01|access-date=2026-04-05}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Праграма «Артэміда»]] 00f72yzgqkzmav8gpd1q6n1t8i2vigg 5121242 5121146 2026-04-05T10:35:27Z HK-47 9640 /* Абсталяванне */ 5121242 wikitext text/x-wiki {{Касмічная экспедыцыя |Імя = ''Артэміда-2'' <!-- Эмблема экспедыцыі --> |Эмблема = Artemis II patch.svg <!--Палётныя даныя карабля --> |Ракета-носьбіт = [[Space Launch System|SLS Block 1 Crew]] |Стартавая пляцоўка = LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі]] [[Фларыда (штат)|Фларыда]], [[ЗША]] |Запуск = [[1 красавіка]], [[2026]]<br />22:35:00 [[GMT]] |Пасадка карабля = |Працягласць палёту карабля = |Маса = |NSSDC_ID =2026-069A |NORAD_ID = <!--Палётныя даныя экіпажа --> |Членаў экіпажа = 4 |Пазыўны = <!--Фота экіпажа --> |Фатаграфія = Artemis 2 Crew Portrait.jpg |Апісанне Фота = ''па гадзіннікавай стрэлке: Кох, Гловэр, Хансэн, Уайзман'' <!--Звязаныя экспедыцыі --> |Папярэдняя = [[File:Artemis I Patch.svg|100px]] [[Артэміда-1]] |Наступная = }} '''«Артэміда-2»''' - першая пілатуемая місія па аблёце [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] ў рамках праграмы «Артэміда». Ракета-носьбіт SLS запушчаны з касмадрома Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі ў 22:35 (UTC) [[1 красавіка]] 2026 года.<ref>{{Cite web|lang=руская|url=https://tech.onliner.by/2026/04/02/vpervye-za-54-goda-nasa-uspeshno-otpravila-lyudej-k-lune-v-ramkax-missii-artemis-2|title=Впервые за 54 года. NASA успешно отправила людей к Луне в рамках миссии Artemis 2|website=onliner.by}}</ref> Пад час дзесяцідзённай місіі астранаўты [[НАСА]] Рыд Уайзмэн, Віктара Гловера і Крысціна Кох, а таксама астранаўт канадскага касмічнага агенцтва Джэрэмі Хансен абляцяць вакол Месяца і вернуцца на Зямлю па траекторыі свабоднага вяртання вакол Месяца. Гэта першая пілатуемая місія для праграмы і касмічнага карабля «Арыён». Яна стала першай пілатуемай місіяй за межы нізкай калязямной арбіты з часоў «[[Апалон-17|Апалона-17]]» (снежань 1972 года), а Крысціна Кох стане першай жанчынай якая пабывае на арбіце Месяца. == Гісторыя місіі == Першапачаткова місія называлася «Exploration Mission-2» (Даследчая місія-2) і прызначалася для пазней адмененай місіі па перанакіраванні астэроідаў. У 2017 годзе планаваўся запуск ракеты Space Launch System Block 1B (мадэрнізаванай версіяй ракеты з праграмы «[[Спейс шатл]]») з верхняй прыступкай Exploration Upper Stage (дапрацаваная ступень ракета-носьбіта Дэльта), месяцовым касмічным апаратам Block 1 Orion і карыснай нагрузкай у 50,7 тон. План складаўся ў тым, каб зблізіцца з астэроідам, раней выведзеным на стабільную месяцовую арбіту рабатызаванай місіяй Asteroid Redirect Mission, і накіраваць астранаўтаў каб яны выйшаўшы ў адкрыты космас і сабралі «ўзоры глебы» з астэроіда. Але ў красавіку 2017 годзе місія па перанакіраванні астэроідаў была адменена. Замест яе была прапанавана 8-дзённая місія з экіпажам з чатырох астранаўтаў, адпраўленых па траекторыі свабоднага вяртання вакол Месяца. == Экіпаж == Яшчэ да абвяшчэння складу экіпажа экспедыцыі было вядома, што ў склад экіпажа «Артэміды-2» з чатырох чалавек будзе ўваходзіць астранаўт канадскага касмічнага агенцтва (CSA), першы канадзец які здзейсніць падарожжа за межы [[Нізкая калязямная арбіта|нізкай калязямной арбіты]] (ён таксама стане першым астранаўтам не з ЗША які апынецца на арбіце Месяца) у адпаведнасці з умовамі дагавора 2020 года паміж ЗША і Канадай<ref name="CSA">{{cite report |url = https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |access-date = 2020-12-16 |title = В миссии НАСА Artemis 2 будет участвовать канадский астронавт |publisher = Global News |date = 2020-12-16 |archive-date = 2020-12-16 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status = live }}</ref>. У пазнейшых экспедыцыях плануецца ўдзел астранаўтаў ад іншых краін, якія падпісалі пагадненні па праграме «Артэміда». [[Файл:Artemis-II-Mascot-Crew+Mascot.webp|злева|міні|300x300пкс|Асноўны экіпаж «Артэміды-2» (27 сакавіка 2026 г.)]] 3 красавіка 2023 года НАСА аб'явіла імёны членаў экіпажа<ref>{{Cite web|access-date=2026-01-30|lang=en-US|title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis - NASA|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля |- | Рыд Уайсмэн |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Камандзір |- | Віктар Гловэр |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Пілот |- | Крысціна Кук |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |- | Джэрэмі Хансэн |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]] || Спецыяліст палёта |} Дублёры: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля |- | Андрэ Дуглас |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |- | Джэні Гібанс |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]]|| Спецыяліст палёта |} == Храналогія палёту == === Старт === [[Файл:Artemis II Rollout (NHQ202601170015).jpg|злева|міні|300x300пкс|Ракетаносьбіт Space Launch System вывозяць з будынку зборкі ракет (17 студзеня 2026 года)]] Звышцяжкая ракета SLS стартавала [[1 красавіка]] 2026 года ў 22:35 UTC з пускавы пляцоўкі LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі|Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі]] ў [[Фларыда (штат)|Фларыдзе]] (ЗША). Экіпаж складаецца з трох астранаўтаў ЗША і аднаго астранаўта канадскага касмічнага агенцтва. Чатыры асноўных рухавіка былі запушчаны за сем секунд да ўздыму са стартавага стала, пасля іх вываду на поўную магутнасць у момант адрыву былі запушчаны цвердапаліўныя паскаральнікі, якія забяспечвалі большую частку цягі на працягу двух хвілін. Паскаральнікі аддзяліліся на вышыні 48 км пры хуткасці 1,4 км/с. Першая ступень працавала каля 8 хвілін, у момант аддзялення Арыён апынуўся на высакаэліптычнайй арбіце з вышынёй апагею каля 2200 км. Верхняя ступень (ICPS) не задзейнічалася падчас вывядзення. === Палёт на арбіце Зямлі і праверкі сістэм === [[Файл:Artemis II Ascent Graphic (Artemis II Mission Trajectory Final).jpg|міні|300x300пкс|Храналогія першага этапу місіі]] Пасля выключэння рухавіка першай ступені была праведзена праверка сістэм жыццезабеспячэння. Пасля яе паспяховага завяршэння, праз 49 хвілін пасля старту ўключылася верхняя ступень ракета-носьбіта SLS (ICPS, якая ўяўляе дапрацаваную версію аналагічнай ступені ракета-носьбітаў [[Delta (ракета-носьбіт)|Delta]]), для ўздыму [[Перыгелій|перыгелія]] (перыгея). Пры дасягненні апаратам новага перыгелія было выканана ўключэнне рухавікоў на 15 хвілін для ўздыму [[Апагей|апагею]] да вышыні 74 тыс. км, перыяд абарачэння па сфарміраванай такім чынам арбіце склаў 23,5 гадзіны. Да гэтага момант паліва ў ступені ICPS было выдаткавана амаль цалкам, яна была адстыкаваная і экіпаж пачаў шэраг манеўраў карабля ў непасрэднай блізкасці ад ICPS яе для ацэнкі кіравальнасці рухавікоў сістэмы кіравання арыентацыяй службовага модуля(частка манеўраў выконвалася ў ручным рэжыме).<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-apogee-raise-burn-complete-crew-looks-ahead-to-proximity-operations/|title=Artemis II Flight Update: Apogee Raise Burn Complete, Crew Looks Ahead to Proximity Operations - NASA|date=2026-04-01|access-date=2026-04-05}}</ref> Пасля гэтага ступень была пераведзена на арбіту "пахавання" на рэштках паліва (ступень накіруецца ў атмасферу такім чынам, каб незгарэўшыя ў атмасферы часткі ўпалі ў аддаленым раёне [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]). Падчас манеўравання каля ступені ICPS выкарыстоўвалася "камера стыкоўкі" для збору дадзеных аб месцазнаходжанні для дапамогі ў навігацыі падчас збліжэнняў у будучых місіях ў калямесяцовым асяроддзі, дзе для ўстаноўкі дакладнага месцазнаходжання немагчыма выкарыстоўваць сістэмы навігацыі кшталту [[GPS]]. Таксама ў гэты момант былі запушчаны кубсаты, выведзеныя як спадарожная нагрузка. Пасля гэтага астранаўты перавялі кабіну карабля з стартавай у палётную канфігурацыю, усталявалі трэнажоры і правялі шэраг тэстаў сістэм жыццезабеспячэння пры фізічнай нагрузцы. Пасля вячэры наступіў час сну, разбітага на два чатырохгадзінных перыяду, у сувязі з неабходнасцю пракантраляваць уключэнне рухавікоў сэрвіснага модуля з мэтай яшчэ аднаго ўздыму перыгею. Да гэтага моманту аператары НАСА павінны вызначыць гатоўнасць да ўключэння рухавікоў для пераходу на пералётную арбіту да Месяца. === Пералёт да Месяца === Пасля завяршэння аперацый на высокай калязямной арбіце і праверкі сістэм, «Арыён» выканаў манеўр "TLI" (працягласцю 5 хвілін 49 секунд) з выкарыстаннем рухавікоў свайго службовага модуля, вывеўшы касмічны апарат на траекторыю да Месяца. Гэты дакладны манеўр выводзіць «Арыён» на траекторыю вольнага вяртання, дазваляючы яму здзейсніць круг вакол Месяца і вярнуцца на зямлю без далейшага выкарыстання рухавікоў. Па плану, далейшае ўключэнне рухавікоў планавалася толькі для нязначных карэкціровак курсу. == Другасная карысная нагрузка == [[Файл:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|міні|300x300пкс|Усталяванне кубсатаў у кальцы-адаптары (усталёўваюцца над ступенню ICPS). Верасень 2025 года]] Ініцыятыва НАСА па запуску малых спадарожнікаў-[[Кубсат|кубсатаў]] на Артэмідзе ўзнікла яшчэ ў 2019 годзе. Прымаліся прапановы ад амерыканскіх устаноў і кампаній аб запуску кубсатаў у якасці другасных карысных нагрузак на борце SL. НАСА планавала прыняць 6-секцыйныя (12 кг) і 12-секцыйныя (20 кг) кубсаты, якія павінны былі быць усталяваны ўнутры адаптара (пераходнага кальца) паміж верхняй ступенню SLS і службовым модулем касмічнага карабля Арыён, што пасля аддзялення Арыёна, вывела бы іх на высокую калязямную арбіту. Але ў кастрычніку 2021 года ад гэтай ідэі адмовіліся. У верасні 2024 года НАСА абвясціла, што яны адправіць пяць кубсатаў ад міжнародных партнёраў у рамках місіі «Артэміда-2». "Карысныя нагрузкі" былі адабраныя з краін, якія падпісалі пагадненне "Артэміда", і закліканы спрыяць развіццю глабальных навуковых і тэхналагічных даследаванняў, а таксама пашырыць міжнародны доступ да далёкага космасу. Было запушчана 4 кубсата:<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/|title=NASA’s SLS Rocket: Secondary Payloads - NASA|access-date=2026-04-05}}</ref> - TACHELES - нямецкі кубсат які будзе вывучаць уплыў касмічных умоў на электрычныя кампаненты, якія выкарыстоўваюцца ў месяцовых апаратах.   - ATENEA - кубсат Нацыянальнай камісіі па касмічнай дзейнасці Аргенціны. Мэта апарата - вывучэнне радыяцыйнай абароны, адлюстраванне навакольнага радыяцыйнага асяроддзя, збор дадзеных GPS для планавання місіі і тэставанне сістэмы далёкай сувязі. - K-RadCube ад Карэйскага аэракасмічнага кіравання, якія будуць вывучаць дазіметрычны матэрыял, які імітуе тканіну чалавечага цела, для вымярэння ўздзеяння касмічнага выпраменьвання - Space Weather CubeSat-1 - кубсат саудаўскага касмічнага агенцтва з місіяй вымярэння аспектаў касмічнага надвор'я на высокай калязямной арбіце. == Абсталяванне == [[Файл:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|міні|300x300пкс|Сістэма аптычнай сувязі Orion Artemis II]] === Аптычная сістэма сувязі === У рамках місіі праводзяцца выпрабаванні і дэманстрацыя аптычнай сувязі з Зямлёй і назад з выкарыстаннем аптычнай сістэмы сувязі Orion Artemis II, якая выкарыстоўвае лазерныя прамяні. Такая аптычная сістэма можа быць менш і лягчэй, чым звычайная [[радыёсувязь]], а таксама спажываць менш энергіі, пры гэтым павялічваючы хуткасць перадачы. Апаратнае забеспячэнне сістэмы Orion Artemis II інтэгравана ў касмічны карабель «Арыён» і ўключае ў сябе аптычны модуль (100 мм тэлескоп і два карданных "падвеса"), мадэм і электроніку куравання. Orion Artemis II будзе падтрымліваць сувязь з наземнымі станцыямі ў Каліфорніі і Нью-Мексіке. Перадаючая прылада адпраўляе дадзеныя на Зямлю з хуткасцю перадачы да 260 мегабіт у секунду. Акрамя эксперыментальнай сістэмы Orion Artemis II, для сувязі з Зямлёй выкарыстоўваюцца "[[Радыёсувязь|больш звычайныя]]" сродкі сувязі якія звязваюць карабель т.з. Нізкакасмічнай (Near Space Network) і [[Сетка дальняй касмічнай сувязі НАСА|Глыбокакасмічнай сеткай сувязі НАСА]]. Гэтыя дзве "радыёсеткі" працуюць у тандэме, забяспечваючы падтрымку "Арыёна" з моманту запуску, вакол Месяца і назад на зямлю.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/communicating-with-missions/|title=SCaN: Communicating with Missions|access-date=2026-04-05}}</ref> == Няспраўнасці пад час палёту == === Туалет === Адразу пасля выхаду на каляземную арбіту, і перад далейшым разгонам да Месяца, экіпаж "Артэміды-2" прыступіў да падрыхтоўкі касмічнага карабля да жыцця ў космасе. Падчас гэтай аперацыі экіпаж паведаміў аб перарывістым індыкатары няспраўнасці туалета. Пасля кансультацый з камандай на зямлі прычына праблемы была высветлена і ліквідавана.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-apogee-raise-burn-complete-crew-looks-ahead-to-proximity-operations/|title=Artemis II Flight Update: Apogee Raise Burn Complete, Crew Looks Ahead to Proximity Operations - NASA|date=2026-04-01|access-date=2026-04-05}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Праграма «Артэміда»]] rn7xafgltcu10szzmf4mj9qjbjtk42g 5121245 5121242 2026-04-05T10:51:37Z HK-47 9640 /* Экіпаж */ 5121245 wikitext text/x-wiki {{Касмічная экспедыцыя |Імя = ''Артэміда-2'' <!-- Эмблема экспедыцыі --> |Эмблема = Artemis II patch.svg <!--Палётныя даныя карабля --> |Ракета-носьбіт = [[Space Launch System|SLS Block 1 Crew]] |Стартавая пляцоўка = LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі]] [[Фларыда (штат)|Фларыда]], [[ЗША]] |Запуск = [[1 красавіка]], [[2026]]<br />22:35:00 [[GMT]] |Пасадка карабля = |Працягласць палёту карабля = |Маса = |NSSDC_ID =2026-069A |NORAD_ID = <!--Палётныя даныя экіпажа --> |Членаў экіпажа = 4 |Пазыўны = <!--Фота экіпажа --> |Фатаграфія = Artemis 2 Crew Portrait.jpg |Апісанне Фота = ''па гадзіннікавай стрэлке: Кох, Гловэр, Хансэн, Уайзман'' <!--Звязаныя экспедыцыі --> |Папярэдняя = [[File:Artemis I Patch.svg|100px]] [[Артэміда-1]] |Наступная = }} '''«Артэміда-2»''' - першая пілатуемая місія па аблёце [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] ў рамках праграмы «Артэміда». Ракета-носьбіт SLS запушчаны з касмадрома Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі ў 22:35 (UTC) [[1 красавіка]] 2026 года.<ref>{{Cite web|lang=руская|url=https://tech.onliner.by/2026/04/02/vpervye-za-54-goda-nasa-uspeshno-otpravila-lyudej-k-lune-v-ramkax-missii-artemis-2|title=Впервые за 54 года. NASA успешно отправила людей к Луне в рамках миссии Artemis 2|website=onliner.by}}</ref> Пад час дзесяцідзённай місіі астранаўты [[НАСА]] Рыд Уайзмэн, Віктара Гловера і Крысціна Кох, а таксама астранаўт канадскага касмічнага агенцтва Джэрэмі Хансен абляцяць вакол Месяца і вернуцца на Зямлю па траекторыі свабоднага вяртання вакол Месяца. Гэта першая пілатуемая місія для праграмы і касмічнага карабля «Арыён». Яна стала першай пілатуемай місіяй за межы нізкай калязямной арбіты з часоў «[[Апалон-17|Апалона-17]]» (снежань 1972 года), а Крысціна Кох стане першай жанчынай якая пабывае на арбіце Месяца. == Гісторыя місіі == Першапачаткова місія называлася «Exploration Mission-2» (Даследчая місія-2) і прызначалася для пазней адмененай місіі па перанакіраванні астэроідаў. У 2017 годзе планаваўся запуск ракеты Space Launch System Block 1B (мадэрнізаванай версіяй ракеты з праграмы «[[Спейс шатл]]») з верхняй прыступкай Exploration Upper Stage (дапрацаваная ступень ракета-носьбіта Дэльта), месяцовым касмічным апаратам Block 1 Orion і карыснай нагрузкай у 50,7 тон. План складаўся ў тым, каб зблізіцца з астэроідам, раней выведзеным на стабільную месяцовую арбіту рабатызаванай місіяй Asteroid Redirect Mission, і накіраваць астранаўтаў каб яны выйшаўшы ў адкрыты космас і сабралі «ўзоры глебы» з астэроіда. Але ў красавіку 2017 годзе місія па перанакіраванні астэроідаў была адменена. Замест яе была прапанавана 8-дзённая місія з экіпажам з чатырох астранаўтаў, адпраўленых па траекторыі свабоднага вяртання вакол Месяца. == Экіпаж == Яшчэ да абвяшчэння складу экіпажа экспедыцыі было вядома, што ў склад экіпажа «Артэміды-2» з чатырох чалавек будзе ўваходзіць астранаўт канадскага касмічнага агенцтва (CSA), першы канадзец які здзейсніць падарожжа за межы [[Нізкая калязямная арбіта|нізкай калязямной арбіты]] (ён таксама стане першым астранаўтам не з ЗША які апынецца на арбіце Месяца) у адпаведнасці з умовамі дагавора 2020 года паміж ЗША і Канадай<ref name="CSA">{{cite report |url = https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |access-date = 2020-12-16 |title = В миссии НАСА Artemis 2 будет участвовать канадский астронавт |publisher = Global News |date = 2020-12-16 |archive-date = 2020-12-16 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status = live }}</ref>. У пазнейшых экспедыцыях плануецца ўдзел астранаўтаў ад іншых краін, якія падпісалі пагадненні па праграме «Артэміда». [[Файл:Artemis-II-Mascot-Crew+Mascot.webp|злева|міні|300x300пкс|Асноўны экіпаж «Артэміды-2» (27 сакавіка 2026 г.)]] 3 красавіка 2023 года НАСА аб'явіла імёны членаў экіпажа<ref>{{Cite web|access-date=2026-01-30|lang=en-US|title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis - NASA|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля !Стаж палётаў у космасе (сут.) |- | Рыд Уайсмэн |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Камандзір |165,3 |- | Віктар Гловэр |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Пілот |167,3 |- | Крысціна Кук |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |328,5 |- | Джэрэмі Хансэн |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]] || Спецыяліст палёта | - |} Дублёры: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля |- | Андрэ Дуглас |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |- | Джэні Гібанс |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]]|| Спецыяліст палёта |} У выніку поспеху Гловер стане першым чорнаскурым чалавекам, Хансен - першым грамадзянінам не ЗША (і першым Канадцам), Кох - першай жанчынай, а Уайзман - самым пажылым чалавекам (50 год, папярэдні "рэкорд" у [[Алан Шэпард|Алана Шепарда]] якому на момант палёту [[Апалон-14|Апалона-14]] было 47 год), якія здзейснілі палёт за межы нізкай калязямной арбіты і паблізу месяца ў прыватнасці. == Храналогія палёту == === Старт === [[Файл:Artemis II Rollout (NHQ202601170015).jpg|злева|міні|300x300пкс|Ракетаносьбіт Space Launch System вывозяць з будынку зборкі ракет (17 студзеня 2026 года)]] Звышцяжкая ракета SLS стартавала [[1 красавіка]] 2026 года ў 22:35 UTC з пускавы пляцоўкі LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі|Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі]] ў [[Фларыда (штат)|Фларыдзе]] (ЗША). Экіпаж складаецца з трох астранаўтаў ЗША і аднаго астранаўта канадскага касмічнага агенцтва. Чатыры асноўных рухавіка былі запушчаны за сем секунд да ўздыму са стартавага стала, пасля іх вываду на поўную магутнасць у момант адрыву былі запушчаны цвердапаліўныя паскаральнікі, якія забяспечвалі большую частку цягі на працягу двух хвілін. Паскаральнікі аддзяліліся на вышыні 48 км пры хуткасці 1,4 км/с. Першая ступень працавала каля 8 хвілін, у момант аддзялення Арыён апынуўся на высакаэліптычнайй арбіце з вышынёй апагею каля 2200 км. Верхняя ступень (ICPS) не задзейнічалася падчас вывядзення. === Палёт на арбіце Зямлі і праверкі сістэм === [[Файл:Artemis II Ascent Graphic (Artemis II Mission Trajectory Final).jpg|міні|300x300пкс|Храналогія першага этапу місіі]] Пасля выключэння рухавіка першай ступені была праведзена праверка сістэм жыццезабеспячэння. Пасля яе паспяховага завяршэння, праз 49 хвілін пасля старту ўключылася верхняя ступень ракета-носьбіта SLS (ICPS, якая ўяўляе дапрацаваную версію аналагічнай ступені ракета-носьбітаў [[Delta (ракета-носьбіт)|Delta]]), для ўздыму [[Перыгелій|перыгелія]] (перыгея). Пры дасягненні апаратам новага перыгелія было выканана ўключэнне рухавікоў на 15 хвілін для ўздыму [[Апагей|апагею]] да вышыні 74 тыс. км, перыяд абарачэння па сфарміраванай такім чынам арбіце склаў 23,5 гадзіны. Да гэтага момант паліва ў ступені ICPS было выдаткавана амаль цалкам, яна была адстыкаваная і экіпаж пачаў шэраг манеўраў карабля ў непасрэднай блізкасці ад ICPS яе для ацэнкі кіравальнасці рухавікоў сістэмы кіравання арыентацыяй службовага модуля(частка манеўраў выконвалася ў ручным рэжыме).<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-apogee-raise-burn-complete-crew-looks-ahead-to-proximity-operations/|title=Artemis II Flight Update: Apogee Raise Burn Complete, Crew Looks Ahead to Proximity Operations - NASA|date=2026-04-01|access-date=2026-04-05}}</ref> Пасля гэтага ступень была пераведзена на арбіту "пахавання" на рэштках паліва (ступень накіруецца ў атмасферу такім чынам, каб незгарэўшыя ў атмасферы часткі ўпалі ў аддаленым раёне [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]). Падчас манеўравання каля ступені ICPS выкарыстоўвалася "камера стыкоўкі" для збору дадзеных аб месцазнаходжанні для дапамогі ў навігацыі падчас збліжэнняў у будучых місіях ў калямесяцовым асяроддзі, дзе для ўстаноўкі дакладнага месцазнаходжання немагчыма выкарыстоўваць сістэмы навігацыі кшталту [[GPS]]. Таксама ў гэты момант былі запушчаны кубсаты, выведзеныя як спадарожная нагрузка. Пасля гэтага астранаўты перавялі кабіну карабля з стартавай у палётную канфігурацыю, усталявалі трэнажоры і правялі шэраг тэстаў сістэм жыццезабеспячэння пры фізічнай нагрузцы. Пасля вячэры наступіў час сну, разбітага на два чатырохгадзінных перыяду, у сувязі з неабходнасцю пракантраляваць уключэнне рухавікоў сэрвіснага модуля з мэтай яшчэ аднаго ўздыму перыгею. Да гэтага моманту аператары НАСА павінны вызначыць гатоўнасць да ўключэння рухавікоў для пераходу на пералётную арбіту да Месяца. === Пералёт да Месяца === Пасля завяршэння аперацый на высокай калязямной арбіце і праверкі сістэм, «Арыён» выканаў манеўр "TLI" (працягласцю 5 хвілін 49 секунд) з выкарыстаннем рухавікоў свайго службовага модуля, вывеўшы касмічны апарат на траекторыю да Месяца. Гэты дакладны манеўр выводзіць «Арыён» на траекторыю вольнага вяртання, дазваляючы яму здзейсніць круг вакол Месяца і вярнуцца на зямлю без далейшага выкарыстання рухавікоў. Па плану, далейшае ўключэнне рухавікоў планавалася толькі для нязначных карэкціровак курсу. == Другасная карысная нагрузка == [[Файл:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|міні|300x300пкс|Усталяванне кубсатаў у кальцы-адаптары (усталёўваюцца над ступенню ICPS). Верасень 2025 года]] Ініцыятыва НАСА па запуску малых спадарожнікаў-[[Кубсат|кубсатаў]] на Артэмідзе ўзнікла яшчэ ў 2019 годзе. Прымаліся прапановы ад амерыканскіх устаноў і кампаній аб запуску кубсатаў у якасці другасных карысных нагрузак на борце SL. НАСА планавала прыняць 6-секцыйныя (12 кг) і 12-секцыйныя (20 кг) кубсаты, якія павінны былі быць усталяваны ўнутры адаптара (пераходнага кальца) паміж верхняй ступенню SLS і службовым модулем касмічнага карабля Арыён, што пасля аддзялення Арыёна, вывела бы іх на высокую калязямную арбіту. Але ў кастрычніку 2021 года ад гэтай ідэі адмовіліся. У верасні 2024 года НАСА абвясціла, што яны адправіць пяць кубсатаў ад міжнародных партнёраў у рамках місіі «Артэміда-2». "Карысныя нагрузкі" былі адабраныя з краін, якія падпісалі пагадненне "Артэміда", і закліканы спрыяць развіццю глабальных навуковых і тэхналагічных даследаванняў, а таксама пашырыць міжнародны доступ да далёкага космасу. Было запушчана 4 кубсата:<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/|title=NASA’s SLS Rocket: Secondary Payloads - NASA|access-date=2026-04-05}}</ref> - TACHELES - нямецкі кубсат які будзе вывучаць уплыў касмічных умоў на электрычныя кампаненты, якія выкарыстоўваюцца ў месяцовых апаратах.   - ATENEA - кубсат Нацыянальнай камісіі па касмічнай дзейнасці Аргенціны. Мэта апарата - вывучэнне радыяцыйнай абароны, адлюстраванне навакольнага радыяцыйнага асяроддзя, збор дадзеных GPS для планавання місіі і тэставанне сістэмы далёкай сувязі. - K-RadCube ад Карэйскага аэракасмічнага кіравання, якія будуць вывучаць дазіметрычны матэрыял, які імітуе тканіну чалавечага цела, для вымярэння ўздзеяння касмічнага выпраменьвання - Space Weather CubeSat-1 - кубсат саудаўскага касмічнага агенцтва з місіяй вымярэння аспектаў касмічнага надвор'я на высокай калязямной арбіце. == Абсталяванне == [[Файл:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|міні|300x300пкс|Сістэма аптычнай сувязі Orion Artemis II]] === Аптычная сістэма сувязі === У рамках місіі праводзяцца выпрабаванні і дэманстрацыя аптычнай сувязі з Зямлёй і назад з выкарыстаннем аптычнай сістэмы сувязі Orion Artemis II, якая выкарыстоўвае лазерныя прамяні. Такая аптычная сістэма можа быць менш і лягчэй, чым звычайная [[радыёсувязь]], а таксама спажываць менш энергіі, пры гэтым павялічваючы хуткасць перадачы. Апаратнае забеспячэнне сістэмы Orion Artemis II інтэгравана ў касмічны карабель «Арыён» і ўключае ў сябе аптычны модуль (100 мм тэлескоп і два карданных "падвеса"), мадэм і электроніку куравання. Orion Artemis II будзе падтрымліваць сувязь з наземнымі станцыямі ў Каліфорніі і Нью-Мексіке. Перадаючая прылада адпраўляе дадзеныя на Зямлю з хуткасцю перадачы да 260 мегабіт у секунду. Акрамя эксперыментальнай сістэмы Orion Artemis II, для сувязі з Зямлёй выкарыстоўваюцца "[[Радыёсувязь|больш звычайныя]]" сродкі сувязі якія звязваюць карабель т.з. Нізкакасмічнай (Near Space Network) і [[Сетка дальняй касмічнай сувязі НАСА|Глыбокакасмічнай сеткай сувязі НАСА]]. Гэтыя дзве "радыёсеткі" працуюць у тандэме, забяспечваючы падтрымку "Арыёна" з моманту запуску, вакол Месяца і назад на зямлю.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/communicating-with-missions/|title=SCaN: Communicating with Missions|access-date=2026-04-05}}</ref> == Няспраўнасці пад час палёту == === Туалет === Адразу пасля выхаду на каляземную арбіту, і перад далейшым разгонам да Месяца, экіпаж "Артэміды-2" прыступіў да падрыхтоўкі касмічнага карабля да жыцця ў космасе. Падчас гэтай аперацыі экіпаж паведаміў аб перарывістым індыкатары няспраўнасці туалета. Пасля кансультацый з камандай на зямлі прычына праблемы была высветлена і ліквідавана.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-apogee-raise-burn-complete-crew-looks-ahead-to-proximity-operations/|title=Artemis II Flight Update: Apogee Raise Burn Complete, Crew Looks Ahead to Proximity Operations - NASA|date=2026-04-01|access-date=2026-04-05}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Праграма «Артэміда»]] 02ipm4emx1li5kwu3k2y1j5fljbzjou Алена Глагоўская 0 805301 5121166 5120688 2026-04-05T09:14:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5121166 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} {{цёзкі2|Глагоўская}} '''Алена Глагоўская''' ({{lang-pl|Helena Glogowska}}; дзявочае прозвішча Казлоўская, нар. {{ДН|8|4|1959}}, [[Ярылаўка (Беластоцкі павет)|Ярылаўка]], Польшча) — польска-беларуская [[гісторык]], [[беларусістка]]. Старшыня [[Беларускае культурнае таварыства «Хатка»|Беларускага культурнага таварыства «Хатка»]] ў [[Гданьск]]у. == Біяграфія == Нарадзілася 8 красавіка 1959 года ў вёсцы Ярылаўка на [[Падляскае ваяводства|Падляшшы]]<ref name=":0">[https://mostmedia.io/2026/01/20/alena-glagouskaja «Не расплысціся ў моры польскасці». Пагутарылі з даследчыцай, якая 33 гады працуе ў беларускай арганізацыі ў Гданьску] MOST, 20 студзеня 2026, </ref>. У 1983 годзе скончыла факультэт журналістыкі і палітычных навук [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага унівэрсітэта]] і стала працаваць у [[Гданьскі ўніверсітэт|Гданьскім універсітэце]]. З 1997 годзе працавала на новастворанай [[Кафедра беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта|кафедры беларускай культуры]] ў [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкім універсітэце]], пазней у [[Вышэйшая школа інфарматыкі і эканомікі ў Ольштыне|Вышэйшай школе інфарматыкі і эканомікі ў Ольштыне]] і на гістарычным факультэце [[Быдгашчскі ўніверсітэт|ўніверсітэта ў Быдгашчы]]<ref name=":1">[https://www.ukw.edu.pl/pracownicy/strona/helena_glogowska/zyciorys-naukowy/ Dr hab. Głogowska Helena. Życiorys naukowy] // Uniwersytet Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz, </ref> . Жыве ў [[Гданьск]]у. Больш за 40 гадоў Алена Глагоўская займаецца пытаннямі беларускай нацыянальнай ідэнтычнасці, а таксама польска-беларускімі адносінамі. Яна выдала некалькі кніг і больш за 700 артыкулаў, апублікаваных у польскіх і замежных зборніках і часопісах<ref name=":0" /> . У 1995 годзе атрымала ступень доктаркі гуманітарных навук (на падставе дысертацыі «Культурныя змены ў Беларусі ў 1914—1929 гг.»), а ў 2013 годзе — ступень доктаркі габілітаванай па сацыяльных навуках (на падставе дысертацыі «Польска-беларускія адносіны ў ХХ стагоддзі. Ад Расійскай імперыі да Еўрапейскага Саюза»)<ref name=":1" /> . У снежні 2025 году з ініцыятывы Алены Глагоўскай і пад яе кіраўніцтвам у Гданьску паўстаў [[Крыж змагарам за вольную і незалежную Беларусь (Гданьск)|помнік-крыж змагарам за Беларусь]] у форме [[Крыж Ефрасінні Полацкай|Крыжа Еўфрасінні Полацкай]]<ref>[https://belsat.eu/90466529/kryzh-u-gdansku У Гданьску паставілі Крыж змагарам за Беларусь. Збіраюць грошы на завяршальныя працы перад адкрыццём] // belsat.eu 10.12.2025 </ref>. == Кнігі == * Беларусь 1914—1929 пад наступам палітыкі (1996) * Białorusini na Wybrzeżu Gdańskim. Wydawnictwo Adam Marszałek (2003) * Stosunki polsko-białoruskie w XX wieku. Od Imperium Rosyjskiego do Unii Europejskiej, Białystok (2012) * Za Białorusią świata nie widział. Rzecz o Teodorze Iljaszewiczu — białoruskim poecie, historyku i działaczu, Wyd. Białoruskie Towarzystwo Historyczne, Białystok (2021) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * Працы [https://independent.academia.edu/HelenaGlogowska Helena Glogowska] на academia.edu {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Глагоўская Алена}} [[Катэгорыя:Беларусісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] raygntn1m9dqva0ezgwrupy37w01wjn Фібі Дынэвар 0 805319 5120850 5120636 2026-04-04T18:07:41Z Plaga med 116903 5120850 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Phoebe Dynevor}} |Апісанне выявы=Фібі Дынэвар у 2023 годзе. |Імя=Фібі Дынэвар |Імя пры нараджэнні=Фібі Гарыет Дынэвар |Гады актыўнасці=2009 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Phoebe Dynevor Interview 2023.jpg}} Фібі Гарыет Дынэвар ([[Англійская мова|англ.]]: ''Phoebe Harriet Dynevor''; нар. [[17 красавіка|17]] [[красавік]]а [[1995]], [[Трафард]], [[Вялікі Манчэстэр]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/phoebe_dynevor|title=Phoebe Dynevor Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-03}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]]. Вядомая ролямі ў фільмах «''[[:en:The Colour Room|The Colour Room]]''» (2021), «''[[:en:Fair Play (2023 film)|Fair Play]]''» (2023) і «''[[:en:Inheritance (2025 film)|Inheritance]]''» (2025), а таксама ўдзелам у першых двух сезонах гістарычнай драмы «''[[:en:Bridgerton|Bridgerton]]''» (2020—2022). У 2024 годзе была намінавана на [[Прэмія BAFTA «Узыходзячая зорка»|прэмію BAFTA «Узыходзячая зорка»]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm3697443/|title=Phoebe Dynevor|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-03}}</ref>. [[Акцёр]]скую кар’еру Дынэвар пачала яшчэ ў падлеткавым узросце, дэбютаваўшы ў школьным [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драматычным]] серыяле [[BBC One]] «''{{нп5|Waterloo Road (тэлесерыял)|Waterloo Road||Waterloo Road (TV series)}}''» (2009—2010). Пасля гэтага яна рэгулярна з’яўлялася ў брытанскіх [[тэлесерыял]]ах, у тым ліку «''{{нп5|Prisoners' Wives}}''» (2012—2013) і «''{{нп5|Dickensian (тэлесерыял)|Dickensian||Dickensian (TV series)}}''» (2015—2016). Пазней далучылася да акцёрскага складу камедыйна-драматычнага серыяла «''{{нп5|Younger (тэлесерыял)|Younger||Younger (TV series)}}''» (2017—2021), а таксама сыграла адну з цэнтральных роляў у крымінальным серыяле «''{{нп5|Snatch (тэлесерыял)|Snatch||Snatch (TV series)}}''» (2017—2018).<ref name=":0" /> == Біяграфія == === Дзяцінства === Фібі нарадзілася 17 красавіка 1995 года ў [[Трафард]]зе у сям’і сцэнарыста [[Тым Дынэвар|Тыма Дынэвара]] і актрысы [[Салі Дынэвар]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.popsugar.com/celebrity/who-is-phoebe-dynevor-facts-48089266|title=9 Fun Things to Know About Bridgerton's Leading Lady, Phoebe Dynevor|first=Amanda|last=Prahl|website=Popsugar|date=2021-01-06|access-date=2026-04-04}}</ref>. Яе дзядуля і бабуля па бацькоўскай лініі, [[Шырлі Дынэвар|Шырлі]] і [[Джэрар Дынэвар]], таксама працавалі ў тэлевізійнай сферы.<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2021/jan/17/bridgerton-phoebe-dynevor-interview|title=Phoebe Dynevor: 'Bridgerton's come at a moment when people need it'|first=Claire|last=Armitstead|website=The Guardian|date=2021-01-17|access-date=2026-04-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/stage/2023/jan/25/shirley-dynevor-white-obituary|title=Shirley Dynevor-White obituary|first=Tim|last=Dynevor|website=The Guardian|date=2023-01-25|access-date=2026-04-04}}</ref> == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 2021 | ''[[:en:The Colour Room|The Colour Room]]'' |- | rowspan="2" | 2023 | ''[[:en:Bank of Dave (film)|Bank of Dave]]'' |- | ''[[:en:Fair Play (2023 film)|Fair Play]]'' |- | 2024 | ''More Flames''<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2024/film/global/phoebe-dynevor-bella-ramsey-more-flames-adam-mckay-climate-crisis-1235983230/|title=Phoebe Dynevor and Bella Ramsey Star in Nature Crisis Short ‘More Flames’ From Adam McKay’s Yellow Dot Studios and Climate Spring (EXCLUSIVE)|first=Ellise|last=Shafer|website=Variety|date=2024-04-29|access-date=2026-04-03}}</ref> |- | rowspan="2" | 2025 | ''[[:en:Inheritance (2025 film)|Inheritance]]'' |- | ''[[:en:Anniversary (2025 film)|Anniversary]]'' |- | 2026 |''[[:en:Thrash (film)|Thrash]]'' |- | 2027 |''[[:en:Remain (film)|Remain]]'' |- | rowspan="3" | TBA |''[[:en:Famous (film)|Famous]]'' |- |{{Не перакладзена 5|Pendulum}} |- |- |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 2009-2010 | ''[[:en:Waterloo Road (TV series)|Waterloo Road]]'' |- | 2011 | ''[[:en:Monroe (TV series)|Monroe]]'' |- | 2012-2013 | ''[[:en:Prisoners' Wives|Prisoners' Wives]]'' |- | 2014 | ''[[:en:The Village (2013 TV series)|The Village]]'' |- | 2015 | ''[[:en:The Musketeers|The Musketeers]]'' |- | 2015-2016 | ''[[:en:Dickensian (TV series)|Dickensian]]'' |- | 2017-2018 | ''[[:en:Snatch (TV series)|Snatch]]'' |- | 2017-2021 | ''[[:en:Younger (TV series)|Younger]]'' |- | 2020-2022 | ''[[:en:Bridgerton|Bridgerton]]'' |- | 2022 | ''[[:en:Ten Percent (TV series)|Ten Percent]]'' |} === Музычныя відэакліпы === {| class="wikitable" !Год ! Назва ! Выканаўца ! Альбом ! Зноска |- | 2025 | «[[:en:Camera (song)|Camera]]» | [[Эд Шыран]] | [[:en:Play (Ed Sheeran album)|Play]] | <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://1027vgs.com/2025/08/25/ed-sheeran-shoots-secret-music-video-in-croatia-with-bridgerton-star-phoebe-dynevor/|title=Ed Sheeran Shoots Secret Music Video in Croatia with Bridgerton Star Phoebe Dynevor|author=Quadri|first=Queen|date=2025-08-52|publisher=[[KVGS|102.7 VGS]]|access-date=2026-04-03}}</ref> |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Cпасылкі == * {{Imdb імя|3697443|name=Фібі Дынэвар}} * {{Rotten Tomatoes person|phoebe_dynevor|Фібі Дынэвар|name=Фібі Дынэвар}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-03}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы Англіі]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1995 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] 57kvh1q096lbnfmi49hzrzgopwgbwfi 5121094 5120850 2026-04-05T08:29:13Z Feeleman 163471 афармленне, шаблон 5121094 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Phoebe Dynevor}} |Апісанне выявы=Фібі Дынэвар у 2023 годзе. |Імя=Фібі Дынэвар |Імя пры нараджэнні=Фібі Гарыет Дынэвар |Гады актыўнасці=2009 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Phoebe Dynevor Interview 2023.jpg}} Фібі Гарыет Дынэвар ([[Англійская мова|англ.]]: ''Phoebe Harriet Dynevor''; нар. [[17 красавіка|17]] [[красавік]]а [[1995]], [[Трафард]], [[Вялікі Манчэстэр]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/phoebe_dynevor|title=Phoebe Dynevor Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-03}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]]. Вядомая ролямі ў фільмах «{{Не перакладзена 5|The Colour Room (фільм, 2021)|The Colour Room}}» (2021), «{{Не перакладзена 5|Fair Play (фільм, 2023)|Fair Play}}» (2023) і «{{Не перакладзена 5|Inheritance (фільм, 2025)|Inheritance}}» (2025), а таксама ўдзелам у першых двух сезонах гістарычнай драмы «{{Не перакладзена 5|Bridgerton (тэлесерыял)|Bridgerton}}» (2020—2022). У 2024 годзе была намінавана на [[Прэмія BAFTA «Узыходзячая зорка»|прэмію BAFTA «Узыходзячая зорка»]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm3697443/|title=Phoebe Dynevor|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-03}}</ref>. [[Акцёр]]скую кар’еру Дынэвар пачала яшчэ ў падлеткавым узросце, дэбютаваўшы ў школьным [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драматычным]] серыяле [[BBC One]] «''{{нп5|Waterloo Road (тэлесерыял)|Waterloo Road||Waterloo Road (TV series)}}''» (2009—2010). Пасля гэтага яна рэгулярна з’яўлялася ў брытанскіх [[тэлесерыял]]ах, у тым ліку «''{{нп5|Prisoners' Wives}}''» (2012—2013) і «''{{нп5|Dickensian (тэлесерыял)|Dickensian||Dickensian (TV series)}}''» (2015—2016). Пазней далучылася да акцёрскага складу камедыйна-драматычнага серыяла «''{{нп5|Younger (тэлесерыял)|Younger||Younger (TV series)}}''» (2017—2021), а таксама сыграла адну з цэнтральных роляў у крымінальным серыяле «''{{нп5|Snatch (тэлесерыял)|Snatch||Snatch (TV series)}}''» (2017—2018).<ref name=":0" /> == Біяграфія == === Дзяцінства === Фібі нарадзілася 17 красавіка 1995 года ў [[Трафард]]зе у сям’і сцэнарыста [[Тым Дынэвар|Тыма Дынэвара]] і актрысы [[Салі Дынэвар]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.popsugar.com/celebrity/who-is-phoebe-dynevor-facts-48089266|title=9 Fun Things to Know About Bridgerton's Leading Lady, Phoebe Dynevor|first=Amanda|last=Prahl|website=Popsugar|date=2021-01-06|access-date=2026-04-04}}</ref>. Яе дзядуля і бабуля па бацькоўскай лініі, [[Шырлі Дынэвар|Шырлі]] і [[Джэрар Дынэвар]], таксама працавалі ў тэлевізійнай сферы.<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2021/jan/17/bridgerton-phoebe-dynevor-interview|title=Phoebe Dynevor: 'Bridgerton's come at a moment when people need it'|first=Claire|last=Armitstead|website=The Guardian|date=2021-01-17|access-date=2026-04-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/stage/2023/jan/25/shirley-dynevor-white-obituary|title=Shirley Dynevor-White obituary|first=Tim|last=Dynevor|website=The Guardian|date=2023-01-25|access-date=2026-04-04}}</ref> == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 2021 | ''{{Не перакладзена 5|The Colour Room (фільм, 2021)|The Colour Room}}'' |- | rowspan="2" | 2023 | {{Не перакладзена 5|Bank of Dave (фільм, 2023)|Bank of Dave}} |- | ''{{Не перакладзена 5|Fair Play (фільм, 2023)|Fair Play}}'' |- | 2024 | ''More Flames''<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2024/film/global/phoebe-dynevor-bella-ramsey-more-flames-adam-mckay-climate-crisis-1235983230/|title=Phoebe Dynevor and Bella Ramsey Star in Nature Crisis Short ‘More Flames’ From Adam McKay’s Yellow Dot Studios and Climate Spring (EXCLUSIVE)|first=Ellise|last=Shafer|website=Variety|date=2024-04-29|access-date=2026-04-03}}</ref> |- | rowspan="2" | 2025 | {{Не перакладзена 5|Inheritance (фільм, 2025)|Inheritance}} |- | {{Не перакладзена 5|Anniversary (фільм, 2025)|Anniversary}} |- | 2026 |{{Не перакладзена 5|Thrash (фільм, 2026)|Thrash}} |- | 2027 |{{Не перакладзена 5|Remain (фільм, 2027)|Remain}} |- | rowspan="3" | TBA |{{Не перакладзена 5|Famous (фільм, 2024)|Famous}} |- |{{Не перакладзена 5|Pendulum}} |- |- |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 2009-2010 | {{Не перакладзена 5|Waterloo Road (тэлесерыял)|Waterloo Road}} |- | 2011 | {{Не перакладзена 5|Monroe (тэлесерыял)|Monroe}} |- | 2012-2013 | ''{{нп5|Prisoners' Wives}}'' |- | 2014 | {{Не перакладзена 5|The Village (тэлесерыял)|The Village}} |- | 2015 | {{Не перакладзена 5|The Musketeers (тэлесерыял)|The Musketeers}} |- | 2015-2016 | ''{{нп5|Dickensian (тэлесерыял)|Dickensian||Dickensian (TV series)}}'' |- | 2017-2018 | ''{{нп5|Snatch (тэлесерыял)|Snatch||Snatch (TV series)}}'' |- | 2017-2021 | ''{{нп5|Younger (тэлесерыял)|Younger||Younger (TV series)}}'' |- | 2020-2022 | {{Не перакладзена 5|Bridgerton (тэлесерыял)|Bridgerton}} |- | 2022 | {{Не перакладзена 5|Ten Percent (тэлесерыял)|Ten Percent}} |} === Музычныя відэакліпы === {| class="wikitable" !Год ! Назва ! Выканаўца ! Альбом ! Зноска |- | 2025 | «{{Не перакладзена 5|Camera (песня)|Camera}}» | [[Эд Шыран]] | {{Не перакладзена 5|Play (альбом)|Play}} | <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://1027vgs.com/2025/08/25/ed-sheeran-shoots-secret-music-video-in-croatia-with-bridgerton-star-phoebe-dynevor/|title=Ed Sheeran Shoots Secret Music Video in Croatia with Bridgerton Star Phoebe Dynevor|author=Quadri|first=Queen|date=2025-08-52|publisher=[[KVGS|102.7 VGS]]|access-date=2026-04-03}}</ref> |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Cпасылкі == * {{Imdb імя|3697443|name=Фібі Дынэвар}} * {{Rotten Tomatoes person|phoebe_dynevor|Фібі Дынэвар|name=Фібі Дынэвар}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-03}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы Англіі]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1995 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] alc7k49xmg8lu2yry7ot7834wbfmnqe 5121102 5121094 2026-04-05T08:36:51Z Feeleman 163471 5121102 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Phoebe Dynevor}} |Апісанне выявы=Фібі Дынэвар у 2023 годзе. |Імя=Фібі Дынэвар |Імя пры нараджэнні=Фібі Гарыет Дынэвар |Гады актыўнасці=2009 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Phoebe Dynevor Interview 2023.jpg}} Фібі Гарыет Дынэвар ([[Англійская мова|англ.]]: ''Phoebe Harriet Dynevor''; нар. [[17 красавіка|17]] [[красавік]]а [[1995]], [[Трафард]], [[Вялікі Манчэстэр]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/phoebe_dynevor|title=Phoebe Dynevor Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-03}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]]. Вядомая ролямі ў фільмах «{{Не перакладзена 5|The Colour Room (фільм, 2021)|The Colour Room}}» (2021), «{{Не перакладзена 5|Гульня паводле правіл (фільм, 2023)|Гульня паводле правіл}}» (2023) і «{{Не перакладзена 5|Inheritance (фільм, 2025)|Inheritance}}» (2025), а таксама ўдзелам у першых двух сезонах гістарычнай драмы «{{Не перакладзена 5|Bridgerton (тэлесерыял)|Bridgerton}}» (2020—2022). У 2024 годзе была намінавана на [[Прэмія BAFTA «Узыходзячая зорка»|прэмію BAFTA «Узыходзячая зорка»]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm3697443/|title=Phoebe Dynevor|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-03}}</ref>. [[Акцёр]]скую кар’еру Дынэвар пачала яшчэ ў падлеткавым узросце, дэбютаваўшы ў школьным [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драматычным]] серыяле [[BBC One]] «''{{нп5|Waterloo Road (тэлесерыял)|Waterloo Road||Waterloo Road (TV series)}}''» (2009—2010). Пасля гэтага яна рэгулярна з’яўлялася ў брытанскіх [[тэлесерыял]]ах, у тым ліку «''{{нп5|Prisoners' Wives (тэлесерыял)|Prisoners' Wives}}''» (2012—2013) і «''{{нп5|Dickensian (тэлесерыял)|Dickensian||Dickensian (TV series)}}''» (2015—2016). Пазней далучылася да акцёрскага складу камедыйна-драматычнага серыяла «''{{нп5|Younger (тэлесерыял)|Younger||Younger (TV series)}}''» (2017—2021), а таксама сыграла адну з цэнтральных роляў у крымінальным серыяле «''{{нп5|Сарваць куш (тэлесерыял)|Сарваць куш||Snatch (TV series)}}''» (2017—2018).<ref name=":0" /> == Біяграфія == === Дзяцінства === Фібі нарадзілася 17 красавіка 1995 года ў [[Трафард]]зе у сям’і сцэнарыста [[Тым Дынэвар|Тыма Дынэвара]] і актрысы [[Салі Дынэвар]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.popsugar.com/celebrity/who-is-phoebe-dynevor-facts-48089266|title=9 Fun Things to Know About Bridgerton's Leading Lady, Phoebe Dynevor|first=Amanda|last=Prahl|website=Popsugar|date=2021-01-06|access-date=2026-04-04}}</ref>. Яе дзядуля і бабуля па бацькоўскай лініі, [[Шырлі Дынэвар|Шырлі]] і [[Джэрар Дынэвар]], таксама працавалі ў тэлевізійнай сферы.<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2021/jan/17/bridgerton-phoebe-dynevor-interview|title=Phoebe Dynevor: 'Bridgerton's come at a moment when people need it'|first=Claire|last=Armitstead|website=The Guardian|date=2021-01-17|access-date=2026-04-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/stage/2023/jan/25/shirley-dynevor-white-obituary|title=Shirley Dynevor-White obituary|first=Tim|last=Dynevor|website=The Guardian|date=2023-01-25|access-date=2026-04-04}}</ref> == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 2021 | ''{{Не перакладзена 5|The Colour Room (фільм, 2021)|The Colour Room}}'' |- | rowspan="2" | 2023 | {{Не перакладзена 5|Bank of Dave (фільм, 2023)|Bank of Dave}} |- | {{Не перакладзена 5|Гульня паводле правіл (фільм, 2023)|Гульня паводле правіл}} |- | 2024 | ''More Flames''<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2024/film/global/phoebe-dynevor-bella-ramsey-more-flames-adam-mckay-climate-crisis-1235983230/|title=Phoebe Dynevor and Bella Ramsey Star in Nature Crisis Short ‘More Flames’ From Adam McKay’s Yellow Dot Studios and Climate Spring (EXCLUSIVE)|first=Ellise|last=Shafer|website=Variety|date=2024-04-29|access-date=2026-04-03}}</ref> |- | rowspan="2" | 2025 | {{Не перакладзена 5|Inheritance (фільм, 2025)|Inheritance}} |- | {{Не перакладзена 5|Anniversary (фільм, 2025)|Anniversary}} |- | 2026 |{{Не перакладзена 5|Thrash (фільм, 2026)|Thrash}} |- | 2027 |{{Не перакладзена 5|Remain (фільм, 2027)|Remain}} |- | rowspan="3" | TBA |{{Не перакладзена 5|Famous (фільм, 2024)|Famous}} |- |{{Не перакладзена 5|Pendulum}} |- |- |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 2009-2010 | {{Не перакладзена 5|Waterloo Road (тэлесерыял)|Waterloo Road}} |- | 2011 | {{Не перакладзена 5|Monroe (тэлесерыял)|Monroe}} |- | 2012-2013 | ''{{нп5|Prisoners' Wives}}'' |- | 2014 | {{Не перакладзена 5|The Village (тэлесерыял)|The Village}} |- | 2015 | {{Не перакладзена 5|The Musketeers (тэлесерыял)|The Musketeers}} |- | 2015-2016 | ''{{нп5|Dickensian (тэлесерыял)|Dickensian||Dickensian (TV series)}}'' |- | 2017-2018 | ''{{нп5|Сарваць куш (тэлесерыял)|Сарваць куш||Snatch (TV series)}}'' |- | 2017-2021 | ''{{нп5|Younger (тэлесерыял)|Younger||Younger (TV series)}}'' |- | 2020-2022 | {{Не перакладзена 5|Bridgerton (тэлесерыял)|Bridgerton}} |- | 2022 | {{Не перакладзена 5|Ten Percent (тэлесерыял)|Ten Percent}} |} === Музычныя відэакліпы === {| class="wikitable" !Год ! Назва ! Выканаўца ! Альбом ! Зноска |- | 2025 | «{{Не перакладзена 5|Camera (песня)|Camera}}» | [[Эд Шыран]] | {{Не перакладзена 5|Play (альбом)|Play}} | <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://1027vgs.com/2025/08/25/ed-sheeran-shoots-secret-music-video-in-croatia-with-bridgerton-star-phoebe-dynevor/|title=Ed Sheeran Shoots Secret Music Video in Croatia with Bridgerton Star Phoebe Dynevor|author=Quadri|first=Queen|date=2025-08-52|publisher=[[KVGS|102.7 VGS]]|access-date=2026-04-03}}</ref> |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Cпасылкі == * {{Imdb імя|3697443|name=Фібі Дынэвар}} * {{Rotten Tomatoes person|phoebe_dynevor|Фібі Дынэвар|name=Фібі Дынэвар}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-03}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы Англіі]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1995 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] 4d1a5lpx7gtrs4tti0gogz05l84cvn4 5121111 5121102 2026-04-05T08:42:03Z Feeleman 163471 /* Cпасылкі */ 5121111 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Phoebe Dynevor}} |Апісанне выявы=Фібі Дынэвар у 2023 годзе. |Імя=Фібі Дынэвар |Імя пры нараджэнні=Фібі Гарыет Дынэвар |Гады актыўнасці=2009 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Phoebe Dynevor Interview 2023.jpg}} Фібі Гарыет Дынэвар ([[Англійская мова|англ.]]: ''Phoebe Harriet Dynevor''; нар. [[17 красавіка|17]] [[красавік]]а [[1995]], [[Трафард]], [[Вялікі Манчэстэр]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/phoebe_dynevor|title=Phoebe Dynevor Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-03}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]]. Вядомая ролямі ў фільмах «{{Не перакладзена 5|The Colour Room (фільм, 2021)|The Colour Room}}» (2021), «{{Не перакладзена 5|Гульня паводле правіл (фільм, 2023)|Гульня паводле правіл}}» (2023) і «{{Не перакладзена 5|Inheritance (фільм, 2025)|Inheritance}}» (2025), а таксама ўдзелам у першых двух сезонах гістарычнай драмы «{{Не перакладзена 5|Bridgerton (тэлесерыял)|Bridgerton}}» (2020—2022). У 2024 годзе была намінавана на [[Прэмія BAFTA «Узыходзячая зорка»|прэмію BAFTA «Узыходзячая зорка»]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm3697443/|title=Phoebe Dynevor|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-03}}</ref>. [[Акцёр]]скую кар’еру Дынэвар пачала яшчэ ў падлеткавым узросце, дэбютаваўшы ў школьным [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драматычным]] серыяле [[BBC One]] «''{{нп5|Waterloo Road (тэлесерыял)|Waterloo Road||Waterloo Road (TV series)}}''» (2009—2010). Пасля гэтага яна рэгулярна з’яўлялася ў брытанскіх [[тэлесерыял]]ах, у тым ліку «''{{нп5|Prisoners' Wives (тэлесерыял)|Prisoners' Wives}}''» (2012—2013) і «''{{нп5|Dickensian (тэлесерыял)|Dickensian||Dickensian (TV series)}}''» (2015—2016). Пазней далучылася да акцёрскага складу камедыйна-драматычнага серыяла «''{{нп5|Younger (тэлесерыял)|Younger||Younger (TV series)}}''» (2017—2021), а таксама сыграла адну з цэнтральных роляў у крымінальным серыяле «''{{нп5|Сарваць куш (тэлесерыял)|Сарваць куш||Snatch (TV series)}}''» (2017—2018).<ref name=":0" /> == Біяграфія == === Дзяцінства === Фібі нарадзілася 17 красавіка 1995 года ў [[Трафард]]зе у сям’і сцэнарыста [[Тым Дынэвар|Тыма Дынэвара]] і актрысы [[Салі Дынэвар]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.popsugar.com/celebrity/who-is-phoebe-dynevor-facts-48089266|title=9 Fun Things to Know About Bridgerton's Leading Lady, Phoebe Dynevor|first=Amanda|last=Prahl|website=Popsugar|date=2021-01-06|access-date=2026-04-04}}</ref>. Яе дзядуля і бабуля па бацькоўскай лініі, [[Шырлі Дынэвар|Шырлі]] і [[Джэрар Дынэвар]], таксама працавалі ў тэлевізійнай сферы.<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2021/jan/17/bridgerton-phoebe-dynevor-interview|title=Phoebe Dynevor: 'Bridgerton's come at a moment when people need it'|first=Claire|last=Armitstead|website=The Guardian|date=2021-01-17|access-date=2026-04-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/stage/2023/jan/25/shirley-dynevor-white-obituary|title=Shirley Dynevor-White obituary|first=Tim|last=Dynevor|website=The Guardian|date=2023-01-25|access-date=2026-04-04}}</ref> == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 2021 | ''{{Не перакладзена 5|The Colour Room (фільм, 2021)|The Colour Room}}'' |- | rowspan="2" | 2023 | {{Не перакладзена 5|Bank of Dave (фільм, 2023)|Bank of Dave}} |- | {{Не перакладзена 5|Гульня паводле правіл (фільм, 2023)|Гульня паводле правіл}} |- | 2024 | ''More Flames''<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2024/film/global/phoebe-dynevor-bella-ramsey-more-flames-adam-mckay-climate-crisis-1235983230/|title=Phoebe Dynevor and Bella Ramsey Star in Nature Crisis Short ‘More Flames’ From Adam McKay’s Yellow Dot Studios and Climate Spring (EXCLUSIVE)|first=Ellise|last=Shafer|website=Variety|date=2024-04-29|access-date=2026-04-03}}</ref> |- | rowspan="2" | 2025 | {{Не перакладзена 5|Inheritance (фільм, 2025)|Inheritance}} |- | {{Не перакладзена 5|Anniversary (фільм, 2025)|Anniversary}} |- | 2026 |{{Не перакладзена 5|Thrash (фільм, 2026)|Thrash}} |- | 2027 |{{Не перакладзена 5|Remain (фільм, 2027)|Remain}} |- | rowspan="3" | TBA |{{Не перакладзена 5|Famous (фільм, 2024)|Famous}} |- |{{Не перакладзена 5|Pendulum}} |- |- |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 2009-2010 | {{Не перакладзена 5|Waterloo Road (тэлесерыял)|Waterloo Road}} |- | 2011 | {{Не перакладзена 5|Monroe (тэлесерыял)|Monroe}} |- | 2012-2013 | ''{{нп5|Prisoners' Wives}}'' |- | 2014 | {{Не перакладзена 5|The Village (тэлесерыял)|The Village}} |- | 2015 | {{Не перакладзена 5|The Musketeers (тэлесерыял)|The Musketeers}} |- | 2015-2016 | ''{{нп5|Dickensian (тэлесерыял)|Dickensian||Dickensian (TV series)}}'' |- | 2017-2018 | ''{{нп5|Сарваць куш (тэлесерыял)|Сарваць куш||Snatch (TV series)}}'' |- | 2017-2021 | ''{{нп5|Younger (тэлесерыял)|Younger||Younger (TV series)}}'' |- | 2020-2022 | {{Не перакладзена 5|Bridgerton (тэлесерыял)|Bridgerton}} |- | 2022 | {{Не перакладзена 5|Ten Percent (тэлесерыял)|Ten Percent}} |} === Музычныя відэакліпы === {| class="wikitable" !Год ! Назва ! Выканаўца ! Альбом ! Зноска |- | 2025 | «{{Не перакладзена 5|Camera (песня)|Camera}}» | [[Эд Шыран]] | {{Не перакладзена 5|Play (альбом)|Play}} | <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://1027vgs.com/2025/08/25/ed-sheeran-shoots-secret-music-video-in-croatia-with-bridgerton-star-phoebe-dynevor/|title=Ed Sheeran Shoots Secret Music Video in Croatia with Bridgerton Star Phoebe Dynevor|author=Quadri|first=Queen|date=2025-08-52|publisher=[[KVGS|102.7 VGS]]|access-date=2026-04-03}}</ref> |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Cпасылкі == * {{Imdb імя|3697443|name=Фібі Дынэвар}} * {{Rotten Tomatoes person|phoebe_dynevor|Фібі Дынэвар|name=Фібі Дынэвар}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-03}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы Англіі]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1995 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] {{DEFAULTSORT:Дынэвар Фібі}} 7dbtvm1r0f1jhehkfxe354mr61nl8rj 5121204 5121111 2026-04-05T09:41:29Z Feeleman 163471 афармленне 5121204 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Phoebe Dynevor}} |Апісанне выявы=Фібі Дынэвар у 2023 годзе. |Імя=Фібі Дынэвар |Імя пры нараджэнні=Фібі Гарыет Дынэвар |Гады актыўнасці=2009 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Phoebe Dynevor Interview 2023.jpg}} Фібі Гарыет Дынэвар ([[Англійская мова|англ.]]: ''Phoebe Harriet Dynevor''; нар. [[17 красавіка|17]] [[красавік]]а [[1995]], [[Трафард]], [[Вялікі Манчэстэр]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/phoebe_dynevor|title=Phoebe Dynevor Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-03}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]]. Вядомая ролямі ў фільмах «{{Не перакладзена 5|The Colour Room (фільм, 2021)|The Colour Room}}» (2021), «{{Не перакладзена 5|Гульня паводле правіл (фільм, 2023)|Гульня паводле правіл|4=Fair Play (2023 film)}}» (2023) і «{{Не перакладзена 5|Inheritance (фільм, 2025)|Inheritance|4=Inheritance (2025 film)}}» (2025), а таксама ўдзелам у першых двух сезонах гістарычнай драмы «{{Не перакладзена 5|Bridgerton (тэлесерыял)|Bridgerton|4=Bridgerton}}» (2020—2022). У 2024 годзе была намінавана на [[Прэмія BAFTA «Узыходзячая зорка»|прэмію BAFTA «Узыходзячая зорка»]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm3697443/|title=Phoebe Dynevor|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-03}}</ref>. [[Акцёр]]скую кар’еру Дынэвар пачала яшчэ ў падлеткавым узросце, дэбютаваўшы ў школьным [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драматычным]] серыяле [[BBC One]] «''{{нп5|Waterloo Road (тэлесерыял)|Waterloo Road||Waterloo Road (TV series)}}''» (2009—2010). Пасля гэтага яна рэгулярна з’яўлялася ў брытанскіх [[тэлесерыял]]ах, у тым ліку «''{{нп5|Prisoners' Wives (тэлесерыял)|Prisoners' Wives|4=Prisoners' Wives}}''» (2012—2013) і «''{{нп5|Dickensian (тэлесерыял)|Dickensian||Dickensian (TV series)}}''» (2015—2016). Пазней далучылася да акцёрскага складу камедыйна-драматычнага серыяла «''{{нп5|Younger (тэлесерыял)|Younger||Younger (TV series)}}''» (2017—2021), а таксама сыграла адну з цэнтральных роляў у крымінальным серыяле «''{{нп5|Сарваць куш (тэлесерыял)|Сарваць куш||Snatch (TV series)}}''» (2017—2018).<ref name=":0" /> == Біяграфія == === Дзяцінства === Фібі нарадзілася 17 красавіка 1995 года ў [[Трафард]]зе у сям’і сцэнарыста [[Тым Дынэвар|Тыма Дынэвара]] і актрысы [[Салі Дынэвар]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.popsugar.com/celebrity/who-is-phoebe-dynevor-facts-48089266|title=9 Fun Things to Know About Bridgerton's Leading Lady, Phoebe Dynevor|first=Amanda|last=Prahl|website=Popsugar|date=2021-01-06|access-date=2026-04-04}}</ref>. Яе дзядуля і бабуля па бацькоўскай лініі, [[Шырлі Дынэвар|Шырлі]] і [[Джэрар Дынэвар]], таксама працавалі ў тэлевізійнай сферы.<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2021/jan/17/bridgerton-phoebe-dynevor-interview|title=Phoebe Dynevor: 'Bridgerton's come at a moment when people need it'|first=Claire|last=Armitstead|website=The Guardian|date=2021-01-17|access-date=2026-04-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/stage/2023/jan/25/shirley-dynevor-white-obituary|title=Shirley Dynevor-White obituary|first=Tim|last=Dynevor|website=The Guardian|date=2023-01-25|access-date=2026-04-04}}</ref> == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 2021 | ''{{Не перакладзена 5|The Colour Room (фільм, 2021)|The Colour Room}}'' |- | rowspan="2" | 2023 | {{Не перакладзена 5|Bank of Dave (фільм, 2023)|Bank of Dave|4=Bank of Dave (film)}} |- | {{Не перакладзена 5|Гульня паводле правіл (фільм, 2023)|Гульня паводле правіл|4=Fair Play (2023 film)}} |- | 2024 | ''More Flames''<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2024/film/global/phoebe-dynevor-bella-ramsey-more-flames-adam-mckay-climate-crisis-1235983230/|title=Phoebe Dynevor and Bella Ramsey Star in Nature Crisis Short ‘More Flames’ From Adam McKay’s Yellow Dot Studios and Climate Spring (EXCLUSIVE)|first=Ellise|last=Shafer|website=Variety|date=2024-04-29|access-date=2026-04-03}}</ref> |- | rowspan="2" | 2025 | {{Не перакладзена 5|Inheritance (фільм, 2025)|Inheritance|4=Inheritance (2025 film)}} |- | {{Не перакладзена 5|Anniversary (фільм, 2025)|Anniversary|4=Anniversary (2025 film)}} |- | 2026 |{{Не перакладзена 5|Thrash (фільм, 2026)|Thrash|4=Thrash (film)}} |- | 2027 |{{Не перакладзена 5|Remain (фільм, 2027)|Remain|4=Remain (film)}} |- | rowspan="3" | TBA |{{Не перакладзена 5|Famous (фільм, 2024)|Famous|4=Famous (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Pendulum|4=Pendulum (upcoming film)}} |- |- |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 2009-2010 | ''{{нп5|Waterloo Road (тэлесерыял)|Waterloo Road||Waterloo Road (TV series)}}'' |- | 2011 | {{Не перакладзена 5|Monroe (тэлесерыял)|Monroe|4=Monroe (TV series)}} |- | 2012-2013 | ''{{нп5|Prisoners' Wives (тэлесерыял)|Prisoners' Wives|4=Prisoners' Wives}}'' |- | 2014 | {{Не перакладзена 5|The Village (тэлесерыял)|The Village|4=The Village (2013 TV series)}} |- | 2015 | {{Не перакладзена 5|The Musketeers (тэлесерыял)|The Musketeers|4=The Musketeers}} |- | 2015-2016 | ''{{нп5|Dickensian (тэлесерыял)|Dickensian||Dickensian (TV series)}}'' |- | 2017-2018 | ''{{нп5|Сарваць куш (тэлесерыял)|Сарваць куш||Snatch (TV series)}}'' |- | 2017-2021 | ''{{нп5|Younger (тэлесерыял)|Younger||Younger (TV series)}}'' |- | 2020-2022 | {{Не перакладзена 5|Bridgerton (тэлесерыял)|Bridgerton|4=Bridgerton}} |- | 2022 | {{Не перакладзена 5|Ten Percent (тэлесерыял)|Ten Percent|4=Ten Percent (TV series)}} |} === Музычныя відэакліпы === {| class="wikitable" !Год ! Назва ! Выканаўца ! Альбом ! Зноска |- | 2025 | «{{Не перакладзена 5|Camera (песня)|Camera|4=Camera (song)}}» | [[Эд Шыран]] | {{Не перакладзена 5|Play (альбом)|Play|4=Play (Ed Sheeran album)}} | <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://1027vgs.com/2025/08/25/ed-sheeran-shoots-secret-music-video-in-croatia-with-bridgerton-star-phoebe-dynevor/|title=Ed Sheeran Shoots Secret Music Video in Croatia with Bridgerton Star Phoebe Dynevor|author=Quadri|first=Queen|date=2025-08-52|publisher=[[KVGS|102.7 VGS]]|access-date=2026-04-03}}</ref> |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Cпасылкі == * {{Imdb імя|3697443|name=Фібі Дынэвар}} * {{Rotten Tomatoes person|phoebe_dynevor|Фібі Дынэвар|name=Фібі Дынэвар}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-03}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы Англіі]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1995 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] {{DEFAULTSORT:Дынэвар Фібі}} kx2zsd9qtrat4beavwrafnivmq30ixr Аддзел беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта 0 805346 5120827 5120673 2026-04-04T16:40:24Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5120827 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Аддзел беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта |альтэрнатыўная = {{lang-pl|Zakład Kultury Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku}} |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |абрэвіятура = |назва_папярэдніка = Кафедра беларускай культуры |назва_пераемніка = |членства = |тып_цэнтра = |цэнтр = [[Беласток]], [[Польшча]] |тып = навукова-навучальнае падраздзяленне |юрыдычны_статус = |мовы = |мова = |колькасць_супрацоўнікаў = |пасада_кіраўніка1 = |імя_кіраўніка1 = |пераемнік = |імя_пераемніка = |наступнік = |імя_наступніка = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = 1 мая 2016 (як аддзел); 1997 (як кафедра) |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = 2019/2020 |заўвага1 = Падраздзяленне [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]] |заўвага2 = |адрас = |сайт = |вікісховішча = }} '''Аддзе́л белару́скай культу́ры Беласто́цкага ўніверсітэ́та''' ({{lang-pl|Zakład Kultury Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku}}) — былое структурнае навукова-навучальнае падраздзяленне [[Філалагічны факультэт Беластоцкага ўніверсітэта|філалагічнага факультэта]] [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]], якое займалася даследаваннем [[Беларуская гісторыя|беларускай гісторыі]], [[Беларуская мова|мовы]], [[Беларуская літаратура|літаратуры]] і [[Беларуская культура|культуры]]. Да 2016 года ўстанова дзейнічала ў статусе Кафедры беларускай культуры. Спыніла сваё існаванне ў 2019—2020 гадах у выніку рэарганізацыі ўніверсітэта. == Гісторыя == Кафедра беларускай культуры была створана ў 1997 годзе, адначасова з утварэннем самастойнага [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]]. Размяшчэнне кафедры менавіта ў Беластоку было абумоўлена прызнаннем з боку ўлад універсітэта і [[Міністэрства адукацыі Польшчы]] важнасці даследаванняў [[Беларуская культура|беларускай культуры]] і польска-беларускага супрацоўніцтва ў рэгіёне{{sfn|Sawicka-Mierzyńska|2018|с=340}}. Структура існавала паралельна з Кафедрай беларускай філалогіі, якая была ўтворана ў 1999 годзе{{sfn|Siegień|2013|с=503}}. З самага пачатку кафедра пачала ператварацца ў міждысцыплінарны цэнтр гуманітарных даследаванняў, які аб'яднаў вакол сябе спецыялістаў з розных галін навукі{{sfn|Srodowisko|2018|с=503}}{{sfn|Sawicka-Mierzyńska|2018|с=340}}. З часам цікавасць да вывучэння беларусістыкі сярод студэнтаў пачала зніжацца. У выніку гэтага 27 красавіка 2016 года рэктар Беластоцкага ўніверсітэта прафесар [[Леанард Этэль]] падпісаў загад №&nbsp;11, згодна з якім Кафедра беларускай культуры была паніжана ў статусе і пераўтворана ў Аддзел (Заклад) беларускай культуры. Змены афіцыйна набылі моц 1 мая 2016 года<ref name="zagad">{{cite web|lang=pl|url=https://docs.uwb.edu.pl/pliki/2016-11-2.pdf|title=Zarządzenie nr 11 Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie zmian w strukturze organizacyjnej Wydziału Filologicznego – przekształcenie Katedry Kultury Białoruskiej|date=27 красавіка 2016|publisher=Uniwersytet w Białymstoku}}</ref>. Аднак крызіс філалагічных даследаванняў і дэмаграфічны спад прывялі да таго, што ў навучальным годзе 2019/2020 у сувязі з рэарганізацыяй структур Беластоцкага ўніверсітэта ў рамках новай рэформы Аддзел беларускай культуры канчаткова спыніў сваё існаванне{{sfn|Siwek|2021|с=147}}. == Кіраўніцтва == '''Кафедра беларускай культуры (1997—2016):{{sfn|Srodowisko|2018|с=503}}''' * [[Эльжбета Смулкова]] (1997—2002) * [[Яўген Васілевіч Мірановіч|Яўген Мірановіч]] (2003—2007) * [[Лілія Цытко]] (2008—2011, в. а.) * [[Багуслаў Нававейскі]] (в. а.) '''Аддзел беларускай культуры (2016—2020):'''{{sfn|Srodowisko|2018|с=503}} * [[Ірэна Матуш]] (2016—2020) == Навуковая дзейнасць == З самага пачатку свайго існавання Кафедра беларускай культуры аб'яднала міждысцыплінарны калектыў даследчыкаў. У першыя гады працы (каля 1998 года) у склад каманды, акрамя прафесара [[Эльжбета Смулкова|Эльжбеты Смулковай]], уваходзілі: этнолаг [[Катажына Далэнгоўска]], мовазнаўца і этнограф [[Ганна Энгелькінг]], палітолаг [[Алена Глагоўская]], гісторыкі [[Алег Латышонак]] і [[Яўген Васілевіч Мірановіч|Яўген Мірановіч]], а таксама літуаністка і этнолаг [[Юстына Страчук]]. Даследчыкі займаліся вывучэннем беларускай нацыянальнай свядомасці ў XIX і XX стагоддзях, праводзілі палявыя сацыялінгвістычныя і этналагічныя даследаванні на [[Беласточчына|Беласточчыне]], Гродзеншчыне і [[Віленшчына|Віленшчыне]], працавалі ў архівах Польшчы, Літвы і Беларусі{{sfn|Sawicka-Mierzyńska|2018|с=340}}. За гады існавання падраздзялення яго супрацоўнікі выдалі шэраг фундаментальных навуковых прац. Сярод іх вылучаюцца манаграфіі [[Яўген Васілевіч Мірановіч|Яўгена Мірановіча]] («Беларусы ў Польшчы 1944—1949», «Гісторыя дзяржаў свету ў XX стагоддзі. Беларусь»), працы [[Алег Латышонак|Алега Латышонка]] («Беларускія вайсковыя фарміраванні 1917—1923», «Ад белых русаў да беларусаў», «Нацыянальнасць — Беларус»), даследаванні [[Алена Глагоўская|Алены Глагоўскай]] («Беларусь 1914—1929: культура пад прэсам палітыкі», «Беларусы на Гданьскім узбярэжжы») і [[Ірэна Матуш|Ірэны Матуш]] («Царкоўна-прыходская адукацыя ў Бельскім павеце ў 1884—1914 гадах...»). Значны ўклад у вывучэнне польска-беларускага памежжа ўнесла [[Гражына Харытанюк-Міхей]]{{sfn|Siwek|2021|с=146}}. Пасля адыходу з кафедры гісторыкаў (Я. Мірановіча і А. Латышонка) і пераходу кіраўніцтва да Ліліі Цытко ўвага даследчыкаў засяродзілася на [[Анамастыка|анамастыцы]] і [[Мовазнаўства|мовазнаўстве]]. Важнай ініцыятывай кафедры была арганізацыя міждысцыплінарных семінараў пад назвай «Беларускія чацвяргі» (польск.: Czwartki białoruskie), на якіх абмяркоўваліся актуальныя праблемы беларусістыкі{{sfn|Siwek|2021|с=147}}. == Часопіс «Białorutenistyka Białostocka» == Важным элементам развіцця [[Беларусістка|беларусістыкі]] ў Беластоцкім універсітэце з'яўляецца выданне навуковага часопіса «[[Białorutenistyka Białostocka]]» (Беластоцкая беларусістыка), які выходзіць з 2009 года. Галоўным рэдактарам выдання з'яўляецца прафесар [[Галіна Тварановіч]]. Часопіс прысвечаны пытанням літаратуры, мовы, гісторыі і культуры Беларусі, а таксама ўсходнеславянскай філалогіі. Мэтай выдання з'яўляецца стварэнне платформы для абмену вопытам паміж спецыялістамі і вядзення міжнароднай дыскусіі. Публікацыі выходзяць на [[Польская мова|польскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Украінская мова|украінскай]], [[Англійская мова|англійскай]], [[Французская мова|французскай]], [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах, што спрыяе папулярызацыі ведаў у міжнародным навуковым асяроддзі<ref name="uwb">{{cite web|url=https://uwb.edu.pl/uniwersytet/dzialalnosc-wydawnicza/czasopisma-uniwersytetu-w-bialymstoku/bialorutenistyka-bialostocka|title=Białorutenistyka Białostocka|publisher=Uniwersytet w Białymstoku|date=|lang=pl|accessdate=24 мая 2025}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Siwek B.|загаловак=Białorutenistyka polska. Historia – stan obecny – perspektywy rozwoju|выданне=Roczniki Humanistyczne|год=2021|том=LXIX|нумар=7|старонкі=131—155|doi=10.18290/rh21697-9|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/353861655_Bialorutenistyka_polska_Historia_-_stan_obecny_-_perspektywy_rozwoju|ref=Siwek}} * {{артыкул|аўтар=Sawicka-Mierzyńska K.|загаловак=Białoruskość jako idée fixe twórczości Sokrata Janowicza|выданне=Podlasie – od „terra incognita” do „white Power”. Szkice z nowego regionalizmu literackiego|месца=Białystok|год=2018|старонкі=335—340|спасылка=https://www.academia.edu/145086976/Podlasie_od_terra_incognita_do_white_power_Szkice_z_nowego_regionalizmu_literackiego|ref=Sawicka-Mierzyńska}} * {{кніга|спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf|аўтар=|загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018. Historia w 45 wywiadach|месца=Białystok|выдавецтва=|год=2018|старонак=524|ref=Srodowisko}} * {{артыкул|аўтар=Siegień B.|загаловак=Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku – historia i stan obecny|выданне=Białorutenistyka Białostocka|год=2013|том=5|старонкі=503—508|спасылка=https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/2435/1/Bialrut_5_2013_Siegien.pdf|ref=Siegień}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беластоцкі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Беластока]] imix4sqnkt9ho9azo348ezqr4dumfxq 5120834 5120827 2026-04-04T16:49:30Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5120834 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Аддзел беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта |альтэрнатыўная = {{lang-pl|Zakład Kultury Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku}} |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |абрэвіятура = |назва_папярэдніка = Кафедра беларускай культуры |назва_пераемніка = |членства = |тып_цэнтра = |цэнтр = [[Беласток]], [[Польшча]] |тып = навукова-навучальнае падраздзяленне |юрыдычны_статус = |мовы = |мова = |колькасць_супрацоўнікаў = |пасада_кіраўніка1 = |імя_кіраўніка1 = |пераемнік = |імя_пераемніка = |наступнік = |імя_наступніка = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = 1 мая 2016 (як аддзел); 1997 (як кафедра) |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = 2019/2020 |заўвага1 = Падраздзяленне [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]] |заўвага2 = |адрас = |сайт = |вікісховішча = }} '''Аддзе́л белару́скай культу́ры Беласто́цкага ўніверсітэ́та''' ({{lang-pl|Zakład Kultury Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku}}) — былое структурнае навукова-навучальнае падраздзяленне [[Філалагічны факультэт Беластоцкага ўніверсітэта|філалагічнага факультэта]] [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]], якое займалася даследаваннем [[Беларуская гісторыя|беларускай гісторыі]], [[Беларуская мова|мовы]], [[Беларуская літаратура|літаратуры]] і [[Беларуская культура|культуры]]. Да 2016 года ўстанова дзейнічала ў статусе Кафедры беларускай культуры. Спыніла сваё існаванне ў 2019—2020 гадах у выніку рэарганізацыі ўніверсітэта. == Гісторыя == Кафедра беларускай культуры была створана ў 1997 годзе, адначасова з утварэннем самастойнага [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]]. Размяшчэнне кафедры менавіта ў Беластоку было абумоўлена прызнаннем з боку ўлад універсітэта і [[Міністэрства адукацыі Польшчы]] важнасці даследаванняў [[Беларуская культура|беларускай культуры]] і польска-беларускага супрацоўніцтва ў рэгіёне{{sfn|Sawicka-Mierzyńska|2018|с=340}}. Структура існавала паралельна з Кафедрай беларускай філалогіі, якая была ўтворана ў 1999 годзе{{sfn|Siegień|2013|с=503}}. З самага пачатку кафедра пачала ператварацца ў міждысцыплінарны цэнтр гуманітарных даследаванняў, які аб'яднаў вакол сябе спецыялістаў з розных галін навукі{{sfn|Srodowisko|2018|с=503}}{{sfn|Sawicka-Mierzyńska|2018|с=340}}. З часам цікавасць да вывучэння беларусістыкі сярод студэнтаў пачала зніжацца. У выніку гэтага 27 красавіка 2016 года рэктар Беластоцкага ўніверсітэта прафесар [[Леанард Этэль]] падпісаў загад №&nbsp;11, згодна з якім Кафедра беларускай культуры была паніжана ў статусе і пераўтворана ў Аддзел (Заклад) беларускай культуры. Змены афіцыйна набылі моц 1 мая 2016 года<ref name="zagad">{{cite web|lang=pl|url=https://docs.uwb.edu.pl/pliki/2016-11-2.pdf|title=Zarządzenie nr 11 Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie zmian w strukturze organizacyjnej Wydziału Filologicznego – przekształcenie Katedry Kultury Białoruskiej|date=27 красавіка 2016|publisher=Uniwersytet w Białymstoku}}</ref>. Аднак крызіс філалагічных даследаванняў і дэмаграфічны спад прывялі да таго, што ў навучальным годзе 2019/2020 у сувязі з рэарганізацыяй структур Беластоцкага ўніверсітэта ў рамках новай рэформы Аддзел беларускай культуры канчаткова спыніў сваё існаванне{{sfn|Siwek|2021|с=147}}. == Кіраўніцтва == '''Кафедра беларускай культуры (1997—2016):{{sfn|Srodowisko|2018|с=503}}''' * [[Эльжбета Смулкова]] (1997—2002) * [[Яўген Васілевіч Мірановіч|Яўген Мірановіч]] (2003—2007) * [[Лілія Цытко]] (2008—2011, в. а.) * [[Багуслаў Нававейскі]] (в. а.) '''Аддзел беларускай культуры (2016—2020):'''{{sfn|Srodowisko|2018|с=503}} * [[Ірэна Матуш]] (2016—2020) == Навуковая дзейнасць == З самага пачатку свайго існавання Кафедра беларускай культуры аб'яднала міждысцыплінарны калектыў даследчыкаў. У першыя гады працы (каля 1998 года) у склад каманды, акрамя прафесара [[Эльжбета Смулкова|Эльжбеты Смулковай]], уваходзілі: этнолаг [[Катажына Далэнгоўска]], мовазнаўца і этнограф [[Ганна Энгелькінг]], палітолаг [[Алена Глагоўская]], гісторыкі [[Алег Латышонак]] і [[Яўген Васілевіч Мірановіч|Яўген Мірановіч]], а таксама літуаністка і этнолаг [[Юстына Страчук]]. Даследчыкі займаліся вывучэннем беларускай нацыянальнай свядомасці ў XIX і XX стагоддзях, праводзілі палявыя сацыялінгвістычныя і этналагічныя даследаванні на [[Беласточчына|Беласточчыне]], Гродзеншчыне і [[Віленшчына|Віленшчыне]], працавалі ў архівах Польшчы, Літвы і Беларусі{{sfn|Sawicka-Mierzyńska|2018|с=340}}. За гады існавання падраздзялення яго супрацоўнікі выдалі шэраг фундаментальных навуковых прац. Сярод іх вылучаюцца манаграфіі [[Яўген Васілевіч Мірановіч|Яўгена Мірановіча]] («Беларусы ў Польшчы 1944—1949», «Гісторыя дзяржаў свету ў XX стагоддзі. Беларусь»), працы [[Алег Латышонак|Алега Латышонка]] («Беларускія вайсковыя фарміраванні 1917—1923», «Ад белых русаў да беларусаў», «Нацыянальнасць — Беларус»), даследаванні [[Алена Глагоўская|Алены Глагоўскай]] («Беларусь 1914—1929: культура пад прэсам палітыкі», «Беларусы на Гданьскім узбярэжжы») і [[Ірэна Матуш|Ірэны Матуш]] («Царкоўна-прыходская адукацыя ў Бельскім павеце ў 1884—1914 гадах...»). Значны ўклад у вывучэнне польска-беларускага памежжа ўнесла [[Гражына Харытанюк-Міхей]]{{sfn|Siwek|2021|с=146}}. Пасля адыходу з кафедры гісторыкаў (Я. Мірановіча і А. Латышонка) і пераходу кіраўніцтва да Ліліі Цытко ўвага даследчыкаў засяродзілася на [[Анамастыка|анамастыцы]] і [[Мовазнаўства|мовазнаўстве]]. Важнай ініцыятывай кафедры была арганізацыя міждысцыплінарных семінараў пад назвай «Беларускія чацвяргі» (польск.: Czwartki białoruskie), на якіх абмяркоўваліся актуальныя праблемы беларусістыкі{{sfn|Siwek|2021|с=147}}. == Часопіс «Białorutenistyka Białostocka» == Важным элементам развіцця [[Беларусістка|беларусістыкі]] ў Беластоцкім універсітэце з'яўляецца выданне навуковага часопіса «[[Białorutenistyka Białostocka]]» (Беластоцкая беларусістыка), які выходзіць з 2009 года. Галоўным рэдактарам выдання з'яўляецца прафесар [[Галіна Тварановіч]]. Часопіс прысвечаны пытанням літаратуры, мовы, гісторыі і культуры Беларусі, а таксама ўсходнеславянскай філалогіі. Мэтай выдання з'яўляецца стварэнне платформы для абмену вопытам паміж спецыялістамі і вядзення міжнароднай дыскусіі. Публікацыі выходзяць на [[Польская мова|польскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Украінская мова|украінскай]], [[Англійская мова|англійскай]], [[Французская мова|французскай]], [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах, што спрыяе папулярызацыі ведаў у міжнародным навуковым асяроддзі<ref name="uwb">{{cite web|url=https://uwb.edu.pl/uniwersytet/dzialalnosc-wydawnicza/czasopisma-uniwersytetu-w-bialymstoku/bialorutenistyka-bialostocka|title=Białorutenistyka Białostocka|publisher=Uniwersytet w Białymstoku|date=|lang=pl|accessdate=24 мая 2025}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Siwek B.|загаловак=Białorutenistyka polska. Historia – stan obecny – perspektywy rozwoju|выданне=Roczniki Humanistyczne|год=2021|том=LXIX|нумар=7|старонкі=131—155|doi=10.18290/rh21697-9|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/353861655_Bialorutenistyka_polska_Historia_-_stan_obecny_-_perspektywy_rozwoju|ref=Siwek}} * {{артыкул|аўтар=Sawicka-Mierzyńska K.|загаловак=Białoruskość jako idée fixe twórczości Sokrata Janowicza|выданне=Podlasie – od „terra incognita” do „white Power”. Szkice z nowego regionalizmu literackiego|месца=Białystok|год=2018|старонкі=335—340|спасылка=https://www.academia.edu/145086976/Podlasie_od_terra_incognita_do_white_power_Szkice_z_nowego_regionalizmu_literackiego|ref=Sawicka-Mierzyńska}} * {{Кніга|спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf|загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018: historia w 45 wywiadach|месца=Białystok|выдавецтва=Wydawnictwo Alter Studio|адказны=Dominik Sołowiej, Jarosław Ławski|год=2018|старонак=523|isbn=978-83-64081-49-1|ref=Srodowisko}} * {{артыкул|аўтар=Siegień B.|загаловак=Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku – historia i stan obecny|выданне=Białorutenistyka Białostocka|год=2013|том=5|старонкі=503—508|спасылка=https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/2435/1/Bialrut_5_2013_Siegien.pdf|ref=Siegień}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беластоцкі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Беластока]] 92wq4c6koghggnwerxne66aheo7nh3r 5121154 5120834 2026-04-05T09:09:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5121154 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Аддзел беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта |альтэрнатыўная = {{lang-pl|Zakład Kultury Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku}} |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |абрэвіятура = |назва_папярэдніка = Кафедра беларускай культуры |назва_пераемніка = |членства = |тып_цэнтра = |цэнтр = [[Беласток]], [[Польшча]] |тып = навукова-навучальнае падраздзяленне |юрыдычны_статус = |мовы = |мова = |колькасць_супрацоўнікаў = |пасада_кіраўніка1 = |імя_кіраўніка1 = |пераемнік = |імя_пераемніка = |наступнік = |імя_наступніка = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = 1 мая 2016 (як аддзел); 1997 (як кафедра) |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = 2019/2020 |заўвага1 = Падраздзяленне [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]] |заўвага2 = |адрас = |сайт = |вікісховішча = }} '''Аддзе́л белару́скай культу́ры Беласто́цкага ўніверсітэ́та''' ({{lang-pl|Zakład Kultury Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku}}) — былое структурнае навукова-навучальнае падраздзяленне [[Філалагічны факультэт Беластоцкага ўніверсітэта|філалагічнага факультэта]] [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]], якое займалася даследаваннем [[Беларуская гісторыя|беларускай гісторыі]], [[Беларуская мова|мовы]], [[Беларуская літаратура|літаратуры]] і [[Беларуская культура|культуры]]. Да 2016 года ўстанова дзейнічала ў статусе Кафедры беларускай культуры. Спыніла сваё існаванне ў 2019—2020 гадах у выніку рэарганізацыі ўніверсітэта. == Гісторыя == Кафедра беларускай культуры была створана ў 1997 годзе, адначасова з утварэннем самастойнага [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]]. Размяшчэнне кафедры менавіта ў Беластоку было абумоўлена прызнаннем з боку ўлад універсітэта і [[Міністэрства адукацыі Польшчы]] важнасці даследаванняў [[Беларуская культура|беларускай культуры]] і польска-беларускага супрацоўніцтва ў рэгіёне{{sfn|Sawicka-Mierzyńska|2018|с=340}}. Структура існавала паралельна з Кафедрай беларускай філалогіі, якая была ўтворана ў 1999 годзе{{sfn|Siegień|2013|с=503}}. З самага пачатку кафедра пачала ператварацца ў міждысцыплінарны цэнтр гуманітарных даследаванняў, які аб'яднаў вакол сябе спецыялістаў з розных галін навукі{{sfn|Srodowisko|2018|с=503}}{{sfn|Sawicka-Mierzyńska|2018|с=340}}. З часам цікавасць да вывучэння беларусістыкі сярод студэнтаў пачала зніжацца. У выніку гэтага 27 красавіка 2016 года рэктар Беластоцкага ўніверсітэта прафесар [[Леанард Этэль]] падпісаў загад №&nbsp;11, згодна з якім Кафедра беларускай культуры была паніжана ў статусе і пераўтворана ў Аддзел (Заклад) беларускай культуры. Змены афіцыйна набылі моц 1 мая 2016 года<ref name="zagad">{{cite web|lang=pl|url=https://docs.uwb.edu.pl/pliki/2016-11-2.pdf|title=Zarządzenie nr 11 Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie zmian w strukturze organizacyjnej Wydziału Filologicznego – przekształcenie Katedry Kultury Białoruskiej|date=27 красавіка 2016|publisher=Uniwersytet w Białymstoku}}</ref>. Аднак крызіс філалагічных даследаванняў і дэмаграфічны спад прывялі да таго, што ў навучальным годзе 2019/2020 у сувязі з рэарганізацыяй структур Беластоцкага ўніверсітэта ў рамках новай рэформы Аддзел беларускай культуры канчаткова спыніў сваё існаванне{{sfn|Siwek|2021|с=147}}. == Кіраўніцтва == '''Кафедра беларускай культуры (1997—2016):{{sfn|Srodowisko|2018|с=503}}''' * [[Эльжбета Смулкова]] (1997—2002) * [[Яўген Васілевіч Мірановіч|Яўген Мірановіч]] (2003—2007) * [[Лілія Цытко]] (2008—2011, в. а.) * [[Багуслаў Нававейскі]] (в. а.) '''Аддзел беларускай культуры (2016—2020):'''{{sfn|Srodowisko|2018|с=503}} * [[Ірэна Матуш]] (2016—2020) == Навуковая дзейнасць == З самага пачатку свайго існавання Кафедра беларускай культуры аб'яднала міждысцыплінарны калектыў даследчыкаў. У першыя гады працы (каля 1998 года) у склад каманды, акрамя прафесара [[Эльжбета Смулкова|Эльжбеты Смулковай]], уваходзілі: этнолаг [[Катажына Далэнгоўска]], мовазнаўца і этнограф [[Ганна Энгелькінг]], палітолаг [[Алена Глагоўская]], гісторыкі [[Алег Латышонак]] і [[Яўген Васілевіч Мірановіч|Яўген Мірановіч]], а таксама літуаністка і этнолаг [[Юстына Страчук]]. Даследчыкі займаліся вывучэннем беларускай нацыянальнай свядомасці ў XIX і XX стагоддзях, праводзілі палявыя сацыялінгвістычныя і этналагічныя даследаванні на [[Беласточчына|Беласточчыне]], Гродзеншчыне і [[Віленшчына|Віленшчыне]], працавалі ў архівах Польшчы, Літвы і Беларусі{{sfn|Sawicka-Mierzyńska|2018|с=340}}. За гады існавання падраздзялення яго супрацоўнікі выдалі шэраг фундаментальных навуковых прац. Сярод іх вылучаюцца манаграфіі [[Яўген Васілевіч Мірановіч|Яўгена Мірановіча]] («Беларусы ў Польшчы 1944—1949», «Гісторыя дзяржаў свету ў XX стагоддзі. Беларусь»), працы [[Алег Латышонак|Алега Латышонка]] («Беларускія вайсковыя фарміраванні 1917—1923», «Ад белых русаў да беларусаў», «Нацыянальнасць — Беларус»), даследаванні [[Алена Глагоўская|Алены Глагоўскай]] («Беларусь 1914—1929: культура пад прэсам палітыкі», «Беларусы на Гданьскім узбярэжжы») і [[Ірэна Матуш|Ірэны Матуш]] («Царкоўна-прыходская адукацыя ў Бельскім павеце ў 1884—1914 гадах...»). Значны ўклад у вывучэнне польска-беларускага памежжа ўнесла [[Гражына Харытанюк-Міхей]]{{sfn|Siwek|2021|с=146}}. Пасля адыходу з кафедры гісторыкаў (Я. Мірановіча і А. Латышонка) і пераходу кіраўніцтва да Ліліі Цытко ўвага даследчыкаў засяродзілася на [[Анамастыка|анамастыцы]] і [[Мовазнаўства|мовазнаўстве]]. Важнай ініцыятывай кафедры была арганізацыя міждысцыплінарных семінараў пад назвай «Беларускія чацвяргі» (польск.: Czwartki białoruskie), на якіх абмяркоўваліся актуальныя праблемы беларусістыкі{{sfn|Siwek|2021|с=147}}. == Часопіс «Białorutenistyka Białostocka» == Важным элементам развіцця [[Беларусістка|беларусістыкі]] ў Беластоцкім універсітэце з'яўляецца выданне навуковага часопіса «[[Białorutenistyka Białostocka]]» (Беластоцкая беларусістыка), які выходзіць з 2009 года. Галоўным рэдактарам выдання з'яўляецца прафесар [[Галіна Тварановіч]]. Часопіс прысвечаны пытанням літаратуры, мовы, гісторыі і культуры Беларусі, а таксама ўсходнеславянскай філалогіі. Мэтай выдання з'яўляецца стварэнне платформы для абмену вопытам паміж спецыялістамі і вядзення міжнароднай дыскусіі. Публікацыі выходзяць на [[Польская мова|польскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Украінская мова|украінскай]], [[Англійская мова|англійскай]], [[Французская мова|французскай]], [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах, што спрыяе папулярызацыі ведаў у міжнародным навуковым асяроддзі<ref name="uwb">{{cite web|url=https://uwb.edu.pl/uniwersytet/dzialalnosc-wydawnicza/czasopisma-uniwersytetu-w-bialymstoku/bialorutenistyka-bialostocka|title=Białorutenistyka Białostocka|publisher=Uniwersytet w Białymstoku|date=|lang=pl|accessdate=24 мая 2025}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Siwek B.|загаловак=Białorutenistyka polska. Historia – stan obecny – perspektywy rozwoju|выданне=Roczniki Humanistyczne|год=2021|том=LXIX|нумар=7|старонкі=131—155|doi=10.18290/rh21697-9|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/353861655_Bialorutenistyka_polska_Historia_-_stan_obecny_-_perspektywy_rozwoju|ref=Siwek}} * {{артыкул|аўтар=Sawicka-Mierzyńska K.|загаловак=Białoruskość jako idée fixe twórczości Sokrata Janowicza|выданне=Podlasie – od „terra incognita” do „white Power”. Szkice z nowego regionalizmu literackiego|месца=Białystok|год=2018|старонкі=335—340|спасылка=https://www.academia.edu/145086976/Podlasie_od_terra_incognita_do_white_power_Szkice_z_nowego_regionalizmu_literackiego|ref=Sawicka-Mierzyńska}} * {{Кніга|спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf|загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018: historia w 45 wywiadach|месца=Białystok|выдавецтва=Wydawnictwo Alter Studio|адказны=Dominik Sołowiej, Jarosław Ławski|год=2018|старонак=523|isbn=978-83-64081-49-1|ref=Srodowisko}} * {{артыкул|аўтар=Siegień B.|загаловак=Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku – historia i stan obecny|выданне=Białorutenistyka Białostocka|год=2013|том=5|старонкі=503—508|спасылка=https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/2435/1/Bialrut_5_2013_Siegien.pdf|ref=Siegień}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беластоцкі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Беластока]] e5lminl0s5u1n8750u259rqxmzizlmz Białorutenistyka Białostocka 0 805348 5121114 5120672 2026-04-05T08:42:32Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Беларусазнаўства]]; дададзена [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121114 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = Białorutenistyka Białostocka |арыгінал назвы = |лагатып = |выява = |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = [[Беларуская літаратура|літаратура]], [[Беларуская мова|мова]], [[Беларуская гісторыя|гісторыя]] і [[Беларуская культура|культура]] Беларусі, [[усходнеславянская філалогія]] |перыядычнасць = [[Штогоднік]] |скарачэнне = |мова = [[Польская мова|польская]], [[Беларуская мова|беларуская]], [[Украінская мова|украінская]], [[Англійская мова|англійская]], [[Французская мова|французская]], [[Нямецкая мова|нямецкая]], [[Руская мова|руская]] |адрас рэдакцыі = [[Інстытут усходнеславянскай філалогіі]], Плошча Незалежнага саюза студэнтаў 1, 15–420 Беласток |галоўны рэдактар = [[Галіна Тварановіч]] |заснавальнікі = |выдавец = [[Беластоцкі ўніверсітэт]] |краіна = [[Польшча]] |заснаванне = [[2009]] |апошні выпуск = |аб’ём = |камплектацыя = |тыраж = 110 экз. |ISSN = 2081-2515 |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = https://filologia.uwb.edu.pl/bialorutenistyka-bialostocka |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} '''«Białorutenistyka Białostocka»''' ({{lang-be|Беластоцкая беларусістыка}}) — польскі [[навуковы часопіс]], прысвечаны пытанням [[Беларуская літаратура|літаратуры]], [[Беларуская мова|мовы]], [[Беларуская гісторыя|гісторыі]] і [[Беларуская культура|культуры]] [[Беларусь|Беларусі]], а таксама ўсходнеславянскай філалогіі. Выдаецца [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкім універсітэтам]] з 2009 года. Выходзіць адзін раз на год<ref name="uwb">{{cite web|url=https://uwb.edu.pl/uniwersytet/dzialalnosc-wydawnicza/czasopisma-uniwersytetu-w-bialymstoku/bialorutenistyka-bialostocka|title=Białorutenistyka Białostocka|publisher=Uniwersytet w Białymstoku|date=|lang=pl|accessdate=24 мая 2025}}</ref>. == Тэматыка і змест == Галоўнай мэтай часопіса з’яўляецца стварэнне платформы для абмену вопытам паміж спецыялістамі з розных навуковых галін і форуму для міжнароднай дыскусіі адносна актуальных тэндэнцый у межах усходнеславянскай філалогіі. Асаблівая ўвага ў выданні надаецца [[Беларусістыка|беларусістыцы]], літаратурнай і літаратурна-культурнай кампаратывістыцы, параўнальным моўным даследаванням, а таксама актуалізацыі гістарычных і сучасных поглядаў на праблемы ўсходнеславянскай філалогіі<ref name="uwb"/>. На старонках штогодніка публікуюцца артыкулы вядомых славістаў з айчынных і замежных акадэмічных цэнтраў па тэорыі літаратуры і літаратурнай крытыцы, тэарэтычным і прыкладным мовазнаўстве, культуралогіі, гісторыі, а таксама працы міждысцыплінарнага характару. Акрамя навуковых артыкулаў, часопіс змяшчае змястоўныя, палемічныя і ацэначныя [[Рэцэнзія|рэцэнзіі]], інфармацыю пра кнігі і справаздачы з навуковых сесій і канферэнцый<ref name="uwb"/>. Для садзейнічання папулярызацыі ведаў у міжнароднай супольнасці публікацыі выходзяць на сямі мовах: [[Польская мова|польскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Украінская мова|ўкраінскай]], а таксама на кангрэсавых мовах — [[Англійская мова|англійскай]], [[Французская мова|французскай]], [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Руская мова|рускай]]<ref name="uwb"/>. Часопіс уключаны ў спіс рэцэнзуемых навуковых выданняў [[Міністэрства адукацыі і навукі Польшчы]] (20 пунктаў). Выдаецца ў папяровым выглядзе тыражом 110 асобнікаў<ref name="uwb"/>. == Рэдакцыя і навуковая рада == Галоўным рэдактарам часопіса з’яўляецца прафесар Галіна Тварановіч<ref name="uwb"/>. У склад навуковай рады ўваходзяць прадстаўнікі шэрагу еўрапейскіх акадэмічных цэнтраў: [[Герман Бідэр]] ([[Зальцбург]]), [[Лілія Цытко]] ([[Беласток]]), [[Вольга Ляшчынская]] ([[Гомель]]), [[Юрый Лабынцаў]] ([[Масква]]), [[Валянцін Пілат]] ([[Ольштын]]), [[Людміла Сінькова]] ([[Мінск]]), [[Беата Сівек]] ([[Люблін]]), [[Ванда Супа]] (Беласток) і [[Валянціна Швайко]] ([[Брэст]])<ref name="uwb"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{cite web|url=https://filologia.uwb.edu.pl/bialorutenistyka-bialostocka|title=Афіцыйны сайт часопіса «Białorutenistyka Białostocka»|publisher=|date=|lang=pl|accessdate=24 мая 2025}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навуковыя часопісы Польшчы]] [[Катэгорыя:Часопісы Беластока]] [[Катэгорыя:Беластоцкі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Часопісы Польшчы на польскай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы Польшчы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Штогоднікі]] r3mqecaol0sgevv2vzjjgi659cwgynb 5121200 5121114 2026-04-05T09:29:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5121200 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = Białorutenistyka Białostocka |арыгінал назвы = |лагатып = |выява = |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = [[Беларуская літаратура|літаратура]], [[Беларуская мова|мова]], [[Беларуская гісторыя|гісторыя]] і [[Беларуская культура|культура]] Беларусі, [[усходнеславянская філалогія]] |перыядычнасць = [[Штогоднік]] |скарачэнне = |мова = [[Польская мова|польская]], [[Беларуская мова|беларуская]], [[Украінская мова|украінская]], [[Англійская мова|англійская]], [[Французская мова|французская]], [[Нямецкая мова|нямецкая]], [[Руская мова|руская]] |адрас рэдакцыі = [[Інстытут усходнеславянскай філалогіі]], Плошча Незалежнага саюза студэнтаў 1, 15–420 Беласток |галоўны рэдактар = [[Галіна Тварановіч]] |заснавальнікі = |выдавец = [[Беластоцкі ўніверсітэт]] |краіна = [[Польшча]] |заснаванне = [[2009]] |апошні выпуск = |аб’ём = |камплектацыя = |тыраж = 110 экз. |ISSN = 2081-2515 |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = https://filologia.uwb.edu.pl/bialorutenistyka-bialostocka |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} '''«Białorutenistyka Białostocka»''' ({{lang-be|Беластоцкая беларусістыка}}) — польскі [[навуковы часопіс]], прысвечаны пытанням [[Беларуская літаратура|літаратуры]], [[Беларуская мова|мовы]], [[Беларуская гісторыя|гісторыі]] і [[Беларуская культура|культуры]] [[Беларусь|Беларусі]], а таксама ўсходнеславянскай філалогіі. Выдаецца [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкім універсітэтам]] з 2009 года. Выходзіць адзін раз на год<ref name="uwb">{{cite web|url=https://uwb.edu.pl/uniwersytet/dzialalnosc-wydawnicza/czasopisma-uniwersytetu-w-bialymstoku/bialorutenistyka-bialostocka|title=Białorutenistyka Białostocka|publisher=Uniwersytet w Białymstoku|date=|lang=pl|accessdate=24 мая 2025}}</ref>. == Тэматыка і змест == Галоўнай мэтай часопіса з’яўляецца стварэнне платформы для абмену вопытам паміж спецыялістамі з розных навуковых галін і форуму для міжнароднай дыскусіі адносна актуальных тэндэнцый у межах усходнеславянскай філалогіі. Асаблівая ўвага ў выданні надаецца [[Беларусістыка|беларусістыцы]], літаратурнай і літаратурна-культурнай кампаратывістыцы, параўнальным моўным даследаванням, а таксама актуалізацыі гістарычных і сучасных поглядаў на праблемы ўсходнеславянскай філалогіі<ref name="uwb"/>. На старонках штогодніка публікуюцца артыкулы вядомых славістаў з айчынных і замежных акадэмічных цэнтраў па тэорыі літаратуры і літаратурнай крытыцы, тэарэтычным і прыкладным мовазнаўстве, культуралогіі, гісторыі, а таксама працы міждысцыплінарнага характару. Акрамя навуковых артыкулаў, часопіс змяшчае змястоўныя, палемічныя і ацэначныя [[Рэцэнзія|рэцэнзіі]], інфармацыю пра кнігі і справаздачы з навуковых сесій і канферэнцый<ref name="uwb"/>. Для садзейнічання папулярызацыі ведаў у міжнароднай супольнасці публікацыі выходзяць на сямі мовах: [[Польская мова|польскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Украінская мова|ўкраінскай]], а таксама на кангрэсавых мовах — [[Англійская мова|англійскай]], [[Французская мова|французскай]], [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Руская мова|рускай]]<ref name="uwb"/>. Часопіс уключаны ў спіс рэцэнзуемых навуковых выданняў [[Міністэрства адукацыі і навукі Польшчы]] (20 пунктаў). Выдаецца ў папяровым выглядзе тыражом 110 асобнікаў<ref name="uwb"/>. == Рэдакцыя і навуковая рада == Галоўным рэдактарам часопіса з’яўляецца прафесар Галіна Тварановіч<ref name="uwb"/>. У склад навуковай рады ўваходзяць прадстаўнікі шэрагу еўрапейскіх акадэмічных цэнтраў: [[Герман Бідэр]] ([[Зальцбург]]), [[Лілія Цытко]] ([[Беласток]]), [[Вольга Ляшчынская]] ([[Гомель]]), [[Юрый Лабынцаў]] ([[Масква]]), [[Валянцін Пілат]] ([[Ольштын]]), [[Людміла Сінькова]] ([[Мінск]]), [[Беата Сівек]] ([[Люблін]]), [[Ванда Супа]] (Беласток) і [[Валянціна Швайко]] ([[Брэст]])<ref name="uwb"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{cite web|url=https://filologia.uwb.edu.pl/bialorutenistyka-bialostocka|title=Афіцыйны сайт часопіса «Białorutenistyka Białostocka»|publisher=|date=|lang=pl|accessdate=24 мая 2025}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навуковыя часопісы Польшчы]] [[Катэгорыя:Часопісы Беластока]] [[Катэгорыя:Беластоцкі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Часопісы Польшчы на польскай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы Польшчы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Штогоднікі]] e8hbyqcumdg42hfzmbt29ju8itwxr61 Anomotherium 0 805357 5120716 2026-04-04T12:23:31Z Observr1 165706 Новая старонка: «{{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = Trichechidae |rang = Род |latin = Anomotherium |author = Siegfrid, 1965 |syn = |typus = Anomotherium langewieschei |children name = |children = |Узнік = 34 |Вымер = 23 |wikispecies = Anomotherium |commons = |eol = }} '''''Anomothe...» 5120716 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = Trichechidae |rang = Род |latin = Anomotherium |author = Siegfrid, 1965 |syn = |typus = Anomotherium langewieschei |children name = |children = |Узнік = 34 |Вымер = 23 |wikispecies = Anomotherium |commons = |eol = }} '''''Anomotherium''''' гэты вымерлы род сямейства [[Ламанцінавыя|Ламанцінавых]], які жыў на тэрыторыі [[Паўночная Германія|паўночнай Германіі]]<ref>{{Cite web|url=https://paleobiodb.org/classic/checkTaxonInfo?taxon_no=36875|title = Fossilworks: Anomotherium}}</ref>. Ягоны бліжэйшы сваяк - ''[[Miosiren]]''<ref>{{cite journal | last1 = Voss | first1 = M. | year = 2014 | title = On the invalidity of Halitherium schinzii Kaup, 1838 (Mammalia, Sirenia), with comments on systematic consequences | journal = Zoosystematics and Evolution | volume = 90 | issue = 1| pages = 87–93 | doi=10.3897/zse.90.7421| doi-access = free }}</ref>. Рэшткі гэтага роду былі знойдзены ў Германіі ў [[Геалагічная фармацыя|геалагічных фармацыях]] Болен і Доберг. Як і сучасныя [[Сірэны (біялогія)|сірэны]], ''Anomotherium'' напэўна мог харчавацца [[Марскія травы|марскімі травамі]], [[Бурыя водарасці|бурымі водарасцямі]] і [[Малюскі|малюскамі]] на дне мелкаводдзя.<ref>{{cite journal | last1 = Diedrich | first1 = C | year = 2008 | title = The food of the miosiren ''Anomotherium langenwieschei'' (Siegfried)—Indirect proof of seaweed or seagrass by xenomorphic oyster fixation structures in the Upper Oligocene (Neogene) of the Doberg, Bünde (NW Germany) and comparisons to modern Dugong dugon (Müller) feeding strategies | doi = 10.1007/BF03043869 | journal = Senckenbergiana Maritima | volume = 38 | pages = 59–73 | s2cid = 19048108 }}</ref> ==Крыніцы== {{Крыніцы}} tbbfrzuge96ghii46l11ac04o9ru3jq 5120717 5120716 2026-04-04T12:27:58Z Observr1 165706 5120717 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = Trichechidae |rang = Род |latin = Anomotherium |author = Siegfrid, 1965 |syn = |typus = Anomotherium langewieschei |children name = |children = |Узнік = 34 |Вымер = 23 |wikispecies = Anomotherium |commons = |eol = }} '''''Anomotherium''''' гэты вымерлы род сямейства [[Ламанцінавыя|Ламанцінавых]], які жыў на тэрыторыі [[Паўночная Германія|паўночнай Германіі]]<ref>{{Cite web|url=https://paleobiodb.org/classic/checkTaxonInfo?taxon_no=36875|title = Fossilworks: Anomotherium}}</ref>. Ягоны бліжэйшы сваяк - ''[[Miosiren]]''<ref>{{cite journal | last1 = Voss | first1 = M. | year = 2014 | title = On the invalidity of Halitherium schinzii Kaup, 1838 (Mammalia, Sirenia), with comments on systematic consequences | journal = Zoosystematics and Evolution | volume = 90 | issue = 1| pages = 87–93 | doi=10.3897/zse.90.7421| doi-access = free }}</ref>. Рэшткі гэтага роду былі знойдзены ў Германіі ў [[Геалагічная фармацыя|геалагічных фармацыях]] Болен і Доберг. Як і сучасныя [[Сірэны (біялогія)|сірэны]], ''Anomotherium'' напэўна мог харчавацца [[Марскія травы|марскімі травамі]], [[Бурыя водарасці|бурымі водарасцямі]] і [[Малюскі|малюскамі]] на дне мелкаводдзя.<ref>{{cite journal | last1 = Diedrich | first1 = C | year = 2008 | title = The food of the miosiren ''Anomotherium langenwieschei'' (Siegfried)—Indirect proof of seaweed or seagrass by xenomorphic oyster fixation structures in the Upper Oligocene (Neogene) of the Doberg, Bünde (NW Germany) and comparisons to modern Dugong dugon (Müller) feeding strategies | doi = 10.1007/BF03043869 | journal = Senckenbergiana Maritima | volume = 38 | pages = 59–73 | s2cid = 19048108 }}</ref> ==Крыніцы== {{Крыніцы}} {{Шаблон:Сірэны}}{{бібліяінфармацыя}} oe93yjbx8ain0ombqwz9pvsnp4hl5jj 5120720 5120717 2026-04-04T12:53:43Z Observr1 165706 5120720 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = Trichechinae |rang = Род |latin = Anomotherium |author = Siegfried, 1965 |syn = |typus = Anomotherium langewieschei |children name = |children = |Узнік = 33.9 |Вымер = 23.03 |wikispecies = Anomotherium |commons = |eol = }} '''''Anomotherium''''' — вымерлы род сямейства [[Ламанцінавыя|Ламанцінавых]], які жыў на тэрыторыі [[Паўночная Германія|паўночнай Германіі]]<ref>{{Cite web|url=https://paleobiodb.org/classic/checkTaxonInfo?taxon_no=36875|title = Fossilworks: Anomotherium}}</ref>. Ягоны бліжэйшы сваяк — ''[[Miosiren]]''<ref>{{cite journal | last1 = Voss | first1 = M. | year = 2014 | title = On the invalidity of Halitherium schinzii Kaup, 1838 (Mammalia, Sirenia), with comments on systematic consequences | journal = Zoosystematics and Evolution | volume = 90 | issue = 1| pages = 87–93 | doi=10.3897/zse.90.7421| doi-access = free }}</ref>. Рэшткі гэтага роду былі знойдзены ў Германіі ў [[Геалагічная фармацыя|геалагічных фармацыях]] Болен і Доберг. Як і сучасныя [[Сірэны (біялогія)|сірэны]], ''Anomotherium'' напэўна мог харчавацца [[Марскія травы|марскімі травамі]], [[Бурыя водарасці|бурымі водарасцямі]] і [[Малюскі|малюскамі]] на дне мелкаводдзя.<ref>{{cite journal | last1 = Diedrich | first1 = C | year = 2008 | title = The food of the miosiren ''Anomotherium langenwieschei'' (Siegfried)—Indirect proof of seaweed or seagrass by xenomorphic oyster fixation structures in the Upper Oligocene (Neogene) of the Doberg, Bünde (NW Germany) and comparisons to modern Dugong dugon (Müller) feeding strategies | doi = 10.1007/BF03043869 | journal = Senckenbergiana Maritima | volume = 38 | pages = 59–73 | s2cid = 19048108 }}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Шаблон:Сірэны}}{{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сірэны]] [[Катэгорыя:Вымерлыя жывёлы]] kcwndrvhgmuw1uw3gkr306xt82l8mfv 5120721 5120720 2026-04-04T12:56:58Z Observr1 165706 катэгорыі 5120721 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = Trichechinae |rang = Род |latin = Anomotherium |author = Siegfried, 1965 |syn = |typus = Anomotherium langewieschei |children name = |children = |Узнік = 33.9 |Вымер = 23.03 |wikispecies = Anomotherium |commons = |eol = }} '''''Anomotherium''''' — вымерлы род сямейства [[Ламанцінавыя|Ламанцінавых]], які жыў на тэрыторыі [[Паўночная Германія|паўночнай Германіі]]<ref>{{Cite web|url=https://paleobiodb.org/classic/checkTaxonInfo?taxon_no=36875|title = Fossilworks: Anomotherium}}</ref>. Ягоны бліжэйшы сваяк — ''[[Miosiren]]''<ref>{{cite journal | last1 = Voss | first1 = M. | year = 2014 | title = On the invalidity of Halitherium schinzii Kaup, 1838 (Mammalia, Sirenia), with comments on systematic consequences | journal = Zoosystematics and Evolution | volume = 90 | issue = 1| pages = 87–93 | doi=10.3897/zse.90.7421| doi-access = free }}</ref>. Рэшткі гэтага роду былі знойдзены ў Германіі ў [[Геалагічная фармацыя|геалагічных фармацыях]] Болен і Доберг. Як і сучасныя [[Сірэны (біялогія)|сірэны]], ''Anomotherium'' напэўна мог харчавацца [[Марскія травы|марскімі травамі]], [[Бурыя водарасці|бурымі водарасцямі]] і [[Малюскі|малюскамі]] на дне мелкаводдзя.<ref>{{cite journal | last1 = Diedrich | first1 = C | year = 2008 | title = The food of the miosiren ''Anomotherium langenwieschei'' (Siegfried)—Indirect proof of seaweed or seagrass by xenomorphic oyster fixation structures in the Upper Oligocene (Neogene) of the Doberg, Bünde (NW Germany) and comparisons to modern Dugong dugon (Müller) feeding strategies | doi = 10.1007/BF03043869 | journal = Senckenbergiana Maritima | volume = 38 | pages = 59–73 | s2cid = 19048108 }}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Шаблон:Сірэны}}{{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сірэны|†]] [[Катэгорыя:Вымерлыя жывёлы]] [[Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]] pz729dbk7eugtda7wb2rp32v81y3gui 5120728 5120721 2026-04-04T13:10:55Z Observr1 165706 5120728 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = Miosireninae |rang = Род |latin = Anomotherium |author = Siegfried, 1965 |syn = |typus = Anomotherium langewieschei |children name = |children = |Узнік = 33.9 |Вымер = 23.03 |wikispecies = Anomotherium |commons = |eol = }} '''''Anomotherium''''' — вымерлы род сямейства [[Ламанцінавыя|Ламанцінавых]], які жыў на тэрыторыі [[Паўночная Германія|паўночнай Германіі]]<ref>{{Cite web|url=https://paleobiodb.org/classic/checkTaxonInfo?taxon_no=36875|title = Fossilworks: Anomotherium}}</ref>. Ягоны бліжэйшы сваяк — ''[[Miosiren]]''<ref>{{cite journal | last1 = Voss | first1 = M. | year = 2014 | title = On the invalidity of Halitherium schinzii Kaup, 1838 (Mammalia, Sirenia), with comments on systematic consequences | journal = Zoosystematics and Evolution | volume = 90 | issue = 1| pages = 87–93 | doi=10.3897/zse.90.7421| doi-access = free }}</ref>. Рэшткі гэтага роду былі знойдзены ў Германіі ў [[Геалагічная фармацыя|геалагічных фармацыях]] Болен і Доберг. Як і сучасныя [[Сірэны (біялогія)|сірэны]], ''Anomotherium'' напэўна мог харчавацца [[Марскія травы|марскімі травамі]], [[Бурыя водарасці|бурымі водарасцямі]] і [[Малюскі|малюскамі]] на дне мелкаводдзя.<ref>{{cite journal | last1 = Diedrich | first1 = C | year = 2008 | title = The food of the miosiren ''Anomotherium langenwieschei'' (Siegfried)—Indirect proof of seaweed or seagrass by xenomorphic oyster fixation structures in the Upper Oligocene (Neogene) of the Doberg, Bünde (NW Germany) and comparisons to modern Dugong dugon (Müller) feeding strategies | doi = 10.1007/BF03043869 | journal = Senckenbergiana Maritima | volume = 38 | pages = 59–73 | s2cid = 19048108 }}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Шаблон:Сірэны}}{{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сірэны|†]] [[Катэгорыя:Вымерлыя жывёлы]] [[Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]] 22grb4mg1om3sv1dhrgp7t94a0k7u6e Шаблон:Trichechinae 10 805358 5120718 2026-04-04T12:40:14Z Observr1 165706 Новая старонка: «{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Trichechidae|rang=Падсямейства|latin=Trichechinae|||}}» 5120718 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Trichechidae|rang=Падсямейства|latin=Trichechinae|||}} cknpvp14bh53y2jkvcwuzkdf1o9ytih Шаблон:Miosireninae 10 805359 5120719 2026-04-04T12:41:44Z Observr1 165706 Новая старонка: «{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Trichechidae|rang=Падсямейства|latin=Miosireninae|||}}» 5120719 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Trichechidae|rang=Падсямейства|latin=Miosireninae|||}} r9lb5an6s51536lvhra74sqp5lajnvs Удзельнік:PhoenixBYIL/Даманы 2 805360 5120730 2026-04-04T13:12:07Z PhoenixBYIL 161321 Створана перакладам раздзела «Characteristics» старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1346242418|Hyrax]]» 5120730 wikitext text/x-wiki == Характарыстыкі == Даманы захавалі або развілі нанова шэраг характарыстык прымітыўных млекакормячых; у прыватнасці, у іх слаба развіта ўнутраная [[тэрмарэгуляцыя]], якую яны кампенсуюць паводніцкай тэрмарэгуляцыяй, напрыклад, туляцца разам і грэюцца на сонцы. У адрозненне ад большасці іншых жывёл, што сілкуюцца лісцем і травой, яны не выкарыстоўваюць [[разцы]] ў пярэдняй частцы сківіцы для адразання лісця і травы; замест гэтага яны карыстаюцца карэннымі зубамі, размешчанымі па баках сківіцы. Два верхнія разцы вялікія, падобныя да біўняў, і растуць на працягу ўсяго жыцця, падобна да разцоў грызуноў. Чатыры ніжнія разцы маюць глыбокія баразёнкі і ўтвараюць так званыя «грабеньчатыя зубы». Паміж разцамі і шчочнымі зубамі знаходзіцца дыястэма. Пастаянная зубная формула даманаў - 1.0.4.3 2.0.3-4.3 , хоць часам пазначаецца як 1.1.4.3 2.1.4.3 таму што [[Малочныя зубы|малочныя]] іклы часам захоўваюцца да ранняга дарослага ўзросту. <ref name="Ungar" /> [[Файл:Hyraxchewing.ogv|справа|міні| Даман дэманструе характэрныя для яго паводзіны — жаванне, рохканне, і паказвае разцовыя біўні]] Нягледзячы на тое, што даманы не з'яўляюцца [[Жвачныя|жвачнымі жывёламі]], яны маюць складаныя шматкамерныя [[Страўнік|страўнікі]], якія дазваляюць [[Сімбіёз|сімбіятычным]] бактэрыям расшчапляць цвёрдыя раслінныя матэрыялы, але іх агульная здольнасць пераварваць [[Клятчатка|харчовыя валокны]] ніжэйшая, чым у капытных.<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0300962978902542|аўтар=W. von Engelhardt, S. Wolter, H. Lawrenz, J.A. Hemsley|загаловак=Production of methane in two non-ruminant herbivores|год=1978|мова=en|выданне=Comparative Biochemistry and Physiology Part A: Physiology|тып=часопіс|том=60|нумар=1|старонкі=309—311}}</ref> Рухі іх ніжняй сківіцы падобныя на жаванне жуйкі, але даман фізічна не здольны да адрыгвання , як і [[парнакапытныя]] і некаторыя [[Кенгуровыя|макраподы]] . Гэтая жавальная паводзіна можа быць формай аганістычных паводзін, калі жывёла адчувае пагрозу. <ref> {{Cite web|url=http://www.zootorah.com/hyrax/hyrax.pdf|title=Chapter Six: ''Shafan'' the hyrax|author=Slifkin|first=Natan|date=2004-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616192614/http://www.zootorah.com/hyrax/hyrax.pdf|archive-date=16 June 2012|access-date=25 April 2012}} </ref> Даман не будуе нор, а шукае прытулку ў існуючых норах рознага памеру і канфігурацыі. [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00445096.1970.11447384] Даманы мачацца ў адведзеным для гэтага месцы. Глейкая мача хутка высыхае і назапашваецца на працягу пакаленняў, часам тысяч гадоў, утвараючы масіўныя скамянелыя структуры. <ref> {{Cite report}} </ref> <ref> {{Cite report}} </ref> Скамянелая мача вядомая як [[гірацэум]] і служыць летапісам навакольнага асяроддзя, а таксама выкарыстоўваецца ў медыцыне і ў парфумерыі. Даманы насяляюць камяністыя мясціны ў краінах [[Чорная Афрыка|Афрыкі на поўдзень ад Сахары]] і на Блізкім Усходзе. Іх лапы маюць пругкія падушачкі з шматлікімі потавымі залозамі, якія могуць дапамагаць жывёле ўтрымліваццца пры хуткім перамяшчэнні па стромкіх, скалістых паверхнях. У даманаў кароткія пальцы з кіпцюрамі, падобнымі на капыты; па чатыры пальцы на кожнай пярэдняй назе і па тры на кожнай задняй. <ref> {{Cite report}} </ref> Іхнія [[Нырка|ныркі]] эфектыўна ўтрымліваюць ваду, каб яны маглі лепш выжываць у засушлівым асяроддзі. Самкі даманаў нараджаюць да чатырох дзіцянят пасля перыяду [[Цяжарнасць|цяжарнасці]], які доўжыцца ад сямі да васьмі месяцаў, у залежнасці ад віду. Яны адлучаюцца ад грудзей ва ўзросце 1–5 месяцаў, а палавой сталасці дасягаюць у 16-17 месяцаў. Даманы жывуць невялікімі сямейнымі групамі, з адным самцом, які агрэсіўна абараняе тэрыторыю ад супернікаў. Там, дзе шмат жыццёвай прасторы, самец можа мець адзіны доступ да некалькіх груп самак, кожная са сваім арэалам. Астатнія самцы жывуць адзіночным жыццём, часта на перыферыі тэрыторый, якія кантралююцца больш буйнымі самцамі, і спарваюцца толькі з маладзейшымі самкамі. Даманы маюць высоказараджаны міяглабін, што, як мяркуецца, сведчыць пра іх воднае паходжанне. <ref> {{Cite report}} </ref> === Падабенства з Proboscidea і Sirenia === Даманы маюць некалькі незвычайных характарыстык, падобных да млекакормячых з атрадаў [[Хобатныя|Proboscidea]] (сланы і іх вымерлыя сваякі) і [[Сірэны (біялогія)|Sirenia]] ( [[ламанціны]] і [[Дзюгонь|дзюгоні]] ), што прывяло да таго, што ўсе яны былі аднесены да таксона Paenungulata . У самцоў даманаў адсутнічае [[машонка]], а іх [[яечкі]] застаюцца схаванымі ў брушной поласці побач з ныркамі, як і ў сланоў, ламанцінаў і дзюгоняў. У самак даманаў ёсць пара саскоў каля [[Падпаха|падпах]], а таксама чатыры саскі ў пахвіннай вобласці; у сланоў ёсць пара саскоў каля падпах, а ў дзюгоняў і ламанцінаў — пара саскоў, па адным побач з кожным пярэднім ластамі. <ref> {{Cite report}} </ref> <ref> {{Cite journal}} </ref> [[Бівень|Біўні]] даманаў развіваюцца з [[Разцы|разцоў]], як і біўні сланоў; у большасці млекакормячых яны развіваюцца з іклаў . Даманы, як і сланы, маюць пляскатыя [[Пазногаць|пазногці]] на кончыках пальцаў, а не выгнутыя, падоўжаныя [[Кіпцюр|кіпцюры,]] якія звычайна сустракаюцца ў млекакормячых. <ref> {{Cite web|url=http://www.zootorah.com/hyrax/hyrax.pdf|title=Chapter Six: ''Shafan'' the hyrax|author=Slifkin|first=Natan|date=2004-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616192614/http://www.zootorah.com/hyrax/hyrax.pdf|archive-date=16 June 2012|access-date=25 April 2012}} </ref> 9ca3qp1046ckj0qmp0dk746h2gyivv9 Катэгорыя:Відэаблогеры паводле краін 14 805361 5120734 2026-04-04T13:17:03Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Відэаблогеры]] [[Катэгорыя:Блогеры паводле краін]]» 5120734 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Відэаблогеры]] [[Катэгорыя:Блогеры паводле краін]] 0544rbg087ejopj2ax7g1ce1902ypja 5120746 5120734 2026-04-04T13:25:16Z DzBar 156353 новы ключ сартавання для [[Катэгорыя:Блогеры паводле краін]]: "*" з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5120746 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Відэаблогеры]] [[Катэгорыя:Блогеры паводле краін|*]] l7fso8clk8yv1joi0zvzrkecvb3s3yc Катэгорыя:Відэаблогеры Расіі 14 805362 5120736 2026-04-04T13:19:28Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Блогеры Расіі]] [[Катэгорыя:Відэаблогеры паводле краін|Расія]]» 5120736 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Блогеры Расіі]] [[Катэгорыя:Відэаблогеры паводле краін|Расія]] 2tpgfqltrilfaffr84zbm9amo6za7b1 Паўночнападляская нізіна 0 805363 5120737 2026-04-04T13:19:57Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «[[Файл:Nizina_Północnopodlaska.png|thumb|Паўночнападляская нізіна на карце Польшчы.]] '''Паўночнападляская нізіна''' ({{lang-pl|Nizina Północnopodlaska}}) — фізіка-геаграфічны макрарэгіён, які выдзяляецца на ўсходзе [[Польшча|Польшчы]] і выходзіць да дзяржаўнай мяжы з Беларусь|Белару...» 5120737 wikitext text/x-wiki [[Файл:Nizina_Północnopodlaska.png|thumb|Паўночнападляская нізіна на карце Польшчы.]] '''Паўночнападляская нізіна''' ({{lang-pl|Nizina Północnopodlaska}}) — фізіка-геаграфічны макрарэгіён, які выдзяляецца на ўсходзе [[Польшча|Польшчы]] і выходзіць да дзяржаўнай мяжы з [[Беларусь|Беларуссю]]. Адносіцца да падправінцыі [[Падляшска-Беларускія ўзвышшы|Падляшска-Беларускіх узвышшаў]]. Сярод іншых рэгіёнаў Польшчы вызначаецца размяшчэннем на старажытнай [[Усходне-Еўрапейская платформа|Усходне-Еўрапейскай платформе]], кантынентальнасцю клімату, становішчам на геабатанічным рубяжы суббарэальнай лясной зоны Усходняй Еўропы<ref name = kondracki>''Kondracki J.'' Geografia regionalna Polski — Warszawa: PWN, 2002. — С. 206—207. — ISBN 83-01-13897-1</ref>. Належыць да шырокай паласы раўнін, якія ўтварыліся ў час [[сожскае зледзяненне|сожскага зледзянення]]. Паўночная мяжа адпавядае максімальнаму пашырэнню апошняга, [[паазерскае зледзяненне|паазерскага зледзянення]]. Паўднёвай мяжой служыць даліна [[Буг]]а. У пасляледавіковы час у выніку дэнудацыйных і эразійных працэсаў паверхня была паніжана і разбіта на асобныя масівы. Аснову тэрыторыі складаюць валунныя суглінкі, на ўзвышанаых участках захаваліся марэнныя і камавыя пагоркі. Пераважна хвалістая паверхня паніжаецца ў заходнім кірунку (да 100&nbsp;м пры ўпадзенні [[бебжа|Бебжы]] ў [[Нараў]]). Катлавіна Бебжы наследуе прадаліну, па якой адбываўся сцёк расталых ледавіковых вод<ref name = reggeo>''Borzyszkowski J., Grzegorczyk I.'' Nizina Północnopodlaska (843.3) // Regionalna geografia fizyczna Polski / A. Richling i in. — Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2021. — С. 564—566. — ISBN 978-83-7986-381-5</ref>. Найбольшыя абсалютныя адзнакі паверхні на ўсходзе (на [[Саколкаўскае ўзвышша|Саколкаўскім узвышшы]] перасягаюць 200&nbsp;м). Увогуле для паўночнай часткі характэрна пашырэнне ўзгорыстых ландшафтаў, тады як у паўднёвай частцы дамінуюць хвалістыя і раўнінныя ландшафты. На поўначы пры тым значны ўдзел далінных ландшафтаў і балоцістых раўнін. Ва ўсходняй і сярэдня частцы рэгіёна прадстаўлены водна-ледавіковыя раўнінныя і хвалістыя ландшафты, а ў паніжэннях поймавыя<ref name = reggeo/>. Кантынентальнасць клімату праяўляецца адносна нізкімі зімовымі тэмпературамі і адпаведна значнымі гадавымі амплітудамі тэмператур паветра, якія дасягаюць 23&nbsp;°C. Сярэдняя колькасць атмасферных ападкаў складае 550 мм, снегавое покрыва трымаецца ад 80 да 100 дзён. Мікракліматычныя адрозненні звязаны з рэльфам тэрыторыі і характарам подсцільнай паверхні (балоты, лясы)<ref name = kondracki/>. Каркас густой рачной сеткі ўтвараюць [[Бебжа]] на поўначы, [[Нараў]] у цэнтральнай частцы і [[Буг]] на поўдні. Гэтыя рэкі маюць шматлікія прытокі, сярод якіх выдзяляюцца Бжазоўка, [[Супрасль (рака)|Супрасль]], [[Нурэц]], Сідра, Брок. У катлавіне Бебжы ўвесну назіраюцца маштабныя паводкі. Натуральныя векавыя лясныя масівы [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]] знаходзяцца пад аховай у [[Белавежскі нацыянальны парк|Белавежскім нацыянальным парку]]. Ландшафты рачной даліны ахоўваюцца ў [[Нараўскі нацыянальны парк|Нараўскім нацыянальным парку]]. [[Бебжанскі нацыянальны парк]] ахоплівае даліну Бебжы разам з самым вялікім у Польшчы балотным комплексам<ref name = reggeo/>. Найбольшы горад [[Беласток]], таксама на гэтым абшары знаходзяцца гарады [[Бельск-Падляшскі]], [[Замбраў]], [[Гайнаўка]], [[Саколка]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Раўніны Польшчы]] 1pqudfl0jhtik670te7toullasqkdd6 8-я кавалерыйская брыгада 0 805364 5120744 2026-04-04T13:23:50Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/74546774|VIII Brygada Jazdy]]» 5120744 wikitext text/x-wiki '''VIII кавалерыйская брыгада''' (VIII BJ) — буйная фармацыя кавалерыі Польскага войска Другой Польскай Рэспублікі. [[Брыгада (войска)|Брыгада]] была сфарміравана ў корпусным акрузе № III у маі 1921 года на базе 6 кавалерыйскай брыгады ваеннага часу. Камандаванне знаходзілася ў Беластоку. == Камандзіры брыгады == * Палкоўнік Канстанцін Плісоўскі — з мая 1921 г. па жнівень 1921 г. * Палкоўнік [[Стэфан Стрэмянскі]] – са жніўня 1921 г. па 1 чэрвеня 1924 г. == Арганізацыйная структура брыгады у 1923 г. == * камандаванне 8-й кавалерыйскай брыгады ў [[Беласток|Беластоку]] * 5-ы полк заслаўскіх уланаў у Астраленцы * [[10-ы літоўскі ўланскі полк]] — да 22 верасня 1922 г. у [[Параф’янава (Параф’янаўскі сельсавет)|Параф'янове]] (Сярэдняяя Літва), а пазней у Беластоку * 11 уланскі полк Легіёна ў Цеханаве * 8-я конная артылерыйская дывізія ў Беластоку == Бібліяграфія == * Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24 zeszyt 2, dział III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923. * "Księga jazdy polskiej", pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint, Bellona Warszawa 1993 * MirosławM. Giętkowski MirosławM., Artyleria konna Wojska Polskiego 1918-1939, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2001, ISBN 83-7174-823-X, OCLC 69505837 . * Henryk Wielecki: Wojsko Polskie 1921–1939. Warszawa: Wydawnictwo Crear, 1992. ISBN 8390034507. * [http://www.dws.org.pl/viewtopic.php?t=118155 Dowódcy dywizji i brygad jazdy/kawalerii...] 1i17171d3nky4n9f2hbsnrsjqa1dgk2 5120751 5120744 2026-04-04T13:41:55Z Voūk12 159072 /* Камандзіры брыгады */ 5120751 wikitext text/x-wiki '''VIII кавалерыйская брыгада''' (VIII BJ) — буйная фармацыя кавалерыі Польскага войска Другой Польскай Рэспублікі. [[Брыгада (войска)|Брыгада]] была сфарміравана ў корпусным акрузе № III у маі 1921 года на базе 6 кавалерыйскай брыгады ваеннага часу. Камандаванне знаходзілася ў Беластоку. == Камандзіры брыгады == * Палкоўнік Канстанцін Плісоўскі — з мая 1921 г. па жнівень 1921 г. * Палкоўнік [[Стэфан Стрэменскі]] – са жніўня 1921 г. па 1 чэрвеня 1924 г. == Арганізацыйная структура брыгады у 1923 г. == * камандаванне 8-й кавалерыйскай брыгады ў [[Беласток|Беластоку]] * 5-ы полк заслаўскіх уланаў у Астраленцы * [[10-ы літоўскі ўланскі полк]] — да 22 верасня 1922 г. у [[Параф’янава (Параф’янаўскі сельсавет)|Параф'янове]] (Сярэдняяя Літва), а пазней у Беластоку * 11 уланскі полк Легіёна ў Цеханаве * 8-я конная артылерыйская дывізія ў Беластоку == Бібліяграфія == * Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24 zeszyt 2, dział III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923. * "Księga jazdy polskiej", pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint, Bellona Warszawa 1993 * MirosławM. Giętkowski MirosławM., Artyleria konna Wojska Polskiego 1918-1939, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2001, ISBN 83-7174-823-X, OCLC 69505837 . * Henryk Wielecki: Wojsko Polskie 1921–1939. Warszawa: Wydawnictwo Crear, 1992. ISBN 8390034507. * [http://www.dws.org.pl/viewtopic.php?t=118155 Dowódcy dywizji i brygad jazdy/kawalerii...] 6lmbnquhgnk0ulzl0w0mbask7mvy943 5120752 5120751 2026-04-04T13:42:13Z Voūk12 159072 /* Арганізацыйная структура брыгады у 1923 г. */ 5120752 wikitext text/x-wiki '''VIII кавалерыйская брыгада''' (VIII BJ) — буйная фармацыя кавалерыі Польскага войска Другой Польскай Рэспублікі. [[Брыгада (войска)|Брыгада]] была сфарміравана ў корпусным акрузе № III у маі 1921 года на базе 6 кавалерыйскай брыгады ваеннага часу. Камандаванне знаходзілася ў Беластоку. == Камандзіры брыгады == * Палкоўнік Канстанцін Плісоўскі — з мая 1921 г. па жнівень 1921 г. * Палкоўнік [[Стэфан Стрэменскі]] – са жніўня 1921 г. па 1 чэрвеня 1924 г. == Арганізацыйная структура брыгады у 1923 г. == * камандаванне 8-й кавалерыйскай брыгады ў [[Беласток|Беластоку]] * 5-ы полк заслаўскіх уланаў у Астраленцы * [[10-ы літоўскі ўланскі полк]] — да 22 верасня 1922 г. у [[Параф’янава (Параф’янаўскі сельсавет)|Параф'янове]] (Сярэдняя Літва), а пазней у Беластоку * 11 уланскі полк Легіёна ў Цеханаве * 8-я конная артылерыйская дывізія ў Беластоку == Бібліяграфія == * Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24 zeszyt 2, dział III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923. * "Księga jazdy polskiej", pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint, Bellona Warszawa 1993 * MirosławM. Giętkowski MirosławM., Artyleria konna Wojska Polskiego 1918-1939, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2001, ISBN 83-7174-823-X, OCLC 69505837 . * Henryk Wielecki: Wojsko Polskie 1921–1939. Warszawa: Wydawnictwo Crear, 1992. ISBN 8390034507. * [http://www.dws.org.pl/viewtopic.php?t=118155 Dowódcy dywizji i brygad jazdy/kawalerii...] 2p8o6fvuvqx9h9j5qpki14wvuwqx7of Катэгорыя:Блогеры паводле краін 14 805365 5120745 2026-04-04T13:24:41Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat|Bloggers by country}} [[Катэгорыя:Блогеры]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт паводле краін]]» 5120745 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Bloggers by country}} [[Катэгорыя:Блогеры]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт паводле краін]] 0htnqzrjkm04rva2ulw54a8bj57t7hn Катэгорыя:Баксёры Балгарыі 14 805366 5120749 2026-04-04T13:34:44Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat|Boxers from Bulgaria}} [[Катэгорыя:Баксёры паводле краін|Балгарыя]] [[Катэгорыя:Спартсмены Балгарыі]] [[Катэгорыя:Бокс у Балгарыі]]» 5120749 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Boxers from Bulgaria}} [[Катэгорыя:Баксёры паводле краін|Балгарыя]] [[Катэгорыя:Спартсмены Балгарыі]] [[Катэгорыя:Бокс у Балгарыі]] eraqwlakogy92o8ftw0mgwrw8rhxwy2 Стэфан Стрэменскі 0 805367 5120750 2026-04-04T13:40:40Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/78604675|Stefan Strzemieński]]» 5120750 wikitext text/x-wiki   [[Файл:Stefan Strzemieński gen. bryg. kawaler VM.jpg|міні|Стэфан Стрэменскі]] '''Стэфан Мар'ян Стршэменскі''' (нар. [[14 сакавіка]] [[1885|1885 г.]] у маёнтку Лесна (Сувалкаўскі павет), памёр [[31 ліпеня]] [[1955|1955 г.]] у Пенросе, [[Уэльс]] ) — прафесійны вайсковец, кавалерыст, [[брыгадны генерал]] Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari . == Біяграфія == Стэфан Мар'ян Стржэменскі нарадзіўся 14 сакавіка 1885 года ў маёнтку Лесна [[Сэйнэнскі павет|Сейнскага павета]] ў сям'і [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанца]] 1863 Браніслава і Марыі Геральд-Выжыцкай . Ён паступіў у [[Полацкі кадэцкі корпус|кадэцкі корпус у Полацку]]. У 1905 годзе скончыў Афіцэрскую кавалерыйскую школу ў [[Крапыўныцкы|Елісаветградзе]] атрымаўшы званне карнета. Затым служыў у 16-м драгунскім палку на [[Каўказ|Каўказе]], а падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] — на нямецкім, аўстрыйскім і турэцкім франтах. У 1916 годзе быў павышаны да [[Ротмістр|капітана]] . Затым знаходзіўся ў складзе расійскіх экспедыцыйных сіл, якія былі накіраваны праз Персію на сувязь з англійскімі войскамі ў [[Багдад|Багдадзе]] і Кут-эль-Амары. У лістападзе 1917 года ён стаў камандзірам 6-га эскадрону ў 3-м палку ўланаў у [[Польскі корпус|1-м Польскім корпусе]] пад камандаваннем генерала [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Юзэфа Доўбар-Мусніцкага]]. Пасля раззбраення корпуса немцамі ў маі/чэрвені 1918 года ён прыбыў у Варшаву з большасцю яго салдат. Там, 13 кастрычніка 1918 года, у сваёй кватэры на [[Маршалкоўская вуліца (Варшава)|вуліцы Маршалкоўскай]] ён пачаў арганізоўваць 3-ці полк уланаў (Сілезкі). Ён камандаваў палком да 16 ліпеня 1920 года. Тым часам ён дэпутаваў [[Палескі фронт]] (23 красавіка — 2 мая 1919 года), камандаваў Пінскай і Слуцкай групамі, а таксама групай у [[2-я кавалерыйская брыгада|2-й кавалерыйскай брыгадзе]] генерала Костэцкага і камандаваў [[2-я кавалерыйская брыгада|2-й кавалерыйскай брыгадай]] (18 сакавіка — 15 красавіка 1920 года). 17 ліпеня 1920 года ён прыняў камандаванне 3-й кавалерыйскай брыгадай, а 7 верасня — [[2-я кавалерыйская брыгада|2-й кавалерыйскай брыгадай]] . Камандаваў гэтым [[Злучэнне (ваенная справа)|буйным кавалерыйскім падраздзяленнем]] да снежня 1920 года. [[Файл:Stefan_Strzemieński_(-1934).jpg|злева|міні|206x206пкс|Стэфан Страмяньскі (да 1933 г.)]] У маі 1921 года ён прыняў камандаванне 8-й кавалерыйскай брыгадай у Беластоку. 3 мая 1922 г. яму было прысвоена званне [[Палкоўнік|палкоўніка]] са старшынствам, якое дзейнічала з 1 чэрвеня 1919 года, і 25-я пасада ў корпусе кавалерыйскіх афіцэраў. 1 чэрвеня 1924 г. ён быў прызначаны камандзірам 12-й кавалерыйскай брыгады ў Астраленцы. 14 верасня 1926 года ён быў пераведзены на пасаду камандзіра 1-й кавалерыйскай брыгады ў Варшаве. З 11 лістапада 1926 года ён адначасова выконваў абавязкі камандзіра 2-й кавалерыйскай дывізіі ў Варшаве. 6 лістапада 1930 года ён прыняў ад дыпламаванага палкоўніка [[Балеслаў Вянява-Длугашоўскі|Баляслава Венявы-Длугашоўскага]] абавязкі камандзіра варшаўскага гарнізона і пляца. 30 лістапада 1932 г. ён выйшаў у адстаўку. 26 студзеня 1933 года яму было прысвоена званне брыгаднага генерала са старшынством з 30 лістапада 1932 года і 1 ранг у генеральскім корпусе. У сярэдзіне красавіка 1933 года ён адправіўся ў [[Бразілія|Бразілію]] ў якасці прадстаўніка Галоўнай рады польскай [[Марская і Каланіяльная ліга (ІІ РП)|Марской і Каланіяльнай Лігі]] з задачай вывучыць магчымасці для паселішчаў, асабліва ў штаце [[Парана (штат)|Парана]]. Пасля некалькіх месяцаў знаходжання там ён прадставіў два праекты паселішчаў. 7 чэрвеня 1934 года ён падпісаў пагадненне з урадам Параны аб куплі 7000 [[Гектар|гектараў]] зямлі ў басейне ракі Івай. Паселішча «Морская Воля» было створана на тэрыторыі былога [[Індзейцы|індзейскай рэзервацыі]]. Аднак яго дзейнасць была раскрытыкавана Міністэрствам замежных спраў. Яго абвінавацілі ў тым, што ён ня ўлічыў сацыяльна-палітычныя рэаліі Параны і фінансавыя і арганізацыйныя магчымасці Лігі, у правакацыі антыпольскай прэс-кампаніі і ў тым, што не ўзгадніў свае дзеянні з генеральным консулам Польшчы ў [[Курытыба|Курытыбе]]. Прапановы Міністэрства замежных спраў адклікаць яго з Бразіліі былі праігнараваны Лігай, і ён працягнуў сваю дзейнасць. 12 верасня 1939 года, падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]], па просьбе міністра ваенных спраў ён прыняў камандаванне групай «Дубна», якой было даручана падрыхтаваць абарону ўздоўж ракі Іква (басейн [[Прыпяць|Прыпяці]] ) у раёне [[Дубна (Украіна)|Дубна]], пры дапамозе імправізаваных малых пададдзелаў з рэзервовых цэнтраў. 18 верасня ён павёў групу ў марш на [[Львоў]] . 21 верасня ён паспяхова правёў бой супраць асобнага падраздзялення нямецкай 4-й лёгкай дывізіі . 24 верасня, пасля баёў каля [[Рава-Руская|Равы-Рускай]] супраць нямецкай 2-й танкавай дывізіі, група капітулявала, але ён пазбег палону і дабраўся да [[Румынія|Румыніі]], дзе быў інтэрнаваны ў лагеры ў Бэіле-Геркулане . У лютым 1941 года яго перавезлі ў [[Трэці рэйх]] і зняволілі ў Офлагу. Выжыў. Пасля вайны ён пасяліўся ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Памёр 31 ліпеня 1955 года ў Перносе, Уэльс. Пахаваны на могілках Пулхелі . == Ордэны і ўзнагароды == * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 5021 (1921) * Крыж Незалежнасці (20 ліпеня 1932 г.)<ref>{{Кніга|загаловак=M.P. z 1932 r. Nr 167, poz. 198 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.}}</ref> * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (8 лістапада 1930 г.) <ref>„za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”.</ref> * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] * [[Крыж Храбрых|Крыж Харобрых]] (чатыры разы) * Залаты Крыж Заслугі (10 лістапада 1928 г.) * Памятны медаль вайны 1918–1921 гг. * Медаль Дзесятай гадавіны адноўленай незалежнасці * Памятны знак 3-га палка ўланаў <ref name=":0" /> * Камандор Ордэна Зоркі Румыніі ( [[Каралеўства Румынія]] ) * Камандор ордэна Святога Савы ( Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў ) * Кавалер [[Ордэн Ганаровага легіёна|Ордэна Ганаровага легіёна]] ( [[Трэцяя французская рэспубліка|Французская Трэцяя Рэспубліка]] ) * Медаль Перамогі («Médaille Interalliée») – 1925 <ref>{{Cite web|url=https://polona.pl/item-view/cc143243-75ff-4940-bb8b-44efb186fd17?page=2|title=Dz. Pers. MSWojsk. Nr 60 z 4 czerwca 1925|website=polona.pl|pages=301}}</ref> == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/KGiO/I_480_581.pdf|title=Strzemieński Stefan|website=Wojskowe Biuro Historyczne}} * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922. * Bohdan Dobrzyński, ''Zarys historii wojennej 3-go Pułku Ułanów'', Warszawa 1929. * Tadeusz Białas, ''Liga Morska i Kolonialna 1930–1939'', Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1983, {{ISBN|83-215-3257-8}}, s. 197–200, 203. * Ludwik Głowacki, ''Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939'', Wydawnictwo Lubelskie, wyd. II, Warszawa 1986, {{ISBN|83-222-0377-2}}, s. 221, 368. * Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski, ''Generałowie Polski Niepodległej'', Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione, s. 171. * Cezary Leżeński i Lesław Kukawski, ''O kawalerii polskiej XX wieku'', Zakład Naukowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław 1991, {{ISBN|83-04-03364-X}}, s. 41. * HenrykH. Wielecki HenrykH., RudolfR. Sieradzki RudolfR., Wojsko Polskie 1921–1939. Organizacja i odznaki kawalerii, Warszawa: Wydawnictwo CREAR, 1992, ISBN 83-900345-0-7, OCLC 834075857 . * PiotrP. Stawecki PiotrP., Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939, Warszawa: „Bellona”, 1994, s. 320–321, ISBN 83-11-08262-6, OCLC 830050159 . [[Катэгорыя:Памерлі ў 1955 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1885 годзе]] [[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага кадэцкага корпуса]] [[Катэгорыя:Афіцэры польскай арміі]] [[Катэгорыя:Афіцэры кавалерыі]] ekz9vs4rhihsy64njlbrlimpjxvq6qf 5120802 5120750 2026-04-04T15:52:49Z JerzyKundrat 174 5120802 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Стэфан Мар'ян Стршэменскі''' ({{lang-pl|Stefan Marian Strzemieński}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прафесійны вайсковец, кавалерыст, [[брыгадны генерал]] Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari. == Біяграфія == Стэфан Мар'ян Стржэменскі нарадзіўся 14 сакавіка 1885 года ў маёнтку Лесна [[Сэйнэнскі павет|Сейнскага павета]] ў сям'і [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанца]] 1863 Браніслава і Марыі Геральд-Выжыцкай . Ён паступіў у [[Полацкі кадэцкі корпус|кадэцкі корпус у Полацку]]. У 1905 годзе скончыў Афіцэрскую кавалерыйскую школу ў [[Крапыўныцкы|Елісаветградзе]] атрымаўшы званне карнета. Затым служыў у 16-м драгунскім палку на [[Каўказ|Каўказе]], а падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] — на нямецкім, аўстрыйскім і турэцкім франтах. У 1916 годзе быў павышаны да [[Ротмістр|капітана]] . Затым знаходзіўся ў складзе расійскіх экспедыцыйных сіл, якія былі накіраваны праз Персію на сувязь з англійскімі войскамі ў [[Багдад|Багдадзе]] і Кут-эль-Амары. У лістападзе 1917 года ён стаў камандзірам 6-га эскадрону ў 3-м палку ўланаў у [[Польскі корпус|1-м Польскім корпусе]] пад камандаваннем генерала [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Юзэфа Доўбар-Мусніцкага]]. Пасля раззбраення корпуса немцамі ў маі/чэрвені 1918 года ён прыбыў у Варшаву з большасцю яго салдат. Там, 13 кастрычніка 1918 года, у сваёй кватэры на [[Маршалкоўская вуліца (Варшава)|вуліцы Маршалкоўскай]] ён пачаў арганізоўваць 3-ці полк уланаў (Сілезкі). Ён камандаваў палком да 16 ліпеня 1920 года. Тым часам ён дэпутаваў [[Палескі фронт]] (23 красавіка — 2 мая 1919 года), камандаваў Пінскай і Слуцкай групамі, а таксама групай у [[2-я кавалерыйская брыгада|2-й кавалерыйскай брыгадзе]] генерала Костэцкага і камандаваў [[2-я кавалерыйская брыгада|2-й кавалерыйскай брыгадай]] (18 сакавіка — 15 красавіка 1920 года). 17 ліпеня 1920 года ён прыняў камандаванне 3-й кавалерыйскай брыгадай, а 7 верасня — [[2-я кавалерыйская брыгада|2-й кавалерыйскай брыгадай]] . Камандаваў гэтым [[Злучэнне (ваенная справа)|буйным кавалерыйскім падраздзяленнем]] да снежня 1920 года. [[Файл:Stefan_Strzemieński_(-1934).jpg|злева|міні|206x206пкс|Стэфан Страмяньскі (да 1933 г.)]] У маі 1921 года ён прыняў камандаванне 8-й кавалерыйскай брыгадай у Беластоку. 3 мая 1922 г. яму было прысвоена званне [[Палкоўнік|палкоўніка]] са старшынствам, якое дзейнічала з 1 чэрвеня 1919 года, і 25-я пасада ў корпусе кавалерыйскіх афіцэраў. 1 чэрвеня 1924 г. ён быў прызначаны камандзірам 12-й кавалерыйскай брыгады ў Астраленцы. 14 верасня 1926 года ён быў пераведзены на пасаду камандзіра 1-й кавалерыйскай брыгады ў Варшаве. З 11 лістапада 1926 года ён адначасова выконваў абавязкі камандзіра 2-й кавалерыйскай дывізіі ў Варшаве. 6 лістапада 1930 года ён прыняў ад дыпламаванага палкоўніка [[Балеслаў Вянява-Длугашоўскі|Баляслава Венявы-Длугашоўскага]] абавязкі камандзіра варшаўскага гарнізона і пляца. 30 лістапада 1932 г. ён выйшаў у адстаўку. 26 студзеня 1933 года яму было прысвоена званне брыгаднага генерала са старшынством з 30 лістапада 1932 года і 1 ранг у генеральскім корпусе. У сярэдзіне красавіка 1933 года ён адправіўся ў [[Бразілія|Бразілію]] ў якасці прадстаўніка Галоўнай рады польскай [[Марская і Каланіяльная ліга (ІІ РП)|Марской і Каланіяльнай Лігі]] з задачай вывучыць магчымасці для паселішчаў, асабліва ў штаце [[Парана (штат)|Парана]]. Пасля некалькіх месяцаў знаходжання там ён прадставіў два праекты паселішчаў. 7 чэрвеня 1934 года ён падпісаў пагадненне з урадам Параны аб куплі 7000 [[Гектар|гектараў]] зямлі ў басейне ракі Івай. Паселішча «Морская Воля» было створана на тэрыторыі былога [[Індзейцы|індзейскай рэзервацыі]]. Аднак яго дзейнасць была раскрытыкавана Міністэрствам замежных спраў. Яго абвінавацілі ў тым, што ён ня ўлічыў сацыяльна-палітычныя рэаліі Параны і фінансавыя і арганізацыйныя магчымасці Лігі, у правакацыі антыпольскай прэс-кампаніі і ў тым, што не ўзгадніў свае дзеянні з генеральным консулам Польшчы ў [[Курытыба|Курытыбе]]. Прапановы Міністэрства замежных спраў адклікаць яго з Бразіліі былі праігнараваны Лігай, і ён працягнуў сваю дзейнасць. 12 верасня 1939 года, падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]], па просьбе міністра ваенных спраў ён прыняў камандаванне групай «Дубна», якой было даручана падрыхтаваць абарону ўздоўж ракі Іква (басейн [[Прыпяць|Прыпяці]] ) у раёне [[Дубна (Украіна)|Дубна]], пры дапамозе імправізаваных малых пададдзелаў з рэзервовых цэнтраў. 18 верасня ён павёў групу ў марш на [[Львоў]] . 21 верасня ён паспяхова правёў бой супраць асобнага падраздзялення нямецкай 4-й лёгкай дывізіі . 24 верасня, пасля баёў каля [[Рава-Руская|Равы-Рускай]] супраць нямецкай 2-й танкавай дывізіі, група капітулявала, але ён пазбег палону і дабраўся да [[Румынія|Румыніі]], дзе быў інтэрнаваны ў лагеры ў Бэіле-Геркулане . У лютым 1941 года яго перавезлі ў [[Трэці рэйх]] і зняволілі ў Офлагу. Выжыў. Пасля вайны ён пасяліўся ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Памёр 31 ліпеня 1955 года ў Перносе, Уэльс. Пахаваны на могілках Пулхелі . == Ордэны і ўзнагароды == * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 5021 (1921) * Крыж Незалежнасці (20 ліпеня 1932 г.)<ref>{{Кніга|загаловак=M.P. z 1932 r. Nr 167, poz. 198 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.}}</ref> * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (8 лістапада 1930 г.) <ref>„za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”.</ref> * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] * [[Крыж Храбрых|Крыж Харобрых]] (чатыры разы) * Залаты Крыж Заслугі (10 лістапада 1928 г.) * Памятны медаль вайны 1918–1921 гг. * Медаль Дзесятай гадавіны адноўленай незалежнасці * Памятны знак 3-га палка ўланаў <ref name=":0" /> * Камандор Ордэна Зоркі Румыніі ( [[Каралеўства Румынія]] ) * Камандор ордэна Святога Савы ( Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў ) * Кавалер [[Ордэн Ганаровага легіёна|Ордэна Ганаровага легіёна]] ( [[Трэцяя французская рэспубліка|Французская Трэцяя Рэспубліка]] ) * Медаль Перамогі («Médaille Interalliée») – 1925 <ref>{{Cite web|url=https://polona.pl/item-view/cc143243-75ff-4940-bb8b-44efb186fd17?page=2|title=Dz. Pers. MSWojsk. Nr 60 z 4 czerwca 1925|website=polona.pl|pages=301}}</ref> == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/KGiO/I_480_581.pdf|title=Strzemieński Stefan|website=Wojskowe Biuro Historyczne}} * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922. * Bohdan Dobrzyński, ''Zarys historii wojennej 3-go Pułku Ułanów'', Warszawa 1929. * Tadeusz Białas, ''Liga Morska i Kolonialna 1930–1939'', Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1983, {{ISBN|83-215-3257-8}}, s. 197–200, 203. * Ludwik Głowacki, ''Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939'', Wydawnictwo Lubelskie, wyd. II, Warszawa 1986, {{ISBN|83-222-0377-2}}, s. 221, 368. * Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski, ''Generałowie Polski Niepodległej'', Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione, s. 171. * Cezary Leżeński i Lesław Kukawski, ''O kawalerii polskiej XX wieku'', Zakład Naukowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław 1991, {{ISBN|83-04-03364-X}}, s. 41. * HenrykH. Wielecki HenrykH., RudolfR. Sieradzki RudolfR., Wojsko Polskie 1921–1939. Organizacja i odznaki kawalerii, Warszawa: Wydawnictwo CREAR, 1992, ISBN 83-900345-0-7, OCLC 834075857 . * PiotrP. Stawecki PiotrP., Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939, Warszawa: „Bellona”, 1994, s. 320–321, ISBN 83-11-08262-6, OCLC 830050159 . == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага кадэцкага корпуса]] 0wqvbfil2z554a8c35vzygd0nnf7lwm 5120804 5120802 2026-04-04T15:53:38Z JerzyKundrat 174 /* Крыніцы */ 5120804 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Стэфан Мар'ян Стршэменскі''' ({{lang-pl|Stefan Marian Strzemieński}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прафесійны вайсковец, кавалерыст, [[брыгадны генерал]] Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari. == Біяграфія == Стэфан Мар'ян Стржэменскі нарадзіўся 14 сакавіка 1885 года ў маёнтку Лесна [[Сэйнэнскі павет|Сейнскага павета]] ў сям'і [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанца]] 1863 Браніслава і Марыі Геральд-Выжыцкай . Ён паступіў у [[Полацкі кадэцкі корпус|кадэцкі корпус у Полацку]]. У 1905 годзе скончыў Афіцэрскую кавалерыйскую школу ў [[Крапыўныцкы|Елісаветградзе]] атрымаўшы званне карнета. Затым служыў у 16-м драгунскім палку на [[Каўказ|Каўказе]], а падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] — на нямецкім, аўстрыйскім і турэцкім франтах. У 1916 годзе быў павышаны да [[Ротмістр|капітана]] . Затым знаходзіўся ў складзе расійскіх экспедыцыйных сіл, якія былі накіраваны праз Персію на сувязь з англійскімі войскамі ў [[Багдад|Багдадзе]] і Кут-эль-Амары. У лістападзе 1917 года ён стаў камандзірам 6-га эскадрону ў 3-м палку ўланаў у [[Польскі корпус|1-м Польскім корпусе]] пад камандаваннем генерала [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Юзэфа Доўбар-Мусніцкага]]. Пасля раззбраення корпуса немцамі ў маі/чэрвені 1918 года ён прыбыў у Варшаву з большасцю яго салдат. Там, 13 кастрычніка 1918 года, у сваёй кватэры на [[Маршалкоўская вуліца (Варшава)|вуліцы Маршалкоўскай]] ён пачаў арганізоўваць 3-ці полк уланаў (Сілезкі). Ён камандаваў палком да 16 ліпеня 1920 года. Тым часам ён дэпутаваў [[Палескі фронт]] (23 красавіка — 2 мая 1919 года), камандаваў Пінскай і Слуцкай групамі, а таксама групай у [[2-я кавалерыйская брыгада|2-й кавалерыйскай брыгадзе]] генерала Костэцкага і камандаваў [[2-я кавалерыйская брыгада|2-й кавалерыйскай брыгадай]] (18 сакавіка — 15 красавіка 1920 года). 17 ліпеня 1920 года ён прыняў камандаванне 3-й кавалерыйскай брыгадай, а 7 верасня — [[2-я кавалерыйская брыгада|2-й кавалерыйскай брыгадай]] . Камандаваў гэтым [[Злучэнне (ваенная справа)|буйным кавалерыйскім падраздзяленнем]] да снежня 1920 года. [[Файл:Stefan_Strzemieński_(-1934).jpg|злева|міні|206x206пкс|Стэфан Страмяньскі (да 1933 г.)]] У маі 1921 года ён прыняў камандаванне 8-й кавалерыйскай брыгадай у Беластоку. 3 мая 1922 г. яму было прысвоена званне [[Палкоўнік|палкоўніка]] са старшынствам, якое дзейнічала з 1 чэрвеня 1919 года, і 25-я пасада ў корпусе кавалерыйскіх афіцэраў. 1 чэрвеня 1924 г. ён быў прызначаны камандзірам 12-й кавалерыйскай брыгады ў Астраленцы. 14 верасня 1926 года ён быў пераведзены на пасаду камандзіра 1-й кавалерыйскай брыгады ў Варшаве. З 11 лістапада 1926 года ён адначасова выконваў абавязкі камандзіра 2-й кавалерыйскай дывізіі ў Варшаве. 6 лістапада 1930 года ён прыняў ад дыпламаванага палкоўніка [[Балеслаў Вянява-Длугашоўскі|Баляслава Венявы-Длугашоўскага]] абавязкі камандзіра варшаўскага гарнізона і пляца. 30 лістапада 1932 г. ён выйшаў у адстаўку. 26 студзеня 1933 года яму было прысвоена званне брыгаднага генерала са старшынством з 30 лістапада 1932 года і 1 ранг у генеральскім корпусе. У сярэдзіне красавіка 1933 года ён адправіўся ў [[Бразілія|Бразілію]] ў якасці прадстаўніка Галоўнай рады польскай [[Марская і Каланіяльная ліга (ІІ РП)|Марской і Каланіяльнай Лігі]] з задачай вывучыць магчымасці для паселішчаў, асабліва ў штаце [[Парана (штат)|Парана]]. Пасля некалькіх месяцаў знаходжання там ён прадставіў два праекты паселішчаў. 7 чэрвеня 1934 года ён падпісаў пагадненне з урадам Параны аб куплі 7000 [[Гектар|гектараў]] зямлі ў басейне ракі Івай. Паселішча «Морская Воля» было створана на тэрыторыі былога [[Індзейцы|індзейскай рэзервацыі]]. Аднак яго дзейнасць была раскрытыкавана Міністэрствам замежных спраў. Яго абвінавацілі ў тым, што ён ня ўлічыў сацыяльна-палітычныя рэаліі Параны і фінансавыя і арганізацыйныя магчымасці Лігі, у правакацыі антыпольскай прэс-кампаніі і ў тым, што не ўзгадніў свае дзеянні з генеральным консулам Польшчы ў [[Курытыба|Курытыбе]]. Прапановы Міністэрства замежных спраў адклікаць яго з Бразіліі былі праігнараваны Лігай, і ён працягнуў сваю дзейнасць. 12 верасня 1939 года, падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]], па просьбе міністра ваенных спраў ён прыняў камандаванне групай «Дубна», якой было даручана падрыхтаваць абарону ўздоўж ракі Іква (басейн [[Прыпяць|Прыпяці]] ) у раёне [[Дубна (Украіна)|Дубна]], пры дапамозе імправізаваных малых пададдзелаў з рэзервовых цэнтраў. 18 верасня ён павёў групу ў марш на [[Львоў]] . 21 верасня ён паспяхова правёў бой супраць асобнага падраздзялення нямецкай 4-й лёгкай дывізіі . 24 верасня, пасля баёў каля [[Рава-Руская|Равы-Рускай]] супраць нямецкай 2-й танкавай дывізіі, група капітулявала, але ён пазбег палону і дабраўся да [[Румынія|Румыніі]], дзе быў інтэрнаваны ў лагеры ў Бэіле-Геркулане . У лютым 1941 года яго перавезлі ў [[Трэці рэйх]] і зняволілі ў Офлагу. Выжыў. Пасля вайны ён пасяліўся ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Памёр 31 ліпеня 1955 года ў Перносе, Уэльс. Пахаваны на могілках Пулхелі . == Ордэны і ўзнагароды == * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 5021 (1921) * Крыж Незалежнасці (20 ліпеня 1932 г.)<ref>{{Кніга|загаловак=M.P. z 1932 r. Nr 167, poz. 198 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.}}</ref> * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (8 лістапада 1930 г.) <ref>„za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”.</ref> * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] * [[Крыж Храбрых|Крыж Харобрых]] (чатыры разы) * Залаты Крыж Заслугі (10 лістапада 1928 г.) * Памятны медаль вайны 1918–1921 гг. * Медаль Дзесятай гадавіны адноўленай незалежнасці * Памятны знак 3-га палка ўланаў <ref name=":0" /> * Камандор Ордэна Зоркі Румыніі ( [[Каралеўства Румынія]] ) * Камандор ордэна Святога Савы ( Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў ) * Кавалер [[Ордэн Ганаровага легіёна|Ордэна Ганаровага легіёна]] ( [[Трэцяя французская рэспубліка|Французская Трэцяя Рэспубліка]] ) * Медаль Перамогі («Médaille Interalliée») – 1925 <ref>{{Cite web|url=https://polona.pl/item-view/cc143243-75ff-4940-bb8b-44efb186fd17?page=2|title=Dz. Pers. MSWojsk. Nr 60 z 4 czerwca 1925|website=polona.pl|pages=301}}</ref> == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/KGiO/I_480_581.pdf|title=Strzemieński Stefan|website=Wojskowe Biuro Historyczne}} * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922. * Bohdan Dobrzyński, ''Zarys historii wojennej 3-go Pułku Ułanów'', Warszawa 1929. * Tadeusz Białas, ''Liga Morska i Kolonialna 1930–1939'', Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1983, {{ISBN|83-215-3257-8}}, s. 197–200, 203. * Ludwik Głowacki, ''Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939'', Wydawnictwo Lubelskie, wyd. II, Warszawa 1986, {{ISBN|83-222-0377-2}}, s. 221, 368. * Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski, ''Generałowie Polski Niepodległej'', Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione, s. 171. * Cezary Leżeński i Lesław Kukawski, ''O kawalerii polskiej XX wieku'', Zakład Naukowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław 1991, {{ISBN|83-04-03364-X}}, s. 41. * HenrykH. Wielecki HenrykH., RudolfR. Sieradzki RudolfR., Wojsko Polskie 1921–1939. Organizacja i odznaki kawalerii, Warszawa: Wydawnictwo CREAR, 1992, ISBN 83-900345-0-7, OCLC 834075857 . * PiotrP. Stawecki PiotrP., Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939, Warszawa: „Bellona”, 1994, s. 320–321, ISBN 83-11-08262-6, OCLC 830050159 . == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Стрэменскі Стэфан}} [[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага кадэцкага корпуса]] 31ab3in6lt9hb40k9doe0w8la6wp1mw Людвік Юркевіч 0 805368 5120756 2026-04-04T14:14:54Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/78123044|Ludwik Jurkiewicz]]» 5120756 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ludwik Jurkiewicz.jpg|міні|Людвік Юркевіч]] '''Людвік Юркевіч''' (нар. [[31 ліпеня]] [[1887|1887 г.]] у [[Ковель|Ковелі]], забіты вясной [[1940|1940 г.]] у [[Харкаў|Харкаве]] ) — прафесійны артылерыст, удзельнік [[Першая сусветная вайна|першай сусветнай]], польскіх фармаванняў на Сібіры, [[палкоўнік]] узбраення Войска Польскага, актывіст руху за незалежнасць, кавалер ордэна Virtuti Militari, ахвяра [[Катынскі расстрэл|Катынскага расправы]]. == Біяграфія == Сын Фелікса і Стэфаніі Мяскоўскай герба Боньча, ён нарадзіўся 31 ліпеня 1887 года ў Ковелі, тагачасным павятовым горадзе [[Валынская губерня|Валынскай губерні]]. У 1897 годзе ён пачаў вучыцца ва Урадавай гімназіі [[Луцк|Луцка]]. У 1900 г. «бацькі адправілі яго» ў [[Полацкі кадэцкі корпус|кадэцкі корпус у Полацку]]. 1 верасня 1904 г. ён быў прыняты ў Канстанцінаўскае артылерыйскае вучылішча ў Санкт-Пецярбургу. 14 чэрвеня 1907 г., пасля заканчэння вучобы, быў павышаны да [[Падпаручнік|падпаручніка]] і накіраваны на службу ў 3-ю Усходне-Сібірскую мінамётную (марцір) дывізію ў [[Ніжняудзінск|Ніжняўдзінску]], якая ўваходзіла ў склад 3-га Сібірскага армейскага корпуса. У дывізіі яму былі даручаны абавязкі інструктара школы унтэр-афіцэраў. 1 кастрычніка 1909 г. ён быў пераведзены ў 7 Усходне-Сібірскую стралковую артылерыйскую брыгаду, дзе таксама заняў пасаду інструктара школы унтэр-афіцэраў. 18 ліпеня 1914 г. ён быў прызначаны старшым афіцэрам 3-й батарэі 12-й Усходне-Сібірскай стралковай артылерыйскай брыгады. У 1914–1917 гадах у шэрагах [[Руская імператарская армія|Расійскай арміі]] ён ваяваў на франтах [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], атрымаўшы наступныя званні: [[паручнік]] (30 верасня 1910 г.), [[штабс-капітан]] (14 кастрычніка 1914 г.) і [[капітан]] (5 кастрычніка 1916 г.). У 1917–1920 гадах ён ваяваў у [[Польскі корпус|складзе I Польскага корпуса ў Расіі]], а затым у Польскіх войсках у Сібіры. З жніўня 1918 года ў складзе створанага тады Камандавання Польскіх войскаў ва Усходняй Расіі і Сібіры ён узначальваў 5-е артылерыйскае ўпраўленне. З снежня 1918 года па студзень 1920 года ён камандаваў 1-й дывізіяй 5-га палка палявой артылерыі . У 1919 годзе яму было прысвоена званне [[Маёр|маёра]]. Адначасова, з 24 снежня 1919 года, ён быў камандзірам бронецягніка «Познань II», які быў захоплены ў баі супраць паўстанцкіх частак адмірала [[Аляксандр Васільевіч Калчак|Калчака]] на чыгуначнай станцыі [[Тайга (горад)|Тайга]]. 10 студзеня 1920 года, пасля капітуляцыі Польскай арміі, ён пазбег бальшавіцкага палону і паспрабаваў дабрацца да [[Маньчжурыя|Маньчжурыі]] з [[Уяр|Клюквенаі]] . 4 сакавіка 1920 года ён прыбыў у [[Харбін]] . 15 красавіка ён адплыў з порта [[Далянь|Дайрэн]] на параходзе «Яраслаў». 1 жніўня 1920 года ён прыбыў у [[Гданьск]]. 12 ліпеня 1920 года ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]] ён прыняў камандаванне Сібірскай артылерыйскай дывізіяй у складзе Сібірскай брыгады, а 13 жніўня таго ж года адправіўся на фронт. 23 кастрычніка 1920 года быў зацверджаны ў званні [[Падпалкоўнік|падпалкоўніка]] з 1 красавіка 1920 года «ў кавалерыі, у групе былога Усходняга корпуса і былой Рускай арміі». З 1 студзеня па 1 сакавіка 1921 года ён праходзіў курс камандзіраў дывізій у Торуні. 25 чэрвеня 1921 года быў прызначаны камандзірам 30-га палка палявой артылерыі ў Улодаве, а ў верасні таго ж года быў зацверджаны на гэтай пасадзе. У 1921 г. ён быў узнагароджаны Крыжам [[Virtuti Militari]] 5-й ступені, а ў заяве на атрыманне Крыжа Virtuti Militari 4-й ступені. 3 мая 1922 года ён быў правераны ў званні падпалкоўніка са старшынством з 1 чэрвеня 1919 года і 18-м месцам у корпусе афіцэраў артылерыі. 31 сакавіка 1924 года Прэзідэнт Рэспублікі Польшча прысвоіў яму званне [[Палкоўнік|палкоўніка]] са старшынством з 1 ліпеня 1923 года і 5-е месца ў корпусе афіцэраў артылерыі. У сакавіку 1929 года ён быў прызначаны начальнікам 2-га акруговага камандавання ўзбраення ў Любліне. У студзені 1931 года ён быў пераведзены з корпуса афіцэраў артылерыі ў корпус афіцэраў узбраення, захаваўшы сваю пасаду і старшынства з 1 ліпеня 1923 года і 1,1 ранг. У жніўні 1931 года ён быў звольнены з пасады і пакінуты без афіцыйнай прыналежнасці, адначасова перададзены ў распараджэнне камандзіра корпуснай акругі № 22. 1931 г. ён быў выйшаў у адстаўку. У 1934 годзе ён заставаўся ў спісе Бяла-Падляскай акруговай прызыўной каманды як адстаўны афіцэр. Ён меў мабілізацыйнае прызначэнне ў афіцэрскі акруговы кадр № IX і тады быў «прызначаны для выкарыстання падчас вайны» . Падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі]] 1939 года, пасля [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|агрэсіі СССР супраць Польшчы]], ён быў узяты ў палон савецкімі войскамі. Утрымліваўся ў лагеры для ваеннапалонных у [[Старабільск|Старабельску]] . Вясной 1940 года быў забіты супрацоўнікамі [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] у [[Харкаў|Харкаве]] паводле рашэння Палітбюро ЦК ВКП [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|(б)]] ад 5 сакавіка 1940 года. Ахвяры гэтага злачынства былі таемна пахаваны ў безыменных брацкіх магілах у Пяціхатках, дзе з 17 чэрвеня 2000 года афіцыйна размяшчаюцца могілкі ахвяр таталітарызму ў Харкаве. Ён значыцца ў Старабельскім спісе НКУС пад нумарам 3891. 26 студзеня 1929 года ў Влодаве ён ажаніўся з Юзэфай Амеліяй Кубіцкай. У пары не было ўласных дзяцей, але яны выхавалі дваіх дзяцей брата Юзэфы, які загінуў падчас Першай сусветнай вайны: Барбару і Антонія. == Ордэны і ўзнагароды == * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 3781 – 1921 * Крыж Незалежнасці — 2 жніўня 1931 г. «за працу ў справе аднаўлення незалежнасці» * [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] ў першы, другі, трэці і чацвёрты раз * Крыж Доблесці ў другі, трэці і чацвёрты разы «за баявыя дзеянні былой 5-й дывізіі Польскіх войскаў у Сібіры» * Пурпурная (амарантавая) стужка * Памятны медаль за вайну 1918–1921 гг. — 10 лістапада 1928 г. * Медаль «Дзесятая гадавіна адноўленай незалежнасці» — 20 лістапада 1928 г. * Медаль Перамогі («Médaille Interalliée») – 4 чэрвеня 1925 г. * Памятны медаль Першай сусветнай вайны — 1931 г. * [[Ордэн Святога Уладзіміра]] 4-й ступені з мячамі * [[Ордэн Святой Ганны]] 2-й ступені з мячамі і бантам * Ордэн Святога Станіслава II ступені з мячамі і бантам * Ордэн Святой Ганны 3-й ступені з мячамі і бантам * Ордэн Святога Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам * Ордэн Святой Ганны 4-й ступені * Зброя Святога Георгія == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/KGiO/I_480_755_1.pdf|title=Ludwik Jurkiewicz|website=Wojskowe Biuro Historyczne}} * Kazimierz Banaszek, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki: Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich. Warszawa: Kapituła Orderu Wojennego Virtuti Militari, 2000. ISBN 83-87893-79-X. * Общий список офицерским чинам русской императорской армии. Составлен по 1-е января 1909 г.. Sankt Petersburg: Drukarnia Wojskowa, 1909. * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922. * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934. * Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2. * Stanisław Jaskulski: 30 Poleski Pułk Artylerii Lekkiej. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1997, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 83-87103-41-1. [[Катэгорыя:Памерлі ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1887 годзе]] [[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ковелі]] [[Катэгорыя:Ахвяры Катынскага расстрэлу]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага кадэцкага корпуса]] obbe40afdtyrbeiqmdkkugrld4w9857 5120886 5120756 2026-04-04T19:06:21Z JerzyKundrat 174 5120886 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Людвік Юркевіч''' ({{lang-pl|Ludwik Jurkiewicz}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прафесійны артылерыст, удзельнік [[Першая сусветная вайна|першай сусветнай]], польскіх фармаванняў на Сібіры, [[палкоўнік]] узбраення Войска Польскага, актывіст руху за незалежнасць, кавалер ордэна Virtuti Militari, ахвяра [[Катынскі расстрэл|Катынскага расправы]]. == Біяграфія == Сын Фелікса і Стэфаніі Мяскоўскай герба Боньча, ён нарадзіўся 31 ліпеня 1887 года ў Ковелі, тагачасным павятовым горадзе [[Валынская губерня|Валынскай губерні]]. У 1897 годзе ён пачаў вучыцца ва Урадавай гімназіі [[Луцк|Луцка]]. У 1900 г. «бацькі адправілі яго» ў [[Полацкі кадэцкі корпус|кадэцкі корпус у Полацку]]. 1 верасня 1904 г. ён быў прыняты ў Канстанцінаўскае артылерыйскае вучылішча ў Санкт-Пецярбургу. 14 чэрвеня 1907 г., пасля заканчэння вучобы, быў павышаны да [[Падпаручнік|падпаручніка]] і накіраваны на службу ў 3-ю Усходне-Сібірскую мінамётную (марцір) дывізію ў [[Ніжняудзінск|Ніжняўдзінску]], якая ўваходзіла ў склад 3-га Сібірскага армейскага корпуса. У дывізіі яму былі даручаны абавязкі інструктара школы унтэр-афіцэраў. 1 кастрычніка 1909 г. ён быў пераведзены ў 7 Усходне-Сібірскую стралковую артылерыйскую брыгаду, дзе таксама заняў пасаду інструктара школы унтэр-афіцэраў. 18 ліпеня 1914 г. ён быў прызначаны старшым афіцэрам 3-й батарэі 12-й Усходне-Сібірскай стралковай артылерыйскай брыгады. У 1914–1917 гадах у шэрагах [[Руская імператарская армія|Расійскай арміі]] ён ваяваў на франтах [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], атрымаўшы наступныя званні: [[паручнік]] (30 верасня 1910 г.), [[штабс-капітан]] (14 кастрычніка 1914 г.) і [[капітан]] (5 кастрычніка 1916 г.). У 1917–1920 гадах ён ваяваў у [[Польскі корпус|складзе I Польскага корпуса ў Расіі]], а затым у Польскіх войсках у Сібіры. З жніўня 1918 года ў складзе створанага тады Камандавання Польскіх войскаў ва Усходняй Расіі і Сібіры ён узначальваў 5-е артылерыйскае ўпраўленне. З снежня 1918 года па студзень 1920 года ён камандаваў 1-й дывізіяй 5-га палка палявой артылерыі . У 1919 годзе яму было прысвоена званне [[Маёр|маёра]]. Адначасова, з 24 снежня 1919 года, ён быў камандзірам бронецягніка «Познань II», які быў захоплены ў баі супраць паўстанцкіх частак адмірала [[Аляксандр Васільевіч Калчак|Калчака]] на чыгуначнай станцыі [[Тайга (горад)|Тайга]]. 10 студзеня 1920 года, пасля капітуляцыі Польскай арміі, ён пазбег бальшавіцкага палону і паспрабаваў дабрацца да [[Маньчжурыя|Маньчжурыі]] з [[Уяр|Клюквенаі]] . 4 сакавіка 1920 года ён прыбыў у [[Харбін]] . 15 красавіка ён адплыў з порта [[Далянь|Дайрэн]] на параходзе «Яраслаў». 1 жніўня 1920 года ён прыбыў у [[Гданьск]]. 12 ліпеня 1920 года ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]] ён прыняў камандаванне Сібірскай артылерыйскай дывізіяй у складзе Сібірскай брыгады, а 13 жніўня таго ж года адправіўся на фронт. 23 кастрычніка 1920 года быў зацверджаны ў званні [[Падпалкоўнік|падпалкоўніка]] з 1 красавіка 1920 года «ў кавалерыі, у групе былога Усходняга корпуса і былой Рускай арміі». З 1 студзеня па 1 сакавіка 1921 года ён праходзіў курс камандзіраў дывізій у Торуні. 25 чэрвеня 1921 года быў прызначаны камандзірам 30-га палка палявой артылерыі ў Улодаве, а ў верасні таго ж года быў зацверджаны на гэтай пасадзе. У 1921 г. ён быў узнагароджаны Крыжам [[Virtuti Militari]] 5-й ступені, а ў заяве на атрыманне Крыжа Virtuti Militari 4-й ступені. 3 мая 1922 года правераны ў званні падпалкоўніка са старшынством з 1 чэрвеня 1919 года і 18-м месцам у корпусе афіцэраў артылерыі. 31 сакавіка 1924 года Прэзідэнт Рэспублікі Польшча прысвоіў яму званне [[Палкоўнік|палкоўніка]] са старшынством з 1 ліпеня 1923 года і 5-е месца ў корпусе афіцэраў артылерыі. У сакавіку 1929 года ён быў прызначаны начальнікам 2-га акруговага камандавання ўзбраення ў Любліне. У студзені 1931 года ён быў пераведзены з корпуса афіцэраў артылерыі ў корпус афіцэраў узбраення, захаваўшы сваю пасаду і старшынства з 1 ліпеня 1923 года і 1,1 ранг. У жніўні 1931 года ён быў звольнены з пасады і пакінуты без афіцыйнай прыналежнасці, адначасова перададзены ў распараджэнне камандзіра корпуснай акругі № 22. 1931 г. ён быў выйшаў у адстаўку. У 1934 годзе ён заставаўся ў спісе Бяла-Падляскай акруговай прызыўной каманды як адстаўны афіцэр. Ён меў мабілізацыйнае прызначэнне ў афіцэрскі акруговы кадр № IX і тады быў «прызначаны для выкарыстання падчас вайны» . Падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі]] 1939 года, пасля [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|агрэсіі СССР супраць Польшчы]], ён быў узяты ў палон савецкімі войскамі. Утрымліваўся ў лагеры для ваеннапалонных у [[Старабільск|Старабельску]] . Вясной 1940 года быў забіты супрацоўнікамі [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] у [[Харкаў|Харкаве]] паводле рашэння Палітбюро ЦК ВКП [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|(б)]] ад 5 сакавіка 1940 года. Ахвяры гэтага злачынства былі таемна пахаваны ў безыменных брацкіх магілах у Пяціхатках, дзе з 17 чэрвеня 2000 года афіцыйна размяшчаюцца могілкі ахвяр таталітарызму ў Харкаве. Ён значыцца ў Старабельскім спісе НКУС пад нумарам 3891. 26 студзеня 1929 года ў Влодаве ажаніўся з Юзэфай Амеліяй Кубіцкай. У пары не было ўласных дзяцей, але яны выхавалі дваіх дзяцей брата Юзэфы, які загінуў падчас Першай сусветнай вайны: Барбару і Антонія. == Ордэны і ўзнагароды == * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 3781 – 1921 * Крыж Незалежнасці — 2 жніўня 1931 г. «за працу ў справе аднаўлення незалежнасці» * [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] ў першы, другі, трэці і чацвёрты раз * Крыж Доблесці ў другі, трэці і чацвёрты разы «за баявыя дзеянні былой 5-й дывізіі Польскіх войскаў у Сібіры» * Пурпурная (амарантавая) стужка * Памятны медаль за вайну 1918–1921 гг. — 10 лістапада 1928 г. * Медаль «Дзесятая гадавіна адноўленай незалежнасці» — 20 лістапада 1928 г. * Медаль Перамогі («Médaille Interalliée») – 4 чэрвеня 1925 г. * Памятны медаль Першай сусветнай вайны — 1931 г. * [[Ордэн Святога Уладзіміра]] 4-й ступені з мячамі * [[Ордэн Святой Ганны]] 2-й ступені з мячамі і бантам * Ордэн Святога Станіслава II ступені з мячамі і бантам * Ордэн Святой Ганны 3-й ступені з мячамі і бантам * Ордэн Святога Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам * Ордэн Святой Ганны 4-й ступені * Зброя Святога Георгія == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/KGiO/I_480_755_1.pdf|title=Ludwik Jurkiewicz|website=Wojskowe Biuro Historyczne}} * Kazimierz Banaszek, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki: Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich. Warszawa: Kapituła Orderu Wojennego Virtuti Militari, 2000. ISBN 83-87893-79-X. * Общий список офицерским чинам русской императорской армии. Составлен по 1-е января 1909 г.. Sankt Petersburg: Drukarnia Wojskowa, 1909. * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922. * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934. * Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2. * Stanisław Jaskulski: 30 Poleski Pułk Artylerii Lekkiej. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1997, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 83-87103-41-1. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Юркевіч Людвік}} [[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ковелі]] [[Катэгорыя:Ахвяры Катынскага расстрэлу]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага кадэцкага корпуса]] s23sg14zqz7hpusks234y9lcpwck3dp Вочы Ваканды 0 805369 5120760 2026-04-04T14:34:22Z DzBar 156353 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1345936035|Eyes of Wakanda]]» 5120760 wikitext text/x-wiki {{Тэлеперадача|мова=англійская}} '''''Во'''''{{Націск}}'''''чы Вака'''''{{Націск}}'''''нды''''' ({{Lang-en|Eyes of Wakanda}}) — амерыканскі анімацыйны [[міні-серыял]]-[[Тэлесерыял-анталогія|анталогія]], створаны Тодам Харысам для стрымінгавага сэрвісу Disney+ пра краіну з [[Marvel Comics|коміксаў Marvel]] — Ваканду. Гэта 15-ы тэлесерыял у [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|кінематаграфічным сусвеце Marvel]] (MCU) ад Marvel Studios, зняты Marvel Studios Animation сумесна з Proximity Media, што дазваляе захаваць пераемнасць фільмаў франшызы. Ён распавядае пра воінаў Ваканды, якія выконваюць небяспечныя місіі на працягу ўсёй гісторыі. Харыс быў шоуранерам і рэжысёрам. Прэм'ера мультсерыяла ''«Вочы Ваканды»'' адбылася на Disney+ 1 жніўня 2025 года, усе чатыры эпізоды выйшлі адначасова. Гэта першы серыял шостай фазы Кінематаграфічнага Сусвета Марвел. === Музыка === [[Хешам Назіх]] напісаў музыку да серыяла пасля таго, як раней працаваў над серыялам Marvel Studios ''[[Месяцовы рыцар (серыял)|«Месяцовы рыцар]]''» (2022). Саўндтрэк быў выпушчаны 8 жніўня 2025 года. {{Tracklist|headline=''Eyes of Wakanda [Original Soundtrack]''<ref name="Soundtrack" />|total_length=1:01:02|title1=Eyes of Wakanda Main Title|length1=1:17|title2=Eyes of Wakanda Main on Ends|length2=1:17|title3=Raiders|length3=2:29|title4=Not a Time for Gaming|length4=2:40|title5=Liberation Part One|length5=3:46|title6=Liberation Part Two|length6=3:32|title7=Threat Remains|length7=2:36|title8=Troy Battle|length8=3:13|title9=Fireside Chat|length9=4:37|title10=This Ends Tonight|length10=4:10|title11=Himalayas|length11=2:38|title12=It's Good to Be Home|length12=0:46|title13=The Mission Is What Matters Part One|length13=1:03|title14=The Mission Is What Matters Part Two|length14=0:51|title15=The Mission Is What Matters Part Three|length15=3:06|title16=The Mission Is What Matters Part Four|length16=2:07|title17=You Were Never My Mission Part One|length17=1:39|title18=You Were Never My Mission Part Two|length18=2:16|title19=You Were Never My Mission Part Three|length19=0:58|title20=Greatest Heroes|length20=3:32|title21=Lectures|length21=3:38|title22=Not Your Enemy|length22=4:51|title23=Forgotten Son Part One|length23=1:20|title24=Forgotten Son Part Two|length24=7:38}} == Крыніцы == {{Крыніцы|refs=<!-- CAST AND CHARACTERS --> <ref name="VarietyAnnecy">{{Cite web |last=Campbell |first=Kambole |date=June 9, 2025 |title=Marvel Animation Premieres First Episode of 'Eyes of Wakanda' at France's Annecy Animation Festival |url=https://variety.com/2025/tv/global/marvel-animation-eyes-of-wakanda-annecy-todd-harris-1236423252/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610015106/https://variety.com/2025/tv/global/marvel-animation-eyes-of-wakanda-annecy-todd-harris-1236423252/ |archive-date=June 10, 2025 |access-date=June 9, 2025 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> <ref name="DeadlineAnnecy">{{Cite web |last=Goodfellow |first=Melanie |date=June 9, 2025 |title=Marvel Animation Unveils First Episode Of 'Eyes Of Wakanda' Opening In Ancient Crete & Setting Up 3,000-Year Search For Stolen Vibranium Artefacts |url=https://deadline.com/2025/06/marvel-animation-first-episode-eyes-of-wakanda-annecy-1236426761/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610015118/https://deadline.com/2025/06/marvel-animation-first-episode-eyes-of-wakanda-annecy-1236426761/ |archive-date=June 10, 2025 |access-date=June 9, 2025 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> <ref name="EasterEggs">{{Cite web |last=Erdmann |first=Kevin |date=August 1, 2025 |title=Lions, War Dogs, And Iron Fists: All 25 Eyes of Wakanda Easter Eggs And Marvel References Explained |url=https://screenrant.com/eyes-of-wakanda-easter-eggs-marvel-references/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250801101945/https://screenrant.com/eyes-of-wakanda-easter-eggs-marvel-references/ |archive-date=August 1, 2025 |access-date=August 1, 2025 |website=[[Screen Rant]]}}</ref> <ref name="Timeline">{{Cite web |last=Zalben |first=Alex |date=August 1, 2025 |title='Eyes of Wakanda' Chronology: How The Timeline Fits With Pre-Existing MCU Events |url=https://comicbookclublive.com/2025/08/01/eyes-of-wakanda-mcu-timeline-chronology/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250802201015/https://comicbookclublive.com/2025/08/01/eyes-of-wakanda-mcu-timeline-chronology/ |archive-date=August 2, 2025 |access-date=August 2, 2025 |website=Comic Book Club}}</ref> <ref name="VoiceCast">{{Cite web |last=Ibañez |first=Bea Melisse |date=August 1, 2025 |title=Eyes of Wakanda season 1 voice cast and characters: Meet the stars behind the series and the characters they voiced |url=https://www.sportskeeda.com/us/shows/eyes-wakanda-season-1-voice-cast-characters-meet-stars-behind-series-characters-voiced |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250817222145/https://www.sportskeeda.com/us/shows/eyes-wakanda-season-1-voice-cast-characters-meet-stars-behind-series-characters-voiced |archive-date=August 17, 2025 |access-date=August 3, 2025 |website=[[Sportskeeda]]}}</ref> <!-- DEVELOPMENT --> <ref name="WakandaSeries">{{Cite web |last=Fleming |first=Mike Jr. |date=February 1, 2021 |title='Black Panther' Helmer Ryan Coogler Stakes His Proximity Media Banner To 5-Year Exclusive Disney Television Deal; Wakanda Series In Works For Disney+ |url=https://deadline.com/2021/02/black-panther-ryan-coogler-wakanda-series-disney-plus-exclusive-disney-television-deal-proximity-media-1234684707/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201205753/https://deadline.com/2021/02/black-panther-ryan-coogler-wakanda-series-disney-plus-exclusive-disney-television-deal-proximity-media-1234684707/ |archive-date=February 1, 2021 |access-date=February 1, 2021 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> <ref name="WakandaSeriesMarvel">{{Cite web |date=February 1, 2021 |title=Ryan Coogler's Proximity Media Sets Exclusive Television Deal with The Walt Disney Company |url=https://www.marvel.com/articles/tv-shows/ryan-coogler-proximity-media-disney-plus-wakanda |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201213449/https://www.marvel.com/articles/tv-shows/ryan-coogler-proximity-media-disney-plus-wakanda |archive-date=February 1, 2021 |access-date=February 1, 2021 |website=[[Marvel.com]]}}</ref> <ref name="THRNewby">{{Cite web |last=Newby |first=Richard |date=February 4, 2021 |title=Disney+ and the Future of Wakanda |url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/disney-and-the-future-of-wakanda |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210206091920/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/disney-and-the-future-of-wakanda |archive-date=February 6, 2021 |access-date=February 8, 2021 |website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> <ref name="VarietyNov2022CoverStory">{{Cite web |last1=Jackson |first1=Angelique |last2=Vary |first2=Adam B. |date=November 9, 2022 |title=Rebuilding 'Black Panther': How the 'Wakanda Forever' Family Fought Through Grief and Injury to Create a $250 Million Superhero Tribute |url=https://variety.com/2022/film/news/black-panther-wakanda-forever-ryan-coogler-interview-grief-injury-mcu-1235425858/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109190512/https://variety.com/2022/film/news/black-panther-wakanda-forever-ryan-coogler-interview-grief-injury-mcu-1235425858/ |archive-date=November 9, 2022 |access-date=November 9, 2022 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> <ref name="ProductionWeeklyMar2023">{{Cite web |last=<!--prodweek--> |date=March 15, 2023 |title=Production Weekly – Issue 1341 – Thursday, March 16, 2023 / 166 Listings – 36 Pages |url=https://www.productionweekly.com/production-weekly-issue-1341-thursday-march-16-2023-166-listings-36-pages/ |url-access=subscription |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315234926/https://www.productionweekly.com/production-weekly-issue-1341-thursday-march-16-2023-166-listings-36-pages/ |archive-date=March 15, 2023 |access-date=March 16, 2023 |website=Production Weekly}}</ref> <ref name="AnimatedWakandaSeries">{{Cite web |last=Nash |first=Anthony |date=March 19, 2023 |title=Animated Black Panther MCU Series Reportedly Being Developed |url=https://www.comingsoon.net/tv/news/1274901-animated-black-panther-mcu-series-reportedly-being-developed |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319164303/https://www.comingsoon.net/tv/news/1274901-animated-black-panther-mcu-series-reportedly-being-developed |archive-date=March 19, 2023 |access-date=December 12, 2023 |website=[[ComingSoon.net]]}}</ref> <ref name="EyesOfWakanda">{{Cite web |last=<!--Marvel--> |date=December 12, 2023 |title=Marvel Studios Celebrates New Season of 'What If...?' |url=https://www.marvel.com/articles/tv-shows/marvel-studios-animation-what-if-season-2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212064104/https://www.marvel.com/articles/tv-shows/marvel-studios-animation-what-if-season-2 |archive-date=December 12, 2023 |access-date=December 12, 2023 |website=[[Marvel.com]]}}</ref> <ref name="EyesOfWakandaCollider">{{Cite web |last=Peralta |first=Diego |date=December 12, 2023 |title='Black Panther' Is Getting an Animated Series on Disney+ |url=https://collider.com/black-panther-animated-series-disney-plus/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212201832/https://collider.com/black-panther-animated-series-disney-plus/ |archive-date=December 12, 2023 |website=[[Collider (website)|Collider]]}}</ref> <ref name="OkoyeCommentaryRefBundle">Commentary on the series' announcement and relation to the previously reported Okoye series: * {{Cite web |last=Bankhurst |first=Adam |date=December 12, 2023 |title=Eyes of Wakanda Is a New Animated Series From the World of Black Panther Headed to Disney+ |url=https://www.ign.com/articles/eyes-of-wakanda-is-a-new-animated-series-from-the-world-of-black-panther-headed-to-disney |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212203644/https://www.ign.com/articles/eyes-of-wakanda-is-a-new-animated-series-from-the-world-of-black-panther-headed-to-disney |archive-date=December 12, 2023 |access-date=December 12, 2023 |website=[[IGN]]}} * {{Cite magazine |last=Edwards |first=Molly |date=December 12, 2023 |title=Marvel has revealed that a new series about Wakanda's history is on the way |url=https://www.gamesradar.com/eyes-of-wakanda-marvel-show-announced-mcu/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212214657/https://www.gamesradar.com/eyes-of-wakanda-marvel-show-announced-mcu/ |archive-date=December 12, 2023 |access-date=December 12, 2023 |magazine=[[Total Film]] |publisher=[[GamesRadar+]]}} * {{Cite web |last=Tapp |first=Tom |date=December 12, 2023 |title=Marvel Studios Announces 'Eyes of Wakanda' Animated Series |url=https://deadline.com/2023/12/eyes-of-wakanda-animated-series-marvel-1235665252/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212230323/https://deadline.com/2023/12/eyes-of-wakanda-animated-series-marvel-1235665252/ |archive-date=December 12, 2023 |access-date=December 14, 2023 |website=[[Deadline Hollywood]]}} * {{Cite web |last=Anderson |first=Jenna |date=December 11, 2023 |title=Marvel Studios Announces New Black Panther Series, Eyes of Wakanda, for Disney+ |url=https://comicbook.com/tv-shows/news/marvel-studios-new-black-panther-series-eyes-of-wakanda-disney-plus/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212045549/https://comicbook.com/tv-shows/news/marvel-studios-new-black-panther-series-eyes-of-wakanda-disney-plus/ |archive-date=December 12, 2023 |access-date=December 16, 2023 |website=[[ComicBook.com]]}} * {{Cite web |last=Schreur |first=Brandon |date=December 12, 2023 |title=Eyes of Wakanda: Black Panther Animated Series Revealed |url=https://www.comingsoon.net/tv/news/1438426-eyes-of-wakanda-black-panther-animated-series-revealed |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212215038/https://www.comingsoon.net/tv/news/1438426-eyes-of-wakanda-black-panther-animated-series-revealed |archive-date=December 12, 2023 |access-date=December 16, 2023 |website=[[ComingSoon.net]]}}</ref> <ref name="EyesOfWakandaVariety">{{Cite web |last=Bell |first=BreAnna |date=December 12, 2023 |title='Eyes of Wakanda' Animated Series Announced at Marvel Studios |url=https://variety.com/2023/tv/news/eyes-of-wakanda-series-marvel-studios-1235835546/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212230714/https://variety.com/2023/tv/news/eyes-of-wakanda-series-marvel-studios-1235835546/ |archive-date=December 12, 2023 |access-date=December 14, 2023 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> <ref name="EyesOfWakandaTheRoot">{{Cite magazine |last=Holland |first=Stephanie |date=December 12, 2023 |title=5 Things We Want to See From Marvel's New 'Eyes of Wakanda' Animated Series |url=https://www.theroot.com/5-things-we-want-to-see-from-marvel-s-new-eyes-of-waka-1851092329 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231213181426/https://www.theroot.com/5-things-we-want-to-see-from-marvel-s-new-eyes-of-waka-1851092329 |archive-date=December 13, 2023 |access-date=December 14, 2023 |magazine=[[The Root (magazine)|The Root]]}}</ref> <ref name="MooreApr2023">{{Cite web |last=Malkin |first=Marc |date=April 5, 2023 |title=Melanie Lynskey Pitches 'The Last Of Us' Origin Season to Show How Kathleen 'Got Into This Crazy Position' |url=https://variety.com/2023/film/columns/melanie-lynskey-the-last-of-us-1235572669/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405151400/https://variety.com/2023/film/columns/melanie-lynskey-the-last-of-us-1235572669/ |archive-date=April 5, 2023 |access-date=December 16, 2023 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> <ref name="GoldenCityWorkingTitle">{{Cite web |last=Brown |first=Jodee |date=March 10, 2023 |title=Report: Black Panther Disney+ Series Lands a Wakanda-Centric Working Title |url=https://www.cbr.com/black-panther-wakanda-series-working-title/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311004637/https://www.cbr.com/black-panther-wakanda-series-working-title/ |archive-date=March 11, 2023 |access-date=December 16, 2023 |website=[[Comic Book Resources]]}}</ref> <ref name="HarrisJan2024">{{Cite web |last=Anderson |first=Jenna |date=January 4, 2024 |title=Marvel Exec Offers Major Update on Black Panther TV Series |url=https://comicbook.com/tv-shows/news/marvel-exec-update-black-panther-tv-series-eyes-of-wakanda-mcu/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105002504/https://comicbook.com/tv-shows/news/marvel-exec-update-black-panther-tv-series-eyes-of-wakanda-mcu/ |archive-date=January 5, 2024 |access-date=January 4, 2024 |website=[[ComicBook.com]]}}</ref> <ref name="WinderbaumHarris">{{Cite magazine |last=Polk |first=Milan |date=March 20, 2024 |title=''X-Men '97'' Has Been In The Works Since ''What If...?'' Season 1 |url=https://www.menshealth.com/entertainment/a60229150/x-men-97-brad-winderbaum-interview/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240320193746/https://www.menshealth.com/entertainment/a60229150/x-men-97-brad-winderbaum-interview/ |archive-date=March 20, 2024 |access-date=March 20, 2024 |magazine=[[Men's Health]]}}</ref> <ref name="WinderbaumHarris2">{{Cite web |last=Lovett |first=Jamie |date=May 18, 2024 |title=Spider-Man and Wakanda Animated Series Teased by Marvel Producer |url=https://comicbook.com/tv-shows/news/marvel-animation-your-friendly-neighborhood-spider-man-black-panther-eyes-of-wakanda-wakanda-animated-series-tease/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518150639/https://comicbook.com/tv-shows/news/marvel-animation-your-friendly-neighborhood-spider-man-black-panther-eyes-of-wakanda-wakanda-animated-series-tease/ |archive-date=May 18, 2024 |access-date=May 18, 2024 |website=[[ComicBook.com]]}}</ref> <ref name="ForbesJul2024">{{Cite web |last=Reid |first=Caroline |date=July 1, 2024 |title=Marvel Spends $20 Million On Mystery Animated Project |url=https://www.forbes.com/sites/carolinereid/2024/07/01/marvel-spends-20-million-on-mystery-animated-project/ |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240701223750/https://www.forbes.com/sites/carolinereid/2024/07/01/marvel-spends-20-million-on-mystery-animated-project/ |archive-date=July 1, 2024 |access-date=August 6, 2024 |website=[[Forbes]]}}</ref> <ref name="D23PanelComicBook">{{Cite web |last=Anderson |first=Jenna |date=August 10, 2024 |title=D23: Marvel Animation Panel Recap |url=https://comicbook.com/irl/news/d23-marvel-animation-panel-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812012451/https://comicbook.com/irl/news/d23-marvel-animation-panel-recap/ |archive-date=August 12, 2024 |access-date=August 15, 2024 |website=[[ComicBook.com]]}}</ref> <ref name="ProjectProfileOriginal">{{Cite web |last=Flook |first=Ryan |date=November 15, 2024 |title=Eyes of Wakanda: Marvel Animation Confirms Voice Cast; Image, Overview |url=https://bleedingcool.com/tv/eyes-of-wakanda-marvel-animation-confirms-voice-cast-image-overview/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241116205906/https://bleedingcool.com/tv/eyes-of-wakanda-marvel-animation-confirms-voice-cast-image-overview/ |archive-date=November 16, 2024 |access-date=November 16, 2024 |website=[[Bleeding Cool]]}}<!-- – via {{Cite web |date=November 15, 2024 |title=EYES OF WAKANDA Project Profile FINAL 11-12-24 |url=https://dam.gettyimages.com/thewaltdisneystudios/allaccess/#!asset/xrf5gtcbfvq5wksh53q9qn |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20241115121936/https://dam.gettyimages.com/thewaltdisneystudios/allaccess/%23!asset/xrf5gtcbfvq5wksh53q9qn |archive-date=November 15, 2024 |access-date=November 15, 2024 |publisher=[[Walt Disney Studios (division)|The Walt Disney Studios]] |via=[[Getty Images]]}}--></ref> <ref name="DisneyJan2025">{{Cite web |date=January 10, 2025 |title=Marvel Animation 2025 Preview: 'Your Friendly Neighborhood Spider-Man,' 'Eyes of Wakanda,' and 'Marvel Zombies' |url=https://thewaltdisneycompany.com/marvel-animation-2025-sneak-peek/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250112135232/https://thewaltdisneycompany.com/marvel-animation-2025-sneak-peek/ |archive-date=January 12, 2025 |access-date=January 12, 2025 |publisher=[[The Walt Disney Company]]}}</ref> <ref name="HarrisMay2025">{{Cite web |last=Romano |first=Nick |date=May 26, 2025 |title=Eyes of Wakanda first look: Creator sets up a 'giant spy-espionage story that reverberates through time' (exclusive) |url=https://ew.com/eyes-of-wakanda-first-look-spy-espionage-story-exclusive-11739666 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602041621/https://ew.com/eyes-of-wakanda-first-look-spy-espionage-story-exclusive-11739666 |archive-date=June 2, 2025 |access-date=May 26, 2025 |website=[[Entertainment Weekly]]}}</ref> <ref name="ProjectProfile">{{Cite web |date=July 7, 2025 |title=Eyes of Wakanda Project Profile Final 7.7.25 |url=https://dam.gettyimages.com/s/qmvz3q9h9592fxtsbrhj8tp |archive-url=https://web.archive.org/web/20250714182023/https://dam.gettyimages.com/s/qmvz3q9h9592fxtsbrhj8tp |archive-date=July 14, 2025 |access-date=July 14, 2025 |publisher=[[Walt Disney Studios (division)|The Walt Disney Studios]] |via=[[Getty Images]]}}</ref> <!-- WRITING --> <ref name="BernardinDec2023">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=eT0g_9RhS0k |title=415: Final FMB of the Year! Best of 2023! – FMB Live 12/19/23 |date=December 19, 2023 |last=Smith |first=Kevin |publisher=[[Fatman Beyond]] |author-link=Kevin Smith |time=1:54:56–1:56:30 |access-date=December 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231220224648/https://www.youtube.com/watch?v=eT0g_9RhS0k |archive-date=December 20, 2023 |url-status=live |via=[[YouTube]] |last2=Bernardin |first2=Marc |author-link2=Marc Bernardin}}</ref> <ref name="BernardinEps">{{Cite web |last=Perine |first=Aaron |date=December 21, 2023 |title=Marc Bernardin Wrote Two of Marvel's Eyes of Wakanda Episodes |url=https://comicbook.com/tv-shows/news/black-panther-marvel-mcu-eyes-of-wakanda-marc-bernardin-write-two-episodes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221202122/https://comicbook.com/tv-shows/news/black-panther-marvel-mcu-eyes-of-wakanda-marc-bernardin-write-two-episodes/ |archive-date=December 21, 2023 |access-date=December 21, 2023 |website=[[ComicBook.com]]}}</ref> <ref name="WIFS3ProductionBrief">{{Cite web |date=December 18, 2024 |title=What If Season 3 Final Production Brief |url=https://assets.dam.gettyimages.com/6wwt4cqbrbkjpb8b4wwj6rbv/v/1242238343/original/WHAT%20IF%20Season%203%20Final%20Production%20Brief.pdf?Expires=1744933086&KeyName=gcs-bfldr-prod&Signature=WRgoN7Hjtkp4W6paF9oWLtAIJmw= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250416233944/https://assets.dam.gettyimages.com/6wwt4cqbrbkjpb8b4wwj6rbv/v/1242238343/original/WHAT%20IF%20Season%203%20Final%20Production%20Brief.pdf?Expires=1744933086&KeyName=gcs-bfldr-prod&Signature=WRgoN7Hjtkp4W6paF9oWLtAIJmw= |archive-date=April 16, 2025 |access-date=December 19, 2024 |publisher=[[Walt Disney Studios (division)|Walt Disney Studios]]}}</ref> <ref name="ColliderAnnecy">{{Cite web |last1=Jones |first1=Tamera |last2=Weintraub |first2=Steven |date=June 18, 2025 |title='Eyes of Wakanda' Showrunner Explains the Time-Traveling Plot of the 'Black Panther' Prequel Series |url=https://collider.com/eyes-of-wakanda-plot-timeline-black-panther-prequel-series-todd-harris/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250618213449/https://collider.com/eyes-of-wakanda-plot-timeline-black-panther-prequel-series-todd-harris/ |archive-date=June 18, 2025 |access-date=July 4, 2025 |website=[[Collider (website)|Collider]]}}</ref> <ref name="CharacterGuide">{{Cite web |last=Young|first=Kai|date=August 1, 2025 |title=Eyes of Wakanda Brings 11 Black Panther Characters To The MCU Timeline |url=https://comicbook.com/tv-shows/news/black-panther-eyes-of-wakanda-cast-marvel-characters/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250806163059/https://comicbook.com/tv-shows/news/black-panther-eyes-of-wakanda-cast-marvel-characters/ |archive-date=August 6, 2025 |access-date=August 1, 2025 | website=[[ComicBook.com]]}}</ref> <ref name="EoWIGNReview">{{Cite web |last=Bennett |first=Tara |date=August 1, 2025 |title=Eyes of Wakanda Review |url=https://www.ign.com/articles/eyes-of-wakanda-review-disney-plus-black-panther |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250806161124/https://www.ign.com/articles/eyes-of-wakanda-review-disney-plus-black-panther |archive-date=August 6, 2025 |access-date=August 6, 2025 |website=[[IGN]]}}</ref> <ref name="EoWTimelinePoster">{{Cite tweet |user=MarvelStudios |author-link=Marvel Studios |date=August 1, 2025 |number=1951357269930602858 |title=📂 Wakandan War Dog Archive. ✅ Access granted. Stream all episodes of Marvel Animation’s #EyesOfWakanda now, only on @DisneyPlus. |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250806162059/https://x.com/MarvelStudios/status/1951357269930602858 |archive-date=August 6, 2025 |access-date=August 6, 2025}}</ref> <!-- CASTING AND VOICE RECORDING --> <ref name="XiaoIronFist">{{Cite web |last=Marston |first=George |date=July 28, 2025 |title=Iron Fist officially joins the MCU in new Black Panther spin-off Eyes of Wakanda |url=https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-tv-shows/iron-fist-officially-joins-the-mcu-in-new-black-panther-spin-off-eyes-of-wakanda/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250728201215/https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-tv-shows/iron-fist-officially-joins-the-mcu-in-new-black-panther-spin-off-eyes-of-wakanda/ |archive-date=July 28, 2025 |access-date=July 28, 2025 |website=[[GamesRadar+]]}}</ref> <!-- ANIMATION AND DESIGN --> <ref name="D23PanelCollider">{{Cite web |last1=Kelley |first1=Aidan |last2=Gates |first2=Taylor |date=August 10, 2024 |title=Marvel Revealed Sneak Peeks of ''What If...?'' ''Your Friendly Neighborhood Spider-Man'' and More at D23 |url=https://collider.com/marvel-animation-d23-panel-footage-explained/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814073842/https://collider.com/marvel-animation-d23-panel-footage-explained/ |archive-date=August 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |website=[[Collider (website)|Collider]]}}</ref> <!-- MUSIC --> <ref name="Nazih">{{Cite web |title=Hesham Nazih Resume |url=https://kraft-engel.com/clients/hesham-nazih/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208164508/https://kraft-engel.com/clients/hesham-nazih/ |archive-date=February 8, 2025 |access-date=May 26, 2025 |publisher=Kraft-Engel Management}}</ref> <ref name="Soundtrack">{{Cite web |date=August 7, 2025 |title='Eyes of Wakanda' Soundtrack Album Details |url=https://filmmusicreporter.com/2025/08/07/eyes-of-wakanda-soundtrack-album-details/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250808003903/https://filmmusicreporter.com/2025/08/07/eyes-of-wakanda-soundtrack-album-details/ |archive-date=August 8, 2025 |access-date=August 8, 2025 |website=Film Music Reporter}}</ref> <!-- MARKETING --> <ref name="2024D23PanelAnnounce">{{Cite web |last=Bankhurst |first=Adam |date=July 11, 2024 |title=D23 2024 Will Include First Looks at X-Men '97 Season 2, Spider-Man Animated Series, and More |url=https://www.ign.com/articles/d23-2024-panels-presentation-schedule-x-men-97 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711192758/https://www.ign.com/articles/d23-2024-panels-presentation-schedule-x-men-97 |archive-date=July 11, 2024 |access-date=July 12, 2024 |website=[[IGN]]}}</ref> <ref name="DisneyUpfronts2025BGR">{{Cite web |last=Siegal |first=Jacob |date=May 13, 2025 |title=All the Marvel TV news from Disney's 2025 Upfront presentation |url=https://bgr.com/entertainment/all-the-marvel-tv-news-from-disneys-2025-upfront-presentation/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513225454/https://bgr.com/entertainment/all-the-marvel-tv-news-from-disneys-2025-upfront-presentation/ |archive-date=May 13, 2025 |access-date=May 16, 2025 |website=[[Boy Genius Report]]}}</ref> <!-- RELEASE --> <ref name="2024Release">{{Cite web |last=Barnhardt |first=Adam |date=December 11, 2023 |title=Marvel Studios Confirms X-Men '97 and Friendly Neighborhood Spider-Man Release Dates on Disney+ |url=https://comicbook.com/tv-shows/news/marvel-studios-x-men-97-spider-man-freshman-year-release-dates-revealed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212210729/https://comicbook.com/tv-shows/news/marvel-studios-x-men-97-spider-man-freshman-year-release-dates-revealed/ |archive-date=December 12, 2023 |access-date=December 12, 2023 |website=[[ComicBook.com]]}}</ref> <ref name="TVLineD232024">{{Cite web |last=Mitovich Webb |first=Matt |date=August 10, 2024 |title=Marvel Zombies (TV-MA!), Spider-Man, Eyes of Wakanda (Iron Fist?!) and Other Animated Series Get Updates at D23 |url=https://tvline.com/news/marvel-zombies-x-men-97-cast-news-release-dates-friendly-neighborhood-spider-man-1235317861/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240811021612/https://tvline.com/news/marvel-zombies-x-men-97-cast-news-release-dates-friendly-neighborhood-spider-man-1235317861/ |archive-date=August 11, 2024 |access-date=August 11, 2024 |website=[[TVLine]]}}</ref> <ref name="Oct2024ReleaseDates">{{Cite web |last=Lussier |first=Germain |date=October 30, 2024 |title=Marvel Just Revealed Its TV Release Dates for the Next Year |url=https://gizmodo.com/marvel-disney-plus-release-dates-daredevil-spiderman-2000518262 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20241030095717/https://gizmodo.com/marvel-disney-plus-release-dates-daredevil-spiderman-2000518262 |archive-date=October 30, 2024 |access-date=October 30, 2024 |website=[[Gizmodo]]}}</ref> <ref name="PhaseSix">{{Cite web |last=Caruso |first=Nick |date=February 26, 2025 |title=Black Panther Spinoff Series Not Happening, Says Marvel TV Chief |url=https://tvline.com/news/black-panther-okoye-cancelled-spinoff-series-disney-plus-1235413579/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226135429/https://tvline.com/news/black-panther-okoye-cancelled-spinoff-series-disney-plus-1235413579/ |archive-date=February 26, 2025 |access-date=February 26, 2025 |website=[[TVLine]]}}</ref> <ref name="Annecy">{{Cite web |last=Roxborough |first=Scott |date=April 16, 2025 |title=Disney Heading to Annecy With 'Elio,' 'Zootopia 2,' and 'Eyes of Wakanda' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/disney-taking-elio-zootopia-2-to-annecy-festival-1236192548/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250416231944/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/disney-taking-elio-zootopia-2-to-annecy-festival-1236192548/ |archive-date=April 16, 2025 |access-date=April 16, 2025 |website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> <ref name="NewReleaseDate">{{Cite web |last=Flook |first=Ryan |date=July 1, 2025 |title=Eyes of Wakanda: "Black Panther" Spinoff Sneak Peek, Images Released |url=https://bleedingcool.com/tv/eyes-of-wakanda-black-panther-spinoff-sneak-peek-images-released/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250701163746/https://bleedingcool.com/tv/eyes-of-wakanda-black-panther-spinoff-sneak-peek-images-released/ |archive-date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |website=[[Bleeding Cool]]}}</ref> <ref name="NewReleaseDate2">{{Cite web |last=Romano |first=Nick |date=July 24, 2025 |title=Eyes of Wakanda creator talks expanding the world of Black Panther, as animated show gets early premiere (exclusive) |url=https://ew.com/eyes-of-wakanda-premiere-date-shift-expands-black-panther-world-exclusive-11777891 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250724135208/https://ew.com/eyes-of-wakanda-premiere-date-shift-expands-black-panther-world-exclusive-11777891 |archive-date=July 24, 2025 |access-date=July 24, 2025 |website=[[Entertainment Weekly]]}}</ref> <!-- CRITICAL RESPONSE --> <ref name="TheAVClubReview">{{Cite web |last=Perkins |first=Dennis |date=July 30, 2025 |title=''Eyes Of Wakanda'' is thought-provoking, entertaining, and strikingly animated |url=https://www.avclub.com/eyes-of-wakanda-review-disney-plus-tv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250801222109/https://www.avclub.com/eyes-of-wakanda-review-disney-plus-tv |archive-date=August 1, 2025 |access-date=August 1, 2025 |website=[[The A.V. Club]]}}</ref> <ref name="TheVergeReview">{{Cite web |last=Pulliam-Moore |first=Charles |date=August 1, 2025 |title=More of Wakanda's ancient secrets are getting out. |url=https://www.theverge.com/tv-reviews/715437/eyes-of-wakanda-review |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914065258/https://www.theverge.com/tv-reviews/715437/eyes-of-wakanda-review |archive-date=September 14, 2025 |access-date=September 14, 2025 |website=[[The Verge]]}}</ref> <!-- ACCOLADES --> <ref name="AnnieAwards">{{Cite web |last=Milligan |first=Mercedes |date=January 5, 2026 |title=Annie Award Nominations: 'Elio' & 'KPop Demon Hunters' Lead the Race, 'Win Or Lose' Tops TV Nods |url=https://www.animationmagazine.net/2026/01/annie-award-nominations-elio-kpop-demon-hunters-lead-the-race-win-or-lose-tops-tv-nods/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260105182338/https://www.animationmagazine.net/2026/01/annie-award-nominations-elio-kpop-demon-hunters-lead-the-race-win-or-lose-tops-tv-nods/ |archive-date=January 5, 2026 |access-date=January 5, 2026 |website=[[Animation Magazine]]}}</ref> <ref name="NAACPImageAwards">{{Cite web |last=Grein |first=Paul |date=January 12, 2026 |title=Kendrick Lamar, Doechii, Teyana Taylor & More Lead 2026 NAACP Image Award Nominations: Full List |url=https://www.billboard.com/lists/2026-naacp-image-award-nominations-list-analysis/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113234545/https://www.billboard.com/lists/2026-naacp-image-award-nominations-list-analysis/entertainer-of-the-year-2/ |archive-date=January 13, 2026 |access-date=January 13, 2026 |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |language=en-US}}</ref>}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт}} на ''[[Marvel.com]]'' * {{Imdb title}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2025 года]] ljukx6qi4qro7j1gxbme36nc1p4bztg 5120762 5120760 2026-04-04T14:35:21Z DzBar 156353 5120762 wikitext text/x-wiki {{Тэлеперадача|мова=англійская}} '''''Во'''''{{Націск}}'''''чы Вака'''''{{Націск}}'''''нды''''' ({{Lang-en|Eyes of Wakanda}}) — амерыканскі анімацыйны [[міні-серыял]]-[[Тэлесерыял-анталогія|анталогія]], створаны Тодам Харысам для стрымінгавага сэрвісу Disney+ пра краіну з [[Marvel Comics|коміксаў Marvel]] — Ваканду. Гэта 15-ы тэлесерыял у [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|кінематаграфічным сусвеце Marvel]] (MCU) ад Marvel Studios, зняты Marvel Studios Animation сумесна з Proximity Media, што дазваляе захаваць пераемнасць фільмаў франшызы. Ён распавядае пра воінаў Ваканды, якія выконваюць небяспечныя місіі на працягу ўсёй гісторыі. Харыс быў шоуранерам і рэжысёрам. Прэм'ера мультсерыяла ''«Вочы Ваканды»'' адбылася на Disney+ 1 жніўня 2025 года, усе чатыры эпізоды выйшлі адначасова. Гэта першы серыял шостай фазы Кінематаграфічнага Сусвета Марвел. == Музыка == [[Хешам Назіх]] напісаў музыку да серыяла пасля таго, як раней працаваў над серыялам Marvel Studios ''[[Месяцовы рыцар (серыял)|«Месяцовы рыцар]]''» (2022). Саўндтрэк быў выпушчаны 8 жніўня 2025 года. {{Tracklist|headline=''Eyes of Wakanda [Original Soundtrack]''<ref name="Soundtrack" />|total_length=1:01:02|title1=Eyes of Wakanda Main Title|length1=1:17|title2=Eyes of Wakanda Main on Ends|length2=1:17|title3=Raiders|length3=2:29|title4=Not a Time for Gaming|length4=2:40|title5=Liberation Part One|length5=3:46|title6=Liberation Part Two|length6=3:32|title7=Threat Remains|length7=2:36|title8=Troy Battle|length8=3:13|title9=Fireside Chat|length9=4:37|title10=This Ends Tonight|length10=4:10|title11=Himalayas|length11=2:38|title12=It's Good to Be Home|length12=0:46|title13=The Mission Is What Matters Part One|length13=1:03|title14=The Mission Is What Matters Part Two|length14=0:51|title15=The Mission Is What Matters Part Three|length15=3:06|title16=The Mission Is What Matters Part Four|length16=2:07|title17=You Were Never My Mission Part One|length17=1:39|title18=You Were Never My Mission Part Two|length18=2:16|title19=You Were Never My Mission Part Three|length19=0:58|title20=Greatest Heroes|length20=3:32|title21=Lectures|length21=3:38|title22=Not Your Enemy|length22=4:51|title23=Forgotten Son Part One|length23=1:20|title24=Forgotten Son Part Two|length24=7:38}} == Крыніцы == {{Крыніцы|refs=<!-- CAST AND CHARACTERS --> <ref name="VarietyAnnecy">{{Cite web |last=Campbell |first=Kambole |date=June 9, 2025 |title=Marvel Animation Premieres First Episode of 'Eyes of Wakanda' at France's Annecy Animation Festival |url=https://variety.com/2025/tv/global/marvel-animation-eyes-of-wakanda-annecy-todd-harris-1236423252/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610015106/https://variety.com/2025/tv/global/marvel-animation-eyes-of-wakanda-annecy-todd-harris-1236423252/ |archive-date=June 10, 2025 |access-date=June 9, 2025 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> <ref name="DeadlineAnnecy">{{Cite web |last=Goodfellow |first=Melanie |date=June 9, 2025 |title=Marvel Animation Unveils First Episode Of 'Eyes Of Wakanda' Opening In Ancient Crete & Setting Up 3,000-Year Search For Stolen Vibranium Artefacts |url=https://deadline.com/2025/06/marvel-animation-first-episode-eyes-of-wakanda-annecy-1236426761/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610015118/https://deadline.com/2025/06/marvel-animation-first-episode-eyes-of-wakanda-annecy-1236426761/ |archive-date=June 10, 2025 |access-date=June 9, 2025 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> <ref name="EasterEggs">{{Cite web |last=Erdmann |first=Kevin |date=August 1, 2025 |title=Lions, War Dogs, And Iron Fists: All 25 Eyes of Wakanda Easter Eggs And Marvel References Explained |url=https://screenrant.com/eyes-of-wakanda-easter-eggs-marvel-references/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250801101945/https://screenrant.com/eyes-of-wakanda-easter-eggs-marvel-references/ |archive-date=August 1, 2025 |access-date=August 1, 2025 |website=[[Screen Rant]]}}</ref> <ref name="Timeline">{{Cite web |last=Zalben |first=Alex |date=August 1, 2025 |title='Eyes of Wakanda' Chronology: How The Timeline Fits With Pre-Existing MCU Events |url=https://comicbookclublive.com/2025/08/01/eyes-of-wakanda-mcu-timeline-chronology/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250802201015/https://comicbookclublive.com/2025/08/01/eyes-of-wakanda-mcu-timeline-chronology/ |archive-date=August 2, 2025 |access-date=August 2, 2025 |website=Comic Book Club}}</ref> <ref name="VoiceCast">{{Cite web |last=Ibañez |first=Bea Melisse |date=August 1, 2025 |title=Eyes of Wakanda season 1 voice cast and characters: Meet the stars behind the series and the characters they voiced |url=https://www.sportskeeda.com/us/shows/eyes-wakanda-season-1-voice-cast-characters-meet-stars-behind-series-characters-voiced |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250817222145/https://www.sportskeeda.com/us/shows/eyes-wakanda-season-1-voice-cast-characters-meet-stars-behind-series-characters-voiced |archive-date=August 17, 2025 |access-date=August 3, 2025 |website=[[Sportskeeda]]}}</ref> <!-- DEVELOPMENT --> <ref name="WakandaSeries">{{Cite web |last=Fleming |first=Mike Jr. |date=February 1, 2021 |title='Black Panther' Helmer Ryan Coogler Stakes His Proximity Media Banner To 5-Year Exclusive Disney Television Deal; Wakanda Series In Works For Disney+ |url=https://deadline.com/2021/02/black-panther-ryan-coogler-wakanda-series-disney-plus-exclusive-disney-television-deal-proximity-media-1234684707/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201205753/https://deadline.com/2021/02/black-panther-ryan-coogler-wakanda-series-disney-plus-exclusive-disney-television-deal-proximity-media-1234684707/ |archive-date=February 1, 2021 |access-date=February 1, 2021 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> <ref name="WakandaSeriesMarvel">{{Cite web |date=February 1, 2021 |title=Ryan Coogler's Proximity Media Sets Exclusive Television Deal with The Walt Disney Company |url=https://www.marvel.com/articles/tv-shows/ryan-coogler-proximity-media-disney-plus-wakanda |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201213449/https://www.marvel.com/articles/tv-shows/ryan-coogler-proximity-media-disney-plus-wakanda |archive-date=February 1, 2021 |access-date=February 1, 2021 |website=[[Marvel.com]]}}</ref> <ref name="THRNewby">{{Cite web |last=Newby |first=Richard |date=February 4, 2021 |title=Disney+ and the Future of Wakanda |url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/disney-and-the-future-of-wakanda |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210206091920/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/disney-and-the-future-of-wakanda |archive-date=February 6, 2021 |access-date=February 8, 2021 |website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> <ref name="VarietyNov2022CoverStory">{{Cite web |last1=Jackson |first1=Angelique |last2=Vary |first2=Adam B. |date=November 9, 2022 |title=Rebuilding 'Black Panther': How the 'Wakanda Forever' Family Fought Through Grief and Injury to Create a $250 Million Superhero Tribute |url=https://variety.com/2022/film/news/black-panther-wakanda-forever-ryan-coogler-interview-grief-injury-mcu-1235425858/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109190512/https://variety.com/2022/film/news/black-panther-wakanda-forever-ryan-coogler-interview-grief-injury-mcu-1235425858/ |archive-date=November 9, 2022 |access-date=November 9, 2022 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> <ref name="ProductionWeeklyMar2023">{{Cite web |last=<!--prodweek--> |date=March 15, 2023 |title=Production Weekly – Issue 1341 – Thursday, March 16, 2023 / 166 Listings – 36 Pages |url=https://www.productionweekly.com/production-weekly-issue-1341-thursday-march-16-2023-166-listings-36-pages/ |url-access=subscription |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315234926/https://www.productionweekly.com/production-weekly-issue-1341-thursday-march-16-2023-166-listings-36-pages/ |archive-date=March 15, 2023 |access-date=March 16, 2023 |website=Production Weekly}}</ref> <ref name="AnimatedWakandaSeries">{{Cite web |last=Nash |first=Anthony |date=March 19, 2023 |title=Animated Black Panther MCU Series Reportedly Being Developed |url=https://www.comingsoon.net/tv/news/1274901-animated-black-panther-mcu-series-reportedly-being-developed |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319164303/https://www.comingsoon.net/tv/news/1274901-animated-black-panther-mcu-series-reportedly-being-developed |archive-date=March 19, 2023 |access-date=December 12, 2023 |website=[[ComingSoon.net]]}}</ref> <ref name="EyesOfWakanda">{{Cite web |last=<!--Marvel--> |date=December 12, 2023 |title=Marvel Studios Celebrates New Season of 'What If...?' |url=https://www.marvel.com/articles/tv-shows/marvel-studios-animation-what-if-season-2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212064104/https://www.marvel.com/articles/tv-shows/marvel-studios-animation-what-if-season-2 |archive-date=December 12, 2023 |access-date=December 12, 2023 |website=[[Marvel.com]]}}</ref> <ref name="EyesOfWakandaCollider">{{Cite web |last=Peralta |first=Diego |date=December 12, 2023 |title='Black Panther' Is Getting an Animated Series on Disney+ |url=https://collider.com/black-panther-animated-series-disney-plus/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212201832/https://collider.com/black-panther-animated-series-disney-plus/ |archive-date=December 12, 2023 |website=[[Collider (website)|Collider]]}}</ref> <ref name="OkoyeCommentaryRefBundle">Commentary on the series' announcement and relation to the previously reported Okoye series: * {{Cite web |last=Bankhurst |first=Adam |date=December 12, 2023 |title=Eyes of Wakanda Is a New Animated Series From the World of Black Panther Headed to Disney+ |url=https://www.ign.com/articles/eyes-of-wakanda-is-a-new-animated-series-from-the-world-of-black-panther-headed-to-disney |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212203644/https://www.ign.com/articles/eyes-of-wakanda-is-a-new-animated-series-from-the-world-of-black-panther-headed-to-disney |archive-date=December 12, 2023 |access-date=December 12, 2023 |website=[[IGN]]}} * {{Cite magazine |last=Edwards |first=Molly |date=December 12, 2023 |title=Marvel has revealed that a new series about Wakanda's history is on the way |url=https://www.gamesradar.com/eyes-of-wakanda-marvel-show-announced-mcu/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212214657/https://www.gamesradar.com/eyes-of-wakanda-marvel-show-announced-mcu/ |archive-date=December 12, 2023 |access-date=December 12, 2023 |magazine=[[Total Film]] |publisher=[[GamesRadar+]]}} * {{Cite web |last=Tapp |first=Tom |date=December 12, 2023 |title=Marvel Studios Announces 'Eyes of Wakanda' Animated Series |url=https://deadline.com/2023/12/eyes-of-wakanda-animated-series-marvel-1235665252/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212230323/https://deadline.com/2023/12/eyes-of-wakanda-animated-series-marvel-1235665252/ |archive-date=December 12, 2023 |access-date=December 14, 2023 |website=[[Deadline Hollywood]]}} * {{Cite web |last=Anderson |first=Jenna |date=December 11, 2023 |title=Marvel Studios Announces New Black Panther Series, Eyes of Wakanda, for Disney+ |url=https://comicbook.com/tv-shows/news/marvel-studios-new-black-panther-series-eyes-of-wakanda-disney-plus/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212045549/https://comicbook.com/tv-shows/news/marvel-studios-new-black-panther-series-eyes-of-wakanda-disney-plus/ |archive-date=December 12, 2023 |access-date=December 16, 2023 |website=[[ComicBook.com]]}} * {{Cite web |last=Schreur |first=Brandon |date=December 12, 2023 |title=Eyes of Wakanda: Black Panther Animated Series Revealed |url=https://www.comingsoon.net/tv/news/1438426-eyes-of-wakanda-black-panther-animated-series-revealed |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212215038/https://www.comingsoon.net/tv/news/1438426-eyes-of-wakanda-black-panther-animated-series-revealed |archive-date=December 12, 2023 |access-date=December 16, 2023 |website=[[ComingSoon.net]]}}</ref> <ref name="EyesOfWakandaVariety">{{Cite web |last=Bell |first=BreAnna |date=December 12, 2023 |title='Eyes of Wakanda' Animated Series Announced at Marvel Studios |url=https://variety.com/2023/tv/news/eyes-of-wakanda-series-marvel-studios-1235835546/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212230714/https://variety.com/2023/tv/news/eyes-of-wakanda-series-marvel-studios-1235835546/ |archive-date=December 12, 2023 |access-date=December 14, 2023 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> <ref name="EyesOfWakandaTheRoot">{{Cite magazine |last=Holland |first=Stephanie |date=December 12, 2023 |title=5 Things We Want to See From Marvel's New 'Eyes of Wakanda' Animated Series |url=https://www.theroot.com/5-things-we-want-to-see-from-marvel-s-new-eyes-of-waka-1851092329 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231213181426/https://www.theroot.com/5-things-we-want-to-see-from-marvel-s-new-eyes-of-waka-1851092329 |archive-date=December 13, 2023 |access-date=December 14, 2023 |magazine=[[The Root (magazine)|The Root]]}}</ref> <ref name="MooreApr2023">{{Cite web |last=Malkin |first=Marc |date=April 5, 2023 |title=Melanie Lynskey Pitches 'The Last Of Us' Origin Season to Show How Kathleen 'Got Into This Crazy Position' |url=https://variety.com/2023/film/columns/melanie-lynskey-the-last-of-us-1235572669/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405151400/https://variety.com/2023/film/columns/melanie-lynskey-the-last-of-us-1235572669/ |archive-date=April 5, 2023 |access-date=December 16, 2023 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> <ref name="GoldenCityWorkingTitle">{{Cite web |last=Brown |first=Jodee |date=March 10, 2023 |title=Report: Black Panther Disney+ Series Lands a Wakanda-Centric Working Title |url=https://www.cbr.com/black-panther-wakanda-series-working-title/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311004637/https://www.cbr.com/black-panther-wakanda-series-working-title/ |archive-date=March 11, 2023 |access-date=December 16, 2023 |website=[[Comic Book Resources]]}}</ref> <ref name="HarrisJan2024">{{Cite web |last=Anderson |first=Jenna |date=January 4, 2024 |title=Marvel Exec Offers Major Update on Black Panther TV Series |url=https://comicbook.com/tv-shows/news/marvel-exec-update-black-panther-tv-series-eyes-of-wakanda-mcu/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105002504/https://comicbook.com/tv-shows/news/marvel-exec-update-black-panther-tv-series-eyes-of-wakanda-mcu/ |archive-date=January 5, 2024 |access-date=January 4, 2024 |website=[[ComicBook.com]]}}</ref> <ref name="WinderbaumHarris">{{Cite magazine |last=Polk |first=Milan |date=March 20, 2024 |title=''X-Men '97'' Has Been In The Works Since ''What If...?'' Season 1 |url=https://www.menshealth.com/entertainment/a60229150/x-men-97-brad-winderbaum-interview/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240320193746/https://www.menshealth.com/entertainment/a60229150/x-men-97-brad-winderbaum-interview/ |archive-date=March 20, 2024 |access-date=March 20, 2024 |magazine=[[Men's Health]]}}</ref> <ref name="WinderbaumHarris2">{{Cite web |last=Lovett |first=Jamie |date=May 18, 2024 |title=Spider-Man and Wakanda Animated Series Teased by Marvel Producer |url=https://comicbook.com/tv-shows/news/marvel-animation-your-friendly-neighborhood-spider-man-black-panther-eyes-of-wakanda-wakanda-animated-series-tease/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518150639/https://comicbook.com/tv-shows/news/marvel-animation-your-friendly-neighborhood-spider-man-black-panther-eyes-of-wakanda-wakanda-animated-series-tease/ |archive-date=May 18, 2024 |access-date=May 18, 2024 |website=[[ComicBook.com]]}}</ref> <ref name="ForbesJul2024">{{Cite web |last=Reid |first=Caroline |date=July 1, 2024 |title=Marvel Spends $20 Million On Mystery Animated Project |url=https://www.forbes.com/sites/carolinereid/2024/07/01/marvel-spends-20-million-on-mystery-animated-project/ |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240701223750/https://www.forbes.com/sites/carolinereid/2024/07/01/marvel-spends-20-million-on-mystery-animated-project/ |archive-date=July 1, 2024 |access-date=August 6, 2024 |website=[[Forbes]]}}</ref> <ref name="D23PanelComicBook">{{Cite web |last=Anderson |first=Jenna |date=August 10, 2024 |title=D23: Marvel Animation Panel Recap |url=https://comicbook.com/irl/news/d23-marvel-animation-panel-recap/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812012451/https://comicbook.com/irl/news/d23-marvel-animation-panel-recap/ |archive-date=August 12, 2024 |access-date=August 15, 2024 |website=[[ComicBook.com]]}}</ref> <ref name="ProjectProfileOriginal">{{Cite web |last=Flook |first=Ryan |date=November 15, 2024 |title=Eyes of Wakanda: Marvel Animation Confirms Voice Cast; Image, Overview |url=https://bleedingcool.com/tv/eyes-of-wakanda-marvel-animation-confirms-voice-cast-image-overview/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241116205906/https://bleedingcool.com/tv/eyes-of-wakanda-marvel-animation-confirms-voice-cast-image-overview/ |archive-date=November 16, 2024 |access-date=November 16, 2024 |website=[[Bleeding Cool]]}}<!-- – via {{Cite web |date=November 15, 2024 |title=EYES OF WAKANDA Project Profile FINAL 11-12-24 |url=https://dam.gettyimages.com/thewaltdisneystudios/allaccess/#!asset/xrf5gtcbfvq5wksh53q9qn |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20241115121936/https://dam.gettyimages.com/thewaltdisneystudios/allaccess/%23!asset/xrf5gtcbfvq5wksh53q9qn |archive-date=November 15, 2024 |access-date=November 15, 2024 |publisher=[[Walt Disney Studios (division)|The Walt Disney Studios]] |via=[[Getty Images]]}}--></ref> <ref name="DisneyJan2025">{{Cite web |date=January 10, 2025 |title=Marvel Animation 2025 Preview: 'Your Friendly Neighborhood Spider-Man,' 'Eyes of Wakanda,' and 'Marvel Zombies' |url=https://thewaltdisneycompany.com/marvel-animation-2025-sneak-peek/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250112135232/https://thewaltdisneycompany.com/marvel-animation-2025-sneak-peek/ |archive-date=January 12, 2025 |access-date=January 12, 2025 |publisher=[[The Walt Disney Company]]}}</ref> <ref name="HarrisMay2025">{{Cite web |last=Romano |first=Nick |date=May 26, 2025 |title=Eyes of Wakanda first look: Creator sets up a 'giant spy-espionage story that reverberates through time' (exclusive) |url=https://ew.com/eyes-of-wakanda-first-look-spy-espionage-story-exclusive-11739666 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602041621/https://ew.com/eyes-of-wakanda-first-look-spy-espionage-story-exclusive-11739666 |archive-date=June 2, 2025 |access-date=May 26, 2025 |website=[[Entertainment Weekly]]}}</ref> <ref name="ProjectProfile">{{Cite web |date=July 7, 2025 |title=Eyes of Wakanda Project Profile Final 7.7.25 |url=https://dam.gettyimages.com/s/qmvz3q9h9592fxtsbrhj8tp |archive-url=https://web.archive.org/web/20250714182023/https://dam.gettyimages.com/s/qmvz3q9h9592fxtsbrhj8tp |archive-date=July 14, 2025 |access-date=July 14, 2025 |publisher=[[Walt Disney Studios (division)|The Walt Disney Studios]] |via=[[Getty Images]]}}</ref> <!-- WRITING --> <ref name="BernardinDec2023">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=eT0g_9RhS0k |title=415: Final FMB of the Year! Best of 2023! – FMB Live 12/19/23 |date=December 19, 2023 |last=Smith |first=Kevin |publisher=[[Fatman Beyond]] |author-link=Kevin Smith |time=1:54:56–1:56:30 |access-date=December 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231220224648/https://www.youtube.com/watch?v=eT0g_9RhS0k |archive-date=December 20, 2023 |url-status=live |via=[[YouTube]] |last2=Bernardin |first2=Marc |author-link2=Marc Bernardin}}</ref> <ref name="BernardinEps">{{Cite web |last=Perine |first=Aaron |date=December 21, 2023 |title=Marc Bernardin Wrote Two of Marvel's Eyes of Wakanda Episodes |url=https://comicbook.com/tv-shows/news/black-panther-marvel-mcu-eyes-of-wakanda-marc-bernardin-write-two-episodes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221202122/https://comicbook.com/tv-shows/news/black-panther-marvel-mcu-eyes-of-wakanda-marc-bernardin-write-two-episodes/ |archive-date=December 21, 2023 |access-date=December 21, 2023 |website=[[ComicBook.com]]}}</ref> <ref name="WIFS3ProductionBrief">{{Cite web |date=December 18, 2024 |title=What If Season 3 Final Production Brief |url=https://assets.dam.gettyimages.com/6wwt4cqbrbkjpb8b4wwj6rbv/v/1242238343/original/WHAT%20IF%20Season%203%20Final%20Production%20Brief.pdf?Expires=1744933086&KeyName=gcs-bfldr-prod&Signature=WRgoN7Hjtkp4W6paF9oWLtAIJmw= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250416233944/https://assets.dam.gettyimages.com/6wwt4cqbrbkjpb8b4wwj6rbv/v/1242238343/original/WHAT%20IF%20Season%203%20Final%20Production%20Brief.pdf?Expires=1744933086&KeyName=gcs-bfldr-prod&Signature=WRgoN7Hjtkp4W6paF9oWLtAIJmw= |archive-date=April 16, 2025 |access-date=December 19, 2024 |publisher=[[Walt Disney Studios (division)|Walt Disney Studios]]}}</ref> <ref name="ColliderAnnecy">{{Cite web |last1=Jones |first1=Tamera |last2=Weintraub |first2=Steven |date=June 18, 2025 |title='Eyes of Wakanda' Showrunner Explains the Time-Traveling Plot of the 'Black Panther' Prequel Series |url=https://collider.com/eyes-of-wakanda-plot-timeline-black-panther-prequel-series-todd-harris/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250618213449/https://collider.com/eyes-of-wakanda-plot-timeline-black-panther-prequel-series-todd-harris/ |archive-date=June 18, 2025 |access-date=July 4, 2025 |website=[[Collider (website)|Collider]]}}</ref> <ref name="CharacterGuide">{{Cite web |last=Young|first=Kai|date=August 1, 2025 |title=Eyes of Wakanda Brings 11 Black Panther Characters To The MCU Timeline |url=https://comicbook.com/tv-shows/news/black-panther-eyes-of-wakanda-cast-marvel-characters/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250806163059/https://comicbook.com/tv-shows/news/black-panther-eyes-of-wakanda-cast-marvel-characters/ |archive-date=August 6, 2025 |access-date=August 1, 2025 | website=[[ComicBook.com]]}}</ref> <ref name="EoWIGNReview">{{Cite web |last=Bennett |first=Tara |date=August 1, 2025 |title=Eyes of Wakanda Review |url=https://www.ign.com/articles/eyes-of-wakanda-review-disney-plus-black-panther |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250806161124/https://www.ign.com/articles/eyes-of-wakanda-review-disney-plus-black-panther |archive-date=August 6, 2025 |access-date=August 6, 2025 |website=[[IGN]]}}</ref> <ref name="EoWTimelinePoster">{{Cite tweet |user=MarvelStudios |author-link=Marvel Studios |date=August 1, 2025 |number=1951357269930602858 |title=📂 Wakandan War Dog Archive. ✅ Access granted. Stream all episodes of Marvel Animation’s #EyesOfWakanda now, only on @DisneyPlus. |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250806162059/https://x.com/MarvelStudios/status/1951357269930602858 |archive-date=August 6, 2025 |access-date=August 6, 2025}}</ref> <!-- CASTING AND VOICE RECORDING --> <ref name="XiaoIronFist">{{Cite web |last=Marston |first=George |date=July 28, 2025 |title=Iron Fist officially joins the MCU in new Black Panther spin-off Eyes of Wakanda |url=https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-tv-shows/iron-fist-officially-joins-the-mcu-in-new-black-panther-spin-off-eyes-of-wakanda/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250728201215/https://www.gamesradar.com/entertainment/marvel-tv-shows/iron-fist-officially-joins-the-mcu-in-new-black-panther-spin-off-eyes-of-wakanda/ |archive-date=July 28, 2025 |access-date=July 28, 2025 |website=[[GamesRadar+]]}}</ref> <!-- ANIMATION AND DESIGN --> <ref name="D23PanelCollider">{{Cite web |last1=Kelley |first1=Aidan |last2=Gates |first2=Taylor |date=August 10, 2024 |title=Marvel Revealed Sneak Peeks of ''What If...?'' ''Your Friendly Neighborhood Spider-Man'' and More at D23 |url=https://collider.com/marvel-animation-d23-panel-footage-explained/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814073842/https://collider.com/marvel-animation-d23-panel-footage-explained/ |archive-date=August 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |website=[[Collider (website)|Collider]]}}</ref> <!-- MUSIC --> <ref name="Nazih">{{Cite web |title=Hesham Nazih Resume |url=https://kraft-engel.com/clients/hesham-nazih/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208164508/https://kraft-engel.com/clients/hesham-nazih/ |archive-date=February 8, 2025 |access-date=May 26, 2025 |publisher=Kraft-Engel Management}}</ref> <ref name="Soundtrack">{{Cite web |date=August 7, 2025 |title='Eyes of Wakanda' Soundtrack Album Details |url=https://filmmusicreporter.com/2025/08/07/eyes-of-wakanda-soundtrack-album-details/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250808003903/https://filmmusicreporter.com/2025/08/07/eyes-of-wakanda-soundtrack-album-details/ |archive-date=August 8, 2025 |access-date=August 8, 2025 |website=Film Music Reporter}}</ref> <!-- MARKETING --> <ref name="2024D23PanelAnnounce">{{Cite web |last=Bankhurst |first=Adam |date=July 11, 2024 |title=D23 2024 Will Include First Looks at X-Men '97 Season 2, Spider-Man Animated Series, and More |url=https://www.ign.com/articles/d23-2024-panels-presentation-schedule-x-men-97 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711192758/https://www.ign.com/articles/d23-2024-panels-presentation-schedule-x-men-97 |archive-date=July 11, 2024 |access-date=July 12, 2024 |website=[[IGN]]}}</ref> <ref name="DisneyUpfronts2025BGR">{{Cite web |last=Siegal |first=Jacob |date=May 13, 2025 |title=All the Marvel TV news from Disney's 2025 Upfront presentation |url=https://bgr.com/entertainment/all-the-marvel-tv-news-from-disneys-2025-upfront-presentation/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513225454/https://bgr.com/entertainment/all-the-marvel-tv-news-from-disneys-2025-upfront-presentation/ |archive-date=May 13, 2025 |access-date=May 16, 2025 |website=[[Boy Genius Report]]}}</ref> <!-- RELEASE --> <ref name="2024Release">{{Cite web |last=Barnhardt |first=Adam |date=December 11, 2023 |title=Marvel Studios Confirms X-Men '97 and Friendly Neighborhood Spider-Man Release Dates on Disney+ |url=https://comicbook.com/tv-shows/news/marvel-studios-x-men-97-spider-man-freshman-year-release-dates-revealed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212210729/https://comicbook.com/tv-shows/news/marvel-studios-x-men-97-spider-man-freshman-year-release-dates-revealed/ |archive-date=December 12, 2023 |access-date=December 12, 2023 |website=[[ComicBook.com]]}}</ref> <ref name="TVLineD232024">{{Cite web |last=Mitovich Webb |first=Matt |date=August 10, 2024 |title=Marvel Zombies (TV-MA!), Spider-Man, Eyes of Wakanda (Iron Fist?!) and Other Animated Series Get Updates at D23 |url=https://tvline.com/news/marvel-zombies-x-men-97-cast-news-release-dates-friendly-neighborhood-spider-man-1235317861/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240811021612/https://tvline.com/news/marvel-zombies-x-men-97-cast-news-release-dates-friendly-neighborhood-spider-man-1235317861/ |archive-date=August 11, 2024 |access-date=August 11, 2024 |website=[[TVLine]]}}</ref> <ref name="Oct2024ReleaseDates">{{Cite web |last=Lussier |first=Germain |date=October 30, 2024 |title=Marvel Just Revealed Its TV Release Dates for the Next Year |url=https://gizmodo.com/marvel-disney-plus-release-dates-daredevil-spiderman-2000518262 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20241030095717/https://gizmodo.com/marvel-disney-plus-release-dates-daredevil-spiderman-2000518262 |archive-date=October 30, 2024 |access-date=October 30, 2024 |website=[[Gizmodo]]}}</ref> <ref name="PhaseSix">{{Cite web |last=Caruso |first=Nick |date=February 26, 2025 |title=Black Panther Spinoff Series Not Happening, Says Marvel TV Chief |url=https://tvline.com/news/black-panther-okoye-cancelled-spinoff-series-disney-plus-1235413579/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226135429/https://tvline.com/news/black-panther-okoye-cancelled-spinoff-series-disney-plus-1235413579/ |archive-date=February 26, 2025 |access-date=February 26, 2025 |website=[[TVLine]]}}</ref> <ref name="Annecy">{{Cite web |last=Roxborough |first=Scott |date=April 16, 2025 |title=Disney Heading to Annecy With 'Elio,' 'Zootopia 2,' and 'Eyes of Wakanda' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/disney-taking-elio-zootopia-2-to-annecy-festival-1236192548/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250416231944/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/disney-taking-elio-zootopia-2-to-annecy-festival-1236192548/ |archive-date=April 16, 2025 |access-date=April 16, 2025 |website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> <ref name="NewReleaseDate">{{Cite web |last=Flook |first=Ryan |date=July 1, 2025 |title=Eyes of Wakanda: "Black Panther" Spinoff Sneak Peek, Images Released |url=https://bleedingcool.com/tv/eyes-of-wakanda-black-panther-spinoff-sneak-peek-images-released/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250701163746/https://bleedingcool.com/tv/eyes-of-wakanda-black-panther-spinoff-sneak-peek-images-released/ |archive-date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |website=[[Bleeding Cool]]}}</ref> <ref name="NewReleaseDate2">{{Cite web |last=Romano |first=Nick |date=July 24, 2025 |title=Eyes of Wakanda creator talks expanding the world of Black Panther, as animated show gets early premiere (exclusive) |url=https://ew.com/eyes-of-wakanda-premiere-date-shift-expands-black-panther-world-exclusive-11777891 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250724135208/https://ew.com/eyes-of-wakanda-premiere-date-shift-expands-black-panther-world-exclusive-11777891 |archive-date=July 24, 2025 |access-date=July 24, 2025 |website=[[Entertainment Weekly]]}}</ref> <!-- CRITICAL RESPONSE --> <ref name="TheAVClubReview">{{Cite web |last=Perkins |first=Dennis |date=July 30, 2025 |title=''Eyes Of Wakanda'' is thought-provoking, entertaining, and strikingly animated |url=https://www.avclub.com/eyes-of-wakanda-review-disney-plus-tv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250801222109/https://www.avclub.com/eyes-of-wakanda-review-disney-plus-tv |archive-date=August 1, 2025 |access-date=August 1, 2025 |website=[[The A.V. Club]]}}</ref> <ref name="TheVergeReview">{{Cite web |last=Pulliam-Moore |first=Charles |date=August 1, 2025 |title=More of Wakanda's ancient secrets are getting out. |url=https://www.theverge.com/tv-reviews/715437/eyes-of-wakanda-review |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914065258/https://www.theverge.com/tv-reviews/715437/eyes-of-wakanda-review |archive-date=September 14, 2025 |access-date=September 14, 2025 |website=[[The Verge]]}}</ref> <!-- ACCOLADES --> <ref name="AnnieAwards">{{Cite web |last=Milligan |first=Mercedes |date=January 5, 2026 |title=Annie Award Nominations: 'Elio' & 'KPop Demon Hunters' Lead the Race, 'Win Or Lose' Tops TV Nods |url=https://www.animationmagazine.net/2026/01/annie-award-nominations-elio-kpop-demon-hunters-lead-the-race-win-or-lose-tops-tv-nods/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260105182338/https://www.animationmagazine.net/2026/01/annie-award-nominations-elio-kpop-demon-hunters-lead-the-race-win-or-lose-tops-tv-nods/ |archive-date=January 5, 2026 |access-date=January 5, 2026 |website=[[Animation Magazine]]}}</ref> <ref name="NAACPImageAwards">{{Cite web |last=Grein |first=Paul |date=January 12, 2026 |title=Kendrick Lamar, Doechii, Teyana Taylor & More Lead 2026 NAACP Image Award Nominations: Full List |url=https://www.billboard.com/lists/2026-naacp-image-award-nominations-list-analysis/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113234545/https://www.billboard.com/lists/2026-naacp-image-award-nominations-list-analysis/entertainer-of-the-year-2/ |archive-date=January 13, 2026 |access-date=January 13, 2026 |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |language=en-US}}</ref>}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}} на ''Marvel.com'' * {{Imdb title}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2025 года]] rt5t4my3ghc0mxz42xedkzd7lhx25ai 5120763 5120762 2026-04-04T14:36:43Z DzBar 156353 афармленне 5120763 wikitext text/x-wiki {{Тэлеперадача|мова=англійская}} '''''Во'''''{{Націск}}'''''чы Вака'''''{{Націск}}'''''нды''''' ({{Lang-en|Eyes of Wakanda}}) — амерыканскі анімацыйны [[міні-серыял]]-[[Тэлесерыял-анталогія|анталогія]], створаны Тодам Харысам для стрымінгавага сэрвісу Disney+ пра краіну з [[Marvel Comics|коміксаў Marvel]] — Ваканду. Гэта 15-ы тэлесерыял у [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|кінематаграфічным сусвеце Marvel]] (MCU) ад Marvel Studios, зняты Marvel Studios Animation сумесна з Proximity Media, што дазваляе захаваць пераемнасць фільмаў франшызы. Ён распавядае пра воінаў Ваканды, якія выконваюць небяспечныя місіі на працягу ўсёй гісторыі. Харыс быў шоуранерам і рэжысёрам. Прэм'ера мультсерыяла ''«Вочы Ваканды»'' адбылася на Disney+ 1 жніўня 2025 года, усе чатыры эпізоды выйшлі адначасова. Гэта першы серыял шостай фазы Кінематаграфічнага Сусвета Марвел. == Музыка == [[Хешам Назіх]] напісаў музыку да серыяла пасля таго, як раней працаваў над серыялам Marvel Studios ''[[Месяцовы рыцар (серыял)|«Месяцовы рыцар]]''» (2022). Саўндтрэк быў выпушчаны 8 жніўня 2025 года. {{Tracklist|headline=''Eyes of Wakanda [Original Soundtrack]''|total_length=1:01:02|title1=Eyes of Wakanda Main Title|length1=1:17|title2=Eyes of Wakanda Main on Ends|length2=1:17|title3=Raiders|length3=2:29|title4=Not a Time for Gaming|length4=2:40|title5=Liberation Part One|length5=3:46|title6=Liberation Part Two|length6=3:32|title7=Threat Remains|length7=2:36|title8=Troy Battle|length8=3:13|title9=Fireside Chat|length9=4:37|title10=This Ends Tonight|length10=4:10|title11=Himalayas|length11=2:38|title12=It's Good to Be Home|length12=0:46|title13=The Mission Is What Matters Part One|length13=1:03|title14=The Mission Is What Matters Part Two|length14=0:51|title15=The Mission Is What Matters Part Three|length15=3:06|title16=The Mission Is What Matters Part Four|length16=2:07|title17=You Were Never My Mission Part One|length17=1:39|title18=You Were Never My Mission Part Two|length18=2:16|title19=You Were Never My Mission Part Three|length19=0:58|title20=Greatest Heroes|length20=3:32|title21=Lectures|length21=3:38|title22=Not Your Enemy|length22=4:51|title23=Forgotten Son Part One|length23=1:20|title24=Forgotten Son Part Two|length24=7:38}} == Крыніцы == <references /> == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}} на ''Marvel.com'' * {{Imdb title}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2025 года]] ddjw6gt9xw3lnlgx9r79qynklvw80vt 5120764 5120763 2026-04-04T14:37:22Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Серыялы кінематаграфічнага сусвету Marvel]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5120764 wikitext text/x-wiki {{Тэлеперадача|мова=англійская}} '''''Во'''''{{Націск}}'''''чы Вака'''''{{Націск}}'''''нды''''' ({{Lang-en|Eyes of Wakanda}}) — амерыканскі анімацыйны [[міні-серыял]]-[[Тэлесерыял-анталогія|анталогія]], створаны Тодам Харысам для стрымінгавага сэрвісу Disney+ пра краіну з [[Marvel Comics|коміксаў Marvel]] — Ваканду. Гэта 15-ы тэлесерыял у [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|кінематаграфічным сусвеце Marvel]] (MCU) ад Marvel Studios, зняты Marvel Studios Animation сумесна з Proximity Media, што дазваляе захаваць пераемнасць фільмаў франшызы. Ён распавядае пра воінаў Ваканды, якія выконваюць небяспечныя місіі на працягу ўсёй гісторыі. Харыс быў шоуранерам і рэжысёрам. Прэм'ера мультсерыяла ''«Вочы Ваканды»'' адбылася на Disney+ 1 жніўня 2025 года, усе чатыры эпізоды выйшлі адначасова. Гэта першы серыял шостай фазы Кінематаграфічнага Сусвета Марвел. == Музыка == [[Хешам Назіх]] напісаў музыку да серыяла пасля таго, як раней працаваў над серыялам Marvel Studios ''[[Месяцовы рыцар (серыял)|«Месяцовы рыцар]]''» (2022). Саўндтрэк быў выпушчаны 8 жніўня 2025 года. {{Tracklist|headline=''Eyes of Wakanda [Original Soundtrack]''|total_length=1:01:02|title1=Eyes of Wakanda Main Title|length1=1:17|title2=Eyes of Wakanda Main on Ends|length2=1:17|title3=Raiders|length3=2:29|title4=Not a Time for Gaming|length4=2:40|title5=Liberation Part One|length5=3:46|title6=Liberation Part Two|length6=3:32|title7=Threat Remains|length7=2:36|title8=Troy Battle|length8=3:13|title9=Fireside Chat|length9=4:37|title10=This Ends Tonight|length10=4:10|title11=Himalayas|length11=2:38|title12=It's Good to Be Home|length12=0:46|title13=The Mission Is What Matters Part One|length13=1:03|title14=The Mission Is What Matters Part Two|length14=0:51|title15=The Mission Is What Matters Part Three|length15=3:06|title16=The Mission Is What Matters Part Four|length16=2:07|title17=You Were Never My Mission Part One|length17=1:39|title18=You Were Never My Mission Part Two|length18=2:16|title19=You Were Never My Mission Part Three|length19=0:58|title20=Greatest Heroes|length20=3:32|title21=Lectures|length21=3:38|title22=Not Your Enemy|length22=4:51|title23=Forgotten Son Part One|length23=1:20|title24=Forgotten Son Part Two|length24=7:38}} == Крыніцы == <references /> == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}} на ''Marvel.com'' * {{Imdb title}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2025 года]] [[Катэгорыя:Серыялы кінематаграфічнага сусвету Marvel]] 3lh0a87vn0xb07tysdixbf3nl6aj9p7 5120775 5120764 2026-04-04T15:12:56Z DzBar 156353 афармленне 5120775 wikitext text/x-wiki {{Тэлеперадача|мова=англійская}} '''''Во'''''{{Націск}}'''''чы Вака'''''{{Націск}}'''''нды''''' ({{Lang-en|Eyes of Wakanda}}) — амерыканскі анімацыйны [[міні-серыял]]-[[Тэлесерыял-анталогія|анталогія]], створаны Тодам Харысам для стрымінгавага сэрвісу [[Disney+]] пра краіну з [[Marvel Comics|коміксаў Marvel]] — Ваканду. Гэта 15-ы тэлесерыял у [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|кінематаграфічным сусвеце Marvel]] (MCU) ад Marvel Studios, зняты Marvel Studios Animation сумесна з Proximity Media, што дазваляе захаваць пераемнасць фільмаў франшызы. Ён распавядае пра воінаў Ваканды, якія выконваюць небяспечныя місіі на працягу ўсёй гісторыі. Харыс быў шоуранерам і рэжысёрам. Прэм'ера мультсерыяла ''«Вочы Ваканды»'' адбылася на Disney+ 1 жніўня 2025 года, усе чатыры эпізоды выйшлі адначасова. Гэта першы серыял шостай фазы Кінематаграфічнага Сусвету Марвел. == Музыка == [[Хешам Назіх]] напісаў музыку да серыяла пасля таго, як раней працаваў над серыялам Marvel Studios ''[[Месяцовы рыцар (серыял)|«Месяцовы рыцар]]''» (2022). Саўндтрэк быў выпушчаны 8 жніўня 2025 года. {{Tracklist|headline=''Eyes of Wakanda [Original Soundtrack]''|total_length=1:01:02|title1=Eyes of Wakanda Main Title|length1=1:17|title2=Eyes of Wakanda Main on Ends|length2=1:17|title3=Raiders|length3=2:29|title4=Not a Time for Gaming|length4=2:40|title5=Liberation Part One|length5=3:46|title6=Liberation Part Two|length6=3:32|title7=Threat Remains|length7=2:36|title8=Troy Battle|length8=3:13|title9=Fireside Chat|length9=4:37|title10=This Ends Tonight|length10=4:10|title11=Himalayas|length11=2:38|title12=It's Good to Be Home|length12=0:46|title13=The Mission Is What Matters Part One|length13=1:03|title14=The Mission Is What Matters Part Two|length14=0:51|title15=The Mission Is What Matters Part Three|length15=3:06|title16=The Mission Is What Matters Part Four|length16=2:07|title17=You Were Never My Mission Part One|length17=1:39|title18=You Were Never My Mission Part Two|length18=2:16|title19=You Were Never My Mission Part Three|length19=0:58|title20=Greatest Heroes|length20=3:32|title21=Lectures|length21=3:38|title22=Not Your Enemy|length22=4:51|title23=Forgotten Son Part One|length23=1:20|title24=Forgotten Son Part Two|length24=7:38}} == Крыніцы == <references /> == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}} на ''Marvel.com'' * {{Imdb title}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2025 года]] [[Катэгорыя:Серыялы кінематаграфічнага сусвету Marvel]] d4pkq3f1a67b9wxipkzxat699r1xra8 19-ы полк лёгкай артылерыі (Польская Рэспубліка) 0 805370 5120769 2026-04-04T15:03:25Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/76379445|19 Pułk Artylerii Lekkiej]]» 5120769 wikitext text/x-wiki [[Файл:Odznaka 19 pap - replika.jpg|міні|знак 19 палка палявой артылерыі]] '''19-ы лёгкі артылерыйскі полк''' (19 pal) — частка палявой і легкай артылерыі Літоўска-Беларускай дывізіі, Польскага ў Другой Польскай Рэчы Паспалітай . == Фарміраванне і баявыя дзеянні == Пачатак палка бярэ ад артылерыі, арганізаванай у 4-й пяхотнай дывізіі генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскага]]. Артылерыйскі дывізіён, арганізаваны з добраахвотнікаў падпалкоўнікам Раем, стаў часткай 10-га палка палявой артылерыі. На падставе загаду генеральнага інспектара артылерыі ад 1 ліпеня 1919 года ў [[Ваўкавыск|Ваўкавыску]] пачаў фармавацца '''1-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк''' пад камандаваннем палкоўніка [[Казімір Радвіловіч|Казіміра Радвіловіча]]. Полк быў сфарміраваны на базе рэзервовай батарэі, якая прыбыла ў Ваўкавыск. Былі арганізаваны 2-я і 3-я дывізіі, кожная з якіх складалася з трох батарэй. 25 кастрычніка 1919 года ў склад палка была ўключана 1-я «Адэская» дывізія . Полк удзельнічаў у баях 1919 года за ўстанаўленне межаў Польшчы, а таксама ўдзельнічаў у [[Польска-савецкая вайна|вайне супраць бальшавікоў]] у 1920 годзе. У верасні 1920 года ў распараджэнні палка былі расійскія 76,2-мм гарматы.За баявыя заслугі полк быў узнагароджаны Сярэбраным крыжам [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari,]] нумар 6106. === Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары === {| class="wikitable" ! colspan="3" |Салдаты палка ўзнагароджаны Сярэбраным крыжам Ваеннага ордэна Virtuti Militari |- | Палкавая горн № 6106 | паручнік Юзаф Адвэнт | пар. Эдвард Багенскі |- | харужы Станіслаў Брыцкі | узв. Стэфан Дэмбоўскі | агн. Мечыслаў Фланц |- | паручнік Мечыслаў Гарлінскі | Капрал Ян Грыкін | узводны Юзэф Яцэвіч |- | бамбардзір Людвік Карольчак | паручн. Вітольд Кіткевіч | узв. Юзэф Каласінскі |- | кананір Канстантын Кракавяк | Капрал Анзельм Крэчынскі | бамб. Рамуальд Меджыцкі |- | Падпар. Ян Місевіч | Капр. Юзаф Навіцкі | бамб. Міхал Абуховіч |- | кан. Юзаф Пелесяк | падпар. Станіслаў Півакоўскі | Падпар. Казімір Радзікоўскі |- | пар. Брунон Рамішэўскі | узв. Стэфан Юзэф Гумбрыхт | бамб. Павел Сівак |- | узв. Станіслаў Стэтнет | бамб. Юліян Свентахоўскі | агн. Станіслаў Шачэўскі |- | паручнік Мечыслаў Шыманскі | пар. Тэафіл Тамашэўскі | бамб. Зыгмунт Вісьнеўскі |} == Мірны час == [[Файл:19_DP_w_1938.jpg|злева|міні|200x200пкс|[[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-я пяхотная дывізія]] ў 1938 годзе]] У сярэдзіне лютага 1921 года 2-я дывізія пад камандаваннем капітана Мар'яна Ляшкевіча была ўключана ў склад 2-га Літоўска-Беларускага палявога артылерыйскага палка ў якасці 1-й дывізіі. З астатніх двух трохбатарэйных дывізій былі арганізаваны тры дывізіёны па дзве батарэі ў кожным. Пасля рэарганізацыі камандаванне палка з 1-й і 3-й дывізіямі перамясцілася ў Новую Вілейку, а 2-я дывізія — у казармы князя Юзафа Панятоўскага ў Вільні. Пасля ўступлення ў сілу ваеннай дыслакацыі ў мірны час 3-я дывізія была перакінута ў [[Ліда|Ліду]], 2-я — у [[Маліноўшчына (Маладзечанскі раён)|Маліноўшчыну]], а пазней — у [[Гарнізон у Гелянове|Геленаў]] . У верасні 1921 г. падраздзяленне было перайменавана ў 19-ы полк палявой артылерыі. 19 красавіка 1922 года на Лукішскай плошчы ў Вільні кіраўнік дзяржавы маршалак [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] ўзнагародзіў палкавую трубу крыжам VM, а затым уручыў яго тагачаснаму камандзіру падраздзялення падпалкоўніку Яну Гурскаму. Цырымонія ўзнагароджання была часткай святкавання далучэння [[Сярэдняя Літва|Віленскага краю]] да Рэчы Паспалітай. Цырымонія завяршылася парадам [[войска Сярэдняй Літвы]]. 21 мая 1929 года хутар і заток Геленова былі ўключаны ў склад гміны [[Маладзечна|Маладэчна]] <ref>{{Dziennik Ustaw|1929|33|308}}</ref> . Згодна з загадам ад 14 снежня 1934 г. была сфарміравана 4-я дывізія. Былая 1-я батарэя была ўключана ў склад дывізіі і перайменавана ў 10-ю батарэю. Адначасова была створана новая 11-я батарэя, а былая 3-я батарэя была перайменавана ў «1». 4-я дывізія заняла нядаўна пабудаваныя казармы ў Новай Вілейцы. Арганізацыя дывізіі была завершана ў студзені 1935 г. == 19 полк палявой артылерыі ў вераснёўскай кампаніі == 19-ы лёгкі артылерыйскі полк быў мабілізацыйным падраздзяленнем . У адпаведнасці з планам мабілізацыі «W» ён фарміраваў: у Маладэчне, у стане мабілізацыі па трывозе, у групе падраздзяленняў, пазначаных зялёным колерам: * II дывізіён 19 ппа (камандны пункт, 4-я, 5-я і 6-я гаўбічныя батарэі і калона амуніцыі), у Лідзе, у стане мабілізацыі па трывозе, у групе падраздзяленняў, пазначаных зялёным колерам: * ІІІ дывізія 19 ппа (камандаванне дывізіі, 7-я, 8-я і 9-я гаўбічныя батарэі і калона боепрыпасаў), * калона табароў аднаконная № 312, * майстэрнятабару № 309 (аднаконная), у Новай Вілейцы, у стане мабілізацыі па трывозе, у групе падраздзяленняў, пазначаных чырвоным колерам: * камандаванне 19-га ппа, * асобны метэаралагічна-аперацыйны ўзвод № 19, * 1-я дывізія 19-га палка па (камандны блок, 1-я, 2-я і 3-я гарматныя батарэі і калона боепрыпасаў), * IV дывізіён 19-га палявога гарматнага полку (камандны блок, 10-я, 11-я і 12-я гарматныя батарэі і калона аднаконная), * калона табаравая аднаконная № 311, * маршавая батарэя 1/19 pal {{Sfn|Rybka|Stepan|2010}} . У маі 1939 года была ўведзена новая мірная арганізацыя палка, згодна з якой ён меў тры дывізіёны па дзве батарэі ў кожным, прычым 1-ы дывізіён быў узброены 75-мм гарматамі узору 1897, а 2-гі і 3-ці дывізіёны — 100-мм гаўбіцамі узору 1914/1919 P . [[Файл:Przekazanie_Wojsku_Polskiemu_haubic_wz._14_19_od_pracowników_zakładów_w_Stalowej_Woli_(1939).jpg|міні|225x225пкс|100-мм гаўбіцы мадэлі 1914/19П]] === Баявыя аперацыі === У вераснёўскай кампаніі полк ваяваў у складзе [[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-й пяхотнай дывізіі]] арміі «Прусы» . 1 верасня, ранняй раніцай, 19-ы полк атрымаў загад перагрупавацца і прайсці маршам з пяхотнымі палкамі праз Глухаў, Ежуў і Волю Локатоўскую на ўсход ад [[Калюшкі|Калушак]] . Яго асобныя дывізіі былі прызначаныя да палкоў 19-й пяхотнай дывізіі: 1-ы — да [[85-ы Віленскі полк|85-га пяхотнага палка]], 2-гі — да [[86-ы пяхотны полк|86-га пяхотнага палка]] і 4-ы — да [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|77-га пяхотнага палка]] ; яны дасягнулі прызначанага ім раёна 2 верасня да поўдня. Пасля кароткага адпачынку яны працягнулі марш у раён [[Тамашаў Мазавецкі|Тамашава Мазавецкага]] і Уяздова. Пасля прыбыцця ў прызначаны раён на світанні 3 верасня былі арганізаваны і замаскіраваны супрацьтанкавыя агнявыя пазіцыі. Затым, у ноч з 3 на 4 верасня, быў здзейснены марш у лясы на паўночны ўсход ад [[Пётркаў Трыбунальскі|Пётркува Трыбунальскага]], куды яны дасягнулі на світанні 4 верасня. 19-я артылерыйская дывізія ппа, прыпісаная да пяхотных палкоў, дзейнічала асобна. 1-я дывізія заставалася ў лесе на яго паўднёвай і заходняй ускраінах разам з 85-м пяхотным палком. 2-я дывізія разам з 86-м пяхотным палком заняла ўскраіну Пётркава з захаду, на лініі Буйны-Вітоў. 4-я дывізія разам з 77-м пяхотным палком пачала 30-кіламетровы марш па пясчаных дарогах у напрамку Любеня і Ленчна . [[Файл:Model1897_75mm_gun_1.jpg|міні|225x225пкс|75-мм гармата ўзору 1897 года]] ;: Камандзіры палкоў * Палкоўнік [[Kazimierz Radwiłłowicz|Казімір Радвіловіч]] (1 ліпеня — 12 снежня 1919 г.) * Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў Ян Гурскі (12 снежня 1919 г. — май 1927 г. → камендант трэніровачнага лагера Рэмбертаў ) * Падпалкоўнік / палкоўнік арт. Леон Дэмбскі (V 1927 – 1937 → камандзір OPL OK VI) * Падпалкоўнік Леон Піхль (23 ліпеня 1937 – IX 1939) ;: * == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Jan Erlich: Zarys historji wojennej 19-go pułku artylerii polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914 – 1939. Londyn: 1975. * Czesław Grzelak: Kresy w czerwieni 1939. Agresja Związku Sowieckiego na Polskę w 1939 roku. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2001. ISBN 83-86842-30-X. * Roman Łoś: Artyleria polska 1914–1939. Warszawa: Wydawnictwo "Bellona", 1991. ISBN 83-11-07772-X. * Janusz Odziemkowski: Piechota polska w wojnie z Rosją bolszewicką 1919–1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adam”, 2010. ISBN 978-83-7072-650-8. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5. * Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1. * Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2. * Piotr Zarzycki: 19 pułk artylerii lekkiej. Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, zeszyt nr 62. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1996. ISBN 83-85621-88-1. * Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9. [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] j10qfzl2fu01ps4whzdmvzbki6lakzu 5120786 5120769 2026-04-04T15:41:57Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча)]] у [[19-ы полк лёгкай артылерыі (Польская Рэспубліка)]]: Уніфікацыя назваў 5120769 wikitext text/x-wiki [[Файл:Odznaka 19 pap - replika.jpg|міні|знак 19 палка палявой артылерыі]] '''19-ы лёгкі артылерыйскі полк''' (19 pal) — частка палявой і легкай артылерыі Літоўска-Беларускай дывізіі, Польскага ў Другой Польскай Рэчы Паспалітай . == Фарміраванне і баявыя дзеянні == Пачатак палка бярэ ад артылерыі, арганізаванай у 4-й пяхотнай дывізіі генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскага]]. Артылерыйскі дывізіён, арганізаваны з добраахвотнікаў падпалкоўнікам Раем, стаў часткай 10-га палка палявой артылерыі. На падставе загаду генеральнага інспектара артылерыі ад 1 ліпеня 1919 года ў [[Ваўкавыск|Ваўкавыску]] пачаў фармавацца '''1-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк''' пад камандаваннем палкоўніка [[Казімір Радвіловіч|Казіміра Радвіловіча]]. Полк быў сфарміраваны на базе рэзервовай батарэі, якая прыбыла ў Ваўкавыск. Былі арганізаваны 2-я і 3-я дывізіі, кожная з якіх складалася з трох батарэй. 25 кастрычніка 1919 года ў склад палка была ўключана 1-я «Адэская» дывізія . Полк удзельнічаў у баях 1919 года за ўстанаўленне межаў Польшчы, а таксама ўдзельнічаў у [[Польска-савецкая вайна|вайне супраць бальшавікоў]] у 1920 годзе. У верасні 1920 года ў распараджэнні палка былі расійскія 76,2-мм гарматы.За баявыя заслугі полк быў узнагароджаны Сярэбраным крыжам [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari,]] нумар 6106. === Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары === {| class="wikitable" ! colspan="3" |Салдаты палка ўзнагароджаны Сярэбраным крыжам Ваеннага ордэна Virtuti Militari |- | Палкавая горн № 6106 | паручнік Юзаф Адвэнт | пар. Эдвард Багенскі |- | харужы Станіслаў Брыцкі | узв. Стэфан Дэмбоўскі | агн. Мечыслаў Фланц |- | паручнік Мечыслаў Гарлінскі | Капрал Ян Грыкін | узводны Юзэф Яцэвіч |- | бамбардзір Людвік Карольчак | паручн. Вітольд Кіткевіч | узв. Юзэф Каласінскі |- | кананір Канстантын Кракавяк | Капрал Анзельм Крэчынскі | бамб. Рамуальд Меджыцкі |- | Падпар. Ян Місевіч | Капр. Юзаф Навіцкі | бамб. Міхал Абуховіч |- | кан. Юзаф Пелесяк | падпар. Станіслаў Півакоўскі | Падпар. Казімір Радзікоўскі |- | пар. Брунон Рамішэўскі | узв. Стэфан Юзэф Гумбрыхт | бамб. Павел Сівак |- | узв. Станіслаў Стэтнет | бамб. Юліян Свентахоўскі | агн. Станіслаў Шачэўскі |- | паручнік Мечыслаў Шыманскі | пар. Тэафіл Тамашэўскі | бамб. Зыгмунт Вісьнеўскі |} == Мірны час == [[Файл:19_DP_w_1938.jpg|злева|міні|200x200пкс|[[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-я пяхотная дывізія]] ў 1938 годзе]] У сярэдзіне лютага 1921 года 2-я дывізія пад камандаваннем капітана Мар'яна Ляшкевіча была ўключана ў склад 2-га Літоўска-Беларускага палявога артылерыйскага палка ў якасці 1-й дывізіі. З астатніх двух трохбатарэйных дывізій былі арганізаваны тры дывізіёны па дзве батарэі ў кожным. Пасля рэарганізацыі камандаванне палка з 1-й і 3-й дывізіямі перамясцілася ў Новую Вілейку, а 2-я дывізія — у казармы князя Юзафа Панятоўскага ў Вільні. Пасля ўступлення ў сілу ваеннай дыслакацыі ў мірны час 3-я дывізія была перакінута ў [[Ліда|Ліду]], 2-я — у [[Маліноўшчына (Маладзечанскі раён)|Маліноўшчыну]], а пазней — у [[Гарнізон у Гелянове|Геленаў]] . У верасні 1921 г. падраздзяленне было перайменавана ў 19-ы полк палявой артылерыі. 19 красавіка 1922 года на Лукішскай плошчы ў Вільні кіраўнік дзяржавы маршалак [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] ўзнагародзіў палкавую трубу крыжам VM, а затым уручыў яго тагачаснаму камандзіру падраздзялення падпалкоўніку Яну Гурскаму. Цырымонія ўзнагароджання была часткай святкавання далучэння [[Сярэдняя Літва|Віленскага краю]] да Рэчы Паспалітай. Цырымонія завяршылася парадам [[войска Сярэдняй Літвы]]. 21 мая 1929 года хутар і заток Геленова былі ўключаны ў склад гміны [[Маладзечна|Маладэчна]] <ref>{{Dziennik Ustaw|1929|33|308}}</ref> . Згодна з загадам ад 14 снежня 1934 г. была сфарміравана 4-я дывізія. Былая 1-я батарэя была ўключана ў склад дывізіі і перайменавана ў 10-ю батарэю. Адначасова была створана новая 11-я батарэя, а былая 3-я батарэя была перайменавана ў «1». 4-я дывізія заняла нядаўна пабудаваныя казармы ў Новай Вілейцы. Арганізацыя дывізіі была завершана ў студзені 1935 г. == 19 полк палявой артылерыі ў вераснёўскай кампаніі == 19-ы лёгкі артылерыйскі полк быў мабілізацыйным падраздзяленнем . У адпаведнасці з планам мабілізацыі «W» ён фарміраваў: у Маладэчне, у стане мабілізацыі па трывозе, у групе падраздзяленняў, пазначаных зялёным колерам: * II дывізіён 19 ппа (камандны пункт, 4-я, 5-я і 6-я гаўбічныя батарэі і калона амуніцыі), у Лідзе, у стане мабілізацыі па трывозе, у групе падраздзяленняў, пазначаных зялёным колерам: * ІІІ дывізія 19 ппа (камандаванне дывізіі, 7-я, 8-я і 9-я гаўбічныя батарэі і калона боепрыпасаў), * калона табароў аднаконная № 312, * майстэрнятабару № 309 (аднаконная), у Новай Вілейцы, у стане мабілізацыі па трывозе, у групе падраздзяленняў, пазначаных чырвоным колерам: * камандаванне 19-га ппа, * асобны метэаралагічна-аперацыйны ўзвод № 19, * 1-я дывізія 19-га палка па (камандны блок, 1-я, 2-я і 3-я гарматныя батарэі і калона боепрыпасаў), * IV дывізіён 19-га палявога гарматнага полку (камандны блок, 10-я, 11-я і 12-я гарматныя батарэі і калона аднаконная), * калона табаравая аднаконная № 311, * маршавая батарэя 1/19 pal {{Sfn|Rybka|Stepan|2010}} . У маі 1939 года была ўведзена новая мірная арганізацыя палка, згодна з якой ён меў тры дывізіёны па дзве батарэі ў кожным, прычым 1-ы дывізіён быў узброены 75-мм гарматамі узору 1897, а 2-гі і 3-ці дывізіёны — 100-мм гаўбіцамі узору 1914/1919 P . [[Файл:Przekazanie_Wojsku_Polskiemu_haubic_wz._14_19_od_pracowników_zakładów_w_Stalowej_Woli_(1939).jpg|міні|225x225пкс|100-мм гаўбіцы мадэлі 1914/19П]] === Баявыя аперацыі === У вераснёўскай кампаніі полк ваяваў у складзе [[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-й пяхотнай дывізіі]] арміі «Прусы» . 1 верасня, ранняй раніцай, 19-ы полк атрымаў загад перагрупавацца і прайсці маршам з пяхотнымі палкамі праз Глухаў, Ежуў і Волю Локатоўскую на ўсход ад [[Калюшкі|Калушак]] . Яго асобныя дывізіі былі прызначаныя да палкоў 19-й пяхотнай дывізіі: 1-ы — да [[85-ы Віленскі полк|85-га пяхотнага палка]], 2-гі — да [[86-ы пяхотны полк|86-га пяхотнага палка]] і 4-ы — да [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|77-га пяхотнага палка]] ; яны дасягнулі прызначанага ім раёна 2 верасня да поўдня. Пасля кароткага адпачынку яны працягнулі марш у раён [[Тамашаў Мазавецкі|Тамашава Мазавецкага]] і Уяздова. Пасля прыбыцця ў прызначаны раён на світанні 3 верасня былі арганізаваны і замаскіраваны супрацьтанкавыя агнявыя пазіцыі. Затым, у ноч з 3 на 4 верасня, быў здзейснены марш у лясы на паўночны ўсход ад [[Пётркаў Трыбунальскі|Пётркува Трыбунальскага]], куды яны дасягнулі на світанні 4 верасня. 19-я артылерыйская дывізія ппа, прыпісаная да пяхотных палкоў, дзейнічала асобна. 1-я дывізія заставалася ў лесе на яго паўднёвай і заходняй ускраінах разам з 85-м пяхотным палком. 2-я дывізія разам з 86-м пяхотным палком заняла ўскраіну Пётркава з захаду, на лініі Буйны-Вітоў. 4-я дывізія разам з 77-м пяхотным палком пачала 30-кіламетровы марш па пясчаных дарогах у напрамку Любеня і Ленчна . [[Файл:Model1897_75mm_gun_1.jpg|міні|225x225пкс|75-мм гармата ўзору 1897 года]] ;: Камандзіры палкоў * Палкоўнік [[Kazimierz Radwiłłowicz|Казімір Радвіловіч]] (1 ліпеня — 12 снежня 1919 г.) * Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў Ян Гурскі (12 снежня 1919 г. — май 1927 г. → камендант трэніровачнага лагера Рэмбертаў ) * Падпалкоўнік / палкоўнік арт. Леон Дэмбскі (V 1927 – 1937 → камандзір OPL OK VI) * Падпалкоўнік Леон Піхль (23 ліпеня 1937 – IX 1939) ;: * == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Jan Erlich: Zarys historji wojennej 19-go pułku artylerii polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914 – 1939. Londyn: 1975. * Czesław Grzelak: Kresy w czerwieni 1939. Agresja Związku Sowieckiego na Polskę w 1939 roku. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2001. ISBN 83-86842-30-X. * Roman Łoś: Artyleria polska 1914–1939. Warszawa: Wydawnictwo "Bellona", 1991. ISBN 83-11-07772-X. * Janusz Odziemkowski: Piechota polska w wojnie z Rosją bolszewicką 1919–1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adam”, 2010. ISBN 978-83-7072-650-8. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5. * Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1. * Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2. * Piotr Zarzycki: 19 pułk artylerii lekkiej. Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, zeszyt nr 62. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1996. ISBN 83-85621-88-1. * Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9. [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] j10qfzl2fu01ps4whzdmvzbki6lakzu Disney+ 0 805371 5120772 2026-04-04T15:07:22Z DzBar 156353 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1346632565|Disney+]]» 5120772 wikitext text/x-wiki {{Сайт}} '''Disney+''' — гэта амерыканскі стрымінгавы відэасэрвіс, які належыць і кіруецца Disney Streaming, падраздзяленнем Disney Entertainment, буйнага бізнес-сегмента [[The Walt Disney Company|кампаніі Walt Disney]].<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/tomnunan/2020/08/05/5-reasons-why-disney-plus-is-breaking-records-while-making-history/|title=5 Reasons Why Disney+ Is Breaking Records While Making History|author=Nunan|first=Tom|website=Forbes|date=August 5, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806004811/https://www.forbes.com/sites/tomnunan/2020/08/05/5-reasons-why-disney-plus-is-breaking-records-while-making-history/|archive-date=August 6, 2020|access-date=December 12, 2020|url-status=live}}</ref> Сэрвіс у асноўным распаўсюджвае фільмы і тэлешоу, створаныя Walt Disney Studios і Disney Television Studios, з спецыяльнымі раздзеламі для флагманскіх брэндаў Disney: [[The Walt Disney Company|Disney]], [[Pixar]], Marvel, ''[[Зорныя войны|Star Wars]]'', National Geographic, ESPN (толькі ЗША, Лацінская Амерыка, Карыбскі басейн, Аўстралія, Новая Зеландыя і Паўднёвая Афрыка) і [[Hulu]], а таксама дэманструе арыгінальныя і эксклюзіўныя фільмы і тэлешоу. Disney+ з'яўляецца трэцім па колькасці падпісак сэрвісам патокавай перадачы відэа па запыце пасля [[Amazon Prime Video]] і [[Netflix]], маючы 131,6 мільёна платных падпісчыкаў. == Запуск == [[Файл:Disney+_locations.svg|alt=JioHotstar|цэнтр|міні|400x400пкс|{{Легенда|#008888|даступны як Disney+}}{{Легенда|#800080|даступны пад назвай JioHotstar}}{{Легенда|red|запуск пацверджаны}}{{Легенда|#c0c0c0|на дадзены момант сэрвіс не даступны}}]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}} {{Disney+}}{{VOD services}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для iOS]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для Android]] [[Катэгорыя:2019 год у тэлебачанні]] [[Катэгорыя:2019 год у кіно]] gkkj093bha3rc3lgiimulrydbx7m050 5120773 5120772 2026-04-04T15:08:59Z DzBar 156353 /* Спасылкі */ афармленне 5120773 wikitext text/x-wiki {{Сайт}} '''Disney+''' — гэта амерыканскі стрымінгавы відэасэрвіс, які належыць і кіруецца Disney Streaming, падраздзяленнем Disney Entertainment, буйнага бізнес-сегмента [[The Walt Disney Company|кампаніі Walt Disney]].<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/tomnunan/2020/08/05/5-reasons-why-disney-plus-is-breaking-records-while-making-history/|title=5 Reasons Why Disney+ Is Breaking Records While Making History|author=Nunan|first=Tom|website=Forbes|date=August 5, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806004811/https://www.forbes.com/sites/tomnunan/2020/08/05/5-reasons-why-disney-plus-is-breaking-records-while-making-history/|archive-date=August 6, 2020|access-date=December 12, 2020|url-status=live}}</ref> Сэрвіс у асноўным распаўсюджвае фільмы і тэлешоу, створаныя Walt Disney Studios і Disney Television Studios, з спецыяльнымі раздзеламі для флагманскіх брэндаў Disney: [[The Walt Disney Company|Disney]], [[Pixar]], Marvel, ''[[Зорныя войны|Star Wars]]'', National Geographic, ESPN (толькі ЗША, Лацінская Амерыка, Карыбскі басейн, Аўстралія, Новая Зеландыя і Паўднёвая Афрыка) і [[Hulu]], а таксама дэманструе арыгінальныя і эксклюзіўныя фільмы і тэлешоу. Disney+ з'яўляецца трэцім па колькасці падпісак сэрвісам патокавай перадачы відэа па запыце пасля [[Amazon Prime Video]] і [[Netflix]], маючы 131,6 мільёна платных падпісчыкаў. == Запуск == [[Файл:Disney+_locations.svg|alt=JioHotstar|цэнтр|міні|400x400пкс|{{Легенда|#008888|даступны як Disney+}}{{Легенда|#800080|даступны пад назвай JioHotstar}}{{Легенда|red|запуск пацверджаны}}{{Легенда|#c0c0c0|на дадзены момант сэрвіс недаступны}}]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для iOS]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для Android]] [[Катэгорыя:2019 год у тэлебачанні]] [[Катэгорыя:2019 год у кіно]] 6pxb0u4hnqy36gojeo53si079jb6dlh Аляксандр Антановіч 0 805372 5120776 2026-04-04T15:17:53Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/76400020|Aleksander Antonowicz]]» 5120776 wikitext text/x-wiki '''Аляксандр Антонавіч''' (нар. [[2 кастрычніка]] [[1854|1854 г.]] у [[Вільня|Вільні]], пам. [[16 сакавіка]] [[1932|1932 г.]] у Вільні) — [[Генерал|генерал-маёр]] [[Руская імператарская армія|Арміі Расійскай імперыі]], галоўны квартэрмістр [[войска Сярэдняй Літвы]] [[Генерал|брыгадны генерал Польскай]] арміі Другой Польскай Рэспублікі, [[інжынер]] . == Біяграфія == Выпускнік [[Полацкі кадэцкі корпус|Полацкага кадэцкага корпуса]] і Санкт-Пецярбургскай Мікалаеўскай інжынернай акадэміі, служыў у расійскай арміі з 1871 па 1918 год. У 1905 годзе яму было прысвоена званне генерал-маёра. Падчас службы ў царскай арміі ён быў прызначаны інжынерам-наглядчыкам за будаўніцтвам. Займаў гэтую пасаду падчас будаўніцтва штаб-кватэры Віленскага [[Віленскае таварыства сяброў навук|таварыства сяброў навукі]] . Быў суарганізатарам рамонту [[Касцёл Святой Ганны (Вільня)|касцёла Святой Ганны]] . 17 ліпеня 1919 года ён быў прыняты ў Польскую армію з пацверджаннем звання генерал-падпаручніка, уключэннем у рэзерв 1-й арміі і адначасовым прызывам на актыўную службу на ўвесь час вайны. Служыў пераважна на тылавых пасадах, звязаных з тэхнічнымі інспекцыямі (у гэтай якасці, ужо старым чалавекам, ён удзельнічаў у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]]) і выкананнем спецыяльных заданняў. У 1920 г. служыў у Інспектарыі ваенных трафеяў польскага Вярхоўнага камандавання. 1 мая 1920 года яму было прысвоена званне генерал-падпаручніка са старшынством Некаторы час ён служыў у [[Войска Сярэдняй Літвы|войску Сярэдняй Літвы]] на пасадзе квартэрмейстра і камандуючага VI ваеннай акругі. 1 красавіка 1921 года выйшаў у адстаўку. 26 кастрычніка 1923 года яму было прысвоена званне брыгаднага генерала. Пахаваны на [[Бернардзінскія могілкі (Вільня)|Бернардзінскіх могілках у Вільні]] . == Бібліяграфія == ** [[:pl:Dziennik_Personalny_Ministerstwa_Spraw_Wojskowych|''Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych'']]. ** Kijas A., 2000: Polacy w Rosji od XVII wieku do 1917 roku. Inst. Wydawniczy PAX, Wydawnictwo Poznańskie. {{ISBN|83-211-1340-0}}. ** Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, ''Generałowie Polski Niepodległej'', Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione. [[Катэгорыя:Выпускнікі Паўлаўскага ваеннага вучылішча]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Бернардзінскіх могілках]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1932 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1854 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага кадэцкага корпуса]] [[Катэгорыя:Афіцэры царскай арміі]] [[Катэгорыя:Афіцэры Сярэдняй Літвы]] [[Катэгорыя:Афіцэры Польскай Рэспублікі (1918—1939)]] 0avr6d37llefhmnoa6nweq94rt8ahru 5120777 5120776 2026-04-04T15:18:31Z Voūk12 159072 5120777 wikitext text/x-wiki '''Аляксандр Антановіч''' (нар. [[2 кастрычніка]] [[1854|1854 г.]] у [[Вільня|Вільні]], пам. [[16 сакавіка]] [[1932|1932 г.]] у Вільні) — [[Генерал|генерал-маёр]] [[Руская імператарская армія|Арміі Расійскай імперыі]], галоўны квартэрмістр [[войска Сярэдняй Літвы]] [[Генерал|брыгадны генерал Польскай]] арміі Другой Польскай Рэспублікі, [[інжынер]] . == Біяграфія == Выпускнік [[Полацкі кадэцкі корпус|Полацкага кадэцкага корпуса]] і Санкт-Пецярбургскай Мікалаеўскай інжынернай акадэміі, служыў у расійскай арміі з 1871 па 1918 год. У 1905 годзе яму было прысвоена званне генерал-маёра. Падчас службы ў царскай арміі ён быў прызначаны інжынерам-наглядчыкам за будаўніцтвам. Займаў гэтую пасаду падчас будаўніцтва штаб-кватэры Віленскага [[Віленскае таварыства сяброў навук|таварыства сяброў навукі]] . Быў суарганізатарам рамонту [[Касцёл Святой Ганны (Вільня)|касцёла Святой Ганны]] . 17 ліпеня 1919 года ён быў прыняты ў Польскую армію з пацверджаннем звання генерал-падпаручніка, уключэннем у рэзерв 1-й арміі і адначасовым прызывам на актыўную службу на ўвесь час вайны. Служыў пераважна на тылавых пасадах, звязаных з тэхнічнымі інспекцыямі (у гэтай якасці, ужо старым чалавекам, ён удзельнічаў у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]]) і выкананнем спецыяльных заданняў. У 1920 г. служыў у Інспектарыі ваенных трафеяў польскага Вярхоўнага камандавання. 1 мая 1920 года яму было прысвоена званне генерал-падпаручніка са старшынством Некаторы час ён служыў у [[Войска Сярэдняй Літвы|войску Сярэдняй Літвы]] на пасадзе квартэрмейстра і камандуючага VI ваеннай акругі. 1 красавіка 1921 года выйшаў у адстаўку. 26 кастрычніка 1923 года яму было прысвоена званне брыгаднага генерала. Пахаваны на [[Бернардзінскія могілкі (Вільня)|Бернардзінскіх могілках у Вільні]] . == Бібліяграфія == ** [[:pl:Dziennik_Personalny_Ministerstwa_Spraw_Wojskowych|''Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych'']]. ** Kijas A., 2000: Polacy w Rosji od XVII wieku do 1917 roku. Inst. Wydawniczy PAX, Wydawnictwo Poznańskie. {{ISBN|83-211-1340-0}}. ** Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, ''Generałowie Polski Niepodległej'', Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione. [[Катэгорыя:Выпускнікі Паўлаўскага ваеннага вучылішча]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Бернардзінскіх могілках]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1932 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1854 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага кадэцкага корпуса]] [[Катэгорыя:Афіцэры царскай арміі]] [[Катэгорыя:Афіцэры Сярэдняй Літвы]] [[Катэгорыя:Афіцэры Польскай Рэспублікі (1918—1939)]] cekwus1cdf9c4qjixfm0d7bwrkawqlg 5120887 5120777 2026-04-04T19:08:22Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[Аляксандр Антонавіч]] у [[Аляксандр Антановіч]]: Назва з памылкай правапісу 5120777 wikitext text/x-wiki '''Аляксандр Антановіч''' (нар. [[2 кастрычніка]] [[1854|1854 г.]] у [[Вільня|Вільні]], пам. [[16 сакавіка]] [[1932|1932 г.]] у Вільні) — [[Генерал|генерал-маёр]] [[Руская імператарская армія|Арміі Расійскай імперыі]], галоўны квартэрмістр [[войска Сярэдняй Літвы]] [[Генерал|брыгадны генерал Польскай]] арміі Другой Польскай Рэспублікі, [[інжынер]] . == Біяграфія == Выпускнік [[Полацкі кадэцкі корпус|Полацкага кадэцкага корпуса]] і Санкт-Пецярбургскай Мікалаеўскай інжынернай акадэміі, служыў у расійскай арміі з 1871 па 1918 год. У 1905 годзе яму было прысвоена званне генерал-маёра. Падчас службы ў царскай арміі ён быў прызначаны інжынерам-наглядчыкам за будаўніцтвам. Займаў гэтую пасаду падчас будаўніцтва штаб-кватэры Віленскага [[Віленскае таварыства сяброў навук|таварыства сяброў навукі]] . Быў суарганізатарам рамонту [[Касцёл Святой Ганны (Вільня)|касцёла Святой Ганны]] . 17 ліпеня 1919 года ён быў прыняты ў Польскую армію з пацверджаннем звання генерал-падпаручніка, уключэннем у рэзерв 1-й арміі і адначасовым прызывам на актыўную службу на ўвесь час вайны. Служыў пераважна на тылавых пасадах, звязаных з тэхнічнымі інспекцыямі (у гэтай якасці, ужо старым чалавекам, ён удзельнічаў у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]]) і выкананнем спецыяльных заданняў. У 1920 г. служыў у Інспектарыі ваенных трафеяў польскага Вярхоўнага камандавання. 1 мая 1920 года яму было прысвоена званне генерал-падпаручніка са старшынством Некаторы час ён служыў у [[Войска Сярэдняй Літвы|войску Сярэдняй Літвы]] на пасадзе квартэрмейстра і камандуючага VI ваеннай акругі. 1 красавіка 1921 года выйшаў у адстаўку. 26 кастрычніка 1923 года яму было прысвоена званне брыгаднага генерала. Пахаваны на [[Бернардзінскія могілкі (Вільня)|Бернардзінскіх могілках у Вільні]] . == Бібліяграфія == ** [[:pl:Dziennik_Personalny_Ministerstwa_Spraw_Wojskowych|''Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych'']]. ** Kijas A., 2000: Polacy w Rosji od XVII wieku do 1917 roku. Inst. Wydawniczy PAX, Wydawnictwo Poznańskie. {{ISBN|83-211-1340-0}}. ** Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, ''Generałowie Polski Niepodległej'', Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione. [[Катэгорыя:Выпускнікі Паўлаўскага ваеннага вучылішча]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Бернардзінскіх могілках]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1932 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1854 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага кадэцкага корпуса]] [[Катэгорыя:Афіцэры царскай арміі]] [[Катэгорыя:Афіцэры Сярэдняй Літвы]] [[Катэгорыя:Афіцэры Польскай Рэспублікі (1918—1939)]] cekwus1cdf9c4qjixfm0d7bwrkawqlg 5120889 5120887 2026-04-04T19:10:50Z JerzyKundrat 174 5120889 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Аляксандр Антановіч''' ({{lang-pl|Aleksander Antonowicz}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Генерал|генерал-маёр]] [[Руская імператарская армія|Арміі Расійскай імперыі]], галоўны квартэрмістр [[войска Сярэдняй Літвы]] [[Генерал|брыгадны генерал Польскай]] арміі Другой Польскай Рэспублікі, [[інжынер]]. == Біяграфія == Выпускнік [[Полацкі кадэцкі корпус|Полацкага кадэцкага корпуса]] і Санкт-Пецярбургскай Мікалаеўскай інжынернай акадэміі, служыў у расійскай арміі з 1871 па 1918 год. У 1905 годзе яму было прысвоена званне генерал-маёра. Падчас службы ў царскай арміі ён быў прызначаны інжынерам-наглядчыкам за будаўніцтвам. Займаў гэтую пасаду падчас будаўніцтва штаб-кватэры Віленскага [[Віленскае таварыства сяброў навук|таварыства сяброў навукі]] . Быў суарганізатарам рамонту [[Касцёл Святой Ганны (Вільня)|касцёла Святой Ганны]] . 17 ліпеня 1919 года ён быў прыняты ў Польскую армію з пацверджаннем звання генерал-падпаручніка, уключэннем у рэзерв 1-й арміі і адначасовым прызывам на актыўную службу на ўвесь час вайны. Служыў пераважна на тылавых пасадах, звязаных з тэхнічнымі інспекцыямі (у гэтай якасці, ужо старым чалавекам, ён удзельнічаў у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]]) і выкананнем спецыяльных заданняў. У 1920 г. служыў у Інспектарыі ваенных трафеяў польскага Вярхоўнага камандавання. 1 мая 1920 года яму было прысвоена званне генерал-падпаручніка са старшынством Некаторы час ён служыў у [[Войска Сярэдняй Літвы|войску Сярэдняй Літвы]] на пасадзе квартэрмейстра і камандуючага VI ваеннай акругі. 1 красавіка 1921 года выйшаў у адстаўку. 26 кастрычніка 1923 года яму было прысвоена званне брыгаднага генерала. Пахаваны на [[Бернардзінскія могілкі (Вільня)|Бернардзінскіх могілках у Вільні]] . == Бібліяграфія == * [[:pl:Dziennik_Personalny_Ministerstwa_Spraw_Wojskowych|''Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych'']]. * Kijas A., 2000: Polacy w Rosji od XVII wieku do 1917 roku. Inst. Wydawniczy PAX, Wydawnictwo Poznańskie. {{ISBN|83-211-1340-0}}. * Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, ''Generałowie Polski Niepodległej'', Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Антановіч Аляксандр}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Паўлаўскага ваеннага вучылішча]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Бернардзінскіх могілках]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага кадэцкага корпуса]] [[Катэгорыя:Афіцэры Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Афіцэры Сярэдняй Літвы]] [[Катэгорыя:Афіцэры Польскай Рэспублікі (1918—1939)]] 35z01hq173le7e1xhj09yp6lchcfp25 Ганна Скаржанка 0 805373 5120785 2026-04-04T15:41:56Z Rabbi Mendl 19651 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/78789538|Hanna Skarżanka]]» 5120785 wikitext text/x-wiki {{Aktor infobox|imię i nazwisko=Hanna Skarżanka|imię i nazwisko org=|grafika=|opis grafiki=|alt grafiki=|prawdziwe imię i nazwisko=|data urodzenia=8 marca 1917|miejsce urodzenia=[[Mińsk]]|data śmierci=8 listopada 1992|miejsce śmierci=[[Warszawa]]|zawód=[[aktor]]ka [[teatr]]alna i [[film]]owa|lata aktywności=1940–1992|zespół artystyczny=|odznaczenia={{order|OOP|KO}} {{order|OOP|KK}} {{order|MPL10}} {{order|O1000PP}}<br>{{order|PL-OHZMW|1}}|commons=Category:Hanna Skarżanka|www=}} [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме ''«Дзве гадзіны'' » (1946)]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве]] '''Ганна Скаржанка''' ( '''Скрэй''' ) (нар. {{OldStyleDate|1917-03-08}} у [[Мінск|Мінску]], памерла [[8 лістапада]] [[1992]] у [[Варшава|Варшаве]] ) — польская акторка [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка. == Біяграфія == Паходзіла з [[Зямяне|землеўладальнікскай шляхецкай]] сям'і [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучым прафесарам філосафіі) расла ў маёнтку сваякоў у Хаценчыцах, Вілейскі павет. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], з якога потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. Са снежня 1940 года па сакавік 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны ў 1941 годзе спыніла працу Ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталоўцы і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года яна ўваходзіла ў склад Кедыва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] . Удзельнічала ў выратаванні Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з турмы [[Лукішская турма|ў Лукішках]] . Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала у Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын|Ольштыне]], [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], а найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960–1975 гадах. У 1979 годзе яна ненадоўга пакінула тэатральную кар'еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе яна заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі . З 1988 па 1991 год яна зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Яна была пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . === Прыватнае жыццё === Прафесар філасофіі Барбара Скарга была роднай сястрой Ганны, а акцёр Эдвард Скарга — родным братам. Ганна Скаржанка была замужам некалькі разоў: у 1938 годзе выйшла замуж за лейтэнанта Стэфана Чэрніка, пазней афіцэра Арміі Краёвай, з якім развялася на пачатку вайны, а ў 1944 годзе выйшла замуж за Баляслава Цвяцінскага, пазней радыёжурналіста (шлюб быў скасаваны адразу пасля вайны). У гэтым саюзе ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, якая таксама была актрысай і здымалася пад прозвішчам маці (як і яе ўнучка Катажына Скаржанка ). Пляменнік мастачкі Пётр Скарга і праўнучка Ганна Скарга таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 – ''Dwie godziny'' jako Teresa, była miłość Marka * 1951 – ''Młodość Chopina'' jako robotnica paryska * 1953 – ''Piątka z ulicy Barskiej'' jako sędzina * 1953 – ''Żołnierz zwycięstwa'' jako Hiszpanka (nie występuje w czołówce) * 1954 – ''Pokolenie'' jako matka Stacha * 1956 – ''Warszawska syrena'' jako wiedźma Kobylicha, macocha Sawy * 1958 – ''Pożegnania'' jako Maryna, szwagierka hrabiny Róży * 1961 – ''Komedianty'' jako dyrektorowa * 1963 – ''Ubranie prawie nowe'' jako Róża Genowefa Binkowska * 1964 – ''Agnieszka 46'' jako Loda Przywłocka * 1964 – ''Prawo i pięść'' jako Barbara Dubikowska * 1966 – ''Czterej pancerni i pies'' jako Natasza Skobcewa, artystka cyrkowa (odc. 7) * 1967 – ''Żywot Mateusza'' jako gospodyni * 1969 – ''Polowanie na muchy'' jako Włada, teściowa Włodka * 1970 – ''Pejzaż z bohaterem'' jako Wałaszkowa, gospodyni Wilczewskiego w miasteczku * 1970 – ''Dzień listopadowy'' jako matka Karola * 1971 – ''Dekameron 40 czyli cudowne przytrafienie pewnego nieboszczyka'' jako Rozyna, służąca żony Mazzea * 1971 – ''Wezwanie'' jako Jadwiga Zawadowa * 1971 – ''Podróż za jeden uśmiech'' (serial) jako gospodyni (odc. 4) * 1972 – ''Podróż za jeden uśmiech'' (film) jako gospodyni * 1972 – ''Wesele'' jako Klimina * 1973 – ''Wielka miłość Balzaka'' jako hrabina (odc. 3) * 1973 – ''Żółw'' jako inspektorka * 1974 – ''Czterdziestolatek'' jako pani Flora (odc. 6) * 1975 – ''Doktor Judym'' jako hrabina Niewadzka * 1975 – ''Na smyczy w CDN'' jako „Tymusiowa” * 1975 – ''Obrazki z życia'' jako matka panny młodej * 1976 – ''Czerwone ciernie'' jako księżna * 1977 – ''Rekolekcje'' jako matka Marka * 1978 – ''Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz'' jako sprzątaczka w ośrodku rekreacyjnym * 1978 – ''Zmory'' jako babka Mikołaja * 1979 – ''Doktor Murek'' jako Koziołkowa (odc. 4-5) * 1979 – ''Ród Gąsieniców'' jako Marika Gąsienica (odc. 2-4) * 1980 – ''Miś'' jako sprzątaczka w klubie sportowym „Tęcza” * 1980 – ''Urodziny młodego warszawiaka'' jako babcia Jerzego * 1980 – ''Tylko Kaśka'' jako Susłowa (odc. 1, 4) * 1980 – ''Levins muhle'' jako ciotka Perel, żona rabina * 1980 – ''Sherlock Holmes and Doctor Watson'' jako garderobiana Bessy (odc. 9) * 1981 – ''W wannie'' jako matka Danuty * 1982 – ''Dolina Issy'' jako Bukowska * 1982 – ''Popielec'' jako Mikośka (odc. 2, 4, 9) * 1983 – ''Soból i panna'' jako gość baronostwa * 1984 – ''[[Год спакойнага сонца|Rok spokojnego słońca]]'' jako matka Emilii * 1984 – ''Trzy młyny'' jako ciotka Stefy (odc. 2-3) * 1985 – ''Kochankowie mojej mamy'' jako pani Lena * 1987 – ''Rzeka kłamstwa'' jako matka Wincenty (odc. 1) * 1988 – ''Wherever you are'' jako właścicielka pensjonatu * 1989 – ''Janka'' (serial) jako stara Cyganka * 1989 – ''Modrzejewska'' jako aktorka Józefa Hubertowa (odc. 1-2) * 1989 – ''Marcowe migdały'' jako dyrektorka liceum * 1990 – ''Femina'' jako Gabriela * 1990 – ''Le retour'' jako Elvira * 1991 – ''Panny i wdowy'' jako ciotka Edwarda (odc. 1-2) * 1991 – ''Papierowe małżeństwo'' jako żona sklepikarza Dawida == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' у ролі Каралевы сэрцаў * 1962 — ''«Рабро Адама»'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''[[Dziewczęta (film)|«Дзяўчаты]]'' ў паштальёнцы» * 1963 — ''[[O chłopie co okpił śmierć|Пра чалавека, які падмануў смерць]]'' — жонка Пандролы * 1963 — ''[[Ludzie i bestie|«Людзі і звяры»]]'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — маці ''[[Komisarz (film 1962)|камісара]]'' Марысы * 1964 – ''[[Twarzą w twarz (film 1963)|Тварам да твару ў]]'' ролі Душанкі Браціч * 1965 — ''[[Skowronek (film)|«Жаўрук»]]'' у ролі Тоні * 1968 — ''«Ноч ігуаны»'' — Максін Фолк * 1968 — ''[[Przygoda na wagarach|«Прыгоды прагульшчыка»]]'' ў ролі бабулі Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' ў ролі Бэсі * 1986 — ''[[Po deszczyku w czwartek|Пасля дажджу ў чацвер]]'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954 г.) <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955 г.) * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плана ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (скаржніцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Ушанаванне памяці == * Яе імя згадваецца на мемарыяльнай дошцы, прысвечанай мастакам, якія ўнеслі свой уклад у польскую культуру, усталяванай у 2020 годзе на будынку па адрасе вуліца Адалянская, 20 у Варшаве, дзе яна жыла <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> . == Зноскі == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Citation}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Monitor Polski|1955|101|1400}} – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki – wskazana jako „Skarga Hanna”.</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">[https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2%7C śp. Hanna Skarga].</ref> </references> * Hanna Skarżanka w bazie IMDb (ang.) * Hanna Skarżanka w bazie Filmweb * Hanna Skarżanka w bazie filmpolski.pl * Hanna Skarżanka (osoba), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2021-04-09] . {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] h0fr0ykaw7e8su6ymh3p90j27w3r92j 5120788 5120785 2026-04-04T15:44:42Z Rabbi Mendl 19651 /* {{int:filedesc}} */ дополнение 5120788 wikitext text/x-wiki {{Aktor infobox|imię i nazwisko=Hanna Skarżanka|imię i nazwisko org=|grafika=|opis grafiki=|alt grafiki=|prawdziwe imię i nazwisko=|data urodzenia=8 marca 1917|miejsce urodzenia=[[Mińsk]]|data śmierci=8 listopada 1992|miejsce śmierci=[[Warszawa]]|zawód=[[aktor]]ka [[teatr]]alna i [[film]]owa|lata aktywności=1940–1992|zespół artystyczny=|odznaczenia={{order|OOP|KO}} {{order|OOP|KK}} {{order|MPL10}} {{order|O1000PP}}<br>{{order|PL-OHZMW|1}}|commons=Category:Hanna Skarżanka|www=}} [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме ''«Дзве гадзіны'' » (1946)]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве]] '''Ганна Скаржанка''' ( '''Скрэй''' ) (нар. {{OldStyleDate|1917-03-08}} у [[Мінск|Мінску]], памерла [[8 лістапада]] [[1992]] у [[Варшава|Варшаве]] ) — польская акторка [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка. Вядома беларускаму гледачу як выканаўца ролі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака». == Біяграфія == Паходзіла з [[Зямяне|землеўладальнікскай шляхецкай]] сям'і [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучым прафесарам філосафіі) расла ў маёнтку сваякоў у Хаценчыцах, Вілейскі павет. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], з якога потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. Са снежня 1940 года па сакавік 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны ў 1941 годзе спыніла працу Ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталоўцы і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года яна ўваходзіла ў склад Кедыва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] . Удзельнічала ў выратаванні Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з турмы [[Лукішская турма|ў Лукішках]] . Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала у Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын|Ольштыне]], [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], а найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960–1975 гадах. У 1979 годзе яна ненадоўга пакінула тэатральную кар'еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе яна заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі . З 1988 па 1991 год яна зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Яна была пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . === Прыватнае жыццё === Прафесар філасофіі Барбара Скарга была роднай сястрой Ганны, а акцёр Эдвард Скарга — родным братам. Ганна Скаржанка была замужам некалькі разоў: у 1938 годзе выйшла замуж за лейтэнанта Стэфана Чэрніка, пазней афіцэра Арміі Краёвай, з якім развялася на пачатку вайны, а ў 1944 годзе выйшла замуж за Баляслава Цвяцінскага, пазней радыёжурналіста (шлюб быў скасаваны адразу пасля вайны). У гэтым саюзе ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, якая таксама была актрысай і здымалася пад прозвішчам маці (як і яе ўнучка Катажына Скаржанка ). Пляменнік мастачкі Пётр Скарга і праўнучка Ганна Скарга таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 – ''Dwie godziny'' jako Teresa, była miłość Marka * 1951 – ''Młodość Chopina'' jako robotnica paryska * 1953 – ''Piątka z ulicy Barskiej'' jako sędzina * 1953 – ''Żołnierz zwycięstwa'' jako Hiszpanka (nie występuje w czołówce) * 1954 – ''Pokolenie'' jako matka Stacha * 1956 – ''Warszawska syrena'' jako wiedźma Kobylicha, macocha Sawy * 1958 – ''Pożegnania'' jako Maryna, szwagierka hrabiny Róży * 1961 – ''Komedianty'' jako dyrektorowa * 1963 – ''Ubranie prawie nowe'' jako Róża Genowefa Binkowska * 1964 – ''Agnieszka 46'' jako Loda Przywłocka * 1964 – ''Prawo i pięść'' jako Barbara Dubikowska * 1966 – ''Czterej pancerni i pies'' jako Natasza Skobcewa, artystka cyrkowa (odc. 7) * 1967 – ''Żywot Mateusza'' jako gospodyni * 1969 – ''Polowanie na muchy'' jako Włada, teściowa Włodka * 1970 – ''Pejzaż z bohaterem'' jako Wałaszkowa, gospodyni Wilczewskiego w miasteczku * 1970 – ''Dzień listopadowy'' jako matka Karola * 1971 – ''Dekameron 40 czyli cudowne przytrafienie pewnego nieboszczyka'' jako Rozyna, służąca żony Mazzea * 1971 – ''Wezwanie'' jako Jadwiga Zawadowa * 1971 – ''Podróż za jeden uśmiech'' (serial) jako gospodyni (odc. 4) * 1972 – ''Podróż za jeden uśmiech'' (film) jako gospodyni * 1972 – ''Wesele'' jako Klimina * 1973 – ''Wielka miłość Balzaka'' jako hrabina (odc. 3) * 1973 – ''Żółw'' jako inspektorka * 1974 – ''Czterdziestolatek'' jako pani Flora (odc. 6) * 1975 – ''Doktor Judym'' jako hrabina Niewadzka * 1975 – ''Na smyczy w CDN'' jako „Tymusiowa” * 1975 – ''Obrazki z życia'' jako matka panny młodej * 1976 – ''Czerwone ciernie'' jako księżna * 1977 – ''Rekolekcje'' jako matka Marka * 1978 – ''Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz'' jako sprzątaczka w ośrodku rekreacyjnym * 1978 – ''Zmory'' jako babka Mikołaja * 1979 – ''Doktor Murek'' jako Koziołkowa (odc. 4-5) * 1979 – ''Ród Gąsieniców'' jako Marika Gąsienica (odc. 2-4) * 1980 – ''Miś'' jako sprzątaczka w klubie sportowym „Tęcza” * 1980 – ''Urodziny młodego warszawiaka'' jako babcia Jerzego * 1980 – ''Tylko Kaśka'' jako Susłowa (odc. 1, 4) * 1980 – ''Levins muhle'' jako ciotka Perel, żona rabina * 1980 – ''Sherlock Holmes and Doctor Watson'' jako garderobiana Bessy (odc. 9) * 1981 – ''W wannie'' jako matka Danuty * 1982 – ''Dolina Issy'' jako Bukowska * 1982 – ''Popielec'' jako Mikośka (odc. 2, 4, 9) * 1983 – ''Soból i panna'' jako gość baronostwa * 1984 – ''[[Год спакойнага сонца|Rok spokojnego słońca]]'' jako matka Emilii * 1984 – ''Trzy młyny'' jako ciotka Stefy (odc. 2-3) * 1985 – ''Kochankowie mojej mamy'' jako pani Lena * 1987 – ''Rzeka kłamstwa'' jako matka Wincenty (odc. 1) * 1988 – ''Wherever you are'' jako właścicielka pensjonatu * 1989 – ''Janka'' (serial) jako stara Cyganka * 1989 – ''Modrzejewska'' jako aktorka Józefa Hubertowa (odc. 1-2) * 1989 – ''Marcowe migdały'' jako dyrektorka liceum * 1990 – ''Femina'' jako Gabriela * 1990 – ''Le retour'' jako Elvira * 1991 – ''Panny i wdowy'' jako ciotka Edwarda (odc. 1-2) * 1991 – ''Papierowe małżeństwo'' jako żona sklepikarza Dawida == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' у ролі Каралевы сэрцаў * 1962 — ''«Рабро Адама»'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''[[Dziewczęta (film)|«Дзяўчаты]]'' ў паштальёнцы» * 1963 — ''[[O chłopie co okpił śmierć|Пра чалавека, які падмануў смерць]]'' — жонка Пандролы * 1963 — ''[[Ludzie i bestie|«Людзі і звяры»]]'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — маці ''[[Komisarz (film 1962)|камісара]]'' Марысы * 1964 – ''[[Twarzą w twarz (film 1963)|Тварам да твару ў]]'' ролі Душанкі Браціч * 1965 — ''[[Skowronek (film)|«Жаўрук»]]'' у ролі Тоні * 1968 — ''«Ноч ігуаны»'' — Максін Фолк * 1968 — ''[[Przygoda na wagarach|«Прыгоды прагульшчыка»]]'' ў ролі бабулі Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' ў ролі Бэсі * 1986 — ''[[Po deszczyku w czwartek|Пасля дажджу ў чацвер]]'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954 г.) <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955 г.) * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плана ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (скаржніцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Ушанаванне памяці == * Яе імя згадваецца на мемарыяльнай дошцы, прысвечанай мастакам, якія ўнеслі свой уклад у польскую культуру, усталяванай у 2020 годзе на будынку па адрасе вуліца Адалянская, 20 у Варшаве, дзе яна жыла <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> . == Зноскі == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Citation}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Monitor Polski|1955|101|1400}} – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki – wskazana jako „Skarga Hanna”.</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">[https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2%7C śp. Hanna Skarga].</ref> </references> * Hanna Skarżanka w bazie IMDb (ang.) * Hanna Skarżanka w bazie Filmweb * Hanna Skarżanka w bazie filmpolski.pl * Hanna Skarżanka (osoba), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2021-04-09] . {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] ftig1b06e8gk0ef8zr9djvgh9as97cz 5120789 5120788 2026-04-04T15:46:34Z Rabbi Mendl 19651 вікіфікацыя 5120789 wikitext text/x-wiki {{Aktor infobox|imię i nazwisko=Hanna Skarżanka|imię i nazwisko org=|grafika=|opis grafiki=|alt grafiki=|prawdziwe imię i nazwisko=|data urodzenia=8 marca 1917|miejsce urodzenia=[[Mińsk]]|data śmierci=8 listopada 1992|miejsce śmierci=[[Warszawa]]|zawód=[[aktor]]ka [[teatr]]alna i [[film]]owa|lata aktywności=1940–1992|zespół artystyczny=|odznaczenia={{order|OOP|KO}} {{order|OOP|KK}} {{order|MPL10}} {{order|O1000PP}}<br>{{order|PL-OHZMW|1}}|commons=Category:Hanna Skarżanka|www=}} [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме ''«Дзве гадзіны'' » (1946)]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве]] '''Ганна Скаржанка''' ( '''Скрэй''' ) (нар. {{OldStyleDate|1917-03-08}} у [[Мінск|Мінску]], памерла [[8 лістапада]] [[1992]] у [[Варшава|Варшаве]] ) — польская акторка [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка. Вядома беларускаму гледачу як выканаўца ролі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака». == Біяграфія == Паходзіла з [[Зямяне|землеўладальнікскай шляхецкай]] сям'і [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучым прафесарам філосафіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]], [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], з якога потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. Са снежня 1940 года па сакавік 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны ў 1941 годзе спыніла працу Ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталоўцы і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года яна ўваходзіла ў склад Кедыва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] . Удзельнічала ў выратаванні Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з турмы [[Лукішская турма|ў Лукішках]] . Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала у Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын|Ольштыне]], [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], а найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960–1975 гадах. У 1979 годзе яна ненадоўга пакінула тэатральную кар'еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе яна заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі . З 1988 па 1991 год яна зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Яна была пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . === Прыватнае жыццё === Прафесар філасофіі Барбара Скарга была роднай сястрой Ганны, а акцёр Эдвард Скарга — родным братам. Ганна Скаржанка была замужам некалькі разоў: у 1938 годзе выйшла замуж за лейтэнанта Стэфана Чэрніка, пазней афіцэра Арміі Краёвай, з якім развялася на пачатку вайны, а ў 1944 годзе выйшла замуж за Баляслава Цвяцінскага, пазней радыёжурналіста (шлюб быў скасаваны адразу пасля вайны). У гэтым саюзе ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, якая таксама была актрысай і здымалася пад прозвішчам маці (як і яе ўнучка Катажына Скаржанка ). Пляменнік мастачкі Пётр Скарга і праўнучка Ганна Скарга таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 – ''Dwie godziny'' jako Teresa, była miłość Marka * 1951 – ''Młodość Chopina'' jako robotnica paryska * 1953 – ''Piątka z ulicy Barskiej'' jako sędzina * 1953 – ''Żołnierz zwycięstwa'' jako Hiszpanka (nie występuje w czołówce) * 1954 – ''Pokolenie'' jako matka Stacha * 1956 – ''Warszawska syrena'' jako wiedźma Kobylicha, macocha Sawy * 1958 – ''Pożegnania'' jako Maryna, szwagierka hrabiny Róży * 1961 – ''Komedianty'' jako dyrektorowa * 1963 – ''Ubranie prawie nowe'' jako Róża Genowefa Binkowska * 1964 – ''Agnieszka 46'' jako Loda Przywłocka * 1964 – ''Prawo i pięść'' jako Barbara Dubikowska * 1966 – ''Czterej pancerni i pies'' jako Natasza Skobcewa, artystka cyrkowa (odc. 7) * 1967 – ''Żywot Mateusza'' jako gospodyni * 1969 – ''Polowanie na muchy'' jako Włada, teściowa Włodka * 1970 – ''Pejzaż z bohaterem'' jako Wałaszkowa, gospodyni Wilczewskiego w miasteczku * 1970 – ''Dzień listopadowy'' jako matka Karola * 1971 – ''Dekameron 40 czyli cudowne przytrafienie pewnego nieboszczyka'' jako Rozyna, służąca żony Mazzea * 1971 – ''Wezwanie'' jako Jadwiga Zawadowa * 1971 – ''Podróż za jeden uśmiech'' (serial) jako gospodyni (odc. 4) * 1972 – ''Podróż za jeden uśmiech'' (film) jako gospodyni * 1972 – ''Wesele'' jako Klimina * 1973 – ''Wielka miłość Balzaka'' jako hrabina (odc. 3) * 1973 – ''Żółw'' jako inspektorka * 1974 – ''Czterdziestolatek'' jako pani Flora (odc. 6) * 1975 – ''Doktor Judym'' jako hrabina Niewadzka * 1975 – ''Na smyczy w CDN'' jako „Tymusiowa” * 1975 – ''Obrazki z życia'' jako matka panny młodej * 1976 – ''Czerwone ciernie'' jako księżna * 1977 – ''Rekolekcje'' jako matka Marka * 1978 – ''Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz'' jako sprzątaczka w ośrodku rekreacyjnym * 1978 – ''Zmory'' jako babka Mikołaja * 1979 – ''Doktor Murek'' jako Koziołkowa (odc. 4-5) * 1979 – ''Ród Gąsieniców'' jako Marika Gąsienica (odc. 2-4) * 1980 – ''Miś'' jako sprzątaczka w klubie sportowym „Tęcza” * 1980 – ''Urodziny młodego warszawiaka'' jako babcia Jerzego * 1980 – ''Tylko Kaśka'' jako Susłowa (odc. 1, 4) * 1980 – ''Levins muhle'' jako ciotka Perel, żona rabina * 1980 – ''Sherlock Holmes and Doctor Watson'' jako garderobiana Bessy (odc. 9) * 1981 – ''W wannie'' jako matka Danuty * 1982 – ''Dolina Issy'' jako Bukowska * 1982 – ''Popielec'' jako Mikośka (odc. 2, 4, 9) * 1983 – ''Soból i panna'' jako gość baronostwa * 1984 – ''[[Год спакойнага сонца|Rok spokojnego słońca]]'' jako matka Emilii * 1984 – ''Trzy młyny'' jako ciotka Stefy (odc. 2-3) * 1985 – ''Kochankowie mojej mamy'' jako pani Lena * 1987 – ''Rzeka kłamstwa'' jako matka Wincenty (odc. 1) * 1988 – ''Wherever you are'' jako właścicielka pensjonatu * 1989 – ''Janka'' (serial) jako stara Cyganka * 1989 – ''Modrzejewska'' jako aktorka Józefa Hubertowa (odc. 1-2) * 1989 – ''Marcowe migdały'' jako dyrektorka liceum * 1990 – ''Femina'' jako Gabriela * 1990 – ''Le retour'' jako Elvira * 1991 – ''Panny i wdowy'' jako ciotka Edwarda (odc. 1-2) * 1991 – ''Papierowe małżeństwo'' jako żona sklepikarza Dawida == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' у ролі Каралевы сэрцаў * 1962 — ''«Рабро Адама»'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''[[Dziewczęta (film)|«Дзяўчаты]]'' ў паштальёнцы» * 1963 — ''[[O chłopie co okpił śmierć|Пра чалавека, які падмануў смерць]]'' — жонка Пандролы * 1963 — ''[[Ludzie i bestie|«Людзі і звяры»]]'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — маці ''[[Komisarz (film 1962)|камісара]]'' Марысы * 1964 – ''[[Twarzą w twarz (film 1963)|Тварам да твару ў]]'' ролі Душанкі Браціч * 1965 — ''[[Skowronek (film)|«Жаўрук»]]'' у ролі Тоні * 1968 — ''«Ноч ігуаны»'' — Максін Фолк * 1968 — ''[[Przygoda na wagarach|«Прыгоды прагульшчыка»]]'' ў ролі бабулі Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' ў ролі Бэсі * 1986 — ''[[Po deszczyku w czwartek|Пасля дажджу ў чацвер]]'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954 г.) <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955 г.) * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плана ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (скаржніцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Ушанаванне памяці == * Яе імя згадваецца на мемарыяльнай дошцы, прысвечанай мастакам, якія ўнеслі свой уклад у польскую культуру, усталяванай у 2020 годзе на будынку па адрасе вуліца Адалянская, 20 у Варшаве, дзе яна жыла <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> . == Зноскі == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Citation}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Monitor Polski|1955|101|1400}} – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki – wskazana jako „Skarga Hanna”.</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">[https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2%7C śp. Hanna Skarga].</ref> </references> * Hanna Skarżanka w bazie IMDb (ang.) * Hanna Skarżanka w bazie Filmweb * Hanna Skarżanka w bazie filmpolski.pl * Hanna Skarżanka (osoba), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2021-04-09] . {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] 8btdxcoifvcdw890h47gz8qgeji1bzd 5120808 5120789 2026-04-04T16:08:40Z Rabbi Mendl 19651 афармленне 5120808 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}})  (нар. {{OldStyleDate|1917-03-08}} у [[Мінск|Мінску]], памерла [[8 лістапада]] [[1992]] у [[Варшава|Варшаве]] ) — польская акторка [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка родам з Мінска. Вядома беларускаму гледачу як выканаўца ролі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме ''«Дзве гадзіны'' » (1946)]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве]] Паходзіла з [[Зямяне|землеўладальнікскай шляхецкай]] сям'і [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучым прафесарам філосафіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]], [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], з якога потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. Са снежня 1940 года па сакавік 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны ў 1941 годзе спыніла працу Ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталоўцы і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года яна ўваходзіла ў склад Кедыва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] . Удзельнічала ў выратаванні Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з турмы [[Лукішская турма|ў Лукішках]] . Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала у Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын|Ольштыне]], [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], а найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960–1975 гадах. У 1979 годзе яна ненадоўга пакінула тэатральную кар'еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе яна заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі . З 1988 па 1991 год яна зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Яна была пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . === Прыватнае жыццё === Прафесар філасофіі Барбара Скарга была роднай сястрой Ганны, а акцёр Эдвард Скарга — родным братам. Ганна Скаржанка была замужам некалькі разоў: у 1938 годзе выйшла замуж за лейтэнанта Стэфана Чэрніка, пазней афіцэра Арміі Краёвай, з якім развялася на пачатку вайны, а ў 1944 годзе выйшла замуж за Баляслава Цвяцінскага, пазней радыёжурналіста (шлюб быў скасаваны адразу пасля вайны). У гэтым саюзе ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, якая таксама была актрысай і здымалася пад прозвішчам маці (як і яе ўнучка Катажына Скаржанка ). Пляменнік мастачкі Пётр Скарга і праўнучка Ганна Скарга таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 – ''Dwie godziny'' jako Teresa, była miłość Marka * 1951 – ''Młodość Chopina'' jako robotnica paryska * 1953 – ''Piątka z ulicy Barskiej'' jako sędzina * 1953 – ''Żołnierz zwycięstwa'' jako Hiszpanka (nie występuje w czołówce) * 1954 – ''Pokolenie'' jako matka Stacha * 1956 – ''Warszawska syrena'' jako wiedźma Kobylicha, macocha Sawy * 1958 – ''Pożegnania'' jako Maryna, szwagierka hrabiny Róży * 1961 – ''Komedianty'' jako dyrektorowa * 1963 – ''Ubranie prawie nowe'' jako Róża Genowefa Binkowska * 1964 – ''Agnieszka 46'' jako Loda Przywłocka * 1964 – ''Prawo i pięść'' jako Barbara Dubikowska * 1966 – ''Czterej pancerni i pies'' jako Natasza Skobcewa, artystka cyrkowa (odc. 7) * 1967 – ''Żywot Mateusza'' jako gospodyni * 1969 – ''Polowanie na muchy'' jako Włada, teściowa Włodka * 1970 – ''Pejzaż z bohaterem'' jako Wałaszkowa, gospodyni Wilczewskiego w miasteczku * 1970 – ''Dzień listopadowy'' jako matka Karola * 1971 – ''Dekameron 40 czyli cudowne przytrafienie pewnego nieboszczyka'' jako Rozyna, służąca żony Mazzea * 1971 – ''Wezwanie'' jako Jadwiga Zawadowa * 1971 – ''Podróż za jeden uśmiech'' (serial) jako gospodyni (odc. 4) * 1972 – ''Podróż za jeden uśmiech'' (film) jako gospodyni * 1972 – ''Wesele'' jako Klimina * 1973 – ''Wielka miłość Balzaka'' jako hrabina (odc. 3) * 1973 – ''Żółw'' jako inspektorka * 1974 – ''Czterdziestolatek'' jako pani Flora (odc. 6) * 1975 – ''Doktor Judym'' jako hrabina Niewadzka * 1975 – ''Na smyczy w CDN'' jako „Tymusiowa” * 1975 – ''Obrazki z życia'' jako matka panny młodej * 1976 – ''Czerwone ciernie'' jako księżna * 1977 – ''Rekolekcje'' jako matka Marka * 1978 – ''Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz'' jako sprzątaczka w ośrodku rekreacyjnym * 1978 – ''Zmory'' jako babka Mikołaja * 1979 – ''Doktor Murek'' jako Koziołkowa (odc. 4-5) * 1979 – ''Ród Gąsieniców'' jako Marika Gąsienica (odc. 2-4) * 1980 – ''Miś'' jako sprzątaczka w klubie sportowym „Tęcza” * 1980 – ''Urodziny młodego warszawiaka'' jako babcia Jerzego * 1980 – ''Tylko Kaśka'' jako Susłowa (odc. 1, 4) * 1980 – ''Levins muhle'' jako ciotka Perel, żona rabina * 1980 – ''Sherlock Holmes and Doctor Watson'' jako garderobiana Bessy (odc. 9) * 1981 – ''W wannie'' jako matka Danuty * 1982 – ''Dolina Issy'' jako Bukowska * 1982 – ''Popielec'' jako Mikośka (odc. 2, 4, 9) * 1983 – ''Soból i panna'' jako gość baronostwa * 1984 – ''[[Год спакойнага сонца|Rok spokojnego słońca]]'' jako matka Emilii * 1984 – ''Trzy młyny'' jako ciotka Stefy (odc. 2-3) * 1985 – ''Kochankowie mojej mamy'' jako pani Lena * 1987 – ''Rzeka kłamstwa'' jako matka Wincenty (odc. 1) * 1988 – ''Wherever you are'' jako właścicielka pensjonatu * 1989 – ''Janka'' (serial) jako stara Cyganka * 1989 – ''Modrzejewska'' jako aktorka Józefa Hubertowa (odc. 1-2) * 1989 – ''Marcowe migdały'' jako dyrektorka liceum * 1990 – ''Femina'' jako Gabriela * 1990 – ''Le retour'' jako Elvira * 1991 – ''Panny i wdowy'' jako ciotka Edwarda (odc. 1-2) * 1991 – ''Papierowe małżeństwo'' jako żona sklepikarza Dawida == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' у ролі Каралевы сэрцаў * 1962 — ''«Рабро Адама»'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''[[Dziewczęta (film)|«Дзяўчаты]]'' ў паштальёнцы» * 1963 — ''[[O chłopie co okpił śmierć|Пра чалавека, які падмануў смерць]]'' — жонка Пандролы * 1963 — ''[[Ludzie i bestie|«Людзі і звяры»]]'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — маці ''[[Komisarz (film 1962)|камісара]]'' Марысы * 1964 – ''[[Twarzą w twarz (film 1963)|Тварам да твару ў]]'' ролі Душанкі Браціч * 1965 — ''[[Skowronek (film)|«Жаўрук»]]'' у ролі Тоні * 1968 — ''«Ноч ігуаны»'' — Максін Фолк * 1968 — ''[[Przygoda na wagarach|«Прыгоды прагульшчыка»]]'' ў ролі бабулі Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' ў ролі Бэсі * 1986 — ''[[Po deszczyku w czwartek|Пасля дажджу ў чацвер]]'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954 г.) <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955 г.) * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плана ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (скаржніцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Ушанаванне памяці == * Яе імя згадваецца на мемарыяльнай дошцы, прысвечанай мастакам, якія ўнеслі свой уклад у польскую культуру, усталяванай у 2020 годзе на будынку па адрасе вуліца Адалянская, 20 у Варшаве, дзе яна жыла <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> . == Зноскі == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Citation}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Monitor Polski|1955|101|1400}} – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki – wskazana jako „Skarga Hanna”.</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">[https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2%7C śp. Hanna Skarga].</ref> </references> * Hanna Skarżanka w bazie IMDb (ang.) * Hanna Skarżanka w bazie Filmweb * Hanna Skarżanka w bazie filmpolski.pl * Hanna Skarżanka (osoba), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2021-04-09] . {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] n3f6tp04vdbn6nysu9fxnh06u60808w 5120813 5120808 2026-04-04T16:11:34Z Rabbi Mendl 19651 арфаграфія 5120813 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}})  (нар. {{OldStyleDate|1917-03-08}} у [[Мінск|Мінску]], памерла [[8 лістапада]] [[1992]] у [[Варшава|Варшаве]] ) — польская актрыса [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка родам з Мінска. Вядома беларускаму гледачу як выканаўца ролі Наталлі Скопцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме ''«Дзве гадзіны'' » (1946)]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве]] Паходзіла з [[Зямяне|землеўладальнікскай шляхецкай]] сям'і [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучым прафесарам філосафіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]], [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], з якога потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. Са снежня 1940 года па сакавік 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны ў 1941 годзе спыніла працу Ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталоўцы і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года яна ўваходзіла ў склад Кедыва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] . Удзельнічала ў выратаванні Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з турмы [[Лукішская турма|ў Лукішках]] . Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала у Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын|Ольштыне]], [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], а найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960–1975 гадах. У 1979 годзе яна ненадоўга пакінула тэатральную кар'еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе яна заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі . З 1988 па 1991 год яна зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Яна была пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . === Прыватнае жыццё === Прафесар філасофіі Барбара Скарга была роднай сястрой Ганны, а акцёр Эдвард Скарга — родным братам. Ганна Скаржанка была замужам некалькі разоў: у 1938 годзе выйшла замуж за лейтэнанта Стэфана Чэрніка, пазней афіцэра Арміі Краёвай, з якім развялася на пачатку вайны, а ў 1944 годзе выйшла замуж за Баляслава Цвяцінскага, пазней радыёжурналіста (шлюб быў скасаваны адразу пасля вайны). У гэтым саюзе ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, якая таксама была актрысай і здымалася пад прозвішчам маці (як і яе ўнучка Катажына Скаржанка ). Пляменнік мастачкі Пётр Скарга і праўнучка Ганна Скарга таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 – ''Dwie godziny'' jako Teresa, była miłość Marka * 1951 – ''Młodość Chopina'' jako robotnica paryska * 1953 – ''Piątka z ulicy Barskiej'' jako sędzina * 1953 – ''Żołnierz zwycięstwa'' jako Hiszpanka (nie występuje w czołówce) * 1954 – ''Pokolenie'' jako matka Stacha * 1956 – ''Warszawska syrena'' jako wiedźma Kobylicha, macocha Sawy * 1958 – ''Pożegnania'' jako Maryna, szwagierka hrabiny Róży * 1961 – ''Komedianty'' jako dyrektorowa * 1963 – ''Ubranie prawie nowe'' jako Róża Genowefa Binkowska * 1964 – ''Agnieszka 46'' jako Loda Przywłocka * 1964 – ''Prawo i pięść'' jako Barbara Dubikowska * 1966 – ''Czterej pancerni i pies'' jako Natasza Skobcewa, artystka cyrkowa (odc. 7) * 1967 – ''Żywot Mateusza'' jako gospodyni * 1969 – ''Polowanie na muchy'' jako Włada, teściowa Włodka * 1970 – ''Pejzaż z bohaterem'' jako Wałaszkowa, gospodyni Wilczewskiego w miasteczku * 1970 – ''Dzień listopadowy'' jako matka Karola * 1971 – ''Dekameron 40 czyli cudowne przytrafienie pewnego nieboszczyka'' jako Rozyna, służąca żony Mazzea * 1971 – ''Wezwanie'' jako Jadwiga Zawadowa * 1971 – ''Podróż za jeden uśmiech'' (serial) jako gospodyni (odc. 4) * 1972 – ''Podróż za jeden uśmiech'' (film) jako gospodyni * 1972 – ''Wesele'' jako Klimina * 1973 – ''Wielka miłość Balzaka'' jako hrabina (odc. 3) * 1973 – ''Żółw'' jako inspektorka * 1974 – ''Czterdziestolatek'' jako pani Flora (odc. 6) * 1975 – ''Doktor Judym'' jako hrabina Niewadzka * 1975 – ''Na smyczy w CDN'' jako „Tymusiowa” * 1975 – ''Obrazki z życia'' jako matka panny młodej * 1976 – ''Czerwone ciernie'' jako księżna * 1977 – ''Rekolekcje'' jako matka Marka * 1978 – ''Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz'' jako sprzątaczka w ośrodku rekreacyjnym * 1978 – ''Zmory'' jako babka Mikołaja * 1979 – ''Doktor Murek'' jako Koziołkowa (odc. 4-5) * 1979 – ''Ród Gąsieniców'' jako Marika Gąsienica (odc. 2-4) * 1980 – ''Miś'' jako sprzątaczka w klubie sportowym „Tęcza” * 1980 – ''Urodziny młodego warszawiaka'' jako babcia Jerzego * 1980 – ''Tylko Kaśka'' jako Susłowa (odc. 1, 4) * 1980 – ''Levins muhle'' jako ciotka Perel, żona rabina * 1980 – ''Sherlock Holmes and Doctor Watson'' jako garderobiana Bessy (odc. 9) * 1981 – ''W wannie'' jako matka Danuty * 1982 – ''Dolina Issy'' jako Bukowska * 1982 – ''Popielec'' jako Mikośka (odc. 2, 4, 9) * 1983 – ''Soból i panna'' jako gość baronostwa * 1984 – ''[[Год спакойнага сонца|Rok spokojnego słońca]]'' jako matka Emilii * 1984 – ''Trzy młyny'' jako ciotka Stefy (odc. 2-3) * 1985 – ''Kochankowie mojej mamy'' jako pani Lena * 1987 – ''Rzeka kłamstwa'' jako matka Wincenty (odc. 1) * 1988 – ''Wherever you are'' jako właścicielka pensjonatu * 1989 – ''Janka'' (serial) jako stara Cyganka * 1989 – ''Modrzejewska'' jako aktorka Józefa Hubertowa (odc. 1-2) * 1989 – ''Marcowe migdały'' jako dyrektorka liceum * 1990 – ''Femina'' jako Gabriela * 1990 – ''Le retour'' jako Elvira * 1991 – ''Panny i wdowy'' jako ciotka Edwarda (odc. 1-2) * 1991 – ''Papierowe małżeństwo'' jako żona sklepikarza Dawida == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' у ролі Каралевы сэрцаў * 1962 — ''«Рабро Адама»'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''[[Dziewczęta (film)|«Дзяўчаты]]'' ў паштальёнцы» * 1963 — ''[[O chłopie co okpił śmierć|Пра чалавека, які падмануў смерць]]'' — жонка Пандролы * 1963 — ''[[Ludzie i bestie|«Людзі і звяры»]]'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — маці ''[[Komisarz (film 1962)|камісара]]'' Марысы * 1964 – ''[[Twarzą w twarz (film 1963)|Тварам да твару ў]]'' ролі Душанкі Браціч * 1965 — ''[[Skowronek (film)|«Жаўрук»]]'' у ролі Тоні * 1968 — ''«Ноч ігуаны»'' — Максін Фолк * 1968 — ''[[Przygoda na wagarach|«Прыгоды прагульшчыка»]]'' ў ролі бабулі Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' ў ролі Бэсі * 1986 — ''[[Po deszczyku w czwartek|Пасля дажджу ў чацвер]]'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954 г.) <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955 г.) * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плана ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (скаржніцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Ушанаванне памяці == * Яе імя згадваецца на мемарыяльнай дошцы, прысвечанай мастакам, якія ўнеслі свой уклад у польскую культуру, усталяванай у 2020 годзе на будынку па адрасе вуліца Адалянская, 20 у Варшаве, дзе яна жыла <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> . == Зноскі == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Citation}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Monitor Polski|1955|101|1400}} – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki – wskazana jako „Skarga Hanna”.</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">[https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2%7C śp. Hanna Skarga].</ref> </references> * Hanna Skarżanka w bazie IMDb (ang.) * Hanna Skarżanka w bazie Filmweb * Hanna Skarżanka w bazie filmpolski.pl * Hanna Skarżanka (osoba), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2021-04-09] . {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] dx4kga0ck7etuc9w1cofm8q1papthp2 5120817 5120813 2026-04-04T16:22:19Z Rabbi Mendl 19651 /* Біяграфія */ афармленне, вікіфікацыя 5120817 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}})  (нар. {{OldStyleDate|1917-03-08}} у [[Мінск|Мінску]], памерла [[8 лістапада]] [[1992]] у [[Варшава|Варшаве]] ) — польская актрыса [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка родам з Мінска. Вядома беларускаму гледачу як выканаўца ролі Наталлі Скопцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме ''«Дзве гадзіны'' » (1946)]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве]] Паходзіла з [[Зямяне|землеўладальнікскай шляхецкай]] сям'і [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучым прафесарам філосафіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]], [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], з якога потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. Са снежня 1940 года па сакавік 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсіоннага Кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні [[Ціхацёмныя |ціхацёмнага]] польскага афіцэра Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з турмы [[Лукішская турма|ў Лукішках]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала у Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын|Ольштыне]], [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], а найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960–1975 гадах. У 1979 годзе яна ненадоўга пакінула тэатральную кар'еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе яна заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі . З 1988 па 1991 год яна зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Яна была пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . === Прыватнае жыццё === Прафесар філасофіі Барбара Скарга была роднай сястрой Ганны, а акцёр Эдвард Скарга — родным братам. Ганна Скаржанка была замужам некалькі разоў: у 1938 годзе выйшла замуж за лейтэнанта Стэфана Чэрніка, пазней афіцэра Арміі Краёвай, з якім развялася на пачатку вайны, а ў 1944 годзе выйшла замуж за Баляслава Цвяцінскага, пазней радыёжурналіста (шлюб быў скасаваны адразу пасля вайны). У гэтым саюзе ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, якая таксама была актрысай і здымалася пад прозвішчам маці (як і яе ўнучка Катажына Скаржанка ). Пляменнік мастачкі Пётр Скарга і праўнучка Ганна Скарга таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 – ''Dwie godziny'' jako Teresa, była miłość Marka * 1951 – ''Młodość Chopina'' jako robotnica paryska * 1953 – ''Piątka z ulicy Barskiej'' jako sędzina * 1953 – ''Żołnierz zwycięstwa'' jako Hiszpanka (nie występuje w czołówce) * 1954 – ''Pokolenie'' jako matka Stacha * 1956 – ''Warszawska syrena'' jako wiedźma Kobylicha, macocha Sawy * 1958 – ''Pożegnania'' jako Maryna, szwagierka hrabiny Róży * 1961 – ''Komedianty'' jako dyrektorowa * 1963 – ''Ubranie prawie nowe'' jako Róża Genowefa Binkowska * 1964 – ''Agnieszka 46'' jako Loda Przywłocka * 1964 – ''Prawo i pięść'' jako Barbara Dubikowska * 1966 – ''Czterej pancerni i pies'' jako Natasza Skobcewa, artystka cyrkowa (odc. 7) * 1967 – ''Żywot Mateusza'' jako gospodyni * 1969 – ''Polowanie na muchy'' jako Włada, teściowa Włodka * 1970 – ''Pejzaż z bohaterem'' jako Wałaszkowa, gospodyni Wilczewskiego w miasteczku * 1970 – ''Dzień listopadowy'' jako matka Karola * 1971 – ''Dekameron 40 czyli cudowne przytrafienie pewnego nieboszczyka'' jako Rozyna, służąca żony Mazzea * 1971 – ''Wezwanie'' jako Jadwiga Zawadowa * 1971 – ''Podróż za jeden uśmiech'' (serial) jako gospodyni (odc. 4) * 1972 – ''Podróż za jeden uśmiech'' (film) jako gospodyni * 1972 – ''Wesele'' jako Klimina * 1973 – ''Wielka miłość Balzaka'' jako hrabina (odc. 3) * 1973 – ''Żółw'' jako inspektorka * 1974 – ''Czterdziestolatek'' jako pani Flora (odc. 6) * 1975 – ''Doktor Judym'' jako hrabina Niewadzka * 1975 – ''Na smyczy w CDN'' jako „Tymusiowa” * 1975 – ''Obrazki z życia'' jako matka panny młodej * 1976 – ''Czerwone ciernie'' jako księżna * 1977 – ''Rekolekcje'' jako matka Marka * 1978 – ''Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz'' jako sprzątaczka w ośrodku rekreacyjnym * 1978 – ''Zmory'' jako babka Mikołaja * 1979 – ''Doktor Murek'' jako Koziołkowa (odc. 4-5) * 1979 – ''Ród Gąsieniców'' jako Marika Gąsienica (odc. 2-4) * 1980 – ''Miś'' jako sprzątaczka w klubie sportowym „Tęcza” * 1980 – ''Urodziny młodego warszawiaka'' jako babcia Jerzego * 1980 – ''Tylko Kaśka'' jako Susłowa (odc. 1, 4) * 1980 – ''Levins muhle'' jako ciotka Perel, żona rabina * 1980 – ''Sherlock Holmes and Doctor Watson'' jako garderobiana Bessy (odc. 9) * 1981 – ''W wannie'' jako matka Danuty * 1982 – ''Dolina Issy'' jako Bukowska * 1982 – ''Popielec'' jako Mikośka (odc. 2, 4, 9) * 1983 – ''Soból i panna'' jako gość baronostwa * 1984 – ''[[Год спакойнага сонца|Rok spokojnego słońca]]'' jako matka Emilii * 1984 – ''Trzy młyny'' jako ciotka Stefy (odc. 2-3) * 1985 – ''Kochankowie mojej mamy'' jako pani Lena * 1987 – ''Rzeka kłamstwa'' jako matka Wincenty (odc. 1) * 1988 – ''Wherever you are'' jako właścicielka pensjonatu * 1989 – ''Janka'' (serial) jako stara Cyganka * 1989 – ''Modrzejewska'' jako aktorka Józefa Hubertowa (odc. 1-2) * 1989 – ''Marcowe migdały'' jako dyrektorka liceum * 1990 – ''Femina'' jako Gabriela * 1990 – ''Le retour'' jako Elvira * 1991 – ''Panny i wdowy'' jako ciotka Edwarda (odc. 1-2) * 1991 – ''Papierowe małżeństwo'' jako żona sklepikarza Dawida == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' у ролі Каралевы сэрцаў * 1962 — ''«Рабро Адама»'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''[[Dziewczęta (film)|«Дзяўчаты]]'' ў паштальёнцы» * 1963 — ''[[O chłopie co okpił śmierć|Пра чалавека, які падмануў смерць]]'' — жонка Пандролы * 1963 — ''[[Ludzie i bestie|«Людзі і звяры»]]'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — маці ''[[Komisarz (film 1962)|камісара]]'' Марысы * 1964 – ''[[Twarzą w twarz (film 1963)|Тварам да твару ў]]'' ролі Душанкі Браціч * 1965 — ''[[Skowronek (film)|«Жаўрук»]]'' у ролі Тоні * 1968 — ''«Ноч ігуаны»'' — Максін Фолк * 1968 — ''[[Przygoda na wagarach|«Прыгоды прагульшчыка»]]'' ў ролі бабулі Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' ў ролі Бэсі * 1986 — ''[[Po deszczyku w czwartek|Пасля дажджу ў чацвер]]'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954 г.) <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955 г.) * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плана ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (скаржніцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Ушанаванне памяці == * Яе імя згадваецца на мемарыяльнай дошцы, прысвечанай мастакам, якія ўнеслі свой уклад у польскую культуру, усталяванай у 2020 годзе на будынку па адрасе вуліца Адалянская, 20 у Варшаве, дзе яна жыла <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> . == Зноскі == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Citation}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Monitor Polski|1955|101|1400}} – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki – wskazana jako „Skarga Hanna”.</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">[https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2%7C śp. Hanna Skarga].</ref> </references> * Hanna Skarżanka w bazie IMDb (ang.) * Hanna Skarżanka w bazie Filmweb * Hanna Skarżanka w bazie filmpolski.pl * Hanna Skarżanka (osoba), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2021-04-09] . {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] afaztmcn0c91wb4a1myyteyjz80qoba 5120841 5120817 2026-04-04T17:09:31Z Rabbi Mendl 19651 /* Біяграфія */ афармленне 5120841 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}})  (нар. {{OldStyleDate|1917-03-08}} у [[Мінск|Мінску]], памерла [[8 лістапада]] [[1992]] у [[Варшава|Варшаве]] ) — польская актрыса [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка родам з Мінска. Вядома беларускаму гледачу як выканаўца ролі Наталлі Скопцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме ''«Дзве гадзіны'' » (1946)]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве]] Паходзіла з [[Зямяне|шляхецкай]] сям'і [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучым прафесарам філосафіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]], [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], з якога потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. Са снежня 1940 года па сакавік 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсіоннага Кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні [[Ціхацёмныя |ціхацёмнага]] польскага афіцэра Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з турмы [[Лукішская турма|ў Лукішках]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала у Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын|Ольштыне]], [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], а найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960–1975 гадах. У 1979 годзе яна ненадоўга пакінула тэатральную кар'еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе яна заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. З 1988 па 1991 год яна зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Была пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . === Прыватнае жыццё === Прафесар філасофіі Барбара Скарга была роднай сястрой Ганны, а акцёр Эдвард Скарга — родным братам. Ганна Скаржанка была замужам некалькі разоў: у 1938 годзе выйшла замуж за лейтэнанта Стэфана Чэрніка, пазней афіцэра Арміі Краёвай, з якім развялася на пачатку вайны, а ў 1944 годзе выйшла замуж за Баляслава Цвяцінскага, пазней радыёжурналіста (шлюб быў скасаваны адразу пасля вайны). У гэтым саюзе ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, якая таксама была актрысай і здымалася пад прозвішчам маці (як і яе ўнучка Катажына Скаржанка). Пляменнік актрысы Пётр Скарга і праўнучка Ганна Скарга таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 – ''Dwie godziny'' jako Teresa, była miłość Marka * 1951 – ''Młodość Chopina'' jako robotnica paryska * 1953 – ''Piątka z ulicy Barskiej'' jako sędzina * 1953 – ''Żołnierz zwycięstwa'' jako Hiszpanka (nie występuje w czołówce) * 1954 – ''Pokolenie'' jako matka Stacha * 1956 – ''Warszawska syrena'' jako wiedźma Kobylicha, macocha Sawy * 1958 – ''Pożegnania'' jako Maryna, szwagierka hrabiny Róży * 1961 – ''Komedianty'' jako dyrektorowa * 1963 – ''Ubranie prawie nowe'' jako Róża Genowefa Binkowska * 1964 – ''Agnieszka 46'' jako Loda Przywłocka * 1964 – ''Prawo i pięść'' jako Barbara Dubikowska * 1966 – ''Czterej pancerni i pies'' jako Natasza Skobcewa, artystka cyrkowa (odc. 7) * 1967 – ''Żywot Mateusza'' jako gospodyni * 1969 – ''Polowanie na muchy'' jako Włada, teściowa Włodka * 1970 – ''Pejzaż z bohaterem'' jako Wałaszkowa, gospodyni Wilczewskiego w miasteczku * 1970 – ''Dzień listopadowy'' jako matka Karola * 1971 – ''Dekameron 40 czyli cudowne przytrafienie pewnego nieboszczyka'' jako Rozyna, służąca żony Mazzea * 1971 – ''Wezwanie'' jako Jadwiga Zawadowa * 1971 – ''Podróż za jeden uśmiech'' (serial) jako gospodyni (odc. 4) * 1972 – ''Podróż za jeden uśmiech'' (film) jako gospodyni * 1972 – ''Wesele'' jako Klimina * 1973 – ''Wielka miłość Balzaka'' jako hrabina (odc. 3) * 1973 – ''Żółw'' jako inspektorka * 1974 – ''Czterdziestolatek'' jako pani Flora (odc. 6) * 1975 – ''Doktor Judym'' jako hrabina Niewadzka * 1975 – ''Na smyczy w CDN'' jako „Tymusiowa” * 1975 – ''Obrazki z życia'' jako matka panny młodej * 1976 – ''Czerwone ciernie'' jako księżna * 1977 – ''Rekolekcje'' jako matka Marka * 1978 – ''Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz'' jako sprzątaczka w ośrodku rekreacyjnym * 1978 – ''Zmory'' jako babka Mikołaja * 1979 – ''Doktor Murek'' jako Koziołkowa (odc. 4-5) * 1979 – ''Ród Gąsieniców'' jako Marika Gąsienica (odc. 2-4) * 1980 – ''Miś'' jako sprzątaczka w klubie sportowym „Tęcza” * 1980 – ''Urodziny młodego warszawiaka'' jako babcia Jerzego * 1980 – ''Tylko Kaśka'' jako Susłowa (odc. 1, 4) * 1980 – ''Levins muhle'' jako ciotka Perel, żona rabina * 1980 – ''Sherlock Holmes and Doctor Watson'' jako garderobiana Bessy (odc. 9) * 1981 – ''W wannie'' jako matka Danuty * 1982 – ''Dolina Issy'' jako Bukowska * 1982 – ''Popielec'' jako Mikośka (odc. 2, 4, 9) * 1983 – ''Soból i panna'' jako gość baronostwa * 1984 – ''[[Год спакойнага сонца|Rok spokojnego słońca]]'' jako matka Emilii * 1984 – ''Trzy młyny'' jako ciotka Stefy (odc. 2-3) * 1985 – ''Kochankowie mojej mamy'' jako pani Lena * 1987 – ''Rzeka kłamstwa'' jako matka Wincenty (odc. 1) * 1988 – ''Wherever you are'' jako właścicielka pensjonatu * 1989 – ''Janka'' (serial) jako stara Cyganka * 1989 – ''Modrzejewska'' jako aktorka Józefa Hubertowa (odc. 1-2) * 1989 – ''Marcowe migdały'' jako dyrektorka liceum * 1990 – ''Femina'' jako Gabriela * 1990 – ''Le retour'' jako Elvira * 1991 – ''Panny i wdowy'' jako ciotka Edwarda (odc. 1-2) * 1991 – ''Papierowe małżeństwo'' jako żona sklepikarza Dawida == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' у ролі Каралевы сэрцаў * 1962 — ''«Рабро Адама»'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''[[Dziewczęta (film)|«Дзяўчаты]]'' ў паштальёнцы» * 1963 — ''[[O chłopie co okpił śmierć|Пра чалавека, які падмануў смерць]]'' — жонка Пандролы * 1963 — ''[[Ludzie i bestie|«Людзі і звяры»]]'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — маці ''[[Komisarz (film 1962)|камісара]]'' Марысы * 1964 – ''[[Twarzą w twarz (film 1963)|Тварам да твару ў]]'' ролі Душанкі Браціч * 1965 — ''[[Skowronek (film)|«Жаўрук»]]'' у ролі Тоні * 1968 — ''«Ноч ігуаны»'' — Максін Фолк * 1968 — ''[[Przygoda na wagarach|«Прыгоды прагульшчыка»]]'' ў ролі бабулі Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' ў ролі Бэсі * 1986 — ''[[Po deszczyku w czwartek|Пасля дажджу ў чацвер]]'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954 г.) <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955 г.) * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плана ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (скаржніцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Ушанаванне памяці == * Яе імя згадваецца на мемарыяльнай дошцы, прысвечанай мастакам, якія ўнеслі свой уклад у польскую культуру, усталяванай у 2020 годзе на будынку па адрасе вуліца Адалянская, 20 у Варшаве, дзе яна жыла <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> . == Зноскі == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Citation}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Monitor Polski|1955|101|1400}} – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki – wskazana jako „Skarga Hanna”.</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">[https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2%7C śp. Hanna Skarga].</ref> </references> * Hanna Skarżanka w bazie IMDb (ang.) * Hanna Skarżanka w bazie Filmweb * Hanna Skarżanka w bazie filmpolski.pl * Hanna Skarżanka (osoba), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2021-04-09] . {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] elyn5ozpns55l9ys8w6ufuw3key1z3m 5120842 5120841 2026-04-04T17:11:32Z Rabbi Mendl 19651 оформление 5120842 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}})  (нар. {{OldStyleDate|1917-03-08}} у [[Мінск|Мінску]], памерла [[8 лістапада]] [[1992]] у [[Варшава|Варшаве]] ) — польская актрыса [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка родам з Мінска. Вядома беларускаму гледачу як выканаўца ролі цыркачкі Наталлі Скопцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме ''«Дзве гадзіны'' » (1946)]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве]] Паходзіла з [[Зямяне|шляхецкай]] сям'і [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучым прафесарам філосафіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]], [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], з якога потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. Са снежня 1940 года па сакавік 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсіоннага Кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні [[Ціхацёмныя |ціхацёмнага]] польскага афіцэра Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з турмы [[Лукішская турма|ў Лукішках]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала у Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын|Ольштыне]], [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], а найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960–1975 гадах. У 1979 годзе яна ненадоўга пакінула тэатральную кар'еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе яна заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. З 1988 па 1991 год яна зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Была пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . === Прыватнае жыццё === Прафесар філасофіі Барбара Скарга была роднай сястрой Ганны, а акцёр Эдвард Скарга — родным братам. Ганна Скаржанка была замужам некалькі разоў: у 1938 годзе выйшла замуж за лейтэнанта Стэфана Чэрніка, пазней афіцэра Арміі Краёвай, з якім развялася на пачатку вайны, а ў 1944 годзе выйшла замуж за Баляслава Цвяцінскага, пазней радыёжурналіста (шлюб быў скасаваны адразу пасля вайны). У гэтым саюзе ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, якая таксама была актрысай і здымалася пад прозвішчам маці (як і яе ўнучка Катажына Скаржанка). Пляменнік актрысы Пётр Скарга і праўнучка Ганна Скарга таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 – ''Dwie godziny'' jako Teresa, była miłość Marka * 1951 – ''Młodość Chopina'' jako robotnica paryska * 1953 – ''Piątka z ulicy Barskiej'' jako sędzina * 1953 – ''Żołnierz zwycięstwa'' jako Hiszpanka (nie występuje w czołówce) * 1954 – ''Pokolenie'' jako matka Stacha * 1956 – ''Warszawska syrena'' jako wiedźma Kobylicha, macocha Sawy * 1958 – ''Pożegnania'' jako Maryna, szwagierka hrabiny Róży * 1961 – ''Komedianty'' jako dyrektorowa * 1963 – ''Ubranie prawie nowe'' jako Róża Genowefa Binkowska * 1964 – ''Agnieszka 46'' jako Loda Przywłocka * 1964 – ''Prawo i pięść'' jako Barbara Dubikowska * 1966 – ''Czterej pancerni i pies'' jako Natasza Skobcewa, artystka cyrkowa (odc. 7) * 1967 – ''Żywot Mateusza'' jako gospodyni * 1969 – ''Polowanie na muchy'' jako Włada, teściowa Włodka * 1970 – ''Pejzaż z bohaterem'' jako Wałaszkowa, gospodyni Wilczewskiego w miasteczku * 1970 – ''Dzień listopadowy'' jako matka Karola * 1971 – ''Dekameron 40 czyli cudowne przytrafienie pewnego nieboszczyka'' jako Rozyna, służąca żony Mazzea * 1971 – ''Wezwanie'' jako Jadwiga Zawadowa * 1971 – ''Podróż za jeden uśmiech'' (serial) jako gospodyni (odc. 4) * 1972 – ''Podróż za jeden uśmiech'' (film) jako gospodyni * 1972 – ''Wesele'' jako Klimina * 1973 – ''Wielka miłość Balzaka'' jako hrabina (odc. 3) * 1973 – ''Żółw'' jako inspektorka * 1974 – ''Czterdziestolatek'' jako pani Flora (odc. 6) * 1975 – ''Doktor Judym'' jako hrabina Niewadzka * 1975 – ''Na smyczy w CDN'' jako „Tymusiowa” * 1975 – ''Obrazki z życia'' jako matka panny młodej * 1976 – ''Czerwone ciernie'' jako księżna * 1977 – ''Rekolekcje'' jako matka Marka * 1978 – ''Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz'' jako sprzątaczka w ośrodku rekreacyjnym * 1978 – ''Zmory'' jako babka Mikołaja * 1979 – ''Doktor Murek'' jako Koziołkowa (odc. 4-5) * 1979 – ''Ród Gąsieniców'' jako Marika Gąsienica (odc. 2-4) * 1980 – ''Miś'' jako sprzątaczka w klubie sportowym „Tęcza” * 1980 – ''Urodziny młodego warszawiaka'' jako babcia Jerzego * 1980 – ''Tylko Kaśka'' jako Susłowa (odc. 1, 4) * 1980 – ''Levins muhle'' jako ciotka Perel, żona rabina * 1980 – ''Sherlock Holmes and Doctor Watson'' jako garderobiana Bessy (odc. 9) * 1981 – ''W wannie'' jako matka Danuty * 1982 – ''Dolina Issy'' jako Bukowska * 1982 – ''Popielec'' jako Mikośka (odc. 2, 4, 9) * 1983 – ''Soból i panna'' jako gość baronostwa * 1984 – ''[[Год спакойнага сонца|Rok spokojnego słońca]]'' jako matka Emilii * 1984 – ''Trzy młyny'' jako ciotka Stefy (odc. 2-3) * 1985 – ''Kochankowie mojej mamy'' jako pani Lena * 1987 – ''Rzeka kłamstwa'' jako matka Wincenty (odc. 1) * 1988 – ''Wherever you are'' jako właścicielka pensjonatu * 1989 – ''Janka'' (serial) jako stara Cyganka * 1989 – ''Modrzejewska'' jako aktorka Józefa Hubertowa (odc. 1-2) * 1989 – ''Marcowe migdały'' jako dyrektorka liceum * 1990 – ''Femina'' jako Gabriela * 1990 – ''Le retour'' jako Elvira * 1991 – ''Panny i wdowy'' jako ciotka Edwarda (odc. 1-2) * 1991 – ''Papierowe małżeństwo'' jako żona sklepikarza Dawida == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' у ролі Каралевы сэрцаў * 1962 — ''«Рабро Адама»'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''[[Dziewczęta (film)|«Дзяўчаты]]'' ў паштальёнцы» * 1963 — ''[[O chłopie co okpił śmierć|Пра чалавека, які падмануў смерць]]'' — жонка Пандролы * 1963 — ''[[Ludzie i bestie|«Людзі і звяры»]]'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — маці ''[[Komisarz (film 1962)|камісара]]'' Марысы * 1964 – ''[[Twarzą w twarz (film 1963)|Тварам да твару ў]]'' ролі Душанкі Браціч * 1965 — ''[[Skowronek (film)|«Жаўрук»]]'' у ролі Тоні * 1968 — ''«Ноч ігуаны»'' — Максін Фолк * 1968 — ''[[Przygoda na wagarach|«Прыгоды прагульшчыка»]]'' ў ролі бабулі Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' ў ролі Бэсі * 1986 — ''[[Po deszczyku w czwartek|Пасля дажджу ў чацвер]]'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954 г.) <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955 г.) * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плана ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (скаржніцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Ушанаванне памяці == * Яе імя згадваецца на мемарыяльнай дошцы, прысвечанай мастакам, якія ўнеслі свой уклад у польскую культуру, усталяванай у 2020 годзе на будынку па адрасе вуліца Адалянская, 20 у Варшаве, дзе яна жыла <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> . == Зноскі == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Citation}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Monitor Polski|1955|101|1400}} – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki – wskazana jako „Skarga Hanna”.</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">[https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2%7C śp. Hanna Skarga].</ref> </references> * Hanna Skarżanka w bazie IMDb (ang.) * Hanna Skarżanka w bazie Filmweb * Hanna Skarżanka w bazie filmpolski.pl * Hanna Skarżanka (osoba), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2021-04-09] . {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] 4jhm4vporg8knlgprfjj380h3xwcxzu 5120845 5120842 2026-04-04T17:42:31Z Rabbi Mendl 19651 /* Фільмаграфія */ афармленне 5120845 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}})  (нар. {{OldStyleDate|1917-03-08}} у [[Мінск|Мінску]], памерла [[8 лістапада]] [[1992]] у [[Варшава|Варшаве]] ) — польская актрыса [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка родам з Мінска. Вядома беларускаму гледачу як выканаўца ролі цыркачкі Наталлі Скопцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме ''«Дзве гадзіны'' » (1946)]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве]] Паходзіла з [[Зямяне|шляхецкай]] сям'і [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучым прафесарам філосафіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]], [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], з якога потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. Са снежня 1940 года па сакавік 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсіоннага Кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні [[Ціхацёмныя |ціхацёмнага]] польскага афіцэра Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з турмы [[Лукішская турма|ў Лукішках]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала у Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын|Ольштыне]], [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], а найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960–1975 гадах. У 1979 годзе яна ненадоўга пакінула тэатральную кар'еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе яна заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. З 1988 па 1991 год яна зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Была пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . === Прыватнае жыццё === Прафесар філасофіі Барбара Скарга была роднай сястрой Ганны, а акцёр Эдвард Скарга — родным братам. Ганна Скаржанка была замужам некалькі разоў: у 1938 годзе выйшла замуж за лейтэнанта Стэфана Чэрніка, пазней афіцэра Арміі Краёвай, з якім развялася на пачатку вайны, а ў 1944 годзе выйшла замуж за Баляслава Цвяцінскага, пазней радыёжурналіста (шлюб быў скасаваны адразу пасля вайны). У гэтым саюзе ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, якая таксама была актрысай і здымалася пад прозвішчам маці (як і яе ўнучка Катажына Скаржанка). Пляменнік актрысы Пётр Скарга і праўнучка Ганна Скарга таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 – ''Дзве гадзіны'' — Тэрэза, былое каханне Марэка * 1951 – ''Маладосць Шапэна'' — парыжская служанка * 1953 – ''Пяцёрка з вуліцы Барскай'' — суддзя * 1953 – ''Салдат Перамогі'' — Іспанская дзяўчына (у тытрах не пазначана) * 1954 – ''Пакаленне'' — Маці Стаха * 1956 – ''Варшаўская сірэна'' — ведзьма Кабыліча, мачыха Савы * 1958 – ''Развітанні'' — швагерка графіні Ружы * 1961 – ''Камедыянты'' — дырэктар * 1963 – ''Адзенне амаль новае'' — Ружа Генавефа Бінькоўская * 1964 – ''Агнешка 46'' — Лода Пжывлоцка * 1964 – ''Закон і кулак'' — Барбара Дубікоўска * 1966 – ''Чатыры танкіста і сабака'' jako Наташа Скобцава, артыстка цырка * 1967 – ''Жыццё Матэуша'' — гаспадыня * 1969 – ''Паляванне на муху'' — Улада, цешча Улодка * 1970 – ''Пейзаж з героем'' — Валашкова, хатняя гаспадыня Вільчэўскага ў горадзе * 1970 – ''Лістападаўскі дзень'' — маці Караля * 1971 – ''Дэкамерон 40, або цудоўная падзея з пэўным памерлым чалавекам'' — Разіна, служанка жонкі Мацэа * 1971 – ''Патэлефануй'' — Ядвіга Завадава * 1971 – ''Podróż za jeden uśmiech'' (serial) jako gospodyni (odc. 4) * 1972 – ''Podróż za jeden uśmiech'' (film) jako gospodyni * 1972 – ''Wesele'' jako Klimina * 1973 – ''Wielka miłość Balzaka'' jako hrabina (odc. 3) * 1973 – ''Żółw'' jako inspektorka * 1974 – ''Czterdziestolatek'' jako pani Flora (odc. 6) * 1975 – ''Doktor Judym'' jako hrabina Niewadzka * 1975 – ''Na smyczy w CDN'' jako „Tymusiowa” * 1975 – ''Obrazki z życia'' jako matka panny młodej * 1976 – ''Czerwone ciernie'' jako księżna * 1977 – ''Rekolekcje'' jako matka Marka * 1978 – ''Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz'' jako sprzątaczka w ośrodku rekreacyjnym * 1978 – ''Zmory'' jako babka Mikołaja * 1979 – ''Doktor Murek'' jako Koziołkowa (odc. 4-5) * 1979 – ''Ród Gąsieniców'' jako Marika Gąsienica (odc. 2-4) * 1980 – ''Miś'' jako sprzątaczka w klubie sportowym „Tęcza” * 1980 – ''Urodziny młodego warszawiaka'' jako babcia Jerzego * 1980 – ''Tylko Kaśka'' jako Susłowa (odc. 1, 4) * 1980 – ''Levins muhle'' jako ciotka Perel, żona rabina * 1980 – ''Sherlock Holmes and Doctor Watson'' jako garderobiana Bessy (odc. 9) * 1981 – ''W wannie'' jako matka Danuty * 1982 – ''Dolina Issy'' jako Bukowska * 1982 – ''Popielec'' jako Mikośka (odc. 2, 4, 9) * 1983 – ''Soból i panna'' jako gość baronostwa * 1984 – ''[[Год спакойнага сонца|Rok spokojnego słońca]]'' jako matka Emilii * 1984 – ''Trzy młyny'' jako ciotka Stefy (odc. 2-3) * 1985 – ''Kochankowie mojej mamy'' jako pani Lena * 1987 – ''Rzeka kłamstwa'' jako matka Wincenty (odc. 1) * 1988 – ''Wherever you are'' jako właścicielka pensjonatu * 1989 – ''Janka'' (serial) jako stara Cyganka * 1989 – ''Modrzejewska'' jako aktorka Józefa Hubertowa (odc. 1-2) * 1989 – ''Marcowe migdały'' jako dyrektorka liceum * 1990 – ''Femina'' jako Gabriela * 1990 – ''Le retour'' jako Elvira * 1991 – ''Panny i wdowy'' jako ciotka Edwarda (odc. 1-2) * 1991 – ''Papierowe małżeństwo'' jako żona sklepikarza Dawida == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' у ролі Каралевы сэрцаў * 1962 — ''«Рабро Адама»'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''[[Dziewczęta (film)|«Дзяўчаты]]'' ў паштальёнцы» * 1963 — ''[[O chłopie co okpił śmierć|Пра чалавека, які падмануў смерць]]'' — жонка Пандролы * 1963 — ''[[Ludzie i bestie|«Людзі і звяры»]]'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — маці ''[[Komisarz (film 1962)|камісара]]'' Марысы * 1964 – ''[[Twarzą w twarz (film 1963)|Тварам да твару ў]]'' ролі Душанкі Браціч * 1965 — ''[[Skowronek (film)|«Жаўрук»]]'' у ролі Тоні * 1968 — ''«Ноч ігуаны»'' — Максін Фолк * 1968 — ''[[Przygoda na wagarach|«Прыгоды прагульшчыка»]]'' ў ролі бабулі Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' ў ролі Бэсі * 1986 — ''[[Po deszczyku w czwartek|Пасля дажджу ў чацвер]]'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954 г.) <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955 г.) * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плана ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (скаржніцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Ушанаванне памяці == * Яе імя згадваецца на мемарыяльнай дошцы, прысвечанай мастакам, якія ўнеслі свой уклад у польскую культуру, усталяванай у 2020 годзе на будынку па адрасе вуліца Адалянская, 20 у Варшаве, дзе яна жыла <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> . == Зноскі == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Citation}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Monitor Polski|1955|101|1400}} – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki – wskazana jako „Skarga Hanna”.</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">[https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2%7C śp. Hanna Skarga].</ref> </references> * Hanna Skarżanka w bazie IMDb (ang.) * Hanna Skarżanka w bazie Filmweb * Hanna Skarżanka w bazie filmpolski.pl * Hanna Skarżanka (osoba), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2021-04-09] . {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] bp3w7y7oc9dbcq6esa2smbj0fftmopt 5120847 5120845 2026-04-04T17:45:24Z Rabbi Mendl 19651 афармленне 5120847 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польская актрыса [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка, родам з Мінска. Вядома беларускаму гледачу як выканаўца ролі цыркачкі Наталлі Скопцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме ''«Дзве гадзіны'' » (1946)]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве]] Паходзіла з [[Зямяне|шляхецкай]] сям'і [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучым прафесарам філосафіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]], [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], з якога потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. Са снежня 1940 года па сакавік 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсіоннага Кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні [[Ціхацёмныя |ціхацёмнага]] польскага афіцэра Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з турмы [[Лукішская турма|ў Лукішках]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала у Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын|Ольштыне]], [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], а найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960–1975 гадах. У 1979 годзе яна ненадоўга пакінула тэатральную кар'еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе яна заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. З 1988 па 1991 год яна зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Была пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . === Прыватнае жыццё === Прафесар філасофіі Барбара Скарга была роднай сястрой Ганны, а акцёр Эдвард Скарга — родным братам. Ганна Скаржанка была замужам некалькі разоў: у 1938 годзе выйшла замуж за лейтэнанта Стэфана Чэрніка, пазней афіцэра Арміі Краёвай, з якім развялася на пачатку вайны, а ў 1944 годзе выйшла замуж за Баляслава Цвяцінскага, пазней радыёжурналіста (шлюб быў скасаваны адразу пасля вайны). У гэтым саюзе ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, якая таксама была актрысай і здымалася пад прозвішчам маці (як і яе ўнучка Катажына Скаржанка). Пляменнік актрысы Пётр Скарга і праўнучка Ганна Скарга таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 – ''Дзве гадзіны'' — Тэрэза, былое каханне Марэка * 1951 – ''Маладосць Шапэна'' — парыжская служанка * 1953 – ''Пяцёрка з вуліцы Барскай'' — суддзя * 1953 – ''Салдат Перамогі'' — Іспанская дзяўчына (у тытрах не пазначана) * 1954 – ''Пакаленне'' — Маці Стаха * 1956 – ''Варшаўская сірэна'' — ведзьма Кабыліча, мачыха Савы * 1958 – ''Развітанні'' — швагерка графіні Ружы * 1961 – ''Камедыянты'' — дырэктар * 1963 – ''Адзенне амаль новае'' — Ружа Генавефа Бінькоўская * 1964 – ''Агнешка 46'' — Лода Пжывлоцка * 1964 – ''Закон і кулак'' — Барбара Дубікоўска * 1966 – ''Чатыры танкіста і сабака'' jako Наташа Скобцава, артыстка цырка * 1967 – ''Жыццё Матэуша'' — гаспадыня * 1969 – ''Паляванне на муху'' — Улада, цешча Улодка * 1970 – ''Пейзаж з героем'' — Валашкова, хатняя гаспадыня Вільчэўскага ў горадзе * 1970 – ''Лістападаўскі дзень'' — маці Караля * 1971 – ''Дэкамерон 40, або цудоўная падзея з пэўным памерлым чалавекам'' — Разіна, служанка жонкі Мацэа * 1971 – ''Патэлефануй'' — Ядвіга Завадава * 1971 – ''Podróż za jeden uśmiech'' (serial) jako gospodyni (odc. 4) * 1972 – ''Podróż za jeden uśmiech'' (film) jako gospodyni * 1972 – ''Wesele'' jako Klimina * 1973 – ''Wielka miłość Balzaka'' jako hrabina (odc. 3) * 1973 – ''Żółw'' jako inspektorka * 1974 – ''Czterdziestolatek'' jako pani Flora (odc. 6) * 1975 – ''Doktor Judym'' jako hrabina Niewadzka * 1975 – ''Na smyczy w CDN'' jako „Tymusiowa” * 1975 – ''Obrazki z życia'' jako matka panny młodej * 1976 – ''Czerwone ciernie'' jako księżna * 1977 – ''Rekolekcje'' jako matka Marka * 1978 – ''Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz'' jako sprzątaczka w ośrodku rekreacyjnym * 1978 – ''Zmory'' jako babka Mikołaja * 1979 – ''Doktor Murek'' jako Koziołkowa (odc. 4-5) * 1979 – ''Ród Gąsieniców'' jako Marika Gąsienica (odc. 2-4) * 1980 – ''Miś'' jako sprzątaczka w klubie sportowym „Tęcza” * 1980 – ''Urodziny młodego warszawiaka'' jako babcia Jerzego * 1980 – ''Tylko Kaśka'' jako Susłowa (odc. 1, 4) * 1980 – ''Levins muhle'' jako ciotka Perel, żona rabina * 1980 – ''Sherlock Holmes and Doctor Watson'' jako garderobiana Bessy (odc. 9) * 1981 – ''W wannie'' jako matka Danuty * 1982 – ''Dolina Issy'' jako Bukowska * 1982 – ''Popielec'' jako Mikośka (odc. 2, 4, 9) * 1983 – ''Soból i panna'' jako gość baronostwa * 1984 – ''[[Год спакойнага сонца|Rok spokojnego słońca]]'' jako matka Emilii * 1984 – ''Trzy młyny'' jako ciotka Stefy (odc. 2-3) * 1985 – ''Kochankowie mojej mamy'' jako pani Lena * 1987 – ''Rzeka kłamstwa'' jako matka Wincenty (odc. 1) * 1988 – ''Wherever you are'' jako właścicielka pensjonatu * 1989 – ''Janka'' (serial) jako stara Cyganka * 1989 – ''Modrzejewska'' jako aktorka Józefa Hubertowa (odc. 1-2) * 1989 – ''Marcowe migdały'' jako dyrektorka liceum * 1990 – ''Femina'' jako Gabriela * 1990 – ''Le retour'' jako Elvira * 1991 – ''Panny i wdowy'' jako ciotka Edwarda (odc. 1-2) * 1991 – ''Papierowe małżeństwo'' jako żona sklepikarza Dawida == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' у ролі Каралевы сэрцаў * 1962 — ''«Рабро Адама»'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''[[Dziewczęta (film)|«Дзяўчаты]]'' ў паштальёнцы» * 1963 — ''[[O chłopie co okpił śmierć|Пра чалавека, які падмануў смерць]]'' — жонка Пандролы * 1963 — ''[[Ludzie i bestie|«Людзі і звяры»]]'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — маці ''[[Komisarz (film 1962)|камісара]]'' Марысы * 1964 – ''[[Twarzą w twarz (film 1963)|Тварам да твару ў]]'' ролі Душанкі Браціч * 1965 — ''[[Skowronek (film)|«Жаўрук»]]'' у ролі Тоні * 1968 — ''«Ноч ігуаны»'' — Максін Фолк * 1968 — ''[[Przygoda na wagarach|«Прыгоды прагульшчыка»]]'' ў ролі бабулі Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' ў ролі Бэсі * 1986 — ''[[Po deszczyku w czwartek|Пасля дажджу ў чацвер]]'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954 г.) <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955 г.) * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плана ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (скаржніцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Ушанаванне памяці == * Яе імя згадваецца на мемарыяльнай дошцы, прысвечанай мастакам, якія ўнеслі свой уклад у польскую культуру, усталяванай у 2020 годзе на будынку па адрасе вуліца Адалянская, 20 у Варшаве, дзе яна жыла <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> . == Зноскі == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Citation}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Monitor Polski|1955|101|1400}} – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki – wskazana jako „Skarga Hanna”.</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">[https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2%7C śp. Hanna Skarga].</ref> </references> * Hanna Skarżanka w bazie IMDb (ang.) * Hanna Skarżanka w bazie Filmweb * Hanna Skarżanka w bazie filmpolski.pl * Hanna Skarżanka (osoba), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2021-04-09] . {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] n1bgjb3efk4f3lb84wy1p2srp1izbvp 5120848 5120847 2026-04-04T17:47:34Z Rabbi Mendl 19651 вікіфікацыя 5120848 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польская актрыса [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка, родам з [[Мінск]]а. Вядома беларускаму гледачу як выканаўца ролі цыркачкі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме ''«Дзве гадзіны'' » (1946)]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве]] Паходзіла з [[Зямяне|шляхецкай]] сям'і [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучым прафесарам філосафіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]], [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], з якога потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. Са снежня 1940 года па сакавік 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсіоннага Кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні [[Ціхацёмныя |ціхацёмнага]] польскага афіцэра Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з турмы [[Лукішская турма|ў Лукішках]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала у Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын|Ольштыне]], [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], а найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960–1975 гадах. У 1979 годзе яна ненадоўга пакінула тэатральную кар'еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе яна заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. З 1988 па 1991 год яна зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Была пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . === Прыватнае жыццё === Прафесар філасофіі Барбара Скарга была роднай сястрой Ганны, а акцёр Эдвард Скарга — родным братам. Ганна Скаржанка была замужам некалькі разоў: у 1938 годзе выйшла замуж за лейтэнанта Стэфана Чэрніка, пазней афіцэра Арміі Краёвай, з якім развялася на пачатку вайны, а ў 1944 годзе выйшла замуж за Баляслава Цвяцінскага, пазней радыёжурналіста (шлюб быў скасаваны адразу пасля вайны). У гэтым саюзе ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, якая таксама была актрысай і здымалася пад прозвішчам маці (як і яе ўнучка Катажына Скаржанка). Пляменнік актрысы Пётр Скарга і праўнучка Ганна Скарга таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 – ''Дзве гадзіны'' — Тэрэза, былое каханне Марэка * 1951 – ''Маладосць Шапэна'' — парыжская служанка * 1953 – ''Пяцёрка з вуліцы Барскай'' — суддзя * 1953 – ''Салдат Перамогі'' — Іспанская дзяўчына (у тытрах не пазначана) * 1954 – ''Пакаленне'' — Маці Стаха * 1956 – ''Варшаўская сірэна'' — ведзьма Кабыліча, мачыха Савы * 1958 – ''Развітанні'' — швагерка графіні Ружы * 1961 – ''Камедыянты'' — дырэктар * 1963 – ''Адзенне амаль новае'' — Ружа Генавефа Бінькоўская * 1964 – ''Агнешка 46'' — Лода Пжывлоцка * 1964 – ''Закон і кулак'' — Барбара Дубікоўска * 1966 – ''Чатыры танкіста і сабака'' jako Наташа Скобцава, артыстка цырка * 1967 – ''Жыццё Матэуша'' — гаспадыня * 1969 – ''Паляванне на муху'' — Улада, цешча Улодка * 1970 – ''Пейзаж з героем'' — Валашкова, хатняя гаспадыня Вільчэўскага ў горадзе * 1970 – ''Лістападаўскі дзень'' — маці Караля * 1971 – ''Дэкамерон 40, або цудоўная падзея з пэўным памерлым чалавекам'' — Разіна, служанка жонкі Мацэа * 1971 – ''Патэлефануй'' — Ядвіга Завадава * 1971 – ''Podróż za jeden uśmiech'' (serial) jako gospodyni (odc. 4) * 1972 – ''Podróż za jeden uśmiech'' (film) jako gospodyni * 1972 – ''Wesele'' jako Klimina * 1973 – ''Wielka miłość Balzaka'' jako hrabina (odc. 3) * 1973 – ''Żółw'' jako inspektorka * 1974 – ''Czterdziestolatek'' jako pani Flora (odc. 6) * 1975 – ''Doktor Judym'' jako hrabina Niewadzka * 1975 – ''Na smyczy w CDN'' jako „Tymusiowa” * 1975 – ''Obrazki z życia'' jako matka panny młodej * 1976 – ''Czerwone ciernie'' jako księżna * 1977 – ''Rekolekcje'' jako matka Marka * 1978 – ''Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz'' jako sprzątaczka w ośrodku rekreacyjnym * 1978 – ''Zmory'' jako babka Mikołaja * 1979 – ''Doktor Murek'' jako Koziołkowa (odc. 4-5) * 1979 – ''Ród Gąsieniców'' jako Marika Gąsienica (odc. 2-4) * 1980 – ''Miś'' jako sprzątaczka w klubie sportowym „Tęcza” * 1980 – ''Urodziny młodego warszawiaka'' jako babcia Jerzego * 1980 – ''Tylko Kaśka'' jako Susłowa (odc. 1, 4) * 1980 – ''Levins muhle'' jako ciotka Perel, żona rabina * 1980 – ''Sherlock Holmes and Doctor Watson'' jako garderobiana Bessy (odc. 9) * 1981 – ''W wannie'' jako matka Danuty * 1982 – ''Dolina Issy'' jako Bukowska * 1982 – ''Popielec'' jako Mikośka (odc. 2, 4, 9) * 1983 – ''Soból i panna'' jako gość baronostwa * 1984 – ''[[Год спакойнага сонца|Rok spokojnego słońca]]'' jako matka Emilii * 1984 – ''Trzy młyny'' jako ciotka Stefy (odc. 2-3) * 1985 – ''Kochankowie mojej mamy'' jako pani Lena * 1987 – ''Rzeka kłamstwa'' jako matka Wincenty (odc. 1) * 1988 – ''Wherever you are'' jako właścicielka pensjonatu * 1989 – ''Janka'' (serial) jako stara Cyganka * 1989 – ''Modrzejewska'' jako aktorka Józefa Hubertowa (odc. 1-2) * 1989 – ''Marcowe migdały'' jako dyrektorka liceum * 1990 – ''Femina'' jako Gabriela * 1990 – ''Le retour'' jako Elvira * 1991 – ''Panny i wdowy'' jako ciotka Edwarda (odc. 1-2) * 1991 – ''Papierowe małżeństwo'' jako żona sklepikarza Dawida == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' у ролі Каралевы сэрцаў * 1962 — ''«Рабро Адама»'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''[[Dziewczęta (film)|«Дзяўчаты]]'' ў паштальёнцы» * 1963 — ''[[O chłopie co okpił śmierć|Пра чалавека, які падмануў смерць]]'' — жонка Пандролы * 1963 — ''[[Ludzie i bestie|«Людзі і звяры»]]'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — маці ''[[Komisarz (film 1962)|камісара]]'' Марысы * 1964 – ''[[Twarzą w twarz (film 1963)|Тварам да твару ў]]'' ролі Душанкі Браціч * 1965 — ''[[Skowronek (film)|«Жаўрук»]]'' у ролі Тоні * 1968 — ''«Ноч ігуаны»'' — Максін Фолк * 1968 — ''[[Przygoda na wagarach|«Прыгоды прагульшчыка»]]'' ў ролі бабулі Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' ў ролі Бэсі * 1986 — ''[[Po deszczyku w czwartek|Пасля дажджу ў чацвер]]'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954 г.) <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955 г.) * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плана ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (скаржніцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Ушанаванне памяці == * Яе імя згадваецца на мемарыяльнай дошцы, прысвечанай мастакам, якія ўнеслі свой уклад у польскую культуру, усталяванай у 2020 годзе на будынку па адрасе вуліца Адалянская, 20 у Варшаве, дзе яна жыла <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> . == Зноскі == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Citation}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Monitor Polski|1955|101|1400}} – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki – wskazana jako „Skarga Hanna”.</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">[https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2%7C śp. Hanna Skarga].</ref> </references> * Hanna Skarżanka w bazie IMDb (ang.) * Hanna Skarżanka w bazie Filmweb * Hanna Skarżanka w bazie filmpolski.pl * Hanna Skarżanka (osoba), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2021-04-09] . {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] pl0lj5wrfk8j8qsfv6mmird47uq4wx4 5120871 5120848 2026-04-04T18:30:51Z Rabbi Mendl 19651 /* Фільмаграфія */ афармленне 5120871 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польская актрыса [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка, родам з [[Мінск]]а. Вядома беларускаму гледачу як выканаўца ролі цыркачкі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме ''«Дзве гадзіны'' » (1946)]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве]] Паходзіла з [[Зямяне|шляхецкай]] сям'і [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучым прафесарам філосафіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]], [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], з якога потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. Са снежня 1940 года па сакавік 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсіоннага Кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні [[Ціхацёмныя |ціхацёмнага]] польскага афіцэра Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з турмы [[Лукішская турма|ў Лукішках]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала у Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын|Ольштыне]], [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], а найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960–1975 гадах. У 1979 годзе яна ненадоўга пакінула тэатральную кар'еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе яна заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. З 1988 па 1991 год яна зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Была пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . === Прыватнае жыццё === Прафесар філасофіі Барбара Скарга была роднай сястрой Ганны, а акцёр Эдвард Скарга — родным братам. Ганна Скаржанка была замужам некалькі разоў: у 1938 годзе выйшла замуж за лейтэнанта Стэфана Чэрніка, пазней афіцэра Арміі Краёвай, з якім развялася на пачатку вайны, а ў 1944 годзе выйшла замуж за Баляслава Цвяцінскага, пазней радыёжурналіста (шлюб быў скасаваны адразу пасля вайны). У гэтым саюзе ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, якая таксама была актрысай і здымалася пад прозвішчам маці (як і яе ўнучка Катажына Скаржанка). Пляменнік актрысы Пётр Скарга і праўнучка Ганна Скарга таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 – ''Дзве гадзіны'' — Тэрэза, былое каханне Марэка * 1951 – ''Маладосць Шапэна'' — парыжская служанка * 1953 – ''Пяцёрка з вуліцы Барскай'' — суддзя * 1953 – ''Салдат Перамогі'' — Іспанская дзяўчына (у тытрах не пазначана) * 1954 – ''Пакаленне'' — Маці Стаха * 1956 – ''Варшаўская сірэна'' — ведзьма Кабыліча, мачыха Савы * 1958 – ''Развітанні'' — швагерка графіні Ружы * 1961 – ''Камедыянты'' — дырэктар * 1963 – ''Адзенне амаль новае'' — Ружа Генавефа Бінькоўская * 1964 – ''Агнешка 46'' — Лода Пжывлоцка * 1964 – ''Закон і кулак'' — Барбара Дубікоўска * 1966 – ''Чатыры танкіста і сабака'' jako Наташа Скобцава, артыстка цырка * 1967 – ''Жыццё Матэуша'' — гаспадыня * 1969 – ''Паляванне на муху'' — Улада, цешча Улодка * 1970 – ''Пейзаж з героем'' — Валашкова, хатняя гаспадыня Вільчэўскага ў горадзе * 1970 – ''Лістападаўскі дзень'' — маці Караля * 1971 – ''Дэкамерон 40, або цудоўная падзея з пэўным памерлым чалавекам'' — Разіна, служанка жонкі Мацэа * 1971 – ''Патэлефануй'' — Ядвіга Завадава * 1971 – ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (серыял) — гаспадыня * 1972 – ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (фільм) — гаспадыня * 1972 – ''Вяселле'' — Кліміна * 1973 – ''Вялікае каханне Бальзака'' — графіня * 1973 – ''Чарапаха'' — інспектарка * 1974 – ''Саракагадовы'' Пані Флора * 1975 – ''Доктар Джудзім'' — графіня Невадзкая * 1975 – ''На павадку ў CDN'' — «Тымушава» * 1975 – ''Карціны з жыцця'' — маці маладой жанчыны * 1976 – ''Чырвоныя шыпы'' — княжна * 1977 – ''Адступленне'' — маці Марка * 1978 – ''Што ты са мной зробіш, калі зловіш мяне?'' — прыбіральшчыца ў цэнтры адпачынку * 1978 – ''Кашмары'' — бабка Мікалая * 1979 – ''Дохтар Мурэк'' — Казёлкава * 1979 – ''Сям'я Вуснёў'' — Марыка Вусень * 1980 – ''Мядзведзь'' — прыбіральшчыца фізкультурна-спартыўнага клуба «Тэнча» * 1980 – ''Дзень нараджэння юнага варшаўца'' — бабка Ежы * 1980 – ''Толькі Кася'' — Суслава * 1980 – ''Млын Левіна'' — цётка Перл, жонка рабіна * 1980 – ''Шэрлак Холмс і доктар Ватсан'' — Бэсі * 1981 – ''У ванне'' маці Дануты * 1982 – ''Даліны Іссы'' — Букоўская * 1982 – ''Попел'' — Мікошка * 1983 – ''Собаль і дзяўчына''— госць * 1984 – ''[[Год спакойнага сонца|Rok spokojnego słońca]]'' — маці Эміліі * 1984 – ''Тры млыны'' — цётка Стэфы * 1985 – ''Kochankowie mojej mamy'' jako pani Lena * 1987 – ''Rzeka kłamstwa'' jako matka Wincenty (odc. 1) * 1988 – ''Wherever you are'' jako właścicielka pensjonatu * 1989 – ''Janka'' (serial) jako stara Cyganka * 1989 – ''Modrzejewska'' jako aktorka Józefa Hubertowa (odc. 1-2) * 1989 – ''Marcowe migdały'' jako dyrektorka liceum * 1990 – ''Femina'' jako Gabriela * 1990 – ''Le retour'' jako Elvira * 1991 – ''Panny i wdowy'' jako ciotka Edwarda (odc. 1-2) * 1991 – ''Papierowe małżeństwo'' jako żona sklepikarza Dawida == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' у ролі Каралевы сэрцаў * 1962 — ''«Рабро Адама»'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''[[Dziewczęta (film)|«Дзяўчаты]]'' ў паштальёнцы» * 1963 — ''[[O chłopie co okpił śmierć|Пра чалавека, які падмануў смерць]]'' — жонка Пандролы * 1963 — ''[[Ludzie i bestie|«Людзі і звяры»]]'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — маці ''[[Komisarz (film 1962)|камісара]]'' Марысы * 1964 – ''[[Twarzą w twarz (film 1963)|Тварам да твару ў]]'' ролі Душанкі Браціч * 1965 — ''[[Skowronek (film)|«Жаўрук»]]'' у ролі Тоні * 1968 — ''«Ноч ігуаны»'' — Максін Фолк * 1968 — ''[[Przygoda na wagarach|«Прыгоды прагульшчыка»]]'' ў ролі бабулі Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' ў ролі Бэсі * 1986 — ''[[Po deszczyku w czwartek|Пасля дажджу ў чацвер]]'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954 г.) <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955 г.) * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плана ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (скаржніцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Ушанаванне памяці == * Яе імя згадваецца на мемарыяльнай дошцы, прысвечанай мастакам, якія ўнеслі свой уклад у польскую культуру, усталяванай у 2020 годзе на будынку па адрасе вуліца Адалянская, 20 у Варшаве, дзе яна жыла <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> . == Зноскі == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Citation}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Monitor Polski|1955|101|1400}} – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki – wskazana jako „Skarga Hanna”.</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">[https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2%7C śp. Hanna Skarga].</ref> </references> * Hanna Skarżanka w bazie IMDb (ang.) * Hanna Skarżanka w bazie Filmweb * Hanna Skarżanka w bazie filmpolski.pl * Hanna Skarżanka (osoba), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2021-04-09] . {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] mdclukcqirx23o8bb8ln1ljtj2n3fhx 5120879 5120871 2026-04-04T18:51:35Z Rabbi Mendl 19651 оформление 5120879 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польская актрыса [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка, родам з [[Мінск]]а. Сапраўднае прозвішча — Скарга. «Скаржанка» — мянушка, якая стала сямейным псеўданімам у дачцы и ўнучкі Ганны, якія таксама сталі актрысамі. Ганна Скаржанка вядома беларускаму гледачу як выканаўца ролі цыркачкі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме ''«Дзве гадзіны'' » (1946)]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве]] Паходзіла з [[Зямяне|шляхецкай]] сям'і [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучым прафесарам філосафіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]], [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], з якога потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. Са снежня 1940 года па сакавік 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсіоннага Кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні [[Ціхацёмныя |ціхацёмнага]] польскага афіцэра Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з турмы [[Лукішская турма|ў Лукішках]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала у Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын|Ольштыне]], [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], а найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960–1975 гадах. У 1979 годзе яна ненадоўга пакінула тэатральную кар'еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе яна заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. З 1988 па 1991 год яна зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Была пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . === Прыватнае жыццё === Прафесар філасофіі Барбара Скарга была роднай сястрой Ганны, а акцёр Эдвард Скарга — родным братам. Ганна Скаржанка была замужам некалькі разоў: у 1938 годзе выйшла замуж за лейтэнанта Стэфана Чэрніка, пазней афіцэра Арміі Краёвай, з якім развялася на пачатку вайны, а ў 1944 годзе выйшла замуж за Баляслава Цвяцінскага, пазней радыёжурналіста (шлюб быў скасаваны адразу пасля вайны). У гэтым саюзе ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, якая таксама была актрысай і здымалася пад прозвішчам маці (як і яе ўнучка Катажына Скаржанка). Пляменнік актрысы Пётр Скарга і праўнучка Ганна Скарга таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 – ''Дзве гадзіны'' — Тэрэза, былое каханне Марэка * 1951 – ''Маладосць Шапэна'' — парыжская служанка * 1953 – ''Пяцёрка з вуліцы Барскай'' — суддзя * 1953 – ''Салдат Перамогі'' — Іспанская дзяўчына (у тытрах не пазначана) * 1954 – ''Пакаленне'' — Маці Стаха * 1956 – ''Варшаўская сірэна'' — ведзьма Кабыліча, мачыха Савы * 1958 – ''Развітанні'' — швагерка графіні Ружы * 1961 – ''Камедыянты'' — дырэктар * 1963 – ''Адзенне амаль новае'' — Ружа Генавефа Бінькоўская * 1964 – ''Агнешка 46'' — Лода Пжывлоцка * 1964 – ''Закон і кулак'' — Барбара Дубікоўска * 1966 – ''Чатыры танкіста і сабака'' jako Наташа Скобцава, артыстка цырка * 1967 – ''Жыццё Матэуша'' — гаспадыня * 1969 – ''Паляванне на муху'' — Улада, цешча Улодка * 1970 – ''Пейзаж з героем'' — Валашкова, хатняя гаспадыня Вільчэўскага ў горадзе * 1970 – ''Лістападаўскі дзень'' — маці Караля * 1971 – ''Дэкамерон 40, або цудоўная падзея з пэўным памерлым чалавекам'' — Разіна, служанка жонкі Мацэа * 1971 – ''Патэлефануй'' — Ядвіга Завадава * 1971 – ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (серыял) — гаспадыня * 1972 – ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (фільм) — гаспадыня * 1972 – ''Вяселле'' — Кліміна * 1973 – ''Вялікае каханне Бальзака'' — графіня * 1973 – ''Чарапаха'' — інспектарка * 1974 – ''Саракагадовы'' Пані Флора * 1975 – ''Доктар Джудзім'' — графіня Невадзкая * 1975 – ''На павадку ў CDN'' — «Тымушава» * 1975 – ''Карціны з жыцця'' — маці маладой жанчыны * 1976 – ''Чырвоныя шыпы'' — княжна * 1977 – ''Адступленне'' — маці Марка * 1978 – ''Што ты са мной зробіш, калі зловіш мяне?'' — прыбіральшчыца ў цэнтры адпачынку * 1978 – ''Кашмары'' — бабка Мікалая * 1979 – ''Дохтар Мурэк'' — Казёлкава * 1979 – ''Сям'я Вуснёў'' — Марыка Вусень * 1980 – ''Мядзведзь'' — прыбіральшчыца фізкультурна-спартыўнага клуба «Тэнча» * 1980 – ''Дзень нараджэння юнага варшаўца'' — бабка Ежы * 1980 – ''Толькі Кася'' — Суслава * 1980 – ''Млын Левіна'' — цётка Перл, жонка рабіна * 1980 – ''Шэрлак Холмс і доктар Ватсан'' — Бэсі * 1981 – ''У ванне'' маці Дануты * 1982 – ''Даліны Іссы'' — Букоўская * 1982 – ''Попел'' — Мікошка * 1983 – ''Собаль і дзяўчына''— госць * 1984 – ''[[Год спакойнага сонца|Rok spokojnego słońca]]'' — маці Эміліі * 1984 – ''Тры млыны'' — цётка Стэфы * 1985 – ''Палюбоўнікі маёй мамы'' — пані Лена * 1987 – ''Рака хлусні'' — маці Вінсэнта * 1988 – ''Дзе б вы ні былі'' — уладальніца пансіяната * 1989 – ''Янка'' (серыял) — старая цыганка * 1989 – ''Маджэеўская'' — актрыса Жазэфа Губертава * 1989 – ''сакавіцкі міндаль'' — дырэктар ліцэя * 1990 – ''Феміна'' — Габріэла * 1990 – ''Le retour'' — Эльвіра * 1991 – ''Дзяўчаты і ўдовы'' — цётка Эдварда * 1991 – ''Папяровы шлюб'' — жонка крамніка Давіда == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' у ролі Каралевы * 1962 — ''«Рабро Адама»'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''[[Dziewczęta (film)|«Дзяўчаты»]]'' — паштальён * 1963 — ''[[O chłopie co okpił śmierć|Пра чалавека, які падмануў смерць]]'' — жонка Пандролы * 1963 — ''[[Ludzie i bestie|«Людзі і звяры»]]'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — ''[[Komisarz (film 1962)|камісара]]'' — маці Марысы * 1964 – ''[[Twarzą w twarz (film 1963)|Тварам да твару]]'' — Душанка Браціч * 1965 — ''[[Skowronek (film)|«Жаўрук»]]'' — Тоня * 1968 — ''«Ноч ігуаны»'' — Максін Фолк * 1968 — ''[[Przygoda na wagarach|«Прыгоды прагульшчыка»]]'' — бабуля Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' ў ролі Бэсі * 1986 — ''[[Po deszczyku w czwartek|Пасля дажджу ў чацвер]]'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954 г.) <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955 г.) * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плана ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (скаржніцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Ушанаванне памяці == * Яе імя згадваецца на мемарыяльнай дошцы, прысвечанай мастакам, якія ўнеслі свой уклад у польскую культуру, усталяванай у 2020 годзе на будынку па адрасе вуліца Адалянская, 20 у Варшаве, дзе яна жыла <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> . == Зноскі == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Citation}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Monitor Polski|1955|101|1400}} – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki – wskazana jako „Skarga Hanna”.</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">[https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2%7C śp. Hanna Skarga].</ref> </references> * Hanna Skarżanka w bazie IMDb (ang.) * Hanna Skarżanka w bazie Filmweb * Hanna Skarżanka w bazie filmpolski.pl * Hanna Skarżanka (osoba), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2021-04-09] . {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] fqufq0mxjrwny8hudd8776kzvfka408 5120880 5120879 2026-04-04T18:52:55Z Rabbi Mendl 19651 арфаграфія 5120880 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польская актрыса [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка, родам з [[Мінск]]а. Сапраўднае прозвішча — Скарга. «Скаржанка» — мянушка, якая стала сямейным псеўданімам у дачцы і ўнучкі Ганны, якія таксама сталі актрысамі. Ганна Скаржанка вядома беларускаму гледачу як выканаўца ролі цыркачкі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме ''«Дзве гадзіны'' » (1946)]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве]] Паходзіла з [[Зямяне|шляхецкай]] сям'і [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучым прафесарам філосафіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]], [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], з якога потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. Са снежня 1940 года па сакавік 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсіоннага Кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні [[Ціхацёмныя |ціхацёмнага]] польскага афіцэра Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з турмы [[Лукішская турма|ў Лукішках]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала у Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын|Ольштыне]], [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], а найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960–1975 гадах. У 1979 годзе яна ненадоўга пакінула тэатральную кар'еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе яна заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. З 1988 па 1991 год яна зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Была пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . === Прыватнае жыццё === Прафесар філасофіі Барбара Скарга была роднай сястрой Ганны, а акцёр Эдвард Скарга — родным братам. Ганна Скаржанка была замужам некалькі разоў: у 1938 годзе выйшла замуж за лейтэнанта Стэфана Чэрніка, пазней афіцэра Арміі Краёвай, з якім развялася на пачатку вайны, а ў 1944 годзе выйшла замуж за Баляслава Цвяцінскага, пазней радыёжурналіста (шлюб быў скасаваны адразу пасля вайны). У гэтым саюзе ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, якая таксама была актрысай і здымалася пад прозвішчам маці (як і яе ўнучка Катажына Скаржанка). Пляменнік актрысы Пётр Скарга і праўнучка Ганна Скарга таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 – ''Дзве гадзіны'' — Тэрэза, былое каханне Марэка * 1951 – ''Маладосць Шапэна'' — парыжская служанка * 1953 – ''Пяцёрка з вуліцы Барскай'' — суддзя * 1953 – ''Салдат Перамогі'' — Іспанская дзяўчына (у тытрах не пазначана) * 1954 – ''Пакаленне'' — Маці Стаха * 1956 – ''Варшаўская сірэна'' — ведзьма Кабыліча, мачыха Савы * 1958 – ''Развітанні'' — швагерка графіні Ружы * 1961 – ''Камедыянты'' — дырэктар * 1963 – ''Адзенне амаль новае'' — Ружа Генавефа Бінькоўская * 1964 – ''Агнешка 46'' — Лода Пжывлоцка * 1964 – ''Закон і кулак'' — Барбара Дубікоўска * 1966 – ''Чатыры танкіста і сабака'' jako Наташа Скобцава, артыстка цырка * 1967 – ''Жыццё Матэуша'' — гаспадыня * 1969 – ''Паляванне на муху'' — Улада, цешча Улодка * 1970 – ''Пейзаж з героем'' — Валашкова, хатняя гаспадыня Вільчэўскага ў горадзе * 1970 – ''Лістападаўскі дзень'' — маці Караля * 1971 – ''Дэкамерон 40, або цудоўная падзея з пэўным памерлым чалавекам'' — Разіна, служанка жонкі Мацэа * 1971 – ''Патэлефануй'' — Ядвіга Завадава * 1971 – ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (серыял) — гаспадыня * 1972 – ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (фільм) — гаспадыня * 1972 – ''Вяселле'' — Кліміна * 1973 – ''Вялікае каханне Бальзака'' — графіня * 1973 – ''Чарапаха'' — інспектарка * 1974 – ''Саракагадовы'' Пані Флора * 1975 – ''Доктар Джудзім'' — графіня Невадзкая * 1975 – ''На павадку ў CDN'' — «Тымушава» * 1975 – ''Карціны з жыцця'' — маці маладой жанчыны * 1976 – ''Чырвоныя шыпы'' — княжна * 1977 – ''Адступленне'' — маці Марка * 1978 – ''Што ты са мной зробіш, калі зловіш мяне?'' — прыбіральшчыца ў цэнтры адпачынку * 1978 – ''Кашмары'' — бабка Мікалая * 1979 – ''Дохтар Мурэк'' — Казёлкава * 1979 – ''Сям'я Вуснёў'' — Марыка Вусень * 1980 – ''Мядзведзь'' — прыбіральшчыца фізкультурна-спартыўнага клуба «Тэнча» * 1980 – ''Дзень нараджэння юнага варшаўца'' — бабка Ежы * 1980 – ''Толькі Кася'' — Суслава * 1980 – ''Млын Левіна'' — цётка Перл, жонка рабіна * 1980 – ''Шэрлак Холмс і доктар Ватсан'' — Бэсі * 1981 – ''У ванне'' маці Дануты * 1982 – ''Даліны Іссы'' — Букоўская * 1982 – ''Попел'' — Мікошка * 1983 – ''Собаль і дзяўчына''— госць * 1984 – ''[[Год спакойнага сонца|Rok spokojnego słońca]]'' — маці Эміліі * 1984 – ''Тры млыны'' — цётка Стэфы * 1985 – ''Палюбоўнікі маёй мамы'' — пані Лена * 1987 – ''Рака хлусні'' — маці Вінсэнта * 1988 – ''Дзе б вы ні былі'' — уладальніца пансіяната * 1989 – ''Янка'' (серыял) — старая цыганка * 1989 – ''Маджэеўская'' — актрыса Жазэфа Губертава * 1989 – ''сакавіцкі міндаль'' — дырэктар ліцэя * 1990 – ''Феміна'' — Габріэла * 1990 – ''Le retour'' — Эльвіра * 1991 – ''Дзяўчаты і ўдовы'' — цётка Эдварда * 1991 – ''Папяровы шлюб'' — жонка крамніка Давіда == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' у ролі Каралевы * 1962 — ''«Рабро Адама»'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''[[Dziewczęta (film)|«Дзяўчаты»]]'' — паштальён * 1963 — ''[[O chłopie co okpił śmierć|Пра чалавека, які падмануў смерць]]'' — жонка Пандролы * 1963 — ''[[Ludzie i bestie|«Людзі і звяры»]]'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — ''[[Komisarz (film 1962)|камісара]]'' — маці Марысы * 1964 – ''[[Twarzą w twarz (film 1963)|Тварам да твару]]'' — Душанка Браціч * 1965 — ''[[Skowronek (film)|«Жаўрук»]]'' — Тоня * 1968 — ''«Ноч ігуаны»'' — Максін Фолк * 1968 — ''[[Przygoda na wagarach|«Прыгоды прагульшчыка»]]'' — бабуля Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' ў ролі Бэсі * 1986 — ''[[Po deszczyku w czwartek|Пасля дажджу ў чацвер]]'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954 г.) <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955 г.) * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плана ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (скаржніцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Ушанаванне памяці == * Яе імя згадваецца на мемарыяльнай дошцы, прысвечанай мастакам, якія ўнеслі свой уклад у польскую культуру, усталяванай у 2020 годзе на будынку па адрасе вуліца Адалянская, 20 у Варшаве, дзе яна жыла <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> . == Зноскі == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Citation}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Monitor Polski|1955|101|1400}} – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki – wskazana jako „Skarga Hanna”.</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">[https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2%7C śp. Hanna Skarga].</ref> </references> * Hanna Skarżanka w bazie IMDb (ang.) * Hanna Skarżanka w bazie Filmweb * Hanna Skarżanka w bazie filmpolski.pl * Hanna Skarżanka (osoba), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2021-04-09] . {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] ns58upuozwnvbshdxfar1cxu70gig3r 5120884 5120880 2026-04-04T19:05:16Z Rabbi Mendl 19651 /* Польскі дубляж */ афармленне 5120884 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польская актрыса [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка, родам з [[Мінск]]а. Сапраўднае прозвішча — Скарга. «Скаржанка» — мянушка, якая стала сямейным псеўданімам у дачцы і ўнучкі Ганны, якія таксама сталі актрысамі. Ганна Скаржанка вядома беларускаму гледачу як выканаўца ролі цыркачкі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме ''«Дзве гадзіны'' » (1946)]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве]] Паходзіла з [[Зямяне|шляхецкай]] сям'і [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучым прафесарам філосафіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]], [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], з якога потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. Са снежня 1940 года па сакавік 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсіоннага Кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні [[Ціхацёмныя |ціхацёмнага]] польскага афіцэра Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з турмы [[Лукішская турма|ў Лукішках]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала у Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын|Ольштыне]], [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], а найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960–1975 гадах. У 1979 годзе яна ненадоўга пакінула тэатральную кар'еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе яна заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. З 1988 па 1991 год яна зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Была пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . === Прыватнае жыццё === Прафесар філасофіі Барбара Скарга была роднай сястрой Ганны, а акцёр Эдвард Скарга — родным братам. Ганна Скаржанка была замужам некалькі разоў: у 1938 годзе выйшла замуж за лейтэнанта Стэфана Чэрніка, пазней афіцэра Арміі Краёвай, з якім развялася на пачатку вайны, а ў 1944 годзе выйшла замуж за Баляслава Цвяцінскага, пазней радыёжурналіста (шлюб быў скасаваны адразу пасля вайны). У гэтым саюзе ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, якая таксама была актрысай і здымалася пад прозвішчам маці (як і яе ўнучка Катажына Скаржанка). Пляменнік актрысы Пётр Скарга і праўнучка Ганна Скарга таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 – ''Дзве гадзіны'' — Тэрэза, былое каханне Марэка * 1951 – ''Маладосць Шапэна'' — парыжская служанка * 1953 – ''Пяцёрка з вуліцы Барскай'' — суддзя * 1953 – ''Салдат Перамогі'' — Іспанская дзяўчына (у тытрах не пазначана) * 1954 – ''Пакаленне'' — Маці Стаха * 1956 – ''Варшаўская сірэна'' — ведзьма Кабыліча, мачыха Савы * 1958 – ''Развітанні'' — швагерка графіні Ружы * 1961 – ''Камедыянты'' — дырэктар * 1963 – ''Адзенне амаль новае'' — Ружа Генавефа Бінькоўская * 1964 – ''Агнешка 46'' — Лода Пжывлоцка * 1964 – ''Закон і кулак'' — Барбара Дубікоўска * 1966 – ''Чатыры танкіста і сабака'' jako Наташа Скобцава, артыстка цырка * 1967 – ''Жыццё Матэуша'' — гаспадыня * 1969 – ''Паляванне на муху'' — Улада, цешча Улодка * 1970 – ''Пейзаж з героем'' — Валашкова, хатняя гаспадыня Вільчэўскага ў горадзе * 1970 – ''Лістападаўскі дзень'' — маці Караля * 1971 – ''Дэкамерон 40, або цудоўная падзея з пэўным памерлым чалавекам'' — Разіна, служанка жонкі Мацэа * 1971 – ''Патэлефануй'' — Ядвіга Завадава * 1971 – ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (серыял) — гаспадыня * 1972 – ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (фільм) — гаспадыня * 1972 – ''Вяселле'' — Кліміна * 1973 – ''Вялікае каханне Бальзака'' — графіня * 1973 – ''Чарапаха'' — інспектарка * 1974 – ''Саракагадовы'' Пані Флора * 1975 – ''Доктар Джудзім'' — графіня Невадзкая * 1975 – ''На павадку ў CDN'' — «Тымушава» * 1975 – ''Карціны з жыцця'' — маці маладой жанчыны * 1976 – ''Чырвоныя шыпы'' — княжна * 1977 – ''Адступленне'' — маці Марка * 1978 – ''Што ты са мной зробіш, калі зловіш мяне?'' — прыбіральшчыца ў цэнтры адпачынку * 1978 – ''Кашмары'' — бабка Мікалая * 1979 – ''Дохтар Мурэк'' — Казёлкава * 1979 – ''Сям'я Вуснёў'' — Марыка Вусень * 1980 – ''Мядзведзь'' — прыбіральшчыца фізкультурна-спартыўнага клуба «Тэнча» * 1980 – ''Дзень нараджэння юнага варшаўца'' — бабка Ежы * 1980 – ''Толькі Кася'' — Суслава * 1980 – ''Млын Левіна'' — цётка Перл, жонка рабіна * 1980 – ''Шэрлак Холмс і доктар Ватсан'' — Бэсі * 1981 – ''У ванне'' маці Дануты * 1982 – ''Даліны Іссы'' — Букоўская * 1982 – ''Попел'' — Мікошка * 1983 – ''Собаль і дзяўчына''— госць * 1984 – ''[[Год спакойнага сонца|Rok spokojnego słońca]]'' — маці Эміліі * 1984 – ''Тры млыны'' — цётка Стэфы * 1985 – ''Палюбоўнікі маёй мамы'' — пані Лена * 1987 – ''Рака хлусні'' — маці Вінсэнта * 1988 – ''Дзе б вы ні былі'' — уладальніца пансіяната * 1989 – ''Янка'' (серыял) — старая цыганка * 1989 – ''Маджэеўская'' — актрыса Жазэфа Губертава * 1989 – ''сакавіцкі міндаль'' — дырэктар ліцэя * 1990 – ''Феміна'' — Габріэла * 1990 – ''Le retour'' — Эльвіра * 1991 – ''Дзяўчаты і ўдовы'' — цётка Эдварда * 1991 – ''Папяровы шлюб'' — жонка крамніка Давіда == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' у ролі Каралевы * 1962 — ''Рабро Адама'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''Дзяўчаты'' — паштальён * 1963 — ''Пра чалавека, які падмануў смерць'' — жонка Пандролы * 1963 — ''Людзі і звяры'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — ''Камісара'' — маці Марысі * 1964 – ''Тварам да твару'' — Душанка Браціч * 1965 — ''Жаўрук'' — Тоня * 1968 — ''Ноч ігуаны'' — Максін Фолк * 1968 — ''Прыгоды прагульшчыка'' — бабуля Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' — Бэсі * 1986 — ''Пасля дожджыку ў чацвер'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954 г.) <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955 г.) * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плана ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (скаржніцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Ушанаванне памяці == * Яе імя згадваецца на мемарыяльнай дошцы, прысвечанай мастакам, якія ўнеслі свой уклад у польскую культуру, усталяванай у 2020 годзе на будынку па адрасе вуліца Адалянская, 20 у Варшаве, дзе яна жыла <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> . == Зноскі == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Citation}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Monitor Polski|1955|101|1400}} – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki – wskazana jako „Skarga Hanna”.</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">[https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2%7C śp. Hanna Skarga].</ref> </references> * Hanna Skarżanka w bazie IMDb (ang.) * Hanna Skarżanka w bazie Filmweb * Hanna Skarżanka w bazie filmpolski.pl * Hanna Skarżanka (osoba), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2021-04-09] . {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] hs8kbse6qgo94etw1fuqwfbaxbgoo7d 5120914 5120884 2026-04-04T20:24:23Z M.L.Bot 261 /* Зноскі */ 5120914 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польская актрыса [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка, родам з [[Мінск]]а. Сапраўднае прозвішча — Скарга. «Скаржанка» — мянушка, якая стала сямейным псеўданімам у дачцы і ўнучкі Ганны, якія таксама сталі актрысамі. Ганна Скаржанка вядома беларускаму гледачу як выканаўца ролі цыркачкі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме ''«Дзве гадзіны'' » (1946)]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве]] Паходзіла з [[Зямяне|шляхецкай]] сям'і [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучым прафесарам філосафіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]], [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], з якога потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. Са снежня 1940 года па сакавік 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсіоннага Кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні [[Ціхацёмныя |ціхацёмнага]] польскага афіцэра Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з турмы [[Лукішская турма|ў Лукішках]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала у Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын|Ольштыне]], [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], а найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960–1975 гадах. У 1979 годзе яна ненадоўга пакінула тэатральную кар'еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе яна заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. З 1988 па 1991 год яна зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Была пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . === Прыватнае жыццё === Прафесар філасофіі Барбара Скарга была роднай сястрой Ганны, а акцёр Эдвард Скарга — родным братам. Ганна Скаржанка была замужам некалькі разоў: у 1938 годзе выйшла замуж за лейтэнанта Стэфана Чэрніка, пазней афіцэра Арміі Краёвай, з якім развялася на пачатку вайны, а ў 1944 годзе выйшла замуж за Баляслава Цвяцінскага, пазней радыёжурналіста (шлюб быў скасаваны адразу пасля вайны). У гэтым саюзе ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, якая таксама была актрысай і здымалася пад прозвішчам маці (як і яе ўнучка Катажына Скаржанка). Пляменнік актрысы Пётр Скарга і праўнучка Ганна Скарга таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 – ''Дзве гадзіны'' — Тэрэза, былое каханне Марэка * 1951 – ''Маладосць Шапэна'' — парыжская служанка * 1953 – ''Пяцёрка з вуліцы Барскай'' — суддзя * 1953 – ''Салдат Перамогі'' — Іспанская дзяўчына (у тытрах не пазначана) * 1954 – ''Пакаленне'' — Маці Стаха * 1956 – ''Варшаўская сірэна'' — ведзьма Кабыліча, мачыха Савы * 1958 – ''Развітанні'' — швагерка графіні Ружы * 1961 – ''Камедыянты'' — дырэктар * 1963 – ''Адзенне амаль новае'' — Ружа Генавефа Бінькоўская * 1964 – ''Агнешка 46'' — Лода Пжывлоцка * 1964 – ''Закон і кулак'' — Барбара Дубікоўска * 1966 – ''Чатыры танкіста і сабака'' jako Наташа Скобцава, артыстка цырка * 1967 – ''Жыццё Матэуша'' — гаспадыня * 1969 – ''Паляванне на муху'' — Улада, цешча Улодка * 1970 – ''Пейзаж з героем'' — Валашкова, хатняя гаспадыня Вільчэўскага ў горадзе * 1970 – ''Лістападаўскі дзень'' — маці Караля * 1971 – ''Дэкамерон 40, або цудоўная падзея з пэўным памерлым чалавекам'' — Разіна, служанка жонкі Мацэа * 1971 – ''Патэлефануй'' — Ядвіга Завадава * 1971 – ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (серыял) — гаспадыня * 1972 – ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (фільм) — гаспадыня * 1972 – ''Вяселле'' — Кліміна * 1973 – ''Вялікае каханне Бальзака'' — графіня * 1973 – ''Чарапаха'' — інспектарка * 1974 – ''Саракагадовы'' Пані Флора * 1975 – ''Доктар Джудзім'' — графіня Невадзкая * 1975 – ''На павадку ў CDN'' — «Тымушава» * 1975 – ''Карціны з жыцця'' — маці маладой жанчыны * 1976 – ''Чырвоныя шыпы'' — княжна * 1977 – ''Адступленне'' — маці Марка * 1978 – ''Што ты са мной зробіш, калі зловіш мяне?'' — прыбіральшчыца ў цэнтры адпачынку * 1978 – ''Кашмары'' — бабка Мікалая * 1979 – ''Дохтар Мурэк'' — Казёлкава * 1979 – ''Сям'я Вуснёў'' — Марыка Вусень * 1980 – ''Мядзведзь'' — прыбіральшчыца фізкультурна-спартыўнага клуба «Тэнча» * 1980 – ''Дзень нараджэння юнага варшаўца'' — бабка Ежы * 1980 – ''Толькі Кася'' — Суслава * 1980 – ''Млын Левіна'' — цётка Перл, жонка рабіна * 1980 – ''Шэрлак Холмс і доктар Ватсан'' — Бэсі * 1981 – ''У ванне'' маці Дануты * 1982 – ''Даліны Іссы'' — Букоўская * 1982 – ''Попел'' — Мікошка * 1983 – ''Собаль і дзяўчына''— госць * 1984 – ''[[Год спакойнага сонца|Rok spokojnego słońca]]'' — маці Эміліі * 1984 – ''Тры млыны'' — цётка Стэфы * 1985 – ''Палюбоўнікі маёй мамы'' — пані Лена * 1987 – ''Рака хлусні'' — маці Вінсэнта * 1988 – ''Дзе б вы ні былі'' — уладальніца пансіяната * 1989 – ''Янка'' (серыял) — старая цыганка * 1989 – ''Маджэеўская'' — актрыса Жазэфа Губертава * 1989 – ''сакавіцкі міндаль'' — дырэктар ліцэя * 1990 – ''Феміна'' — Габріэла * 1990 – ''Le retour'' — Эльвіра * 1991 – ''Дзяўчаты і ўдовы'' — цётка Эдварда * 1991 – ''Папяровы шлюб'' — жонка крамніка Давіда == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' у ролі Каралевы * 1962 — ''Рабро Адама'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''Дзяўчаты'' — паштальён * 1963 — ''Пра чалавека, які падмануў смерць'' — жонка Пандролы * 1963 — ''Людзі і звяры'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — ''Камісара'' — маці Марысі * 1964 – ''Тварам да твару'' — Душанка Браціч * 1965 — ''Жаўрук'' — Тоня * 1968 — ''Ноч ігуаны'' — Максін Фолк * 1968 — ''Прыгоды прагульшчыка'' — бабуля Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' — Бэсі * 1986 — ''Пасля дожджыку ў чацвер'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954 г.) <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955 г.) * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плана ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (скаржніцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Ушанаванне памяці == * Яе імя згадваецца на мемарыяльнай дошцы, прысвечанай мастакам, якія ўнеслі свой уклад у польскую культуру, усталяванай у 2020 годзе на будынку па адрасе вуліца Адалянская, 20 у Варшаве, дзе яна жыла <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> . == Зноскі == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Citation}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Monitor Polski|1955|101|1400}} – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki – wskazana jako „Skarga Hanna”.</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">[https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2%7C śp. Hanna Skarga].</ref> </references> {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] dn5pcxxb9gbobwewgsjbu48dkspviut 5120915 5120914 2026-04-04T20:27:54Z M.L.Bot 261 5120915 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польская актрыса [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка, родам з [[Мінск]]а. Сапраўднае прозвішча — Скарга. «Скаржанка» — мянушка, якая стала сямейным псеўданімам у дачкі і ўнучкі Ганны, якія таксама сталі актрысамі. Ганна Скаржанка вядома беларускаму гледачу роляй цыркачкі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме ''«Дзве гадзіны'' » (1946)]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве]] Паходзіла з [[Зямяне|шляхецкай]] сям'і [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучым прафесарам філосафіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]], [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], з якога потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. Са снежня 1940 года па сакавік 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсіоннага Кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні [[Ціхацёмныя |ціхацёмнага]] польскага афіцэра Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з турмы [[Лукішская турма|ў Лукішках]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала у Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын|Ольштыне]], [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], а найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960–1975 гадах. У 1979 годзе яна ненадоўга пакінула тэатральную кар'еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе яна заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. З 1988 па 1991 год яна зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Была пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . === Прыватнае жыццё === Прафесар філасофіі Барбара Скарга была роднай сястрой Ганны, а акцёр Эдвард Скарга — родным братам. Ганна Скаржанка была замужам некалькі разоў: у 1938 годзе выйшла замуж за лейтэнанта Стэфана Чэрніка, пазней афіцэра Арміі Краёвай, з якім развялася на пачатку вайны, а ў 1944 годзе выйшла замуж за Баляслава Цвяцінскага, пазней радыёжурналіста (шлюб быў скасаваны адразу пасля вайны). У гэтым саюзе ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, якая таксама была актрысай і здымалася пад прозвішчам маці (як і яе ўнучка Катажына Скаржанка). Пляменнік актрысы Пётр Скарга і праўнучка Ганна Скарга таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 – ''Дзве гадзіны'' — Тэрэза, былое каханне Марэка * 1951 – ''Маладосць Шапэна'' — парыжская служанка * 1953 – ''Пяцёрка з вуліцы Барскай'' — суддзя * 1953 – ''Салдат Перамогі'' — Іспанская дзяўчына (у тытрах не пазначана) * 1954 – ''Пакаленне'' — Маці Стаха * 1956 – ''Варшаўская сірэна'' — ведзьма Кабыліча, мачыха Савы * 1958 – ''Развітанні'' — швагерка графіні Ружы * 1961 – ''Камедыянты'' — дырэктар * 1963 – ''Адзенне амаль новае'' — Ружа Генавефа Бінькоўская * 1964 – ''Агнешка 46'' — Лода Пжывлоцка * 1964 – ''Закон і кулак'' — Барбара Дубікоўска * 1966 – ''Чатыры танкіста і сабака'' jako Наташа Скобцава, артыстка цырка * 1967 – ''Жыццё Матэуша'' — гаспадыня * 1969 – ''Паляванне на муху'' — Улада, цешча Улодка * 1970 – ''Пейзаж з героем'' — Валашкова, хатняя гаспадыня Вільчэўскага ў горадзе * 1970 – ''Лістападаўскі дзень'' — маці Караля * 1971 – ''Дэкамерон 40, або цудоўная падзея з пэўным памерлым чалавекам'' — Разіна, служанка жонкі Мацэа * 1971 – ''Патэлефануй'' — Ядвіга Завадава * 1971 – ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (серыял) — гаспадыня * 1972 – ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (фільм) — гаспадыня * 1972 – ''Вяселле'' — Кліміна * 1973 – ''Вялікае каханне Бальзака'' — графіня * 1973 – ''Чарапаха'' — інспектарка * 1974 – ''Саракагадовы'' Пані Флора * 1975 – ''Доктар Джудзім'' — графіня Невадзкая * 1975 – ''На павадку ў CDN'' — «Тымушава» * 1975 – ''Карціны з жыцця'' — маці маладой жанчыны * 1976 – ''Чырвоныя шыпы'' — княжна * 1977 – ''Адступленне'' — маці Марка * 1978 – ''Што ты са мной зробіш, калі зловіш мяне?'' — прыбіральшчыца ў цэнтры адпачынку * 1978 – ''Кашмары'' — бабка Мікалая * 1979 – ''Дохтар Мурэк'' — Казёлкава * 1979 – ''Сям'я Вуснёў'' — Марыка Вусень * 1980 – ''Мядзведзь'' — прыбіральшчыца фізкультурна-спартыўнага клуба «Тэнча» * 1980 – ''Дзень нараджэння юнага варшаўца'' — бабка Ежы * 1980 – ''Толькі Кася'' — Суслава * 1980 – ''Млын Левіна'' — цётка Перл, жонка рабіна * 1980 – ''Шэрлак Холмс і доктар Ватсан'' — Бэсі * 1981 – ''У ванне'' маці Дануты * 1982 – ''Даліны Іссы'' — Букоўская * 1982 – ''Попел'' — Мікошка * 1983 – ''Собаль і дзяўчына''— госць * 1984 – ''[[Год спакойнага сонца|Rok spokojnego słońca]]'' — маці Эміліі * 1984 – ''Тры млыны'' — цётка Стэфы * 1985 – ''Палюбоўнікі маёй мамы'' — пані Лена * 1987 – ''Рака хлусні'' — маці Вінсэнта * 1988 – ''Дзе б вы ні былі'' — уладальніца пансіяната * 1989 – ''Янка'' (серыял) — старая цыганка * 1989 – ''Маджэеўская'' — актрыса Жазэфа Губертава * 1989 – ''сакавіцкі міндаль'' — дырэктар ліцэя * 1990 – ''Феміна'' — Габріэла * 1990 – ''Le retour'' — Эльвіра * 1991 – ''Дзяўчаты і ўдовы'' — цётка Эдварда * 1991 – ''Папяровы шлюб'' — жонка крамніка Давіда == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' у ролі Каралевы * 1962 — ''Рабро Адама'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''Дзяўчаты'' — паштальён * 1963 — ''Пра чалавека, які падмануў смерць'' — жонка Пандролы * 1963 — ''Людзі і звяры'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — ''Камісара'' — маці Марысі * 1964 – ''Тварам да твару'' — Душанка Браціч * 1965 — ''Жаўрук'' — Тоня * 1968 — ''Ноч ігуаны'' — Максін Фолк * 1968 — ''Прыгоды прагульшчыка'' — бабуля Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' — Бэсі * 1986 — ''Пасля дожджыку ў чацвер'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954 г.) <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955 г.) * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плана ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (скаржніцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Ушанаванне памяці == * Яе імя згадваецца на мемарыяльнай дошцы, прысвечанай мастакам, якія ўнеслі свой уклад у польскую культуру, усталяванай у 2020 годзе на будынку па адрасе вуліца Адалянская, 20 у Варшаве, дзе яна жыла <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> . == Зноскі == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Citation}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Monitor Polski|1955|101|1400}} – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki – wskazana jako „Skarga Hanna”.</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">[https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2%7C śp. Hanna Skarga].</ref> </references> {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] haljvfe0ylpye0pz4qd16dek9zss4bp 5120917 5120915 2026-04-04T20:37:12Z Rabbi Mendl 19651 /* Фільмаграфія */ афармленне 5120917 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польская актрыса [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка, родам з [[Мінск]]а. Сапраўднае прозвішча — Скарга. «Скаржанка» — мянушка, якая стала сямейным псеўданімам у дачкі і ўнучкі Ганны, якія таксама сталі актрысамі. Ганна Скаржанка вядома беларускаму гледачу роляй цыркачкі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме ''«Дзве гадзіны'' » (1946)]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве]] Паходзіла з [[Зямяне|шляхецкай]] сям'і [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучым прафесарам філосафіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]], [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], з якога потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. Са снежня 1940 года па сакавік 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсіоннага Кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні [[Ціхацёмныя |ціхацёмнага]] польскага афіцэра Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з турмы [[Лукішская турма|ў Лукішках]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала у Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын|Ольштыне]], [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], а найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960–1975 гадах. У 1979 годзе яна ненадоўга пакінула тэатральную кар'еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе яна заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. З 1988 па 1991 год яна зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Была пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . === Прыватнае жыццё === Прафесар філасофіі Барбара Скарга была роднай сястрой Ганны, а акцёр Эдвард Скарга — родным братам. Ганна Скаржанка была замужам некалькі разоў: у 1938 годзе выйшла замуж за лейтэнанта Стэфана Чэрніка, пазней афіцэра Арміі Краёвай, з якім развялася на пачатку вайны, а ў 1944 годзе выйшла замуж за Баляслава Цвяцінскага, пазней радыёжурналіста (шлюб быў скасаваны адразу пасля вайны). У гэтым саюзе ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, якая таксама была актрысай і здымалася пад прозвішчам маці (як і яе ўнучка Катажына Скаржанка). Пляменнік актрысы Пётр Скарга і праўнучка Ганна Скарга таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 – ''Дзве гадзіны'' — Тэрэза, былое каханне Марэка * 1951 – ''Маладосць Шапэна'' — парыжская служанка * 1953 – ''Пяцёрка з вуліцы Барскай'' — суддзя * 1953 – ''Салдат Перамогі'' — Іспанская дзяўчына (у тытрах не пазначана) * 1954 – ''Пакаленне'' — Маці Стаха * 1956 – ''Варшаўская сірэна'' — ведзьма Кабыліча, мачыха Савы * 1958 – ''Развітанні'' — швагерка графіні Ружы * 1961 – ''Камедыянты'' — дырэктар * 1963 – ''Адзенне амаль новае'' — Ружа Генавефа Бінькоўская * 1964 – ''Агнешка 46'' — Лода Пжывлоцка * 1964 – ''Закон і кулак'' — Барбара Дубікоўска * 1966 – ''Чатыры танкіста і сабака'' jako Наташа Скобцава, артыстка цырка * 1967 – ''Жыццё Матэуша'' — гаспадыня * 1969 – ''Паляванне на муху'' — Улада, цешча Улодка * 1970 – ''Пейзаж з героем'' — Валашкова, хатняя гаспадыня Вільчэўскага ў горадзе * 1970 – ''Лістападаўскі дзень'' — маці Караля * 1971 – ''Дэкамерон 40, або цудоўная падзея з пэўным памерлым чалавекам'' — Разіна, служанка жонкі Мацэа * 1971 – ''Патэлефануй'' — Ядвіга Завадава * 1971 – ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (серыял) — гаспадыня * 1972 – ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (фільм) — гаспадыня * 1972 – ''Вяселле'' — Кліміна * 1973 – ''Вялікае каханне Бальзака'' — графіня * 1973 – ''Чарапаха'' — інспектарка * 1974 – ''Саракагадовы'' Пані Флора * 1975 – ''Доктар Джудзім'' — графіня Невадзкая * 1975 – ''На павадку ў CDN'' — «Тымушава» * 1975 – ''Карціны з жыцця'' — маці маладой жанчыны * 1976 – ''Чырвоныя шыпы'' — княжна * 1977 – ''Адступленне'' — маці Марка * 1978 – ''Што ты са мной зробіш, калі зловіш мяне?'' — прыбіральшчыца ў цэнтры адпачынку * 1978 – ''Кашмары'' — бабка Мікалая * 1979 – ''Дохтар Мурэк'' — Казёлкава * 1979 – ''Сям'я Вуснёў'' — Марыка Вусень * 1980 – ''Мядзведзь'' — прыбіральшчыца фізкультурна-спартыўнага клуба «Тэнча» * 1980 – ''Дзень нараджэння юнага варшаўца'' — бабка Ежы * 1980 – ''Толькі Кася'' — Суслава * 1980 – ''Млын Левіна'' — цётка Перл, жонка рабіна * 1980 – ''Шэрлак Холмс і доктар Ватсан'' — Бэсі * 1981 – ''У ванне'' маці Дануты * 1982 – ''Даліны Іссы'' — Букоўская * 1982 – ''Попел'' — Мікошка * 1983 – ''Собаль і дзяўчына''— госць * 1984 – ''[[Год спакойнага сонца]]'' — маці Эміліі * 1984 – ''Тры млыны'' — цётка Стэфы * 1985 – ''Палюбоўнікі маёй мамы'' — пані Лена * 1987 – ''Рака хлусні'' — маці Вінсэнта * 1988 – ''Дзе б вы ні былі'' — уладальніца пансіяната * 1989 – ''Янка'' (серыял) — старая цыганка * 1989 – ''Маджэеўская'' — актрыса Жазэфа Губертава * 1989 – ''Сакавіцкі міндаль'' — дырэктар ліцэя * 1990 – ''Феміна'' — Габріэла * 1990 – ''Le retour'' — Эльвіра * 1991 – ''Дзяўчаты і ўдовы'' — цётка Эдварда * 1991 – ''Папяровы шлюб'' — жонка крамніка Давіда == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' у ролі Каралевы * 1962 — ''Рабро Адама'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''Дзяўчаты'' — паштальён * 1963 — ''Пра чалавека, які падмануў смерць'' — жонка Пандролы * 1963 — ''Людзі і звяры'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — ''Камісара'' — маці Марысі * 1964 – ''Тварам да твару'' — Душанка Браціч * 1965 — ''Жаўрук'' — Тоня * 1968 — ''Ноч ігуаны'' — Максін Фолк * 1968 — ''Прыгоды прагульшчыка'' — бабуля Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' — Бэсі * 1986 — ''Пасля дожджыку ў чацвер'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954 г.) <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955 г.) * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плана ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (скаржніцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Ушанаванне памяці == * Яе імя згадваецца на мемарыяльнай дошцы, прысвечанай мастакам, якія ўнеслі свой уклад у польскую культуру, усталяванай у 2020 годзе на будынку па адрасе вуліца Адалянская, 20 у Варшаве, дзе яна жыла <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> . == Зноскі == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Citation}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Monitor Polski|1955|101|1400}} – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki – wskazana jako „Skarga Hanna”.</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">[https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2%7C śp. Hanna Skarga].</ref> </references> {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] fmz6g2yhzu9cdo5okv9wwgkm2tnlgb8 5120918 5120917 2026-04-04T20:40:50Z Rabbi Mendl 19651 5120918 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польская актрыса [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка, родам з [[Мінск]]а. Сапраўднае прозвішча — Скарга. «Скаржанка» — мянушка, якая стала сямейным псеўданімам у дачкі і ўнучкі Ганны, якія таксама сталі актрысамі. Ганна Скаржанка вядома беларускаму гледачу роляй цыркачкі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака» і роляй маці галоўнай гераіні у фільме [[Кшыштаф Занусі|Кшыштафа Занусі]] «[[Год спакойнага сонца]]». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме ''«Дзве гадзіны'' » (1946)]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве]] Паходзіла з [[Зямяне|шляхецкай]] сям'і [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучым прафесарам філосафіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]], [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], з якога потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. Са снежня 1940 года па сакавік 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсіоннага Кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні [[Ціхацёмныя |ціхацёмнага]] польскага афіцэра Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з турмы [[Лукішская турма|ў Лукішках]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала у Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын|Ольштыне]], [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], а найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960–1975 гадах. У 1979 годзе яна ненадоўга пакінула тэатральную кар'еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе яна заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. З 1988 па 1991 год яна зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Была пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . === Прыватнае жыццё === Прафесар філасофіі Барбара Скарга была роднай сястрой Ганны, а акцёр Эдвард Скарга — родным братам. Ганна Скаржанка была замужам некалькі разоў: у 1938 годзе выйшла замуж за лейтэнанта Стэфана Чэрніка, пазней афіцэра Арміі Краёвай, з якім развялася на пачатку вайны, а ў 1944 годзе выйшла замуж за Баляслава Цвяцінскага, пазней радыёжурналіста (шлюб быў скасаваны адразу пасля вайны). У гэтым саюзе ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, якая таксама была актрысай і здымалася пад прозвішчам маці (як і яе ўнучка Катажына Скаржанка). Пляменнік актрысы Пётр Скарга і праўнучка Ганна Скарга таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 – ''Дзве гадзіны'' — Тэрэза, былое каханне Марэка * 1951 – ''Маладосць Шапэна'' — парыжская служанка * 1953 – ''Пяцёрка з вуліцы Барскай'' — суддзя * 1953 – ''Салдат Перамогі'' — Іспанская дзяўчына (у тытрах не пазначана) * 1954 – ''Пакаленне'' — Маці Стаха * 1956 – ''Варшаўская сірэна'' — ведзьма Кабыліча, мачыха Савы * 1958 – ''Развітанні'' — швагерка графіні Ружы * 1961 – ''Камедыянты'' — дырэктар * 1963 – ''Адзенне амаль новае'' — Ружа Генавефа Бінькоўская * 1964 – ''Агнешка 46'' — Лода Пжывлоцка * 1964 – ''Закон і кулак'' — Барбара Дубікоўска * 1966 – ''Чатыры танкіста і сабака'' jako Наташа Скобцава, артыстка цырка * 1967 – ''Жыццё Матэуша'' — гаспадыня * 1969 – ''Паляванне на муху'' — Улада, цешча Улодка * 1970 – ''Пейзаж з героем'' — Валашкова, хатняя гаспадыня Вільчэўскага ў горадзе * 1970 – ''Лістападаўскі дзень'' — маці Караля * 1971 – ''Дэкамерон 40, або цудоўная падзея з пэўным памерлым чалавекам'' — Разіна, служанка жонкі Мацэа * 1971 – ''Патэлефануй'' — Ядвіга Завадава * 1971 – ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (серыял) — гаспадыня * 1972 – ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (фільм) — гаспадыня * 1972 – ''Вяселле'' — Кліміна * 1973 – ''Вялікае каханне Бальзака'' — графіня * 1973 – ''Чарапаха'' — інспектарка * 1974 – ''Саракагадовы'' Пані Флора * 1975 – ''Доктар Джудзім'' — графіня Невадзкая * 1975 – ''На павадку ў CDN'' — «Тымушава» * 1975 – ''Карціны з жыцця'' — маці маладой жанчыны * 1976 – ''Чырвоныя шыпы'' — княжна * 1977 – ''Адступленне'' — маці Марка * 1978 – ''Што ты са мной зробіш, калі зловіш мяне?'' — прыбіральшчыца ў цэнтры адпачынку * 1978 – ''Кашмары'' — бабка Мікалая * 1979 – ''Дохтар Мурэк'' — Казёлкава * 1979 – ''Сям'я Вуснёў'' — Марыка Вусень * 1980 – ''Мядзведзь'' — прыбіральшчыца фізкультурна-спартыўнага клуба «Тэнча» * 1980 – ''Дзень нараджэння юнага варшаўца'' — бабка Ежы * 1980 – ''Толькі Кася'' — Суслава * 1980 – ''Млын Левіна'' — цётка Перл, жонка рабіна * 1980 – ''Шэрлак Холмс і доктар Ватсан'' — Бэсі * 1981 – ''У ванне'' маці Дануты * 1982 – ''Даліны Іссы'' — Букоўская * 1982 – ''Попел'' — Мікошка * 1983 – ''Собаль і дзяўчына''— госць * 1984 – ''[[Год спакойнага сонца]]'' — маці Эміліі * 1984 – ''Тры млыны'' — цётка Стэфы * 1985 – ''Палюбоўнікі маёй мамы'' — пані Лена * 1987 – ''Рака хлусні'' — маці Вінсэнта * 1988 – ''Дзе б вы ні былі'' — уладальніца пансіяната * 1989 – ''Янка'' (серыял) — старая цыганка * 1989 – ''Маджэеўская'' — актрыса Жазэфа Губертава * 1989 – ''Сакавіцкі міндаль'' — дырэктар ліцэя * 1990 – ''Феміна'' — Габріэла * 1990 – ''Le retour'' — Эльвіра * 1991 – ''Дзяўчаты і ўдовы'' — цётка Эдварда * 1991 – ''Папяровы шлюб'' — жонка крамніка Давіда == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' у ролі Каралевы * 1962 — ''Рабро Адама'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''Дзяўчаты'' — паштальён * 1963 — ''Пра чалавека, які падмануў смерць'' — жонка Пандролы * 1963 — ''Людзі і звяры'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — ''Камісара'' — маці Марысі * 1964 – ''Тварам да твару'' — Душанка Браціч * 1965 — ''Жаўрук'' — Тоня * 1968 — ''Ноч ігуаны'' — Максін Фолк * 1968 — ''Прыгоды прагульшчыка'' — бабуля Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' — Бэсі * 1986 — ''Пасля дожджыку ў чацвер'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954 г.) <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955 г.) * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плана ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (скаржніцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Ушанаванне памяці == * Яе імя згадваецца на мемарыяльнай дошцы, прысвечанай мастакам, якія ўнеслі свой уклад у польскую культуру, усталяванай у 2020 годзе на будынку па адрасе вуліца Адалянская, 20 у Варшаве, дзе яна жыла <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> . == Зноскі == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Citation}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Monitor Polski|1955|101|1400}} – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki – wskazana jako „Skarga Hanna”.</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">[https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2%7C śp. Hanna Skarga].</ref> </references> {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] idc6zgp22nd6hxr175fbzlk4xni7bb2 5120935 5120918 2026-04-04T21:55:12Z Rabbi Mendl 19651 {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} 5120935 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польская актрыса [[Тэатр|тэатра]], [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка, родам з [[Мінск]]а. Сапраўднае прозвішча — Скарга. «Скаржанка» — мянушка, якая стала сямейным псеўданімам у дачкі і ўнучкі Ганны, якія таксама сталі актрысамі. Ганна Скаржанка вядома беларускаму гледачу роляй цыркачкі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака» і роляй маці галоўнай гераіні у фільме [[Кшыштаф Занусі|Кшыштафа Занусі]] «[[Год спакойнага сонца]]». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме ''«Дзве гадзіны'' » (1946)]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве]] Паходзіла з [[Зямяне|шляхецкай]] сям'і [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучым прафесарам філосафіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]], [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], з якога потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. Са снежня 1940 года па сакавік 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсіоннага Кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні [[Ціхацёмныя |ціхацёмнага]] польскага афіцэра Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з турмы [[Лукішская турма|ў Лукішках]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала у Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын|Ольштыне]], [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], а найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960–1975 гадах. У 1979 годзе яна ненадоўга пакінула тэатральную кар'еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе яна заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. З 1988 па 1991 год яна зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Была пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . === Прыватнае жыццё === Прафесар філасофіі Барбара Скарга была роднай сястрой Ганны, а акцёр Эдвард Скарга — родным братам. Ганна Скаржанка была замужам некалькі разоў: у 1938 годзе выйшла замуж за лейтэнанта Стэфана Чэрніка, пазней афіцэра Арміі Краёвай, з якім развялася на пачатку вайны, а ў 1944 годзе выйшла замуж за Баляслава Цвяцінскага, пазней радыёжурналіста (шлюб быў скасаваны адразу пасля вайны). У гэтым саюзе ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, якая таксама была актрысай і здымалася пад прозвішчам маці (як і яе ўнучка Катажына Скаржанка). Пляменнік актрысы Пётр Скарга і праўнучка Ганна Скарга таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 – ''Дзве гадзіны'' — Тэрэза, былое каханне Марэка * 1951 – ''Маладосць Шапэна'' — парыжская служанка * 1953 – ''Пяцёрка з вуліцы Барскай'' — суддзя * 1953 – ''Салдат Перамогі'' — Іспанская дзяўчына (у тытрах не пазначана) * 1954 – ''Пакаленне'' — Маці Стаха * 1956 – ''Варшаўская сірэна'' — ведзьма Кабыліча, мачыха Савы * 1958 – ''Развітанні'' — швагерка графіні Ружы * 1961 – ''Камедыянты'' — дырэктар * 1963 – ''Адзенне амаль новае'' — Ружа Генавефа Бінькоўская * 1964 – ''Агнешка 46'' — Лода Пжывлоцка * 1964 – ''Закон і кулак'' — Барбара Дубікоўска * 1966 – ''Чатыры танкіста і сабака'' jako Наташа Скобцава, артыстка цырка * 1967 – ''Жыццё Матэуша'' — гаспадыня * 1969 – ''Паляванне на муху'' — Улада, цешча Улодка * 1970 – ''Пейзаж з героем'' — Валашкова, хатняя гаспадыня Вільчэўскага ў горадзе * 1970 – ''Лістападаўскі дзень'' — маці Караля * 1971 – ''Дэкамерон 40, або цудоўная падзея з пэўным памерлым чалавекам'' — Разіна, служанка жонкі Мацэа * 1971 – ''Патэлефануй'' — Ядвіга Завадава * 1971 – ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (серыял) — гаспадыня * 1972 – ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (фільм) — гаспадыня * 1972 – ''Вяселле'' — Кліміна * 1973 – ''Вялікае каханне Бальзака'' — графіня * 1973 – ''Чарапаха'' — інспектарка * 1974 – ''Саракагадовы'' Пані Флора * 1975 – ''Доктар Джудзім'' — графіня Невадзкая * 1975 – ''На павадку ў CDN'' — «Тымушава» * 1975 – ''Карціны з жыцця'' — маці маладой жанчыны * 1976 – ''Чырвоныя шыпы'' — княжна * 1977 – ''Адступленне'' — маці Марка * 1978 – ''Што ты са мной зробіш, калі зловіш мяне?'' — прыбіральшчыца ў цэнтры адпачынку * 1978 – ''Кашмары'' — бабка Мікалая * 1979 – ''Дохтар Мурэк'' — Казёлкава * 1979 – ''Сям'я Вуснёў'' — Марыка Вусень * 1980 – ''Мядзведзь'' — прыбіральшчыца фізкультурна-спартыўнага клуба «Тэнча» * 1980 – ''Дзень нараджэння юнага варшаўца'' — бабка Ежы * 1980 – ''Толькі Кася'' — Суслава * 1980 – ''Млын Левіна'' — цётка Перл, жонка рабіна * 1980 – ''Шэрлак Холмс і доктар Ватсан'' — Бэсі * 1981 – ''У ванне'' маці Дануты * 1982 – ''Даліны Іссы'' — Букоўская * 1982 – ''Попел'' — Мікошка * 1983 – ''Собаль і дзяўчына''— госць * 1984 – ''[[Год спакойнага сонца]]'' — маці Эміліі * 1984 – ''Тры млыны'' — цётка Стэфы * 1985 – ''Палюбоўнікі маёй мамы'' — пані Лена * 1987 – ''Рака хлусні'' — маці Вінсэнта * 1988 – ''Дзе б вы ні былі'' — уладальніца пансіяната * 1989 – ''Янка'' (серыял) — старая цыганка * 1989 – ''Маджэеўская'' — актрыса Жазэфа Губертава * 1989 – ''Сакавіцкі міндаль'' — дырэктар ліцэя * 1990 – ''Феміна'' — Габріэла * 1990 – ''Le retour'' — Эльвіра * 1991 – ''Дзяўчаты і ўдовы'' — цётка Эдварда * 1991 – ''Папяровы шлюб'' — жонка крамніка Давіда == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' у ролі Каралевы * 1962 — ''Рабро Адама'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''Дзяўчаты'' — паштальён * 1963 — ''Пра чалавека, які падмануў смерць'' — жонка Пандролы * 1963 — ''Людзі і звяры'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — ''Камісара'' — маці Марысі * 1964 – ''Тварам да твару'' — Душанка Браціч * 1965 — ''Жаўрук'' — Тоня * 1968 — ''Ноч ігуаны'' — Максін Фолк * 1968 — ''Прыгоды прагульшчыка'' — бабуля Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' — Бэсі * 1986 — ''Пасля дожджыку ў чацвер'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954 г.) <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955 г.) * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плана ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (скаржніцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Ушанаванне памяці == * Яе імя згадваецца на мемарыяльнай дошцы, прысвечанай мастакам, якія ўнеслі свой уклад у польскую культуру, усталяванай у 2020 годзе на будынку па адрасе вуліца Адалянская, 20 у Варшаве, дзе яна жыла <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> . == Зноскі == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Citation}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Monitor Polski|1955|101|1400}} – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki – wskazana jako „Skarga Hanna”.</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">[https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2%7C śp. Hanna Skarga].</ref> </references> {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] kjyx2lavigj94kwrlycvdyfnxl3cir2 5121038 5120935 2026-04-05T06:03:46Z M.L.Bot 261 5121038 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польская актрыса [[тэатр]]а, [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка, родам з [[Мінск]]а. '''Скаржанка''' — традыцыйная даччыная форма прозвішча '''Скарга''', якая для дачкі і ўнучкі Ганны, таксама актрыс, была псеўданімам. Ганна Скаржанка вядома беларускаму гледачу роляй цыркачкі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака» і роляй маці галоўнай гераіні ў фільме [[Кшыштаф Занусі|Кшыштафа Занусі]] «[[Год спакойнага сонца]]». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме «''Дзве гадзіны''» (1946).]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве.]] Са [[шляхта|шляхецкага]] роду Скаргаў [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучай прафесаркай філасофіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]] [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскага павета]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Віленскі ўніверсітэт імя Стэфана Баторыя|Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. У снежні 1940 — сакавіку 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. Пасля нападу Германіі на СССР у 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсійнага кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні польскага афіцэра [[Ціхацёмныя|ціхацёмнага]] Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з [[Лукішская турма|Лукішскай турмы]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала ў Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын]]е, [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], найбольш вядома ролямі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960—1975 гадах. У 1979 годзе ненадоўга пакінула тэатральную кар’еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. У 1988—1991 гадах зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31). == Сям’я == Родная сястра — Барбара Скарга, прафесарка філасофіі, родны брат — Эдвард Скарга, акцёр. Ганна Скаржанка некалькі разоў была замужам. З 1938 года з лейтэнантам Стэфанам Чэрнікам, пазней афіцэрам Арміі Краёвай, развялася з ім на пачатку вайны. З 1944 года з Баляславам Цвяцінскім, пазней радыёжурналістам, гэты шлюб скасаваны адразу пасля вайны. У шлюбе з Цвяцінскім ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, таксама актрыса, здымалася пад прозвішчам маці (як і яе дачка Катажына Скаржанка). Пляменнік — Пётр Скарга, і праўнучка — Ганна Скарга, таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 — ''Дзве гадзіны'' — Тэрэза, былое каханне Марэка * 1951 — ''Маладосць Шапэна'' — парыжская служанка * 1953 — ''Пяцёрка з вуліцы Барскай'' — суддзя * 1953 — ''Салдат Перамогі'' — Іспанская дзяўчына (у цітрах не пазначана) * 1954 — ''Пакаленне'' — Маці Стаха * 1956 — ''Варшаўская сірэна'' — ведзьма Кабыліча, мачыха Савы * 1958 — ''Развітанні'' — швагерка графіні Ружы * 1961 — ''Камедыянты'' — дырэктар * 1963 — ''Адзенне амаль новае'' — Ружа Генавефа Бінькоўская * 1964 — ''Агнешка 46'' — Лода Пжыўлоцка * 1964 — ''Закон і кулак'' — Барбара Дубікоўска * 1966 — ''Чатыры танкіста і сабака'' — Наташа Скобцава, артыстка цырка * 1967 — ''Жыццё Матэуша'' — гаспадыня * 1969 — ''Паляванне на муху'' — Улада, цешча Улодка * 1970 — ''Пейзаж з героем'' — Валашкова, хатняя гаспадыня Вільчэўскага ў горадзе * 1970 — ''Лістападаўскі дзень'' — маці Караля * 1971 — ''Дэкамерон 40, або цудоўная падзея з пэўным памерлым чалавекам'' — Разіна, служанка жонкі Мацэа * 1971 — ''Патэлефануй'' — Ядвіга Завадава * 1971 — ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (серыял) — гаспадыня * 1972 — ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (фільм) — гаспадыня * 1972 — ''Вяселле'' — Кліміна * 1973 — ''Вялікае каханне Бальзака'' — графіня * 1973 — ''Чарапаха'' — інспектарка * 1974 — ''Саракагадовы'' — Пані Флора * 1975 — ''Доктар Джудзім'' — графіня Невадзкая * 1975 — ''На павадку ў CDN'' — «Тымушава» * 1975 — ''Карціны з жыцця'' — маці маладой жанчыны * 1976 — ''Чырвоныя шыпы'' — княжна * 1977 — ''Адступленне'' — маці Марка * 1978 — ''Што ты са мной зробіш, калі зловіш мяне?'' — прыбіральшчыца ў цэнтры адпачынку * 1978 — ''Кашмары'' — бабка Мікалая * 1979 — ''Дохтар Мурэк'' — Казёлкава * 1979 — ''Сям’я Вуснёў'' — Марыка Вусень * 1980 — ''Мядзведзь'' — прыбіральшчыца фізкультурна-спартыўнага клуба «Тэнча» * 1980 — ''Дзень нараджэння юнага варшавяка'' — бабка Ежы * 1980 — ''Толькі Кася'' — Суслава * 1980 — ''Млын Левіна'' — цётка Перл, жонка рабіна * 1980 — ''Шэрлак Холмс і доктар Ватсан'' — Бэсі * 1981 — ''У ванне'' — маці Дануты * 1982 — ''Даліны Ісы'' — Букоўская * 1982 — ''Попел'' — Мікошка * 1983 — ''Собаль і дзяўчына'' — госць * 1984 — ''[[Год спакойнага сонца]]'' — маці Эміліі * 1984 — ''Тры млыны'' — цётка Стэфы * 1985 — ''Палюбоўнікі маёй мамы'' — пані Лена * 1987 — ''Рака хлусні'' — маці Вінсэнта * 1988 — ''Дзе б вы ні былі'' — уладальніца пансіяната * 1989 — ''Янка'' (серыял) — старая цыганка * 1989 — ''Маджэеўская'' — актрыса Жазэфа Губертава * 1989 — ''Сакавіцкі міндаль'' — дырэктар ліцэя * 1990 — ''Феміна'' — Габрыэла * 1990 — ''Le retour'' — Эльвіра * 1991 — ''Дзяўчаты і ўдовы'' — цётка Эдварда * 1991 — ''Папяровы шлюб'' — жонка крамніка Давіда == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' — у ролі Каралевы * 1962 — ''Рабро Адама'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''Дзяўчаты'' — паштальён * 1963 — ''Пра чалавека, які падмануў смерць'' — жонка Пандролы * 1963 — ''Людзі і звяры'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — ''Камісара'' — маці Марысі * 1964 — ''Тварам да твару'' — Душанка Браціч * 1965 — ''Жаўрук'' — Тоня * 1968 — ''Ноч ігуаны'' — Максін Фолк * 1968 — ''Прыгоды прагульшчыка'' — бабуля Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' — Бэсі * 1986 — ''Пасля дожджыку ў чацвер'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954)<ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} «za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki».</ref> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955) * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плану ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (Скаржанцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Ушанаванне памяці == * Згадана на мемарыяльнай дошцы мастакам, якія ўнеслі ўклад у польскую культуру, усталяванай у 2020 годзе на будынку па вуліцы Адалянскай-20 у Варшаве, дзе яна жыла<ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref>. == Зноскі == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Citation}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} «za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki».</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Monitor Polski|1955|101|1400}} — Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 — na wniosek Ministra Kultury i Sztuki — wskazana jako «Skarga Hanna».</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">[https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2%7C śp. Hanna Skarga].</ref> </references> {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] 495nozcg60ji0vr6t0zjhfu27dtpfc1 5121039 5121038 2026-04-05T06:12:24Z Rabbi Mendl 19651 /* Зноскі */ крыніца 5121039 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польская актрыса [[тэатр]]а, [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка, родам з [[Мінск]]а. '''Скаржанка''' — традыцыйная даччыная форма прозвішча '''Скарга''', якая для дачкі і ўнучкі Ганны, таксама актрыс, была псеўданімам. Ганна Скаржанка вядома беларускаму гледачу роляй цыркачкі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака» і роляй маці галоўнай гераіні ў фільме [[Кшыштаф Занусі|Кшыштафа Занусі]] «[[Год спакойнага сонца]]». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме «''Дзве гадзіны''» (1946).]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве.]] Са [[шляхта|шляхецкага]] роду Скаргаў [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучай прафесаркай філасофіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]] [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскага павета]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Віленскі ўніверсітэт імя Стэфана Баторыя|Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. У снежні 1940 — сакавіку 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. Пасля нападу Германіі на СССР у 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсійнага кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні польскага афіцэра [[Ціхацёмныя|ціхацёмнага]] Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з [[Лукішская турма|Лукішскай турмы]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала ў Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын]]е, [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], найбольш вядома ролямі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960—1975 гадах. У 1979 годзе ненадоўга пакінула тэатральную кар’еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. У 1988—1991 гадах зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31). == Сям’я == Родная сястра — Барбара Скарга, прафесарка філасофіі, родны брат — Эдвард Скарга, акцёр. Ганна Скаржанка некалькі разоў была замужам. З 1938 года з лейтэнантам Стэфанам Чэрнікам, пазней афіцэрам Арміі Краёвай, развялася з ім на пачатку вайны. З 1944 года з Баляславам Цвяцінскім, пазней радыёжурналістам, гэты шлюб скасаваны адразу пасля вайны. У шлюбе з Цвяцінскім ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, таксама актрыса, здымалася пад прозвішчам маці (як і яе дачка Катажына Скаржанка). Пляменнік — Пётр Скарга, і праўнучка — Ганна Скарга, таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 — ''Дзве гадзіны'' — Тэрэза, былое каханне Марэка * 1951 — ''Маладосць Шапэна'' — парыжская служанка * 1953 — ''Пяцёрка з вуліцы Барскай'' — суддзя * 1953 — ''Салдат Перамогі'' — Іспанская дзяўчына (у цітрах не пазначана) * 1954 — ''Пакаленне'' — Маці Стаха * 1956 — ''Варшаўская сірэна'' — ведзьма Кабыліча, мачыха Савы * 1958 — ''Развітанні'' — швагерка графіні Ружы * 1961 — ''Камедыянты'' — дырэктар * 1963 — ''Адзенне амаль новае'' — Ружа Генавефа Бінькоўская * 1964 — ''Агнешка 46'' — Лода Пжыўлоцка * 1964 — ''Закон і кулак'' — Барбара Дубікоўска * 1966 — ''Чатыры танкіста і сабака'' — Наташа Скобцава, артыстка цырка * 1967 — ''Жыццё Матэуша'' — гаспадыня * 1969 — ''Паляванне на муху'' — Улада, цешча Улодка * 1970 — ''Пейзаж з героем'' — Валашкова, хатняя гаспадыня Вільчэўскага ў горадзе * 1970 — ''Лістападаўскі дзень'' — маці Караля * 1971 — ''Дэкамерон 40, або цудоўная падзея з пэўным памерлым чалавекам'' — Разіна, служанка жонкі Мацэа * 1971 — ''Патэлефануй'' — Ядвіга Завадава * 1971 — ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (серыял) — гаспадыня * 1972 — ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (фільм) — гаспадыня * 1972 — ''Вяселле'' — Кліміна * 1973 — ''Вялікае каханне Бальзака'' — графіня * 1973 — ''Чарапаха'' — інспектарка * 1974 — ''Саракагадовы'' — Пані Флора * 1975 — ''Доктар Джудзім'' — графіня Невадзкая * 1975 — ''На павадку ў CDN'' — «Тымушава» * 1975 — ''Карціны з жыцця'' — маці маладой жанчыны * 1976 — ''Чырвоныя шыпы'' — княжна * 1977 — ''Адступленне'' — маці Марка * 1978 — ''Што ты са мной зробіш, калі зловіш мяне?'' — прыбіральшчыца ў цэнтры адпачынку * 1978 — ''Кашмары'' — бабка Мікалая * 1979 — ''Дохтар Мурэк'' — Казёлкава * 1979 — ''Сям’я Вуснёў'' — Марыка Вусень * 1980 — ''Мядзведзь'' — прыбіральшчыца фізкультурна-спартыўнага клуба «Тэнча» * 1980 — ''Дзень нараджэння юнага варшавяка'' — бабка Ежы * 1980 — ''Толькі Кася'' — Суслава * 1980 — ''Млын Левіна'' — цётка Перл, жонка рабіна * 1980 — ''Шэрлак Холмс і доктар Ватсан'' — Бэсі * 1981 — ''У ванне'' — маці Дануты * 1982 — ''Даліны Ісы'' — Букоўская * 1982 — ''Попел'' — Мікошка * 1983 — ''Собаль і дзяўчына'' — госць * 1984 — ''[[Год спакойнага сонца]]'' — маці Эміліі * 1984 — ''Тры млыны'' — цётка Стэфы * 1985 — ''Палюбоўнікі маёй мамы'' — пані Лена * 1987 — ''Рака хлусні'' — маці Вінсэнта * 1988 — ''Дзе б вы ні былі'' — уладальніца пансіяната * 1989 — ''Янка'' (серыял) — старая цыганка * 1989 — ''Маджэеўская'' — актрыса Жазэфа Губертава * 1989 — ''Сакавіцкі міндаль'' — дырэктар ліцэя * 1990 — ''Феміна'' — Габрыэла * 1990 — ''Le retour'' — Эльвіра * 1991 — ''Дзяўчаты і ўдовы'' — цётка Эдварда * 1991 — ''Папяровы шлюб'' — жонка крамніка Давіда == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' — у ролі Каралевы * 1962 — ''Рабро Адама'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''Дзяўчаты'' — паштальён * 1963 — ''Пра чалавека, які падмануў смерць'' — жонка Пандролы * 1963 — ''Людзі і звяры'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — ''Камісара'' — маці Марысі * 1964 — ''Тварам да твару'' — Душанка Браціч * 1965 — ''Жаўрук'' — Тоня * 1968 — ''Ноч ігуаны'' — Максін Фолк * 1968 — ''Прыгоды прагульшчыка'' — бабуля Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' — Бэсі * 1986 — ''Пасля дожджыку ў чацвер'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954)<ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} «za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki».</ref> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955) * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плану ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (Скаржанцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Ушанаванне памяці == * Згадана на мемарыяльнай дошцы мастакам, якія ўнеслі ўклад у польскую культуру, усталяванай у 2020 годзе на будынку па вуліцы Адалянскай-20 у Варшаве, дзе яна жыла<ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref>. == Зноскі == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Citation}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} «za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki».</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Monitor Polski|1955|101|1400}} — Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 — na wniosek Ministra Kultury i Sztuki — wskazana jako «Skarga Hanna».</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">[https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2%7C śp. Hanna Skarga].</ref> </references> == Крыніцы == {{крыніцы}} * [https://viva.pl/ludzie/niezwykle-historie/hanna-skarzanka-zanim-zostala-aktorka-pracowala-dla-wywiadu-miala-niezwykle-zycie-148436-r1/ viva.pl Hanna Skarżanka] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] hogurjwt169bkodsya7gsc61ecw0ijx 5121042 5121039 2026-04-05T06:25:48Z Rabbi Mendl 19651 /* Крыніцы */ дапаўненне 5121042 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польская актрыса [[тэатр]]а, [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка, родам з [[Мінск]]а. '''Скаржанка''' — традыцыйная даччыная форма прозвішча '''Скарга''', якая для дачкі і ўнучкі Ганны, таксама актрыс, была псеўданімам. Ганна Скаржанка вядома беларускаму гледачу роляй цыркачкі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака» і роляй маці галоўнай гераіні ў фільме [[Кшыштаф Занусі|Кшыштафа Занусі]] «[[Год спакойнага сонца]]». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме «''Дзве гадзіны''» (1946).]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве.]] Са [[шляхта|шляхецкага]] роду Скаргаў [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучай прафесаркай філасофіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]] [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскага павета]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Віленскі ўніверсітэт імя Стэфана Баторыя|Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. У снежні 1940 — сакавіку 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. Пасля нападу Германіі на СССР у 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсійнага кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні польскага афіцэра [[Ціхацёмныя|ціхацёмнага]] Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з [[Лукішская турма|Лукішскай турмы]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала ў Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын]]е, [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], найбольш вядома ролямі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960—1975 гадах. У 1979 годзе ненадоўга пакінула тэатральную кар’еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. У 1988—1991 гадах зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31). == Сям’я == Родная сястра — Барбара Скарга, прафесарка філасофіі, родны брат — Эдвард Скарга, акцёр. Ганна Скаржанка некалькі разоў была замужам. З 1938 года з лейтэнантам Стэфанам Чэрнікам, пазней афіцэрам Арміі Краёвай, развялася з ім на пачатку вайны. З 1944 года з Баляславам Цвяцінскім, пазней радыёжурналістам, гэты шлюб скасаваны адразу пасля вайны. У шлюбе з Цвяцінскім ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, таксама актрыса, здымалася пад прозвішчам маці (як і яе дачка Катажына Скаржанка). Пляменнік — Пётр Скарга, і праўнучка — Ганна Скарга, таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 — ''Дзве гадзіны'' — Тэрэза, былое каханне Марэка * 1951 — ''Маладосць Шапэна'' — парыжская служанка * 1953 — ''Пяцёрка з вуліцы Барскай'' — суддзя * 1953 — ''Салдат Перамогі'' — Іспанская дзяўчына (у цітрах не пазначана) * 1954 — ''Пакаленне'' — Маці Стаха * 1956 — ''Варшаўская сірэна'' — ведзьма Кабыліча, мачыха Савы * 1958 — ''Развітанні'' — швагерка графіні Ружы * 1961 — ''Камедыянты'' — дырэктар * 1963 — ''Адзенне амаль новае'' — Ружа Генавефа Бінькоўская * 1964 — ''Агнешка 46'' — Лода Пжыўлоцка * 1964 — ''Закон і кулак'' — Барбара Дубікоўска * 1966 — ''Чатыры танкіста і сабака'' — Наташа Скобцава, артыстка цырка * 1967 — ''Жыццё Матэуша'' — гаспадыня * 1969 — ''Паляванне на муху'' — Улада, цешча Улодка * 1970 — ''Пейзаж з героем'' — Валашкова, хатняя гаспадыня Вільчэўскага ў горадзе * 1970 — ''Лістападаўскі дзень'' — маці Караля * 1971 — ''Дэкамерон 40, або цудоўная падзея з пэўным памерлым чалавекам'' — Разіна, служанка жонкі Мацэа * 1971 — ''Патэлефануй'' — Ядвіга Завадава * 1971 — ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (серыял) — гаспадыня * 1972 — ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (фільм) — гаспадыня * 1972 — ''Вяселле'' — Кліміна * 1973 — ''Вялікае каханне Бальзака'' — графіня * 1973 — ''Чарапаха'' — інспектарка * 1974 — ''Саракагадовы'' — Пані Флора * 1975 — ''Доктар Джудзім'' — графіня Невадзкая * 1975 — ''На павадку ў CDN'' — «Тымушава» * 1975 — ''Карціны з жыцця'' — маці маладой жанчыны * 1976 — ''Чырвоныя шыпы'' — княжна * 1977 — ''Адступленне'' — маці Марка * 1978 — ''Што ты са мной зробіш, калі зловіш мяне?'' — прыбіральшчыца ў цэнтры адпачынку * 1978 — ''Кашмары'' — бабка Мікалая * 1979 — ''Дохтар Мурэк'' — Казёлкава * 1979 — ''Сям’я Вуснёў'' — Марыка Вусень * 1980 — ''Мядзведзь'' — прыбіральшчыца фізкультурна-спартыўнага клуба «Тэнча» * 1980 — ''Дзень нараджэння юнага варшавяка'' — бабка Ежы * 1980 — ''Толькі Кася'' — Суслава * 1980 — ''Млын Левіна'' — цётка Перл, жонка рабіна * 1980 — ''Шэрлак Холмс і доктар Ватсан'' — Бэсі * 1981 — ''У ванне'' — маці Дануты * 1982 — ''Даліны Ісы'' — Букоўская * 1982 — ''Попел'' — Мікошка * 1983 — ''Собаль і дзяўчына'' — госць * 1984 — ''[[Год спакойнага сонца]]'' — маці Эміліі * 1984 — ''Тры млыны'' — цётка Стэфы * 1985 — ''Палюбоўнікі маёй мамы'' — пані Лена * 1987 — ''Рака хлусні'' — маці Вінсэнта * 1988 — ''Дзе б вы ні былі'' — уладальніца пансіяната * 1989 — ''Янка'' (серыял) — старая цыганка * 1989 — ''Маджэеўская'' — актрыса Жазэфа Губертава * 1989 — ''Сакавіцкі міндаль'' — дырэктар ліцэя * 1990 — ''Феміна'' — Габрыэла * 1990 — ''Le retour'' — Эльвіра * 1991 — ''Дзяўчаты і ўдовы'' — цётка Эдварда * 1991 — ''Папяровы шлюб'' — жонка крамніка Давіда == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' — у ролі Каралевы * 1962 — ''Рабро Адама'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''Дзяўчаты'' — паштальён * 1963 — ''Пра чалавека, які падмануў смерць'' — жонка Пандролы * 1963 — ''Людзі і звяры'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — ''Камісара'' — маці Марысі * 1964 — ''Тварам да твару'' — Душанка Браціч * 1965 — ''Жаўрук'' — Тоня * 1968 — ''Ноч ігуаны'' — Максін Фолк * 1968 — ''Прыгоды прагульшчыка'' — бабуля Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' — Бэсі * 1986 — ''Пасля дожджыку ў чацвер'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954)<ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} «za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki».</ref> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955) * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плану ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (Скаржанцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Ушанаванне памяці == * Згадана на мемарыяльнай дошцы мастакам, якія ўнеслі ўклад у польскую культуру, усталяванай у 2020 годзе на будынку па вуліцы Адалянскай-20 у Варшаве, дзе яна жыла<ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref>. == Зноскі == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Citation}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Monitor Polski|1954|108|1458}} «za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki».</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Monitor Polski|1955|101|1400}} — Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 — na wniosek Ministra Kultury i Sztuki — wskazana jako «Skarga Hanna».</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|date=3 grudnia 2020}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">[https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2%7C śp. Hanna Skarga].</ref> </references> == Крыніцы == {{крыніцы}} * [https://viva.pl/ludzie/niezwykle-historie/hanna-skarzanka-zanim-zostala-aktorka-pracowala-dla-wywiadu-miala-niezwykle-zycie-148436-r1/ Viva.pl Hanna Skarżanka] * [https://kurierwilenski.lt/2022/10/23/hanny-skarzanki-zycie-niebanalne-cz-2/ Kurier Wileński "Небанальнае жыццё", частка 2] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя нагрудным знакам 1000-годдзя польскай дзяржавы]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] 6w31orrhmt9pkqq4vymxpnswwb2i3yd 5121043 5121042 2026-04-05T06:28:29Z M.L.Bot 261 5121043 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польская актрыса [[тэатр]]а, [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка, родам з [[Мінск]]а. '''Скаржанка''' — традыцыйная даччыная форма прозвішча '''Скарга''', якая для дачкі і ўнучкі Ганны, таксама актрыс, была псеўданімам. Ганна Скаржанка вядома беларускаму гледачу роляй цыркачкі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака» і роляй маці галоўнай гераіні ў фільме [[Кшыштаф Занусі|Кшыштафа Занусі]] «[[Год спакойнага сонца]]». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме «''Дзве гадзіны''» (1946).]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве.]] Са [[шляхта|шляхецкага]] роду Скаргаў [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучай прафесаркай філасофіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]] [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскага павета]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Віленскі ўніверсітэт імя Стэфана Баторыя|Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. У снежні 1940 — сакавіку 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. Пасля нападу Германіі на СССР у 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсійнага кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні польскага афіцэра [[Ціхацёмныя|ціхацёмнага]] Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з [[Лукішская турма|Лукішскай турмы]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала ў Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын]]е, [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], найбольш вядома ролямі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960—1975 гадах. У 1979 годзе ненадоўга пакінула тэатральную кар’еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. У 1988—1991 гадах зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31). == Сям’я == Родная сястра — Барбара Скарга, прафесарка філасофіі, родны брат — Эдвард Скарга, акцёр. Ганна Скаржанка некалькі разоў была замужам. З 1938 года з лейтэнантам Стэфанам Чэрнікам, пазней афіцэрам Арміі Краёвай, развялася з ім на пачатку вайны. З 1944 года з Баляславам Цвяцінскім, пазней радыёжурналістам, гэты шлюб скасаваны адразу пасля вайны. У шлюбе з Цвяцінскім ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, таксама актрыса, здымалася пад прозвішчам маці (як і яе дачка Катажына Скаржанка). Пляменнік — Пётр Скарга, і праўнучка — Ганна Скарга, таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 — ''Дзве гадзіны'' — Тэрэза, былое каханне Марэка * 1951 — ''Маладосць Шапэна'' — парыжская служанка * 1953 — ''Пяцёрка з вуліцы Барскай'' — суддзя * 1953 — ''Салдат Перамогі'' — Іспанская дзяўчына (у цітрах не пазначана) * 1954 — ''Пакаленне'' — Маці Стаха * 1956 — ''Варшаўская сірэна'' — ведзьма Кабыліча, мачыха Савы * 1958 — ''Развітанні'' — швагерка графіні Ружы * 1961 — ''Камедыянты'' — дырэктар * 1963 — ''Адзенне амаль новае'' — Ружа Генавефа Бінькоўская * 1964 — ''Агнешка 46'' — Лода Пжыўлоцка * 1964 — ''Закон і кулак'' — Барбара Дубікоўска * 1966 — ''Чатыры танкіста і сабака'' — Наташа Скобцава, артыстка цырка * 1967 — ''Жыццё Матэуша'' — гаспадыня * 1969 — ''Паляванне на муху'' — Улада, цешча Улодка * 1970 — ''Пейзаж з героем'' — Валашкова, хатняя гаспадыня Вільчэўскага ў горадзе * 1970 — ''Лістападаўскі дзень'' — маці Караля * 1971 — ''Дэкамерон 40, або цудоўная падзея з пэўным памерлым чалавекам'' — Разіна, служанка жонкі Мацэа * 1971 — ''Патэлефануй'' — Ядвіга Завадава * 1971 — ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (серыял) — гаспадыня * 1972 — ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (фільм) — гаспадыня * 1972 — ''Вяселле'' — Кліміна * 1973 — ''Вялікае каханне Бальзака'' — графіня * 1973 — ''Чарапаха'' — інспектарка * 1974 — ''Саракагадовы'' — Пані Флора * 1975 — ''Доктар Джудзім'' — графіня Невадзкая * 1975 — ''На павадку ў CDN'' — «Тымушава» * 1975 — ''Карціны з жыцця'' — маці маладой жанчыны * 1976 — ''Чырвоныя шыпы'' — княжна * 1977 — ''Адступленне'' — маці Марка * 1978 — ''Што ты са мной зробіш, калі зловіш мяне?'' — прыбіральшчыца ў цэнтры адпачынку * 1978 — ''Кашмары'' — бабка Мікалая * 1979 — ''Дохтар Мурэк'' — Казёлкава * 1979 — ''Сям’я Вуснёў'' — Марыка Вусень * 1980 — ''Мядзведзь'' — прыбіральшчыца фізкультурна-спартыўнага клуба «Тэнча» * 1980 — ''Дзень нараджэння юнага варшавяка'' — бабка Ежы * 1980 — ''Толькі Кася'' — Суслава * 1980 — ''Млын Левіна'' — цётка Перл, жонка рабіна * 1980 — ''Шэрлак Холмс і доктар Ватсан'' — Бэсі * 1981 — ''У ванне'' — маці Дануты * 1982 — ''Даліны Ісы'' — Букоўская * 1982 — ''Попел'' — Мікошка * 1983 — ''Собаль і дзяўчына'' — госць * 1984 — ''[[Год спакойнага сонца]]'' — маці Эміліі * 1984 — ''Тры млыны'' — цётка Стэфы * 1985 — ''Палюбоўнікі маёй мамы'' — пані Лена * 1987 — ''Рака хлусні'' — маці Вінсэнта * 1988 — ''Дзе б вы ні былі'' — уладальніца пансіяната * 1989 — ''Янка'' (серыял) — старая цыганка * 1989 — ''Маджэеўская'' — актрыса Жазэфа Губертава * 1989 — ''Сакавіцкі міндаль'' — дырэктар ліцэя * 1990 — ''Феміна'' — Габрыэла * 1990 — ''Le retour'' — Эльвіра * 1991 — ''Дзяўчаты і ўдовы'' — цётка Эдварда * 1991 — ''Папяровы шлюб'' — жонка крамніка Давіда == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' — у ролі Каралевы * 1962 — ''Рабро Адама'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''Дзяўчаты'' — паштальён * 1963 — ''Пра чалавека, які падмануў смерць'' — жонка Пандролы * 1963 — ''Людзі і звяры'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — ''Камісара'' — маці Марысі * 1964 — ''Тварам да твару'' — Душанка Браціч * 1965 — ''Жаўрук'' — Тоня * 1968 — ''Ноч ігуаны'' — Максін Фолк * 1968 — ''Прыгоды прагульшчыка'' — бабуля Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' — Бэсі * 1986 — ''Пасля дожджыку ў чацвер'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954)<ref name="Monitor Polski 1954 108 1458"/> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955)<ref name="Monitor Polski 1955 101 1400"/> * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плану ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (Скаржанцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Памяць == * Калектыўная мемарыяльная дошка дзеячам культуры, заслужаным перад польскай культурай, усталявана ў 2020 годзе на будынку Дома літаратараў па вуліцы Адалянскай-20 у Варшаве, дзе яны жылі<ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego"/>. == Крыніцы == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Cite web|lang=pl|url=http://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/hanna-skarzanka-1917-1992-aktorka-teatralna-i-filmowa-zolnierz-ak|title=Hanna Skarżanka|website=www.ipsb.nina.gov.pl|access-date=2026-04-05}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Cite web|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19541081458|title=M.P. 1954 nr 108 poz. 1458|website=isap.sejm.gov.pl}} «za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki».</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Cite web|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19551011400|title=M.P. 1955 nr 101 poz. 1400|website=isap.sejm.gov.pl}} — Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 — na wniosek Ministra Kultury i Sztuki — wskazana jako «Skarga Hanna».</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|access-date=2026-04-05}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">{{Cite web|url=https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2|title=śp. Hanna Skarga|website=warszawa.grobonet.com|access-date=2026-04-05}}</ref> </references> {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Скарга Ганна}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] 9brzxuh1jbs86v6bi4ja69i1qennlet 5121044 5121043 2026-04-05T06:30:18Z M.L.Bot 261 афармленне 5121044 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польская актрыса [[тэатр]]а, [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка, родам з [[Мінск]]а. '''Скаржанка''' — традыцыйная даччыная форма прозвішча '''Скарга''', якая для дачкі і ўнучкі Ганны, таксама актрыс, была псеўданімам. Ганна Скаржанка вядома беларускаму гледачу роляй цыркачкі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака» і роляй маці галоўнай гераіні ў фільме [[Кшыштаф Занусі|Кшыштафа Занусі]] «[[Год спакойнага сонца]]». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме «''Дзве гадзіны''» (1946).]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве.]] Са [[шляхта|шляхецкага]] роду Скаргаў [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучай прафесаркай філасофіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]] [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскага павета]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Віленскі ўніверсітэт імя Стэфана Баторыя|Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. У снежні 1940 — сакавіку 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. Пасля нападу Германіі на СССР у 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсійнага кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні польскага афіцэра [[Ціхацёмныя|ціхацёмнага]] Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з [[Лукішская турма|Лукішскай турмы]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала ў Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын]]е, [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], найбольш вядома ролямі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960—1975 гадах. У 1979 годзе ненадоўга пакінула тэатральную кар’еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. У 1988—1991 гадах зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31). == Сям’я == Родная сястра — Барбара Скарга, прафесарка філасофіі, родны брат — Эдвард Скарга, акцёр. Ганна Скаржанка некалькі разоў была замужам. З 1938 года з лейтэнантам Стэфанам Чэрнікам, пазней афіцэрам Арміі Краёвай, развялася з ім на пачатку вайны. З 1944 года з Баляславам Цвяцінскім, пазней радыёжурналістам, гэты шлюб скасаваны адразу пасля вайны. У шлюбе з Цвяцінскім ў 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, таксама актрыса, здымалася пад прозвішчам маці (як і яе дачка Катажына Скаржанка). Пляменнік — Пётр Скарга, і праўнучка — Ганна Скарга, таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 — ''Дзве гадзіны'' — Тэрэза, былое каханне Марэка * 1951 — ''Маладосць Шапэна'' — парыжская служанка * 1953 — ''Пяцёрка з вуліцы Барскай'' — суддзя * 1953 — ''Салдат Перамогі'' — Іспанская дзяўчына (у цітрах не пазначана) * 1954 — ''Пакаленне'' — Маці Стаха * 1956 — ''Варшаўская сірэна'' — ведзьма Кабыліча, мачыха Савы * 1958 — ''Развітанні'' — швагерка графіні Ружы * 1961 — ''Камедыянты'' — дырэктар * 1963 — ''Адзенне амаль новае'' — Ружа Генавефа Бінькоўская * 1964 — ''Агнешка 46'' — Лода Пжыўлоцка * 1964 — ''Закон і кулак'' — Барбара Дубікоўска * 1966 — ''Чатыры танкіста і сабака'' — Наташа Скобцава, артыстка цырка * 1967 — ''Жыццё Матэуша'' — гаспадыня * 1969 — ''Паляванне на муху'' — Улада, цешча Улодка * 1970 — ''Пейзаж з героем'' — Валашкова, хатняя гаспадыня Вільчэўскага ў горадзе * 1970 — ''Лістападаўскі дзень'' — маці Караля * 1971 — ''Дэкамерон 40, або цудоўная падзея з пэўным памерлым чалавекам'' — Разіна, служанка жонкі Мацэа * 1971 — ''Патэлефануй'' — Ядвіга Завадава * 1971 — ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (серыял) — гаспадыня * 1972 — ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (фільм) — гаспадыня * 1972 — ''Вяселле'' — Кліміна * 1973 — ''Вялікае каханне Бальзака'' — графіня * 1973 — ''Чарапаха'' — інспектарка * 1974 — ''Саракагадовы'' — Пані Флора * 1975 — ''Доктар Джудзім'' — графіня Невадзкая * 1975 — ''На павадку ў CDN'' — «Тымушава» * 1975 — ''Карціны з жыцця'' — маці маладой жанчыны * 1976 — ''Чырвоныя шыпы'' — княжна * 1977 — ''Адступленне'' — маці Марка * 1978 — ''Што ты са мной зробіш, калі зловіш мяне?'' — прыбіральшчыца ў цэнтры адпачынку * 1978 — ''Кашмары'' — бабка Мікалая * 1979 — ''Дохтар Мурэк'' — Казёлкава * 1979 — ''Сям’я Вуснёў'' — Марыка Вусень * 1980 — ''Мядзведзь'' — прыбіральшчыца фізкультурна-спартыўнага клуба «Тэнча» * 1980 — ''Дзень нараджэння юнага варшавяка'' — бабка Ежы * 1980 — ''Толькі Кася'' — Суслава * 1980 — ''Млын Левіна'' — цётка Перл, жонка рабіна * 1980 — ''Шэрлак Холмс і доктар Ватсан'' — Бэсі * 1981 — ''У ванне'' — маці Дануты * 1982 — ''Даліны Ісы'' — Букоўская * 1982 — ''Попел'' — Мікошка * 1983 — ''Собаль і дзяўчына'' — госць * 1984 — ''[[Год спакойнага сонца]]'' — маці Эміліі * 1984 — ''Тры млыны'' — цётка Стэфы * 1985 — ''Палюбоўнікі маёй мамы'' — пані Лена * 1987 — ''Рака хлусні'' — маці Вінсэнта * 1988 — ''Дзе б вы ні былі'' — уладальніца пансіяната * 1989 — ''Янка'' (серыял) — старая цыганка * 1989 — ''Маджэеўская'' — актрыса Жазэфа Губертава * 1989 — ''Сакавіцкі міндаль'' — дырэктар ліцэя * 1990 — ''Феміна'' — Габрыэла * 1990 — ''Le retour'' — Эльвіра * 1991 — ''Дзяўчаты і ўдовы'' — цётка Эдварда * 1991 — ''Папяровы шлюб'' — жонка крамніка Давіда == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' — у ролі Каралевы * 1962 — ''Рабро Адама'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''Дзяўчаты'' — паштальён * 1963 — ''Пра чалавека, які падмануў смерць'' — жонка Пандролы * 1963 — ''Людзі і звяры'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — ''Камісара'' — маці Марысі * 1964 — ''Тварам да твару'' — Душанка Браціч * 1965 — ''Жаўрук'' — Тоня * 1968 — ''Ноч ігуаны'' — Максін Фолк * 1968 — ''Прыгоды прагульшчыка'' — бабуля Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' — Бэсі * 1986 — ''Пасля дожджыку ў чацвер'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954)<ref name="Monitor Polski 1954 108 1458"/> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955)<ref name="Monitor Polski 1955 101 1400"/> * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плану ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (Скаржанцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Памяць == * Калектыўная мемарыяльная дошка дзеячам культуры, заслужаным перад польскай культурай, усталявана ў 2020 годзе на будынку Дома літаратараў па вуліцы Адалянскай-20 у Варшаве, дзе яны жылі<ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego"/>. == Крыніцы == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Cite web|lang=pl|url=http://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/hanna-skarzanka-1917-1992-aktorka-teatralna-i-filmowa-zolnierz-ak|title=Hanna Skarżanka|website=www.ipsb.nina.gov.pl|access-date=2026-04-05}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Cite web|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19541081458|title=M.P. 1954 nr 108 poz. 1458|website=isap.sejm.gov.pl}} «za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki».</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Cite web|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19551011400|title=M.P. 1955 nr 101 poz. 1400|website=isap.sejm.gov.pl}} — Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 — na wniosek Ministra Kultury i Sztuki — wskazana jako «Skarga Hanna».</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|access-date=2026-04-05}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">{{Cite web|url=https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2|title=śp. Hanna Skarga|website=warszawa.grobonet.com|access-date=2026-04-05}}</ref> </references> == Спасылкі == * [https://viva.pl/ludzie/niezwykle-historie/hanna-skarzanka-zanim-zostala-aktorka-pracowala-dla-wywiadu-miala-niezwykle-zycie-148436-r1/ Viva.pl Hanna Skarżanka] * [https://kurierwilenski.lt/2022/10/23/hanny-skarzanki-zycie-niebanalne-cz-2/ Kurier Wileński «Небанальнае жыццё», частка 2] {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Скарга Ганна}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] 5mvlkbm40qc5dvp35p2pedky1bjs5og 5121045 5121044 2026-04-05T06:35:18Z M.L.Bot 261 афармленне 5121045 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польская актрыса [[тэатр]]а, [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка, родам з [[Мінск]]а. '''Скаржанка''' — традыцыйная даччыная форма прозвішча '''Скарга''', якая для дачкі і ўнучкі Ганны, таксама актрыс, была псеўданімам. Ганна Скаржанка вядома беларускаму гледачу роляй цыркачкі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака» і роляй маці галоўнай гераіні ў фільме [[Кшыштаф Занусі|Кшыштафа Занусі]] «[[Год спакойнага сонца]]». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме «''Дзве гадзіны''» (1946).]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве.]] Са [[шляхта|шляхецкага]] роду Скаргаў [[Кальвінізм|евангельска-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучай прафесаркай філасофіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]] [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскага павета]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Віленскі ўніверсітэт імя Стэфана Баторыя|Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. У снежні 1940 — сакавіку 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. Пасля нападу Германіі на СССР у 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсійнага кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні польскага афіцэра [[Ціхацёмныя|ціхацёмнага]] Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з [[Лукішская турма|Лукішскай турмы]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала ў Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын]]е, [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], найбольш вядома ролямі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960—1975 гадах. У 1979 годзе ненадоўга пакінула тэатральную кар’еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. У 1988—1991 гадах зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Пахавана на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31)<ref name="warszawa.grobonet-cinki"/>. == Сям’я == Родная сястра — Барбара Скарга, прафесарка філасофіі, родны брат — Эдвард Скарга, акцёр. Ганна Скаржанка некалькі разоў была замужам. З 1938 года з лейтэнантам Стэфанам Чэрнікам, пазней афіцэрам Арміі Краёвай, развялася з ім на пачатку вайны. З 1944 года з Баляславам Цвяцінскім, пазней радыёжурналістам, гэты шлюб скасаваны адразу пасля вайны. У шлюбе з Цвяцінскім у 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, таксама актрыса, здымалася пад прозвішчам маці<ref name="Hanna Skarżanka"/> (як і яе дачка — Катажына Скаржанка). Пляменнік — Пётр Скарга, і праўнучка — Ганна Скарга, таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 — ''Дзве гадзіны'' — Тэрэза, былое каханне Марэка * 1951 — ''Маладосць Шапэна'' — парыжская служанка * 1953 — ''Пяцёрка з вуліцы Барскай'' — суддзя * 1953 — ''Салдат Перамогі'' — Іспанская дзяўчына (у цітрах не пазначана) * 1954 — ''Пакаленне'' — Маці Стаха * 1956 — ''Варшаўская сірэна'' — ведзьма Кабыліча, мачыха Савы * 1958 — ''Развітанні'' — швагерка графіні Ружы * 1961 — ''Камедыянты'' — дырэктар * 1963 — ''Адзенне амаль новае'' — Ружа Генавефа Бінькоўская * 1964 — ''Агнешка 46'' — Лода Пжыўлоцка * 1964 — ''Закон і кулак'' — Барбара Дубікоўска * 1966 — ''Чатыры танкіста і сабака'' — Наташа Скобцава, артыстка цырка * 1967 — ''Жыццё Матэуша'' — гаспадыня * 1969 — ''Паляванне на муху'' — Улада, цешча Улодка * 1970 — ''Пейзаж з героем'' — Валашкова, хатняя гаспадыня Вільчэўскага ў горадзе * 1970 — ''Лістападаўскі дзень'' — маці Караля * 1971 — ''Дэкамерон 40, або цудоўная падзея з пэўным памерлым чалавекам'' — Разіна, служанка жонкі Мацэа * 1971 — ''Патэлефануй'' — Ядвіга Завадава * 1971 — ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (серыял) — гаспадыня * 1972 — ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (фільм) — гаспадыня * 1972 — ''Вяселле'' — Кліміна * 1973 — ''Вялікае каханне Бальзака'' — графіня * 1973 — ''Чарапаха'' — інспектарка * 1974 — ''Саракагадовы'' — Пані Флора * 1975 — ''Доктар Джудзім'' — графіня Невадзкая * 1975 — ''На павадку ў CDN'' — «Тымушава» * 1975 — ''Карціны з жыцця'' — маці маладой жанчыны * 1976 — ''Чырвоныя шыпы'' — княжна * 1977 — ''Адступленне'' — маці Марка * 1978 — ''Што ты са мной зробіш, калі зловіш мяне?'' — прыбіральшчыца ў цэнтры адпачынку * 1978 — ''Кашмары'' — бабка Мікалая * 1979 — ''Дохтар Мурэк'' — Казёлкава * 1979 — ''Сям’я Вуснёў'' — Марыка Вусень * 1980 — ''Мядзведзь'' — прыбіральшчыца фізкультурна-спартыўнага клуба «Тэнча» * 1980 — ''Дзень нараджэння юнага варшавяка'' — бабка Ежы * 1980 — ''Толькі Кася'' — Суслава * 1980 — ''Млын Левіна'' — цётка Перл, жонка рабіна * 1980 — ''Шэрлак Холмс і доктар Ватсан'' — Бэсі * 1981 — ''У ванне'' — маці Дануты * 1982 — ''Даліны Ісы'' — Букоўская * 1982 — ''Попел'' — Мікошка * 1983 — ''Собаль і дзяўчына'' — госць * 1984 — ''[[Год спакойнага сонца]]'' — маці Эміліі * 1984 — ''Тры млыны'' — цётка Стэфы * 1985 — ''Палюбоўнікі маёй мамы'' — пані Лена * 1987 — ''Рака хлусні'' — маці Вінсэнта * 1988 — ''Дзе б вы ні былі'' — уладальніца пансіяната * 1989 — ''Янка'' (серыял) — старая цыганка * 1989 — ''Маджэеўская'' — актрыса Жазэфа Губертава * 1989 — ''Сакавіцкі міндаль'' — дырэктар ліцэя * 1990 — ''Феміна'' — Габрыэла * 1990 — ''Le retour'' — Эльвіра * 1991 — ''Дзяўчаты і ўдовы'' — цётка Эдварда * 1991 — ''Папяровы шлюб'' — жонка крамніка Давіда == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' — у ролі Каралевы * 1962 — ''Рабро Адама'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''Дзяўчаты'' — паштальён * 1963 — ''Пра чалавека, які падмануў смерць'' — жонка Пандролы * 1963 — ''Людзі і звяры'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — ''Камісара'' — маці Марысі * 1964 — ''Тварам да твару'' — Душанка Браціч * 1965 — ''Жаўрук'' — Тоня * 1968 — ''Ноч ігуаны'' — Максін Фолк * 1968 — ''Прыгоды прагульшчыка'' — бабуля Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' — Бэсі * 1986 — ''Пасля дожджыку ў чацвер'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954)<ref name="Monitor Polski 1954 108 1458"/> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955)<ref name="Monitor Polski 1955 101 1400"/> * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плану ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (Скаржанцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Памяць == * Калектыўная мемарыяльная дошка дзеячам культуры, заслужаным перад польскай культурай, усталявана ў 2020 годзе на будынку Дома літаратараў па вуліцы Адалянскай-20 у Варшаве, дзе яны жылі<ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego"/>. == Крыніцы == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Cite web|lang=pl|url=http://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/hanna-skarzanka-1917-1992-aktorka-teatralna-i-filmowa-zolnierz-ak|title=Hanna Skarżanka|website=www.ipsb.nina.gov.pl|access-date=2026-04-05}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Cite web|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19541081458|title=M.P. 1954 nr 108 poz. 1458|website=isap.sejm.gov.pl}} «za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki».</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Cite web|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19551011400|title=M.P. 1955 nr 101 poz. 1400|website=isap.sejm.gov.pl}} — Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 — na wniosek Ministra Kultury i Sztuki — wskazana jako «Skarga Hanna».</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|access-date=2026-04-05}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">{{Cite web|url=https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2|title=śp. Hanna Skarga|website=warszawa.grobonet.com|access-date=2026-04-05}}</ref> </references> == Спасылкі == * [https://viva.pl/ludzie/niezwykle-historie/hanna-skarzanka-zanim-zostala-aktorka-pracowala-dla-wywiadu-miala-niezwykle-zycie-148436-r1/ Viva.pl Hanna Skarżanka] * [https://kurierwilenski.lt/2022/10/23/hanny-skarzanki-zycie-niebanalne-cz-2/ Kurier Wileński «Небанальнае жыццё», частка 2] {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Скарга Ганна}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] ksdtczm84onhai4by1assoejh6gkxir 5121046 5121045 2026-04-05T06:36:29Z M.L.Bot 261 5121046 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польская актрыса [[тэатр]]а, [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка, родам з [[Мінск]]а. '''Скаржанка''' — традыцыйная даччыная форма прозвішча '''Скарга''', якая для дачкі і ўнучкі Ганны, таксама актрыс, была псеўданімам. Ганна Скаржанка вядома беларускаму гледачу роляй цыркачкі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака» і роляй маці галоўнай гераіні ў фільме [[Кшыштаф Занусі|Кшыштафа Занусі]] «[[Год спакойнага сонца]]». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме «''Дзве гадзіны''» (1946).]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве.]] Са [[шляхта|шляхецкага]] роду Скаргаў [[Кальвінізм|евангеліцка-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучай прафесаркай філасофіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]] [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскага павета]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Віленскі ўніверсітэт імя Стэфана Баторыя|Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. У снежні 1940 — сакавіку 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. Пасля нападу Германіі на СССР у 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсійнага кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні польскага афіцэра [[Ціхацёмныя|ціхацёмнага]] Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з [[Лукішская турма|Лукішскай турмы]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала ў Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын]]е, [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], найбольш вядома ролямі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960—1975 гадах. У 1979 годзе ненадоўга пакінула тэатральную кар’еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. У 1988—1991 гадах зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Пахавана на Евангелісцкіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31)<ref name="warszawa.grobonet-cinki"/>. == Сям’я == Родная сястра — Барбара Скарга, прафесарка філасофіі, родны брат — Эдвард Скарга, акцёр. Ганна Скаржанка некалькі разоў была замужам. З 1938 года з лейтэнантам Стэфанам Чэрнікам, пазней афіцэрам Арміі Краёвай, развялася з ім на пачатку вайны. З 1944 года з Баляславам Цвяцінскім, пазней радыёжурналістам, гэты шлюб скасаваны адразу пасля вайны. У шлюбе з Цвяцінскім у 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, таксама актрыса, здымалася пад прозвішчам маці<ref name="Hanna Skarżanka"/> (як і яе дачка — Катажына Скаржанка). Пляменнік — Пётр Скарга, і праўнучка — Ганна Скарга, таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 — ''Дзве гадзіны'' — Тэрэза, былое каханне Марэка * 1951 — ''Маладосць Шапэна'' — парыжская служанка * 1953 — ''Пяцёрка з вуліцы Барскай'' — суддзя * 1953 — ''Салдат Перамогі'' — Іспанская дзяўчына (у цітрах не пазначана) * 1954 — ''Пакаленне'' — Маці Стаха * 1956 — ''Варшаўская сірэна'' — ведзьма Кабыліча, мачыха Савы * 1958 — ''Развітанні'' — швагерка графіні Ружы * 1961 — ''Камедыянты'' — дырэктар * 1963 — ''Адзенне амаль новае'' — Ружа Генавефа Бінькоўская * 1964 — ''Агнешка 46'' — Лода Пжыўлоцка * 1964 — ''Закон і кулак'' — Барбара Дубікоўска * 1966 — ''Чатыры танкіста і сабака'' — Наташа Скобцава, артыстка цырка * 1967 — ''Жыццё Матэуша'' — гаспадыня * 1969 — ''Паляванне на муху'' — Улада, цешча Улодка * 1970 — ''Пейзаж з героем'' — Валашкова, хатняя гаспадыня Вільчэўскага ў горадзе * 1970 — ''Лістападаўскі дзень'' — маці Караля * 1971 — ''Дэкамерон 40, або цудоўная падзея з пэўным памерлым чалавекам'' — Разіна, служанка жонкі Мацэа * 1971 — ''Патэлефануй'' — Ядвіга Завадава * 1971 — ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (серыял) — гаспадыня * 1972 — ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (фільм) — гаспадыня * 1972 — ''Вяселле'' — Кліміна * 1973 — ''Вялікае каханне Бальзака'' — графіня * 1973 — ''Чарапаха'' — інспектарка * 1974 — ''Саракагадовы'' — Пані Флора * 1975 — ''Доктар Джудзім'' — графіня Невадзкая * 1975 — ''На павадку ў CDN'' — «Тымушава» * 1975 — ''Карціны з жыцця'' — маці маладой жанчыны * 1976 — ''Чырвоныя шыпы'' — княжна * 1977 — ''Адступленне'' — маці Марка * 1978 — ''Што ты са мной зробіш, калі зловіш мяне?'' — прыбіральшчыца ў цэнтры адпачынку * 1978 — ''Кашмары'' — бабка Мікалая * 1979 — ''Дохтар Мурэк'' — Казёлкава * 1979 — ''Сям’я Вуснёў'' — Марыка Вусень * 1980 — ''Мядзведзь'' — прыбіральшчыца фізкультурна-спартыўнага клуба «Тэнча» * 1980 — ''Дзень нараджэння юнага варшавяка'' — бабка Ежы * 1980 — ''Толькі Кася'' — Суслава * 1980 — ''Млын Левіна'' — цётка Перл, жонка рабіна * 1980 — ''Шэрлак Холмс і доктар Ватсан'' — Бэсі * 1981 — ''У ванне'' — маці Дануты * 1982 — ''Даліны Ісы'' — Букоўская * 1982 — ''Попел'' — Мікошка * 1983 — ''Собаль і дзяўчына'' — госць * 1984 — ''[[Год спакойнага сонца]]'' — маці Эміліі * 1984 — ''Тры млыны'' — цётка Стэфы * 1985 — ''Палюбоўнікі маёй мамы'' — пані Лена * 1987 — ''Рака хлусні'' — маці Вінсэнта * 1988 — ''Дзе б вы ні былі'' — уладальніца пансіяната * 1989 — ''Янка'' (серыял) — старая цыганка * 1989 — ''Маджэеўская'' — актрыса Жазэфа Губертава * 1989 — ''Сакавіцкі міндаль'' — дырэктар ліцэя * 1990 — ''Феміна'' — Габрыэла * 1990 — ''Le retour'' — Эльвіра * 1991 — ''Дзяўчаты і ўдовы'' — цётка Эдварда * 1991 — ''Папяровы шлюб'' — жонка крамніка Давіда == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' — у ролі Каралевы * 1962 — ''Рабро Адама'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''Дзяўчаты'' — паштальён * 1963 — ''Пра чалавека, які падмануў смерць'' — жонка Пандролы * 1963 — ''Людзі і звяры'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — ''Камісара'' — маці Марысі * 1964 — ''Тварам да твару'' — Душанка Браціч * 1965 — ''Жаўрук'' — Тоня * 1968 — ''Ноч ігуаны'' — Максін Фолк * 1968 — ''Прыгоды прагульшчыка'' — бабуля Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' — Бэсі * 1986 — ''Пасля дожджыку ў чацвер'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954)<ref name="Monitor Polski 1954 108 1458"/> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955)<ref name="Monitor Polski 1955 101 1400"/> * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плану ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (Скаржанцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Памяць == * Калектыўная мемарыяльная дошка дзеячам культуры, заслужаным перад польскай культурай, усталявана ў 2020 годзе на будынку Дома літаратараў па вуліцы Адалянскай-20 у Варшаве, дзе яны жылі<ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego"/>. == Крыніцы == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Cite web|lang=pl|url=http://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/hanna-skarzanka-1917-1992-aktorka-teatralna-i-filmowa-zolnierz-ak|title=Hanna Skarżanka|website=www.ipsb.nina.gov.pl|access-date=2026-04-05}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Cite web|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19541081458|title=M.P. 1954 nr 108 poz. 1458|website=isap.sejm.gov.pl}} «za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki».</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Cite web|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19551011400|title=M.P. 1955 nr 101 poz. 1400|website=isap.sejm.gov.pl}} — Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 — na wniosek Ministra Kultury i Sztuki — wskazana jako «Skarga Hanna».</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|access-date=2026-04-05}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">{{Cite web|url=https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2|title=śp. Hanna Skarga|website=warszawa.grobonet.com|access-date=2026-04-05}}</ref> </references> == Спасылкі == * [https://viva.pl/ludzie/niezwykle-historie/hanna-skarzanka-zanim-zostala-aktorka-pracowala-dla-wywiadu-miala-niezwykle-zycie-148436-r1/ Viva.pl Hanna Skarżanka] * [https://kurierwilenski.lt/2022/10/23/hanny-skarzanki-zycie-niebanalne-cz-2/ Kurier Wileński «Небанальнае жыццё», частка 2] {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Скарга Ганна}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] pk96tu9m2fil6ccxjw7diqina1ic70a 5121048 5121046 2026-04-05T06:40:33Z M.L.Bot 261 /* Спасылкі */ афармленне 5121048 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польская актрыса [[тэатр]]а, [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка, родам з [[Мінск]]а. '''Скаржанка''' — традыцыйная даччыная форма прозвішча '''Скарга''', якая для дачкі і ўнучкі Ганны, таксама актрыс, была псеўданімам. Ганна Скаржанка вядома беларускаму гледачу роляй цыркачкі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака» і роляй маці галоўнай гераіні ў фільме [[Кшыштаф Занусі|Кшыштафа Занусі]] «[[Год спакойнага сонца]]». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме «''Дзве гадзіны''» (1946).]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве.]] Са [[шляхта|шляхецкага]] роду Скаргаў [[Кальвінізм|евангеліцка-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучай прафесаркай філасофіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]] [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскага павета]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Віленскі ўніверсітэт імя Стэфана Баторыя|Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. У снежні 1940 — сакавіку 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. Пасля нападу Германіі на СССР у 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсійнага кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні польскага афіцэра [[Ціхацёмныя|ціхацёмнага]] Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з [[Лукішская турма|Лукішскай турмы]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала ў Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын]]е, [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], найбольш вядома ролямі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960—1975 гадах. У 1979 годзе ненадоўга пакінула тэатральную кар’еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. У 1988—1991 гадах зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Пахавана на Евангелісцкіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31)<ref name="warszawa.grobonet-cinki"/>. == Сям’я == Родная сястра — Барбара Скарга, прафесарка філасофіі, родны брат — Эдвард Скарга, акцёр. Ганна Скаржанка некалькі разоў была замужам. З 1938 года з лейтэнантам Стэфанам Чэрнікам, пазней афіцэрам Арміі Краёвай, развялася з ім на пачатку вайны. З 1944 года з Баляславам Цвяцінскім, пазней радыёжурналістам, гэты шлюб скасаваны адразу пасля вайны. У шлюбе з Цвяцінскім у 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, таксама актрыса, здымалася пад прозвішчам маці<ref name="Hanna Skarżanka"/> (як і яе дачка — Катажына Скаржанка). Пляменнік — Пётр Скарга, і праўнучка — Ганна Скарга, таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 — ''Дзве гадзіны'' — Тэрэза, былое каханне Марэка * 1951 — ''Маладосць Шапэна'' — парыжская служанка * 1953 — ''Пяцёрка з вуліцы Барскай'' — суддзя * 1953 — ''Салдат Перамогі'' — Іспанская дзяўчына (у цітрах не пазначана) * 1954 — ''Пакаленне'' — Маці Стаха * 1956 — ''Варшаўская сірэна'' — ведзьма Кабыліча, мачыха Савы * 1958 — ''Развітанні'' — швагерка графіні Ружы * 1961 — ''Камедыянты'' — дырэктар * 1963 — ''Адзенне амаль новае'' — Ружа Генавефа Бінькоўская * 1964 — ''Агнешка 46'' — Лода Пжыўлоцка * 1964 — ''Закон і кулак'' — Барбара Дубікоўска * 1966 — ''Чатыры танкіста і сабака'' — Наташа Скобцава, артыстка цырка * 1967 — ''Жыццё Матэуша'' — гаспадыня * 1969 — ''Паляванне на муху'' — Улада, цешча Улодка * 1970 — ''Пейзаж з героем'' — Валашкова, хатняя гаспадыня Вільчэўскага ў горадзе * 1970 — ''Лістападаўскі дзень'' — маці Караля * 1971 — ''Дэкамерон 40, або цудоўная падзея з пэўным памерлым чалавекам'' — Разіна, служанка жонкі Мацэа * 1971 — ''Патэлефануй'' — Ядвіга Завадава * 1971 — ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (серыял) — гаспадыня * 1972 — ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (фільм) — гаспадыня * 1972 — ''Вяселле'' — Кліміна * 1973 — ''Вялікае каханне Бальзака'' — графіня * 1973 — ''Чарапаха'' — інспектарка * 1974 — ''Саракагадовы'' — Пані Флора * 1975 — ''Доктар Джудзім'' — графіня Невадзкая * 1975 — ''На павадку ў CDN'' — «Тымушава» * 1975 — ''Карціны з жыцця'' — маці маладой жанчыны * 1976 — ''Чырвоныя шыпы'' — княжна * 1977 — ''Адступленне'' — маці Марка * 1978 — ''Што ты са мной зробіш, калі зловіш мяне?'' — прыбіральшчыца ў цэнтры адпачынку * 1978 — ''Кашмары'' — бабка Мікалая * 1979 — ''Дохтар Мурэк'' — Казёлкава * 1979 — ''Сям’я Вуснёў'' — Марыка Вусень * 1980 — ''Мядзведзь'' — прыбіральшчыца фізкультурна-спартыўнага клуба «Тэнча» * 1980 — ''Дзень нараджэння юнага варшавяка'' — бабка Ежы * 1980 — ''Толькі Кася'' — Суслава * 1980 — ''Млын Левіна'' — цётка Перл, жонка рабіна * 1980 — ''Шэрлак Холмс і доктар Ватсан'' — Бэсі * 1981 — ''У ванне'' — маці Дануты * 1982 — ''Даліны Ісы'' — Букоўская * 1982 — ''Попел'' — Мікошка * 1983 — ''Собаль і дзяўчына'' — госць * 1984 — ''[[Год спакойнага сонца]]'' — маці Эміліі * 1984 — ''Тры млыны'' — цётка Стэфы * 1985 — ''Палюбоўнікі маёй мамы'' — пані Лена * 1987 — ''Рака хлусні'' — маці Вінсэнта * 1988 — ''Дзе б вы ні былі'' — уладальніца пансіяната * 1989 — ''Янка'' (серыял) — старая цыганка * 1989 — ''Маджэеўская'' — актрыса Жазэфа Губертава * 1989 — ''Сакавіцкі міндаль'' — дырэктар ліцэя * 1990 — ''Феміна'' — Габрыэла * 1990 — ''Le retour'' — Эльвіра * 1991 — ''Дзяўчаты і ўдовы'' — цётка Эдварда * 1991 — ''Папяровы шлюб'' — жонка крамніка Давіда == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' — у ролі Каралевы * 1962 — ''Рабро Адама'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''Дзяўчаты'' — паштальён * 1963 — ''Пра чалавека, які падмануў смерць'' — жонка Пандролы * 1963 — ''Людзі і звяры'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — ''Камісара'' — маці Марысі * 1964 — ''Тварам да твару'' — Душанка Браціч * 1965 — ''Жаўрук'' — Тоня * 1968 — ''Ноч ігуаны'' — Максін Фолк * 1968 — ''Прыгоды прагульшчыка'' — бабуля Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' — Бэсі * 1986 — ''Пасля дожджыку ў чацвер'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954)<ref name="Monitor Polski 1954 108 1458"/> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955)<ref name="Monitor Polski 1955 101 1400"/> * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плану ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (Скаржанцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Памяць == * Калектыўная мемарыяльная дошка дзеячам культуры, заслужаным перад польскай культурай, усталявана ў 2020 годзе на будынку Дома літаратараў па вуліцы Адалянскай-20 у Варшаве, дзе яны жылі<ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego"/>. == Крыніцы == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Cite web|lang=pl|url=http://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/hanna-skarzanka-1917-1992-aktorka-teatralna-i-filmowa-zolnierz-ak|title=Hanna Skarżanka|website=www.ipsb.nina.gov.pl|access-date=2026-04-05}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Cite web|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19541081458|title=M.P. 1954 nr 108 poz. 1458|website=isap.sejm.gov.pl}} «za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki».</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Cite web|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19551011400|title=M.P. 1955 nr 101 poz. 1400|website=isap.sejm.gov.pl}} — Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 — na wniosek Ministra Kultury i Sztuki — wskazana jako «Skarga Hanna».</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|access-date=2026-04-05}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">{{Cite web|url=https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2|title=śp. Hanna Skarga|website=warszawa.grobonet.com|access-date=2026-04-05}}</ref> </references> == Спасылкі == * {{Cite web|lang=pl-PL|url=https://viva.pl/ludzie/niezwykle-historie/hanna-skarzanka-zanim-zostala-aktorka-pracowala-dla-wywiadu-miala-niezwykle-zycie-148436-r1/|title=Hanna Skarżanka – zanim została aktorką, pracowała dla wywiadu. Miała burzliwe życie {{!}} Viva.pl|first=Agnieszka|last=Dajbor|website=viva.pl|access-date=2026-04-05}} * {{Cite web|lang=pl-PL|url=https://kurierwilenski.lt/2022/10/23/hanny-skarzanki-zycie-niebanalne-cz-2/|title=Hanny Skarżanki życie niebanalne cz.2 – Kurier Wileński|first=Tomasz|last=Balbus|date=2022-10-23|access-date=2026-04-05}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Скарга Ганна}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] 35wo295abhvbcv978qdxj9kg0gmcfaz 5121049 5121048 2026-04-05T06:41:49Z M.L.Bot 261 5121049 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польская актрыса [[тэатр]]а, [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка, родам з [[Мінск]]а. '''Скаржанка''' — традыцыйная даччыная форма прозвішча '''Скарга''', якая для дачкі і ўнучкі Ганны, таксама актрыс, была псеўданімам. Ганна Скаржанка вядома беларускаму гледачу роляй цыркачкі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака» і роляй маці галоўнай гераіні ў фільме [[Кшыштаф Занусі|Кшыштафа Занусі]] «[[Год спакойнага сонца]]». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме «''Дзве гадзіны''» (1946).]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве.]] Са [[шляхта|шляхецкага]] роду Скаргаў [[Кальвінізм|евангелічна-рэфармацкага]] веравызнання. Разам з сястрой Барбарай (будучай прафесаркай філасофіі) расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]] [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскага павета]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Віленскі ўніверсітэт імя Стэфана Баторыя|Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. У снежні 1940 — сакавіку 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. Пасля нападу Германіі на СССР у 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсійнага кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні польскага афіцэра [[Ціхацёмныя|ціхацёмнага]] Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з [[Лукішская турма|Лукішскай турмы]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала ў Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын]]е, [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], найбольш вядома ролямі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960—1975 гадах. У 1979 годзе ненадоўга пакінула тэатральную кар’еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. У 1988—1991 гадах зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Пахавана на Евангелічна-рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31)<ref name="warszawa.grobonet-cinki"/>. == Сям’я == Родная сястра — Барбара Скарга, прафесарка філасофіі, родны брат — Эдвард Скарга, акцёр. Ганна Скаржанка некалькі разоў была замужам. З 1938 года з лейтэнантам Стэфанам Чэрнікам, пазней афіцэрам Арміі Краёвай, развялася з ім на пачатку вайны. З 1944 года з Баляславам Цвяцінскім, пазней радыёжурналістам, гэты шлюб скасаваны адразу пасля вайны. У шлюбе з Цвяцінскім у 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, таксама актрыса, здымалася пад прозвішчам маці<ref name="Hanna Skarżanka"/> (як і яе дачка — Катажына Скаржанка). Пляменнік — Пётр Скарга, і праўнучка — Ганна Скарга, таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 — ''Дзве гадзіны'' — Тэрэза, былое каханне Марэка * 1951 — ''Маладосць Шапэна'' — парыжская служанка * 1953 — ''Пяцёрка з вуліцы Барскай'' — суддзя * 1953 — ''Салдат Перамогі'' — Іспанская дзяўчына (у цітрах не пазначана) * 1954 — ''Пакаленне'' — Маці Стаха * 1956 — ''Варшаўская сірэна'' — ведзьма Кабыліча, мачыха Савы * 1958 — ''Развітанні'' — швагерка графіні Ружы * 1961 — ''Камедыянты'' — дырэктар * 1963 — ''Адзенне амаль новае'' — Ружа Генавефа Бінькоўская * 1964 — ''Агнешка 46'' — Лода Пжыўлоцка * 1964 — ''Закон і кулак'' — Барбара Дубікоўска * 1966 — ''Чатыры танкіста і сабака'' — Наташа Скобцава, артыстка цырка * 1967 — ''Жыццё Матэуша'' — гаспадыня * 1969 — ''Паляванне на муху'' — Улада, цешча Улодка * 1970 — ''Пейзаж з героем'' — Валашкова, хатняя гаспадыня Вільчэўскага ў горадзе * 1970 — ''Лістападаўскі дзень'' — маці Караля * 1971 — ''Дэкамерон 40, або цудоўная падзея з пэўным памерлым чалавекам'' — Разіна, служанка жонкі Мацэа * 1971 — ''Патэлефануй'' — Ядвіга Завадава * 1971 — ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (серыял) — гаспадыня * 1972 — ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (фільм) — гаспадыня * 1972 — ''Вяселле'' — Кліміна * 1973 — ''Вялікае каханне Бальзака'' — графіня * 1973 — ''Чарапаха'' — інспектарка * 1974 — ''Саракагадовы'' — Пані Флора * 1975 — ''Доктар Джудзім'' — графіня Невадзкая * 1975 — ''На павадку ў CDN'' — «Тымушава» * 1975 — ''Карціны з жыцця'' — маці маладой жанчыны * 1976 — ''Чырвоныя шыпы'' — княжна * 1977 — ''Адступленне'' — маці Марка * 1978 — ''Што ты са мной зробіш, калі зловіш мяне?'' — прыбіральшчыца ў цэнтры адпачынку * 1978 — ''Кашмары'' — бабка Мікалая * 1979 — ''Дохтар Мурэк'' — Казёлкава * 1979 — ''Сям’я Вуснёў'' — Марыка Вусень * 1980 — ''Мядзведзь'' — прыбіральшчыца фізкультурна-спартыўнага клуба «Тэнча» * 1980 — ''Дзень нараджэння юнага варшавяка'' — бабка Ежы * 1980 — ''Толькі Кася'' — Суслава * 1980 — ''Млын Левіна'' — цётка Перл, жонка рабіна * 1980 — ''Шэрлак Холмс і доктар Ватсан'' — Бэсі * 1981 — ''У ванне'' — маці Дануты * 1982 — ''Даліны Ісы'' — Букоўская * 1982 — ''Попел'' — Мікошка * 1983 — ''Собаль і дзяўчына'' — госць * 1984 — ''[[Год спакойнага сонца]]'' — маці Эміліі * 1984 — ''Тры млыны'' — цётка Стэфы * 1985 — ''Палюбоўнікі маёй мамы'' — пані Лена * 1987 — ''Рака хлусні'' — маці Вінсэнта * 1988 — ''Дзе б вы ні былі'' — уладальніца пансіяната * 1989 — ''Янка'' (серыял) — старая цыганка * 1989 — ''Маджэеўская'' — актрыса Жазэфа Губертава * 1989 — ''Сакавіцкі міндаль'' — дырэктар ліцэя * 1990 — ''Феміна'' — Габрыэла * 1990 — ''Le retour'' — Эльвіра * 1991 — ''Дзяўчаты і ўдовы'' — цётка Эдварда * 1991 — ''Папяровы шлюб'' — жонка крамніка Давіда == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' — у ролі Каралевы * 1962 — ''Рабро Адама'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''Дзяўчаты'' — паштальён * 1963 — ''Пра чалавека, які падмануў смерць'' — жонка Пандролы * 1963 — ''Людзі і звяры'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — ''Камісара'' — маці Марысі * 1964 — ''Тварам да твару'' — Душанка Браціч * 1965 — ''Жаўрук'' — Тоня * 1968 — ''Ноч ігуаны'' — Максін Фолк * 1968 — ''Прыгоды прагульшчыка'' — бабуля Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' — Бэсі * 1986 — ''Пасля дожджыку ў чацвер'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954)<ref name="Monitor Polski 1954 108 1458"/> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955)<ref name="Monitor Polski 1955 101 1400"/> * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плану ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (Скаржанцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Памяць == * Калектыўная мемарыяльная дошка дзеячам культуры, заслужаным перад польскай культурай, усталявана ў 2020 годзе на будынку Дома літаратараў па вуліцы Адалянскай-20 у Варшаве, дзе яны жылі<ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego"/>. == Крыніцы == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Cite web|lang=pl|url=http://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/hanna-skarzanka-1917-1992-aktorka-teatralna-i-filmowa-zolnierz-ak|title=Hanna Skarżanka|website=www.ipsb.nina.gov.pl|access-date=2026-04-05}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Cite web|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19541081458|title=M.P. 1954 nr 108 poz. 1458|website=isap.sejm.gov.pl}} «za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki».</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Cite web|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19551011400|title=M.P. 1955 nr 101 poz. 1400|website=isap.sejm.gov.pl}} — Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 — na wniosek Ministra Kultury i Sztuki — wskazana jako «Skarga Hanna».</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|access-date=2026-04-05}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">{{Cite web|url=https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2|title=śp. Hanna Skarga|website=warszawa.grobonet.com|access-date=2026-04-05}}</ref> </references> == Спасылкі == * {{Cite web|lang=pl-PL|url=https://viva.pl/ludzie/niezwykle-historie/hanna-skarzanka-zanim-zostala-aktorka-pracowala-dla-wywiadu-miala-niezwykle-zycie-148436-r1/|title=Hanna Skarżanka – zanim została aktorką, pracowała dla wywiadu. Miała burzliwe życie {{!}} Viva.pl|first=Agnieszka|last=Dajbor|website=viva.pl|access-date=2026-04-05}} * {{Cite web|lang=pl-PL|url=https://kurierwilenski.lt/2022/10/23/hanny-skarzanki-zycie-niebanalne-cz-2/|title=Hanny Skarżanki życie niebanalne cz.2 – Kurier Wileński|first=Tomasz|last=Balbus|date=2022-10-23|access-date=2026-04-05}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Скарга Ганна}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] lil6y3jw7im1oq8evbco058z2rit9n2 19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча) 0 805374 5120787 2026-04-04T15:41:57Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[19 полк лёгкай артылерыі (Міжваенная Польшча)]] у [[19-ы полк лёгкай артылерыі (Польская Рэспубліка)]]: Уніфікацыя назваў 5120787 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[19-ы полк лёгкай артылерыі (Польская Рэспубліка)]] jsystq4a44b4ywnpballmzi53ideedj 23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча) 0 805375 5120809 2026-04-04T16:09:08Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/78308217|23 Pułk Ułanów Grodzieńskich]]» 5120809 wikitext text/x-wiki [[Файл:Odznaka 23 puł - replika.jpg|міні|знак 23 палка Гродзенскіх уланаў]] '''23-ці Гарадзенскі ўланскі полк''' (23-ці полк) — кавалерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] [[Войска Сярэдняй Літвы|войска сярэдняй Літвы]] і Польскага войска Другой Польскай Рэспублікі і [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] . Полк дыслакаваўся ў [[Паставы|Пастаўскім]] [[Гарнізон|гарнізоне]] . Дзень палка адзначаўся 1 чэрвеня, у гадавіну заснавання палка. Падраздзяленне было сфарміравана шляхам аб'яднання 4-й дывізіі 3-га конна-стралковага палка, 211-га ўланскага палка і 2-й дывізіі Цэнтральналітоўскага гусарскага палка. Яно атрымала нумар «23» 1 чэрвеня 1921 года. Падраздзяленне спасылалася на традыцыі 23-га палка літоўскіх уланаў часоў [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання]] 1931 г. == Станаўленне і ўдзел у барацьба за межы Сярэдняй Літвы і Польшчы. == === Гродзенскі ўланскі полк === Пачаткам фармацыі лічыцца атрад коннай выведкі Гродзенскага [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|стралковага палка]] пад камандаваннем лейтэнанта [[Stanisław Czeczułowicz|Станіслава Чэчуловіча]], сфарміраваны ў складзе [[Самаабарона Літвы і Беларусі|самаабароны Гродзенскай зямлі]]. У снежні 1918 г. ён налічваў 3 афіцэраў, 43 шэраговых і 34 коні. У студзені 1919 г. разведчыкі змагаліся супраць частак нямецкай [[Обер-Ост|арміі Обер-Ост]]. 4 лютага 1919 г. кавалерысты паўшвадрону Гродзенскай зямлі прынеслі ваенную прысягу, а 22 лютага яны былі ўключаны ў склад [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларускай дывізіі]], якая тады дыслакавалася ў [[Ваўкавыск|Ваўкавыску]], склаўшы яе дывізійную кавалерыю. У красавіку 1919 г. паўшвадрон змагаўся ў раёне [[Баранавічы|Баранавічаў]]. Там лейтэнант Станіслаў Солтан быў узяты ў палон савецкімі войскамі, а затым жорстка забіты. Вясной 1919 года паўшвадрон павялічыўся і перафармаваўся ў швадрон Гродзенскіх уланаў. 26 студзеня 1920 года з конных разведвальных падраздзяленняў [[86-ы пяхотны полк|Мінскага]] і [[85-ы Віленскі полк|Віленскага стралковых палкоў]] быў сфарміраваны 2-гі швадрон Гродзенскіх уланаў пад камандаваннем паручніка [[Władysław Kamiński (ur. 1893)|Уладзіслава Камінскага]]. Праз некалькі дзён абодва эскадроны сфарміравалі 3-ці эскадрон 3-га конна-стралковага палка пад камандаваннем капітана [[Jerzy Ursyn Niemcewicz|Ежы Урсына Нямцэвіча]] . Эскадрон (дывізіён) працягваў выконваць кавалерыйскія задачы Літоўска Беларуска дывізіі.Падчас ліпеньскага адступлення быў сфарміраваны яшчэ адзін швадрон. У той час дывізія капітана Ежы Урсына Нямцэвіча налічвала 15 афіцэраў, 4 падхаружых, 2 [[Урач|лекараў]] і 546 [[Радавы|шэраговых]] . Коней хапала толькі на палову ваяроў. У жніўні дывізія ўдзельнічала ў [[Варшаўская бітва (1920)|Варшаўскай бітве]], а на мяжы верасня і кастрычніка прыняла ўдзел у [[Бітва на Нёмане|бітве на Нёмане]] . Затым яна далучылася да [[Бунт Жалігоўскага|войскаў]] генерала [[Бунт Жалігоўскага|Люцыяна Жалігоўскага]], якім было даручана захапіць Вільню, і 9 кастрычніка 1920 года ўвайшла ў Вільню на чале польскіх войскаў.У складзе войска Сярэдняй Літвы дывізія атрымала назву Гродзенскага ўланскага палка і ўвайшла ў склад Віленскай кавалерыйскай дывізіі. 21 кастрычніка 1920 года ў склад палка была ўключана Памежная кавалерыйская частка капітана [[Konrad Łoziński|Конрада Лазінскага]] . У такім складзе з 12 па 25 лістапада 1920 года полк удзельнічаў у наступе на Кейданы . У лютым полк быў папаўнены часткай 3-й дывізіі 2-га конна-стралковага палка (2-я гусарская дывізія). === 23-ці полк Нёманскіх уланаў === Яшчэ адным фарміраваннем, да традыцый якога спасылаецца 23-ці ўланскі полк, быў добраахвотніцкі кавалерыйскі полк капітана [[Ежы Дамброўскі (падпалкоўнік)|Ежы Дамброўскага]], сфарміраваны ў Вільні на пачатку ліпеня 1920 года, ядром якога была 4-я дывізія 3-га палка конных стралкоў. У яго склад уваходзілі таксама маршавы швадрон і кулямётны швадрон [[Татарскі кавалерыйскі полк імя Мустафы Ахматовіча|Татарскага кавалерыйскага палка]], а таксама конная разведвальная частка [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскага стралковага палка]] . Частка называлася Віленскім абарончым палком або Кавалерыяй капітана Дамброўскага. Пасля баёў у абароне Вільні маршавы эскадрон Татарскага кавалерыйскага палка адправіўся ў сваё асноўнае фарміраванне, і капітан Дамброўскі атрымаў загад сфарміраваць [[211 полк уланаў|211-ы добраахвотніцкі ўланскі полк]]. Неманскія ўланы ваявалі ў Варшаўскай бітве, а затым у [[Бітва на Нёмане|бітве на Нёмане]]. Затым яны далучыліся да групы войскаў генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] і [[Бунт Жалігоўскага|рушылі на Вільню]] . У канцы студзеня 1921 года 211-ы добраахвотніцкі полк Нёманскіх уланаў быў перафармаваны ў 23-ці полк Нёманскіх уланаў. Загадам камандуючага [[Сярэдняя Літва|Цэнтральна-Літоўскай]] арміяй генерала Жалігоўскага ад 30 мая 1921 года існуючыя Гродзенскі ўланскі полк і Нёманскі ўланскі полк былі аб'яднаны ў адзін кавалерыйскі полк — 23-ці Гродзенскі ўланскі полк. == Полк у мірны час == 30 мая 1921 года былыя Гродзенскі ўланскі полк і Нёманскі ўланскі полк былі аб'яднаны ў адзіны кавалерыйскі полк — 23-ці Гродзенскі ўланскі полк. Да мая 1922 года полк дыслакаваўся асобнымі эскадронамі ў вёсках [[Віленскі край|Віленшчыны]]. Пасля далучэння Сярэдняй Літвы да ІІ Рэчы Паспалітай полк у 1922–1937 г. уваходзіў у склад 3-й кавалерыйскай брыгады, а пасля рэарганізацыі кавалерыі вясной 1937 года ўвайшоў у склад Віленскай кавалерыйскай брыгады. ; Казармы Да канца 1921 года падраздзяленні 23-га палка ўланаў заставаліся ў розных пунктах уздоўж дэмаркацыйнай лініі, а на працягу наступных некалькіх месяцаў былі раскватараваны ў [[Майшагола|Мейшаголе]], [[Стрэльчыкі (Гродзенскі раён)|Стшэлчыках]] і [[Вялікая Рэша|Вялікай Рэшы]]. У красавіку 1922 года, калі [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-ы Віленскі палк уланаў]] пакінуў Кальварыйскія казармы ў Вільні, яго месца заняў 23 полк. У 1927 годзе полк зноў пераехаў у палявыя кватэры. Камандаванне, аддзяленне камандзіра палка, школа падафіцэраў, узвод сувязі і трубачоў, медыцынская і ветэрынарная хуткая дапамога, а таксама падраздзяленне рамонтных коней былі размешчаны ў [[Падброддзе|Падбродзі]], 1 і 2 швадроны — у [[Новыя Свянцяны|Новых Свянцянах]], астатнія лінейныя швадроны і ўзвод цяжкіх кулямётаў — у [[Свята-Петра-Паўлаўская царква і манастыр базыльян (Беразвечча)|былым базыліянскім манастыры]] ў [[Беразвечча|Беразвеччы]], а швадрон цяжкіх кулямётаў без аднаго ўзвода — у Белым Двары. У кастрычніку 1929 года 1-ы эскадрон і эскадрон цяжкіх кулямётаў памяняліся месцамі дыслакацыі. У Падбродздзі падраздзяленні занялі ажно 18 арандаваных памяшканняў, раскіданых на адлегласці 4 км адно ад аднаго. Акрамя таго, салдаты пабудавалі за ўласныя сродкі дзве драўляныя стайні на 50 і 80 коней адпаведна. Улетку 1930 года ў Падбродздзі пачалося будаўніцтва першага новага казарменнага комплексу для кавалерыйскага палка ў Другой Польскай Рэчы Паспалітай. 23 кастрычніка ў яшчэ недабудаваныя [[Казарма|казармы]] пераехаў 2/23-і полк. Праз некалькі дзён да яго далучыліся эскадроны з Беразвечча. 10 лістапада 1932 года ў нядаўна пабудаваныя будынкі пераехаў эскадрон цяжкіх кулямётаў {{Sfn|Kucharski|Tym|2020}} . У 1935 годзе полк пераехаў у новазбудаваныя казармы ў [[Паставы|Паставах]] . Першым у Паставы 5 студзеня пераехаў 1-ы эскадрон з Бялога Двара, у другой палове студзеня — 2-гі эскадрон з Падбродзя, а ў трэцяй дэкадзе красавіка — астатнія падраздзяленні палка. Рэзервовы эскадрон 23-га палка дыслакаваўся ў [[Гродна|Гродне]]. Да сённяшняга дня (2020 г.) ад казарм Падаброддзе (вул. Вільняў 100) захаваўся толькі адзін часткова перабудаваны будынак. Першапачаткова ў ім размяшчаўся штаб палка. Напамінам пра польскіх кавалерыстаў з'яўляецца былы [[Kościół garnizonowy|гарнізонны касцёл]] (вул. Бажніцыёс, 20), у якім цяпер знаходзіцца вайсковая парафія Найсвяцейшага Сэрца Ісуса. Пастаўскія казармы захаваліся да нашых дзён (2020) практычна ў цэлым і з'яўляюцца адным з найкаштоўнейшых помнікаў польскай ваеннай архітэктуры міжваеннага перыяду. Комплекс падзелены паміж некалькімі карыстальнікамі: блокі FKW дагэтуль служаць жылым памяшканням, стайні часткова не выкарыстоўваюцца, часткова занятыя рознымі кампаніямі і складамі; закінутыя казармы прыходзяць у заняпад, а ў дапаможных будынках размяшчаюцца Пастаўскі памежны аддзел і ваенны шпіталь памежнай службы. [[Гродна|Гродзенскія]] казармы Бэма, якія займаў рэзервовы эскадрон, былі знесены, а іх тэрыторыя цяпер забудавана новымі жылымі дамамі . ; Коні Полк спрабаваў стандартызаваць колеры коней у эскадронах паводле наступных крытэрыяў: 1-ы эскадрон — цёмна-гнядыя коні, 2-гі эскадрон — гнядыя, 3-ці эскадрон — светла-каштанавыя, 4-ы эскадрон — вараныя, эскадрон цяжкіх кулямётаў — гнядыя, узвод сігналістаў — адмасткі, узвод трубачоў — сівыя. == Бітвы ў вераснёўскай кампаніі == Полк удзельнічаў у вераснёўскай кампаніі ў складзе Віленскай кавалерыйскай брыгады. Яго першы бой адбыўся пад [[Лодзьскае ваяводства|Любенем]] . 5 верасня ён атрымаў загад перайсці ў раён [[Пшэдбуж|Пшэдбужа]] . Полк быў узмоцнены 2-й батарэяй 3-й конна-артылерыйскай дывізіі ; ён прыбыў туды днём 6 верасня. Пасля разведкі з 2-м эскадронам высветлілася, што горад заняты пяхотнымі і матарызаванымі падраздзяленнямі праціўніка. Улічваючы гэтую сітуацыю, падпалкоўнік Зыгмунт Мілкоўскі вырашыў пачаць нечаканую атаку і захапіць Пшэдбуж. Рыхтуючыся да атакі, полк атрымаў па радыё загад вярнуцца ў брыгаду, якая павінна была рухацца на Невяршын . Згодна з загадам, полк дасягнуў прызначанага раёна да світання 7 верасня. Не выявіўшы там падраздзяленняў, ён рушыў у лясы каля Яксонека . У той жа дзень, каля поўдня, полк рушыў па дарозе на Апочна. Падчас маршу яго атакавала варожая авіяцыя, але значнай шкоды яму нанесці не ўдалося. Калі высветлілася, што Апочна занята немцамі, палкоўнік Мілкоўскі загадаў сваёй групе перайсці ў Брудзевіцкі лес. У ноч з 8 на 9 верасня полк перамясціўся з раёна Студзяна ў лясы каля [[Пшысуха|Пшысухі]] . Падчас маршу каля Гельнева адбылася сутычка з невялікім нямецкім падраздзяленнем, якое было адкінута пасля кароткага бою, але падчас сутычкі быў рассеяны эшалон забеспячэння палка. У ноч з 9 на 10 верасня польскія падраздзяленні былі акружаны ў лясах каля Пшысухі. Каб выйсці з акружэння, салдаты 2-й батарэі 3-га ДАК па загаду камандзіра разабралі і знішчылі артылерыйскія гарматы ў раёнах вакол Пшысухі і Рускага Брода . Каб вырвацца з акружэння, камандзір загадаў начную атаку, пасля якой полк павінен быў накіравацца ў бок Свентакшыскіх гор. У ноч з 9 на 10 верасня адбылася сутычка з нямецкай пяхотай. Пасля гэтага бою нямецкае падраздзяленне было адкінута, але аказалася, што 3-ці і 4-ці эскадроны былі адрэзаныя ад асноўных сіл. У гэтай сітуацыі камандзір загадаў падраздзяленню распыліцца і прасоўвацца невялікімі групамі ў раён Свента-Катажыны . З 11 па 13 верасня большасць раскіданых падраздзяленняў дасягнула гэтага раёна, але полк не быў адноўлены. Некаторыя невялікія падраздзяленні пераправіліся праз Віслу, а іншыя заставаліся ў Свентакшыскіх гарах да сярэдзіны кастрычніка 1939 года, калі спынілі баі. Полк быў адноўлены ў [[Армія Краёва|складзе Арміі Краёвай]] лейтэнантам Яраславам Гасеўскім у лютым 1944 года. Полк ваяваў у раёнах Вільні і Навагрудка, а затым у [[Кампіноская пушча|Кампінаскай пушчы]] . 27–29 верасня 1944 года падраздзяленне было разбіта немцамі. [[Файл:Ulani_23_pulku_ulanow_grodzienskich.jpg|міні|Салдаты 23-га палка (1933 г.)]] == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928. * Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932. * Franciszek Wiktor Karassek: Zarys historji wojennej 23-go pułku ułanów grodzieńskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Szymon Kucharski, Juliusz Tym: 23 pułk ułanów. T. 34. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2020, seria: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918–1939. Odznaki kawalerii. ISBN 978-83-8164-151-7. * Krzysztof Filipow, Bohdan Wróblewski: Odznaki pamiątkowe Wojska Polskiego 1921–1939. Kawaleria. Warszawa: Fenix editions, 1992. ISBN 83-900217-3-0. * "Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923 * "Księga jazdy polskiej": pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993 * Bohdan Królikowski, ''Czas ułanów'' – wyd. Bellona, Warszawa 1993. * Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1. * Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945. Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2. * Henryk Smaczny: Księga kawalerii polskiej 1914–1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3. * Jan Przemsza Zieliński, ''Wrześniowa Księga Chwały Kawalerii Polskiej'' – wyd. Bellona. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6. * Jerzy Wojciechowski: Kawaleria w planie mobilizacyjnym „S”. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2010. ISBN 978-83-62046-24-9. * Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9. * Zdzisław Żygulski (jun.), Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1988. ISBN 83-03-01483-8. [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] sikofb7gcavme7g7kpk890plh7c3w2i 5121161 5120809 2026-04-05T09:12:20Z Voūk12 159072 /* 23-ці полк Нёманскіх уланаў */ 5121161 wikitext text/x-wiki [[Файл:Odznaka 23 puł - replika.jpg|міні|знак 23 палка Гродзенскіх уланаў]] '''23-ці Гарадзенскі ўланскі полк''' (23-ці полк) — кавалерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] [[Войска Сярэдняй Літвы|войска сярэдняй Літвы]] і Польскага войска Другой Польскай Рэспублікі і [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] . Полк дыслакаваўся ў [[Паставы|Пастаўскім]] [[Гарнізон|гарнізоне]] . Дзень палка адзначаўся 1 чэрвеня, у гадавіну заснавання палка. Падраздзяленне было сфарміравана шляхам аб'яднання 4-й дывізіі 3-га конна-стралковага палка, 211-га ўланскага палка і 2-й дывізіі Цэнтральналітоўскага гусарскага палка. Яно атрымала нумар «23» 1 чэрвеня 1921 года. Падраздзяленне спасылалася на традыцыі 23-га палка літоўскіх уланаў часоў [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання]] 1931 г. == Станаўленне і ўдзел у барацьба за межы Сярэдняй Літвы і Польшчы. == === Гродзенскі ўланскі полк === Пачаткам фармацыі лічыцца атрад коннай выведкі Гродзенскага [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|стралковага палка]] пад камандаваннем лейтэнанта [[Stanisław Czeczułowicz|Станіслава Чэчуловіча]], сфарміраваны ў складзе [[Самаабарона Літвы і Беларусі|самаабароны Гродзенскай зямлі]]. У снежні 1918 г. ён налічваў 3 афіцэраў, 43 шэраговых і 34 коні. У студзені 1919 г. разведчыкі змагаліся супраць частак нямецкай [[Обер-Ост|арміі Обер-Ост]]. 4 лютага 1919 г. кавалерысты паўшвадрону Гродзенскай зямлі прынеслі ваенную прысягу, а 22 лютага яны былі ўключаны ў склад [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларускай дывізіі]], якая тады дыслакавалася ў [[Ваўкавыск|Ваўкавыску]], склаўшы яе дывізійную кавалерыю. У красавіку 1919 г. паўшвадрон змагаўся ў раёне [[Баранавічы|Баранавічаў]]. Там лейтэнант Станіслаў Солтан быў узяты ў палон савецкімі войскамі, а затым жорстка забіты. Вясной 1919 года паўшвадрон павялічыўся і перафармаваўся ў швадрон Гродзенскіх уланаў. 26 студзеня 1920 года з конных разведвальных падраздзяленняў [[86-ы пяхотны полк|Мінскага]] і [[85-ы Віленскі полк|Віленскага стралковых палкоў]] быў сфарміраваны 2-гі швадрон Гродзенскіх уланаў пад камандаваннем паручніка [[Władysław Kamiński (ur. 1893)|Уладзіслава Камінскага]]. Праз некалькі дзён абодва эскадроны сфарміравалі 3-ці эскадрон 3-га конна-стралковага палка пад камандаваннем капітана [[Jerzy Ursyn Niemcewicz|Ежы Урсына Нямцэвіча]] . Эскадрон (дывізіён) працягваў выконваць кавалерыйскія задачы Літоўска Беларуска дывізіі.Падчас ліпеньскага адступлення быў сфарміраваны яшчэ адзін швадрон. У той час дывізія капітана Ежы Урсына Нямцэвіча налічвала 15 афіцэраў, 4 падхаружых, 2 [[Урач|лекараў]] і 546 [[Радавы|шэраговых]] . Коней хапала толькі на палову ваяроў. У жніўні дывізія ўдзельнічала ў [[Варшаўская бітва (1920)|Варшаўскай бітве]], а на мяжы верасня і кастрычніка прыняла ўдзел у [[Бітва на Нёмане|бітве на Нёмане]] . Затым яна далучылася да [[Бунт Жалігоўскага|войскаў]] генерала [[Бунт Жалігоўскага|Люцыяна Жалігоўскага]], якім было даручана захапіць Вільню, і 9 кастрычніка 1920 года ўвайшла ў Вільню на чале польскіх войскаў.У складзе войска Сярэдняй Літвы дывізія атрымала назву Гродзенскага ўланскага палка і ўвайшла ў склад Віленскай кавалерыйскай дывізіі. 21 кастрычніка 1920 года ў склад палка была ўключана Памежная кавалерыйская частка капітана [[Konrad Łoziński|Конрада Лазінскага]] . У такім складзе з 12 па 25 лістапада 1920 года полк удзельнічаў у наступе на Кейданы . У лютым полк быў папаўнены часткай 3-й дывізіі 2-га конна-стралковага палка (2-я гусарская дывізія). === 23-ці полк Нёманскіх уланаў === Яшчэ адным фарміраваннем, да традыцый якога спасылаецца 23-ці ўланскі полк, быў добраахвотніцкі кавалерыйскі полк капітана [[Ежы Дамброўскі (падпалкоўнік)|Ежы Дамброўскага]], сфарміраваны ў Вільні на пачатку ліпеня 1920 года, ядром якога была 4-я дывізія 3-га палка конных стралкоў. У яго склад уваходзілі таксама маршавы швадрон і кулямётны швадрон [[Татарскі кавалерыйскі полк імя Мустафы Ахматовіча|Татарскага кавалерыйскага палка]], а таксама конная разведвальная частка [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскага стралковага палка]]. Частка называлася палком абароны Віленскай зямлі або Кавалерыяй капітана Дамброўскага. Пасля баёў у абарону Вільні маршавы эскадрон Татарскага кавалерыйскага палка адправіўся ў сваё асноўнае фарміраванне, і капітан Дамброўскі атрымаў загад сфарміраваць [[211 полк уланаў|211-ы добраахвотніцкі ўланскі полк]]. Неманскія ўланы ваявалі ў Варшаўскай бітве, а затым у [[Бітва на Нёмане|бітве на Нёмане]]. Затым яны далучыліся да групы войскаў генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] і [[Бунт Жалігоўскага|рушылі на Вільню]]. У канцы студзеня 1921 года 211-ы добраахвотніцкі полк Нёманскіх уланаў быў перафармаваны ў 23-ці полк Нёманскіх (Наднёманскіх) уланаў. Загадам камандуючага [[Сярэдняя Літва|Цэнтральна-Літоўскай]] арміяй генерала Жалігоўскага ад 30 мая 1921 года існуючыя Гродзенскі ўланскі полк і Нёманскі ўланскі полк былі аб'яднаны ў адзін кавалерыйскі полк — 23-ці Гродзенскі ўланскі полк. == Полк у мірны час == 30 мая 1921 года былыя Гродзенскі ўланскі полк і Нёманскі ўланскі полк былі аб'яднаны ў адзіны кавалерыйскі полк — 23-ці Гродзенскі ўланскі полк. Да мая 1922 года полк дыслакаваўся асобнымі эскадронамі ў вёсках [[Віленскі край|Віленшчыны]]. Пасля далучэння Сярэдняй Літвы да ІІ Рэчы Паспалітай полк у 1922–1937 г. уваходзіў у склад [[3 кавалерыйская брыгада (Польскае войска)|3-й кавалерыйскай брыгады]], а пасля рэарганізацыі кавалерыі вясной 1937 года ўвайшоў у склад Віленскай кавалерыйскай брыгады. ; Казармы Да канца 1921 года падраздзяленні 23-га палка ўланаў заставаліся ў розных пунктах уздоўж дэмаркацыйнай лініі, а на працягу наступных некалькіх месяцаў былі раскватараваны ў [[Майшагола|Мейшаголе]], [[Стрэльчыкі (Гродзенскі раён)|Стшэлчыках]] і [[Вялікая Рэша|Вялікай Рэшы]]. У красавіку 1922 года, калі [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-ы Віленскі палк уланаў]] пакінуў Кальварыйскія казармы ў Вільні, яго месца заняў 23 полк. У 1927 годзе полк зноў пераехаў у палявыя кватэры. Камандаванне, аддзяленне камандзіра палка, школа падафіцэраў, узвод сувязі і трубачоў, медыцынская і ветэрынарная хуткая дапамога, а таксама падраздзяленне рамонтных коней былі размешчаны ў [[Падброддзе|Падбродзі]], 1 і 2 швадроны — у [[Новыя Свянцяны|Новых Свянцянах]], астатнія лінейныя швадроны і ўзвод цяжкіх кулямётаў — у [[Свята-Петра-Паўлаўская царква і манастыр базыльян (Беразвечча)|былым базыліянскім манастыры]] ў [[Беразвечча|Беразвеччы]], а швадрон цяжкіх кулямётаў без аднаго ўзвода — у Белым Двары. У кастрычніку 1929 года 1-ы эскадрон і эскадрон цяжкіх кулямётаў памяняліся месцамі дыслакацыі. У Падбродздзі падраздзяленні занялі ажно 18 арандаваных памяшканняў, раскіданых на адлегласці 4 км адно ад аднаго. Акрамя таго, салдаты пабудавалі за ўласныя сродкі дзве драўляныя стайні на 50 і 80 коней адпаведна. Улетку 1930 года ў Падбродздзі пачалося будаўніцтва першага новага казарменнага комплексу для кавалерыйскага палка ў Другой Польскай Рэчы Паспалітай. 23 кастрычніка ў яшчэ недабудаваныя [[Казарма|казармы]] пераехаў 2/23-і полк. Праз некалькі дзён да яго далучыліся эскадроны з Беразвечча. 10 лістапада 1932 года ў нядаўна пабудаваныя будынкі пераехаў эскадрон цяжкіх кулямётаў {{Sfn|Kucharski|Tym|2020}} . У 1935 годзе полк пераехаў у новазбудаваныя казармы ў [[Паставы|Паставах]] . Першым у Паставы 5 студзеня пераехаў 1-ы эскадрон з Бялога Двара, у другой палове студзеня — 2-гі эскадрон з Падбродзя, а ў трэцяй дэкадзе красавіка — астатнія падраздзяленні палка. Рэзервовы эскадрон 23-га палка дыслакаваўся ў [[Гродна|Гродне]]. Да сённяшняга дня (2020 г.) ад казарм Падаброддзе (вул. Вільняў 100) захаваўся толькі адзін часткова перабудаваны будынак. Першапачаткова ў ім размяшчаўся штаб палка. Напамінам пра польскіх кавалерыстаў з'яўляецца былы [[Kościół garnizonowy|гарнізонны касцёл]] (вул. Бажніцыёс, 20), у якім цяпер знаходзіцца вайсковая парафія Найсвяцейшага Сэрца Ісуса. Пастаўскія казармы захаваліся да нашых дзён (2020) практычна ў цэлым і з'яўляюцца адным з найкаштоўнейшых помнікаў польскай ваеннай архітэктуры міжваеннага перыяду. Комплекс падзелены паміж некалькімі карыстальнікамі: блокі FKW дагэтуль служаць жылым памяшканням, стайні часткова не выкарыстоўваюцца, часткова занятыя рознымі кампаніямі і складамі; закінутыя казармы прыходзяць у заняпад, а ў дапаможных будынках размяшчаюцца Пастаўскі памежны аддзел і ваенны шпіталь памежнай службы. [[Гродна|Гродзенскія]] казармы Бэма, якія займаў рэзервовы эскадрон, былі знесены, а іх тэрыторыя цяпер забудавана новымі жылымі дамамі . ; Коні Полк спрабаваў стандартызаваць колеры коней у эскадронах паводле наступных крытэрыяў: 1-ы эскадрон — цёмна-гнядыя коні, 2-гі эскадрон — гнядыя, 3-ці эскадрон — светла-каштанавыя, 4-ы эскадрон — вараныя, эскадрон цяжкіх кулямётаў — гнядыя, узвод сігналістаў — адмасткі, узвод трубачоў — сівыя. == Бітвы ў вераснёўскай кампаніі == Полк удзельнічаў у вераснёўскай кампаніі ў складзе Віленскай кавалерыйскай брыгады. Яго першы бой адбыўся пад [[Лодзьскае ваяводства|Любенем]] . 5 верасня ён атрымаў загад перайсці ў раён [[Пшэдбуж|Пшэдбужа]] . Полк быў узмоцнены 2-й батарэяй 3-й конна-артылерыйскай дывізіі ; ён прыбыў туды днём 6 верасня. Пасля разведкі з 2-м эскадронам высветлілася, што горад заняты пяхотнымі і матарызаванымі падраздзяленнямі праціўніка. Улічваючы гэтую сітуацыю, падпалкоўнік Зыгмунт Мілкоўскі вырашыў пачаць нечаканую атаку і захапіць Пшэдбуж. Рыхтуючыся да атакі, полк атрымаў па радыё загад вярнуцца ў брыгаду, якая павінна была рухацца на Невяршын . Згодна з загадам, полк дасягнуў прызначанага раёна да світання 7 верасня. Не выявіўшы там падраздзяленняў, ён рушыў у лясы каля Яксонека . У той жа дзень, каля поўдня, полк рушыў па дарозе на Апочна. Падчас маршу яго атакавала варожая авіяцыя, але значнай шкоды яму нанесці не ўдалося. Калі высветлілася, што Апочна занята немцамі, палкоўнік Мілкоўскі загадаў сваёй групе перайсці ў Брудзевіцкі лес. У ноч з 8 на 9 верасня полк перамясціўся з раёна Студзяна ў лясы каля [[Пшысуха|Пшысухі]] . Падчас маршу каля Гельнева адбылася сутычка з невялікім нямецкім падраздзяленнем, якое было адкінута пасля кароткага бою, але падчас сутычкі быў рассеяны эшалон забеспячэння палка. У ноч з 9 на 10 верасня польскія падраздзяленні былі акружаны ў лясах каля Пшысухі. Каб выйсці з акружэння, салдаты 2-й батарэі 3-га ДАК па загаду камандзіра разабралі і знішчылі артылерыйскія гарматы ў раёнах вакол Пшысухі і Рускага Брода . Каб вырвацца з акружэння, камандзір загадаў начную атаку, пасля якой полк павінен быў накіравацца ў бок Свентакшыскіх гор. У ноч з 9 на 10 верасня адбылася сутычка з нямецкай пяхотай. Пасля гэтага бою нямецкае падраздзяленне было адкінута, але аказалася, што 3-ці і 4-ці эскадроны былі адрэзаныя ад асноўных сіл. У гэтай сітуацыі камандзір загадаў падраздзяленню распыліцца і прасоўвацца невялікімі групамі ў раён Свента-Катажыны . З 11 па 13 верасня большасць раскіданых падраздзяленняў дасягнула гэтага раёна, але полк не быў адноўлены. Некаторыя невялікія падраздзяленні пераправіліся праз Віслу, а іншыя заставаліся ў Свентакшыскіх гарах да сярэдзіны кастрычніка 1939 года, калі спынілі баі. Полк быў адноўлены ў [[Армія Краёва|складзе Арміі Краёвай]] лейтэнантам Яраславам Гасеўскім у лютым 1944 года. Полк ваяваў у раёнах Вільні і Навагрудка, а затым у [[Кампіноская пушча|Кампінаскай пушчы]] . 27–29 верасня 1944 года падраздзяленне было разбіта немцамі. [[Файл:Ulani_23_pulku_ulanow_grodzienskich.jpg|міні|Салдаты 23-га палка (1933 г.)]] == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928. * Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932. * Franciszek Wiktor Karassek: Zarys historji wojennej 23-go pułku ułanów grodzieńskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Szymon Kucharski, Juliusz Tym: 23 pułk ułanów. T. 34. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2020, seria: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918–1939. Odznaki kawalerii. ISBN 978-83-8164-151-7. * Krzysztof Filipow, Bohdan Wróblewski: Odznaki pamiątkowe Wojska Polskiego 1921–1939. Kawaleria. Warszawa: Fenix editions, 1992. ISBN 83-900217-3-0. * "Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923 * "Księga jazdy polskiej": pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993 * Bohdan Królikowski, ''Czas ułanów'' – wyd. Bellona, Warszawa 1993. * Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1. * Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945. Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2. * Henryk Smaczny: Księga kawalerii polskiej 1914–1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3. * Jan Przemsza Zieliński, ''Wrześniowa Księga Chwały Kawalerii Polskiej'' – wyd. Bellona. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6. * Jerzy Wojciechowski: Kawaleria w planie mobilizacyjnym „S”. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2010. ISBN 978-83-62046-24-9. * Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9. * Zdzisław Żygulski (jun.), Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1988. ISBN 83-03-01483-8. [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] oesyjqm8ymlik1d4h2qr266szdf511u 3 кавалерыйская брыгада (Польскае войска) 0 805376 5120814 2026-04-04T16:13:33Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/77876995|III Brygada Jazdy]]» 5120814 wikitext text/x-wiki '''III Кавалерыйская брыгада''' (III BJ) — буйное кавалерыйская [[Злучэнне (ваенная справа)|фармаванне]] Польскага войска Другой Польскай Рэспублікі . [[Брыгада (войска)|Брыгада]] была сфарміравана ў ліпені 1919 года. Падчас Кіеўскай наступальнай аперацыі 1920 года брыгада, якая складалася з 2-га, 5-га і 12-га ўланскіх палкоў і 3-й конна-артылерыйскай дывізіі, дзейнічала разам з пяхотай у напрамку [[Жытомір]] -Карастэшаў-Хвастоў, захапіла Хвастоў і ўвайшла ў Белую Царкву. Затым яна працягнула рух на поўдзень з кавалерыйскай дывізіяй генерала Карніцкага . 18 красавіка 1922 года, пасля ўключэння [[Войска Сярэдняй Літвы|ўзброеных сіл Сярэдняй Літвы]] ў склад Польскага войска, у корпуснай акрузе № 3 была сфарміравана 3-я пяхотная дывізія. У мірны час дыслакавалася ў Віленскім гарнізоне . У 1924 годзе была перайменавана ў 3-ю асобную кавалерыйскую брыгаду . == Арганізацыя брыгады ў мірны час 1923 г. == * камандаванне 3-й кавалерыйскай брыгады — Вільня * 4-ы полк Занеманных уланаў — са студзеня 1921 г. па кастрычнік 1922 г. у Парафянове, з кастрычніка 1922 г. па 30 красавіка 1927 г. у Падбродзе, Навасвенцянах, Беразвеччы і рэзервовы эскадрон з 9 жніўня 1920 г. да сярэдзіны 1921 г. у Хойніцах і з сярэдзіны 1921 г. да сярэдзіны 1923 г. у Вільні, а затым у Ваўкавыску. * [[13-ы Віленскі ўланскі полк]] — 1921–1922 гг. у раёне Глыбокага, з 1922 г. у Новавілейцы. * [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|23-ці Гродзенскі ўланскі полк]] — з восені 1921 г. па красавік 1927 г. у Вільні, пазней у Падбродзе і з 1935 г. у Паставах * 3-я конная артылерыйская дывізія — у снежні 1920 г. у Луцку, у лютым 1921 г. пад Пшэмыслем, у чэрвені 1922 г. пад Вільняй == Асабісты склад брыгады ў 1923 годзе == * [[Камандзір|камандуючы]] — палкоўнік Юзэф Такажэўскі * Начальнік штаба - капітан Януш Карчыньскі * Першы штабс-афіцэр — паручнік Рамуальд Станкевіч * Першы штабны афіцэр — паручнік Казімеж Вышаслаў Тамасік * выконваючы абавязкі камандзіра 4-га палка — падпалкоўнік Чэслаў Козяроўскі * выконваючы абавязкі камандзіра 13-га палка — тытулярны палкоўнік Раймунд Бжазоўскі * выконваючы абавязкі камандзіра 23-га палка — падпалкоўнік Аляксандр Зеліа * выконваючы абавязкі камандзіра III DAK — падпалкоўнік Стэфан Тшэбінскі == Бібліяграфія == * Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24 zeszyt 2, dział III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923. * "Księga jazdy polskiej", pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint, Bellona Warszawa 1993 * MirosławM. Giętkowski MirosławM., Artyleria konna Wojska Polskiego 1918-1939, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2001, ISBN 83-7174-823-X, OCLC 69505837 . * Tadeusz Wawrzyński, ''Akta dowództw dywizji i brygad kawalerii 1919—1939'', Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej Nr 5 z 1973 * ''Rocznik Oficerski 1923'', Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1923 * Henryk Wielecki: Wojsko Polskie 1921–1939. Warszawa: Wydawnictwo Crear, 1992. ISBN 8390034507. qsd99b5m375peeqm789w9h2fe6dl3ar Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта 0 805377 5120819 2026-04-04T16:31:02Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Арганізацыя |назва = Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта |альтэрнатыўная = {{lang-pl|Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku}} |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс...» 5120819 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта |альтэрнатыўная = {{lang-pl|Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku}} |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |абрэвіятура = |назва_папярэдніка = Аддзел беларусістыкі Інстытута ўсходнеславянскай філалогіі |назва_пераемніка = |членства = |тып_цэнтра = |цэнтр = [[Беласток]], [[Польшча]] |тып = навукова-навучальнае падраздзяленне |юрыдычны_статус = |мовы = |мова = |колькасць_супрацоўнікаў = |пасада_кіраўніка1 = |імя_кіраўніка1 = |пераемнік = |імя_пераемніка = |наступнік = |імя_наступніка = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = 24 лістапада 1999 |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = Падраздзяленне [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]] |заўвага2 = |адрас = |сайт = |вікісховішча = }} '''Кафе́дра белару́скай філало́гіі Беласто́цкага ўніверсітэ́та''' ({{lang-pl|Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku}}) — структурнае навукова-навучальнае падраздзяленне [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]], якое займаецца даследаваннем беларускай мовы і літаратуры, а таксама падрыхтоўкай спецыялістаў у галіне беларускай філалогіі. == Гісторыя стварэння == Стварэнне цэнтра беларускай філалогіі ў Беластоку было абумоўлена геаграфічным становішчам горада і наяўнасцю вялікай [[Беларусы ў Польшчы|беларускай нацыянальнай меншасці]] на [[Падляшша|Падляшшы]]. Ідэя стварэння беларускай філалогіі на базе мясцовага ўніверсітэта падтрымлівалася на вышэйшым дзяржаўным узроўні, у тым ліку прэзідэнтам Польшчы [[Аляксандр Квасьнеўскі|Аляксандрам Квасьнеўскім]], прэм'ер-міністрам [[Уладзімеж Цімашэвіч|Уладзімежам Цімашэвічам]] і рэдактарам парыжскай «[[Kultura (1947)|Kultury]]» [[Ежы Гедройц|Ежы Гедройцам]]<ref name="siegien">{{cite web|url=|title=Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku – historia i stan obecny|author=Siegień B.|publisher=Białorutenistyka Białostocka|date=2013|lang=pl|accessdate=24 мая 2025}}</ref><ref name="kondr">{{cite web|url=|title=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018. Historia w 45 wywiadach|author=|publisher=Białystok|date=2018|lang=pl|accessdate=24 мая 2025}}</ref>. Фармальна Кафедра беларускай філалогіі была ўтворана паводле пастановы Сената Беластоцкага ўніверсітэта ад 24 лістапада 1999 года. Аднак вытокі структуры сягаюць 1992 года, калі ў рамках Кафедры рускай філалогіі філіяла [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] ў Беластоку была створана Лабараторыя беларусістыкі ({{lang-pl|Pracownia Białorustenistyki}}). У 1996 годзе яна была ператворана ў Аддзел беларусістыкі ({{lang-pl|Zakład Białorutenistyki}}) пры новаўтвораным Інстытуце ўсходнеславянскай філалогіі<ref name="siegien"/>. Галоўным ініцыятарам і арганізатарам даследаванняў выступіў прафесар [[Міхал Кандрацюк]]<ref name="siegien"/><ref name="kondr"/>. == Кадравы склад == У першыя гады існавання напрамку найбольшай праблемай быў недахоп кваліфікаваных навуковых кадраў. На пачатковым этапе выкладанне забяспечвалі спецыялісты з філіяла Варшаўскага ўніверсітэта (Люба Бесекірская, Яніна Вішнеўская), а таксама запрошаныя навукоўцы з [[Беларусь|Беларусі]]. З беластоцкай кафедрай у розныя часы супрацоўнічалі вядомыя беларускія мовазнаўцы і літаратуразнаўцы: [[Павел Уладзіміравіч Сцяцко|Павел Сцяцко]], [[Іван Якаўлевіч Лепешаў|Іван Лепешаў]], [[Генадзь Апанасавіч Цыхун|Генадзь Цыхун]], [[Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец|Аляксандр Лукашанец]], Ксенафонт Лецка, [[Мікалай Іванавіч Мішчанчук|Мікалай Мішчанчук]], [[Зоя Пятроўна Мельнікава|Зоя Мельнікава]], Мікалай Гарбачук і [[Ірына Анатолеўна Гапоненка|Ірына Гапоненка]]<ref name="siegien"/>. Значны ўклад у развіццё кафедры ўнёс прафесар [[Ян Чыквін]], які на працягу многіх гадоў кіраваў лекцыямі і семінарамі па беларускай літаратуры, а таксама кіраваў напісаннем магістарскіх прац<ref name="siegien"/>. Па стане на 2013 год калектыў кафедры налічваў дзевяць чалавек пад кіраўніцтвам прафесара [[Галіна Іванаўна Тварановіч|Галіны Тварановіч]]. Сярод выкладчыкаў: Аліна Філіновіч, Ніна Рачкевіч, Ганна Саковіч, Базыль Сегень, Іаанна Васілюк, Ганна Альштынюк, Ганна Гжэсь і Людміла Сегень<ref name="siegien"/>. == Навуковая дзейнасць == Навуковыя даследаванні кафедры ахопліваюць шырокі спектр пытанняў: сучасная і гістарычная беларуская літаратура, літаратура беларускай меншасці ў Польшчы, анамастыка і дыялекталогія паўночна-ўсходняй Польшчы, а таксама беларуска-польскія літаратурныя і моўныя сувязі<ref name="siegien"/>. Супрацоўнікі кафедры з'яўляюцца аўтарамі шматлікіх манаграфій, слоўнікаў і падручнікаў. Сярод значных дасягненняў: * Выданне першай у Польшчы анталогіі старажытнабеларускай літаратуры («Старабеларуская літаратура ХІ—XVIII стст. Хрэстаматыя», 2004). * Выданне зборніка «Беларуская літаратура XVI—XX стст. Працы Кафедры беларускай філалогіі» (2010). * Публікацыя навуковых манаграфій па гісторыі літаратуры і мовы (напрыклад, працы Г. Тварановіч пра літаратурнае аб'яднанне «[[Белавежа (літаратурнае аб’яднанне)|Белавежа]]», даследаванні Б. Сегеня па дыялекталогіі Беласточчыны). * Распрацоўка акадэмічных падручнікаў па беларускай мове для студэнтаў філалагічных спецыяльнасцей<ref name="siegien"/>. Пачынаючы з 1999 года, кафедра выступае суарганізатарам цыкла міжнародных навуковых канферэнцый «Шлях да ўзаемнасці» (польск.: Droga ku wzajemności), па выніках якіх выдаюцца зборнікі «Польска-беларускія моўныя, літаратурныя, гістарычныя і культурныя сувязі». З 2008 года па ініцыятыве Г. Тварановіч выдаецца навуковы часопіс «[[Białorutenistyka Białostocka]]»<ref name="siegien"/>. Кафедра актыўна супрацоўнічае з Беларускім літаратурным аб'яднаннем «Белавежа», ладзячы сустрэчы студэнтаў з мясцовымі беларускімі пісьменнікамі і паэтамі ([[Віктар Швед]], [[Міраслаў Лукша|Міра Лукша]], [[Віктар Стахвюк]], [[Міхал Андрасюк]] і інш.). Многія выпускнікі кафедры становяцца членамі гэтага аб'яднання<ref name="siegien"/>. == Міжнароднае супрацоўніцтва == Кафедра падтрымлівае цесныя навуковыя кантакты з універсітэтамі і навуковымі ўстановамі ў Польшчы ([[Універсітэт Марыі Складоўскай-Кюры|UMCS]], Варшаўскі ўніверсітэт) і за мяжой. Сярод замежных партнёраў — [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт]], [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт]], [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]], [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]], [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа|Інстытут мовазнаўства]] і [[Інстытут літаратуразнаўства імя Янкі Купалы|Інстытут літаратуразнаўства]] НАН Беларусі, а таксама ўстановы Расіі, Украіны і Літвы<ref name="siegien"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Siwek B.|загаловак=Białorutenistyka polska. Historia – stan obecny – perspektywy rozwoju|выданне=Roczniki Humanistyczne|год=2021|том=LXIX|нумар=7|старонкі=131—155|doi=10.18290/rh21697-9|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/353861655_Bialorutenistyka_polska_Historia_-_stan_obecny_-_perspektywy_rozwoju|ref=Siwek}} * {{артыкул|спасылка=https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/2435/1/Bialrut_5_2013_Siegien.pdf|ref=Siegień|аўтар=Siegień B.|загаловак=Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku – historia i stan obecny|год=2013|выданне=Białorutenistyka Białostocka|том=5|старонкі=503—508}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беластоцкі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Беларусістыка]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Беластока]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1999 годзе]] a4iqzhntkvrlll74dzi3r2cicb2j9kw 5120831 5120819 2026-04-04T16:44:58Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5120831 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта |альтэрнатыўная = {{lang-pl|Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku}} |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |абрэвіятура = |назва_папярэдніка = Аддзел беларусістыкі Інстытута ўсходнеславянскай філалогіі |назва_пераемніка = |членства = |тып_цэнтра = |цэнтр = [[Беласток]], [[Польшча]] |тып = навукова-навучальнае падраздзяленне |юрыдычны_статус = |мовы = |мова = |колькасць_супрацоўнікаў = |пасада_кіраўніка1 = |імя_кіраўніка1 = |пераемнік = |імя_пераемніка = |наступнік = |імя_наступніка = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = 24 лістапада 1999 |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = Падраздзяленне [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]] |заўвага2 = |адрас = |сайт = |вікісховішча = }} '''Кафе́дра белару́скай філало́гіі Беласто́цкага ўніверсітэ́та''' ({{lang-pl|Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku}}) — структурнае навукова-навучальнае падраздзяленне [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]], якое займаецца даследаваннем [[Беларуская мова|беларускай мовы]] і [[Беларуская літаратура|літаратуры]], а таксама падрыхтоўкай спецыялістаў у галіне [[Беларуская філалогія|беларускай філалогіі]]. == Гісторыя стварэння == Стварэнне цэнтра беларускай філалогіі ў [[Беласток]]у было абумоўлена геаграфічным становішчам горада і наяўнасцю вялікай [[Беларусы ў Польшчы|беларускай нацыянальнай меншасці]] на [[Падляшша|Падляшшы]]. Ідэя стварэння беларускай філалогіі на базе мясцовага ўніверсітэта падтрымлівалася на вышэйшым дзяржаўным узроўні, у тым ліку прэзідэнтам Польшчы [[Аляксандр Квасьнеўскі|Аляксандрам Квасьнеўскім]], прэм'ер-міністрам [[Уладзімеж Цімашэвіч|Уладзімежам Цімашэвічам]] і рэдактарам парыжскай «[[Kultura (1947)|Kultury]]» [[Ежы Гедройц|Ежы Гедройцам]]{{sfn|Siegień|2013|с=503}}. Фармальна Кафедра беларускай філалогіі была ўтворана паводле пастановы Сената Беластоцкага ўніверсітэта ад 24 лістапада 1999 года. Аднак вытокі структуры сягаюць 1992 года, калі ў рамках Кафедры рускай філалогіі філіяла [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] ў Беластоку была створана Лабараторыя беларусістыкі ({{lang-pl|Pracownia Białorustenistyki}}). У 1996 годзе яна была ператворана ў Аддзел беларусістыкі ({{lang-pl|Zakład Białorutenistyki}}) пры новаўтвораным [[Інстытут усходнеславянскай філалогіі|Інстытуце ўсходнеславянскай філалогіі]]. Галоўным ініцыятарам і арганізатарам даследаванняў, а таксама шматгадовым кіраўніком кафедры выступіў прафесар [[Міхал Кандрацюк]]{{sfn|Siegień|2013|с=503—504}}. == Кадравы склад == У першыя гады існавання напрамку найбольшай праблемай быў недахоп кваліфікаваных навуковых кадраў. На пачатковым этапе выкладанне забяспечвалі спецыялісты з філіяла Варшаўскага ўніверсітэта ([[Люба Бесекірская]], [[Яніна Вішнеўская]]), а таксама запрошаныя навукоўцы з [[Беларусь|Беларусі]]. З беластоцкай кафедрай у розныя часы супрацоўнічалі вядомыя беларускія мовазнаўцы і літаратуразнаўцы: [[Павел Уладзіміравіч Сцяцко|Павел Сцяцко]], [[Іван Якаўлевіч Лепешаў|Іван Лепешаў]], [[Генадзь Апанасавіч Цыхун|Генадзь Цыхун]], [[Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец|Аляксандр Лукашанец]], Ксенафонт Лецка, [[Мікалай Іванавіч Мішчанчук|Мікалай Мішчанчук]], [[Зоя Пятроўна Мельнікава|Зоя Мельнікава]], [[Мікалай Гарбачук]] і [[Ірына Гапоненка]]{{sfn|Siegień|2013|с=504}}. Значны ўклад у развіццё кафедры ўнёс прафесар [[Ян Чыквін]], які на працягу многіх гадоў кіраваў лекцыямі і семінарамі па беларускай літаратуры, а таксама курыраваў напісанне магістарскіх прац{{sfn|Siegień|2013|с=504}}. Дапамогу ў галіне даследаванняў помнікаў старажытнарускага і старабеларускага пісьменства аказвала прафесар Лілія Цытко{{sfn|Siegień|2013|с=504}}. Па стане на 2013 год калектыў кафедры налічваў дзевяць чалавек пад кіраўніцтвам прафесара [[Галіна Іванаўна Тварановіч|Галіны Тварановіч]]. Сярод выкладчыкаў працавалі [[Аліна Філіновіч]], [[Ніна Рачкевіч]], [[Ганна Саковіч]], [[Базыль Сегень]], [[Яанна Васілюк]], [[Ганна Альштынюк]], [[Ганна Гжэсь]] і [[Людміла Сегень]]{{sfn|Siegień|2013|с=504}}. == Навуковая дзейнасць == Навуковыя даследаванні кафедры ахопліваюць шырокі спектр пытанняў: сучасная і гістарычная беларуская літаратура, літаратура беларускай меншасці ў Польшчы, анамастыка і дыялекталогія паўночна-ўсходняй Польшчы, а таксама беларуска-польскія літаратурныя і моўныя сувязі{{sfn|Siegień|2013|с=505}}. Супрацоўнікі кафедры з'яўляюцца аўтарамі шматлікіх манаграфій, слоўнікаў і падручнікаў. Сярод значных дасягненняў вылучаюцца выданне першай у Польшчы анталогіі старажытнабеларускай літаратуры «Старабеларуская літаратура ХІ—XVIII стст. Хрэстаматыя» (2004), зборніка «Беларуская літаратура XVI—XX стст. Працы Кафедры беларускай філалогіі» (2010), а таксама публікацыя шэрагу навуковых манаграфій па гісторыі літаратуры і мовы, напрыклад, працы [[Г. Тварановіч]] пра літаратурнае аб'яднанне «[[Белавежа (літаратурнае аб’яднанне)|Белавежа]]» і даследаванні [[Б. Сегень|Б. Сегеня]] па дыялекталогіі Беласточчыны. Спецыялістамі кафедры былі распрацаваны і выдадзены акадэмічныя падручнікі па беларускай мове для студэнтаў філалагічных спецыяльнасцей{{sfn|Siegień|2013|с=505—507}}. Пачынаючы з 1999 года, кафедра выступае суарганізатарам цыкла міжнародных навуковых канферэнцый «Шлях да ўзаемнасці» ({{Lang-pl|Droga ku wzajemności}}), па выніках якіх выдаюцца зборнікі «Польска-беларускія моўныя, літаратурныя, гістарычныя і культурныя сувязі». З 2008 года па ініцыятыве Г. Тварановіч выдаецца навуковы часопіс «[[Białorutenistyka Białostocka]]»{{sfn|Siegień|2013|с=505—506}}. Кафедра актыўна супрацоўнічае з Беларускім літаратурным аб'яднаннем «Белавежа», ладзячы сустрэчы студэнтаў з мясцовымі беларускімі пісьменнікамі і паэтамі ([[Віктар Швед]], [[Міраслаў Лукша|Міра Лукша]], [[Сакрат Яновіч]], [[Віктар Стахвюк]], [[Міхал Андрасюк]] і інш.). Многія выпускнікі кафедры сталі членамі гэтага аб'яднання і выдалі ўласныя паэтычныя зборнікі{{sfn|Siegień|2013|с=507}}. == Міжнароднае супрацоўніцтва == Кафедра падтрымлівае цесныя навуковыя кантакты з універсітэтамі і навуковымі ўстановамі ў Польшчы ([[Універсітэт Марыі Складоўскай-Кюры|UMCS]], [[Варшаўскі ўніверсітэт]], [[Ольштынскі ўніверсітэт]]) і за мяжой. Сярод замежных партнёраў выступаюць [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт]], [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт]], [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]], [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]], [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. Куляшова]], [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа|Інстытут мовазнаўства]] і [[Інстытут літаратуразнаўства імя Янкі Купалы|Інстытут літаратуразнаўства]] НАН Беларусі. Акрамя таго, вядзецца супрацоўніцтва з навуковымі ўстановамі Расіі, Украіны і Літвы, у тым ліку з [[Віленскі педагагічны ўніверсітэт|Віленскім педагагічным універсітэтам]] і [[Інстытут славяназнаўства Расійскай акадэміі навук|Інстытутам славяназнаўства Расійскай акадэміі навук]]{{sfn|Siegień|2013|с=508}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Siwek B.|загаловак=Białorutenistyka polska. Historia – stan obecny – perspektywy rozwoju|выданне=Roczniki Humanistyczne|год=2021|том=LXIX|нумар=7|старонкі=131—155|doi=10.18290/rh21697-9|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/353861655_Bialorutenistyka_polska_Historia_-_stan_obecny_-_perspektywy_rozwoju|ref=Siwek}} * {{артыкул|аўтар=Sawicka-Mierzyńska K.|загаловак=Białoruskość jako idée fixe twórczości Sokrata Janowicza|выданне=Podlasie – od „terra incognita” do „white Power”. Szkice z nowego regionalizmu literackiego|месца=Białystok|год=2018|старонкі=335—340|спасылка=https://www.academia.edu/145086976/Podlasie_od_terra_incognita_do_white_power_Szkice_z_nowego_regionalizmu_literackiego|ref=Sawicka-Mierzyńska}} * {{артыкул |аўтар=Siegień B. |загаловак=Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku – historia i stan obecny |выданне=Białorutenistyka Białostocka |год=2013 |том=5 |старонкі=503—508 |спасылка=https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/2435/1/Bialrut_5_2013_Siegien.pdf |ref=Siegień}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018. Historia w 45 wywiadach |месца=Białystok |выдавецтва= |год=2018 |старонак=524 |спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf |ref=Srodowisko}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беластоцкі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Беларусістыка]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Беластока]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1999 годзе]] rqnq9twv3x96bbvpxpdkgwaqez2yom9 5120835 5120831 2026-04-04T16:49:45Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5120835 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта |альтэрнатыўная = {{lang-pl|Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku}} |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |абрэвіятура = |назва_папярэдніка = Аддзел беларусістыкі Інстытута ўсходнеславянскай філалогіі |назва_пераемніка = |членства = |тып_цэнтра = |цэнтр = [[Беласток]], [[Польшча]] |тып = навукова-навучальнае падраздзяленне |юрыдычны_статус = |мовы = |мова = |колькасць_супрацоўнікаў = |пасада_кіраўніка1 = |імя_кіраўніка1 = |пераемнік = |імя_пераемніка = |наступнік = |імя_наступніка = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = 24 лістапада 1999 |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = Падраздзяленне [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]] |заўвага2 = |адрас = |сайт = |вікісховішча = }} '''Кафе́дра белару́скай філало́гіі Беласто́цкага ўніверсітэ́та''' ({{lang-pl|Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku}}) — структурнае навукова-навучальнае падраздзяленне [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]], якое займаецца даследаваннем [[Беларуская мова|беларускай мовы]] і [[Беларуская літаратура|літаратуры]], а таксама падрыхтоўкай спецыялістаў у галіне [[Беларуская філалогія|беларускай філалогіі]]. == Гісторыя стварэння == Стварэнне цэнтра беларускай філалогіі ў [[Беласток]]у было абумоўлена геаграфічным становішчам горада і наяўнасцю вялікай [[Беларусы ў Польшчы|беларускай нацыянальнай меншасці]] на [[Падляшша|Падляшшы]]. Ідэя стварэння беларускай філалогіі на базе мясцовага ўніверсітэта падтрымлівалася на вышэйшым дзяржаўным узроўні, у тым ліку прэзідэнтам Польшчы [[Аляксандр Квасьнеўскі|Аляксандрам Квасьнеўскім]], прэм'ер-міністрам [[Уладзімеж Цімашэвіч|Уладзімежам Цімашэвічам]] і рэдактарам парыжскай «[[Kultura (1947)|Kultury]]» [[Ежы Гедройц|Ежы Гедройцам]]{{sfn|Siegień|2013|с=503}}. Фармальна Кафедра беларускай філалогіі была ўтворана паводле пастановы Сената Беластоцкага ўніверсітэта ад 24 лістапада 1999 года. Аднак вытокі структуры сягаюць 1992 года, калі ў рамках Кафедры рускай філалогіі філіяла [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] ў Беластоку была створана Лабараторыя беларусістыкі ({{lang-pl|Pracownia Białorustenistyki}}). У 1996 годзе яна была ператворана ў Аддзел беларусістыкі ({{lang-pl|Zakład Białorutenistyki}}) пры новаўтвораным [[Інстытут усходнеславянскай філалогіі|Інстытуце ўсходнеславянскай філалогіі]]. Галоўным ініцыятарам і арганізатарам даследаванняў, а таксама шматгадовым кіраўніком кафедры выступіў прафесар [[Міхал Кандрацюк]]{{sfn|Siegień|2013|с=503—504}}. == Кадравы склад == У першыя гады існавання напрамку найбольшай праблемай быў недахоп кваліфікаваных навуковых кадраў. На пачатковым этапе выкладанне забяспечвалі спецыялісты з філіяла Варшаўскага ўніверсітэта ([[Люба Бесекірская]], [[Яніна Вішнеўская]]), а таксама запрошаныя навукоўцы з [[Беларусь|Беларусі]]. З беластоцкай кафедрай у розныя часы супрацоўнічалі вядомыя беларускія мовазнаўцы і літаратуразнаўцы: [[Павел Уладзіміравіч Сцяцко|Павел Сцяцко]], [[Іван Якаўлевіч Лепешаў|Іван Лепешаў]], [[Генадзь Апанасавіч Цыхун|Генадзь Цыхун]], [[Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец|Аляксандр Лукашанец]], Ксенафонт Лецка, [[Мікалай Іванавіч Мішчанчук|Мікалай Мішчанчук]], [[Зоя Пятроўна Мельнікава|Зоя Мельнікава]], [[Мікалай Гарбачук]] і [[Ірына Гапоненка]]{{sfn|Siegień|2013|с=504}}. Значны ўклад у развіццё кафедры ўнёс прафесар [[Ян Чыквін]], які на працягу многіх гадоў кіраваў лекцыямі і семінарамі па беларускай літаратуры, а таксама курыраваў напісанне магістарскіх прац{{sfn|Siegień|2013|с=504}}. Дапамогу ў галіне даследаванняў помнікаў старажытнарускага і старабеларускага пісьменства аказвала прафесар Лілія Цытко{{sfn|Siegień|2013|с=504}}. Па стане на 2013 год калектыў кафедры налічваў дзевяць чалавек пад кіраўніцтвам прафесара [[Галіна Іванаўна Тварановіч|Галіны Тварановіч]]. Сярод выкладчыкаў працавалі [[Аліна Філіновіч]], [[Ніна Рачкевіч]], [[Ганна Саковіч]], [[Базыль Сегень]], [[Яанна Васілюк]], [[Ганна Альштынюк]], [[Ганна Гжэсь]] і [[Людміла Сегень]]{{sfn|Siegień|2013|с=504}}. == Навуковая дзейнасць == Навуковыя даследаванні кафедры ахопліваюць шырокі спектр пытанняў: сучасная і гістарычная беларуская літаратура, літаратура беларускай меншасці ў Польшчы, анамастыка і дыялекталогія паўночна-ўсходняй Польшчы, а таксама беларуска-польскія літаратурныя і моўныя сувязі{{sfn|Siegień|2013|с=505}}. Супрацоўнікі кафедры з'яўляюцца аўтарамі шматлікіх манаграфій, слоўнікаў і падручнікаў. Сярод значных дасягненняў вылучаюцца выданне першай у Польшчы анталогіі старажытнабеларускай літаратуры «Старабеларуская літаратура ХІ—XVIII стст. Хрэстаматыя» (2004), зборніка «Беларуская літаратура XVI—XX стст. Працы Кафедры беларускай філалогіі» (2010), а таксама публікацыя шэрагу навуковых манаграфій па гісторыі літаратуры і мовы, напрыклад, працы [[Г. Тварановіч]] пра літаратурнае аб'яднанне «[[Белавежа (літаратурнае аб’яднанне)|Белавежа]]» і даследаванні [[Б. Сегень|Б. Сегеня]] па дыялекталогіі Беласточчыны. Спецыялістамі кафедры былі распрацаваны і выдадзены акадэмічныя падручнікі па беларускай мове для студэнтаў філалагічных спецыяльнасцей{{sfn|Siegień|2013|с=505—507}}. Пачынаючы з 1999 года, кафедра выступае суарганізатарам цыкла міжнародных навуковых канферэнцый «Шлях да ўзаемнасці» ({{Lang-pl|Droga ku wzajemności}}), па выніках якіх выдаюцца зборнікі «Польска-беларускія моўныя, літаратурныя, гістарычныя і культурныя сувязі». З 2008 года па ініцыятыве Г. Тварановіч выдаецца навуковы часопіс «[[Białorutenistyka Białostocka]]»{{sfn|Siegień|2013|с=505—506}}. Кафедра актыўна супрацоўнічае з Беларускім літаратурным аб'яднаннем «Белавежа», ладзячы сустрэчы студэнтаў з мясцовымі беларускімі пісьменнікамі і паэтамі ([[Віктар Швед]], [[Міраслаў Лукша|Міра Лукша]], [[Сакрат Яновіч]], [[Віктар Стахвюк]], [[Міхал Андрасюк]] і інш.). Многія выпускнікі кафедры сталі членамі гэтага аб'яднання і выдалі ўласныя паэтычныя зборнікі{{sfn|Siegień|2013|с=507}}. == Міжнароднае супрацоўніцтва == Кафедра падтрымлівае цесныя навуковыя кантакты з універсітэтамі і навуковымі ўстановамі ў Польшчы ([[Універсітэт Марыі Складоўскай-Кюры|UMCS]], [[Варшаўскі ўніверсітэт]], [[Ольштынскі ўніверсітэт]]) і за мяжой. Сярод замежных партнёраў выступаюць [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт]], [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт]], [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]], [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]], [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. Куляшова]], [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа|Інстытут мовазнаўства]] і [[Інстытут літаратуразнаўства імя Янкі Купалы|Інстытут літаратуразнаўства]] НАН Беларусі. Акрамя таго, вядзецца супрацоўніцтва з навуковымі ўстановамі Расіі, Украіны і Літвы, у тым ліку з [[Віленскі педагагічны ўніверсітэт|Віленскім педагагічным універсітэтам]] і [[Інстытут славяназнаўства Расійскай акадэміі навук|Інстытутам славяназнаўства Расійскай акадэміі навук]]{{sfn|Siegień|2013|с=508}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Siwek B.|загаловак=Białorutenistyka polska. Historia – stan obecny – perspektywy rozwoju|выданне=Roczniki Humanistyczne|год=2021|том=LXIX|нумар=7|старонкі=131—155|doi=10.18290/rh21697-9|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/353861655_Bialorutenistyka_polska_Historia_-_stan_obecny_-_perspektywy_rozwoju|ref=Siwek}} * {{артыкул|аўтар=Sawicka-Mierzyńska K.|загаловак=Białoruskość jako idée fixe twórczości Sokrata Janowicza|выданне=Podlasie – od „terra incognita” do „white Power”. Szkice z nowego regionalizmu literackiego|месца=Białystok|год=2018|старонкі=335—340|спасылка=https://www.academia.edu/145086976/Podlasie_od_terra_incognita_do_white_power_Szkice_z_nowego_regionalizmu_literackiego|ref=Sawicka-Mierzyńska}} * {{артыкул |аўтар=Siegień B. |загаловак=Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku – historia i stan obecny |выданне=Białorutenistyka Białostocka |год=2013 |том=5 |старонкі=503—508 |спасылка=https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/2435/1/Bialrut_5_2013_Siegien.pdf |ref=Siegień}} * {{Кніга|ref=Srodowisko|спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf|загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018: historia w 45 wywiadach|адказны=Dominik Sołowiej, Jarosław Ławski|год=2018|месца=Białystok|выдавецтва=Wydawnictwo Alter Studio|старонак=523|isbn=978-83-64081-49-1}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беластоцкі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Беларусістыка]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Беластока]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1999 годзе]] 9a2r2gt1lhec2bs3bv0ko56580v1xe0 5120836 5120835 2026-04-04T16:53:17Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ±[[Катэгорыя:Беларусістыка]]→[[Катэгорыя:Беларусазнаўства]]; ±[[Катэгорыя:З'явіліся ў 1999 годзе]]→[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1999 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5120836 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта |альтэрнатыўная = {{lang-pl|Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku}} |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |абрэвіятура = |назва_папярэдніка = Аддзел беларусістыкі Інстытута ўсходнеславянскай філалогіі |назва_пераемніка = |членства = |тып_цэнтра = |цэнтр = [[Беласток]], [[Польшча]] |тып = навукова-навучальнае падраздзяленне |юрыдычны_статус = |мовы = |мова = |колькасць_супрацоўнікаў = |пасада_кіраўніка1 = |імя_кіраўніка1 = |пераемнік = |імя_пераемніка = |наступнік = |імя_наступніка = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = 24 лістапада 1999 |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = Падраздзяленне [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]] |заўвага2 = |адрас = |сайт = |вікісховішча = }} '''Кафе́дра белару́скай філало́гіі Беласто́цкага ўніверсітэ́та''' ({{lang-pl|Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku}}) — структурнае навукова-навучальнае падраздзяленне [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]], якое займаецца даследаваннем [[Беларуская мова|беларускай мовы]] і [[Беларуская літаратура|літаратуры]], а таксама падрыхтоўкай спецыялістаў у галіне [[Беларуская філалогія|беларускай філалогіі]]. == Гісторыя стварэння == Стварэнне цэнтра беларускай філалогіі ў [[Беласток]]у было абумоўлена геаграфічным становішчам горада і наяўнасцю вялікай [[Беларусы ў Польшчы|беларускай нацыянальнай меншасці]] на [[Падляшша|Падляшшы]]. Ідэя стварэння беларускай філалогіі на базе мясцовага ўніверсітэта падтрымлівалася на вышэйшым дзяржаўным узроўні, у тым ліку прэзідэнтам Польшчы [[Аляксандр Квасьнеўскі|Аляксандрам Квасьнеўскім]], прэм'ер-міністрам [[Уладзімеж Цімашэвіч|Уладзімежам Цімашэвічам]] і рэдактарам парыжскай «[[Kultura (1947)|Kultury]]» [[Ежы Гедройц|Ежы Гедройцам]]{{sfn|Siegień|2013|с=503}}. Фармальна Кафедра беларускай філалогіі была ўтворана паводле пастановы Сената Беластоцкага ўніверсітэта ад 24 лістапада 1999 года. Аднак вытокі структуры сягаюць 1992 года, калі ў рамках Кафедры рускай філалогіі філіяла [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] ў Беластоку была створана Лабараторыя беларусістыкі ({{lang-pl|Pracownia Białorustenistyki}}). У 1996 годзе яна была ператворана ў Аддзел беларусістыкі ({{lang-pl|Zakład Białorutenistyki}}) пры новаўтвораным [[Інстытут усходнеславянскай філалогіі|Інстытуце ўсходнеславянскай філалогіі]]. Галоўным ініцыятарам і арганізатарам даследаванняў, а таксама шматгадовым кіраўніком кафедры выступіў прафесар [[Міхал Кандрацюк]]{{sfn|Siegień|2013|с=503—504}}. == Кадравы склад == У першыя гады існавання напрамку найбольшай праблемай быў недахоп кваліфікаваных навуковых кадраў. На пачатковым этапе выкладанне забяспечвалі спецыялісты з філіяла Варшаўскага ўніверсітэта ([[Люба Бесекірская]], [[Яніна Вішнеўская]]), а таксама запрошаныя навукоўцы з [[Беларусь|Беларусі]]. З беластоцкай кафедрай у розныя часы супрацоўнічалі вядомыя беларускія мовазнаўцы і літаратуразнаўцы: [[Павел Уладзіміравіч Сцяцко|Павел Сцяцко]], [[Іван Якаўлевіч Лепешаў|Іван Лепешаў]], [[Генадзь Апанасавіч Цыхун|Генадзь Цыхун]], [[Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец|Аляксандр Лукашанец]], Ксенафонт Лецка, [[Мікалай Іванавіч Мішчанчук|Мікалай Мішчанчук]], [[Зоя Пятроўна Мельнікава|Зоя Мельнікава]], [[Мікалай Гарбачук]] і [[Ірына Гапоненка]]{{sfn|Siegień|2013|с=504}}. Значны ўклад у развіццё кафедры ўнёс прафесар [[Ян Чыквін]], які на працягу многіх гадоў кіраваў лекцыямі і семінарамі па беларускай літаратуры, а таксама курыраваў напісанне магістарскіх прац{{sfn|Siegień|2013|с=504}}. Дапамогу ў галіне даследаванняў помнікаў старажытнарускага і старабеларускага пісьменства аказвала прафесар Лілія Цытко{{sfn|Siegień|2013|с=504}}. Па стане на 2013 год калектыў кафедры налічваў дзевяць чалавек пад кіраўніцтвам прафесара [[Галіна Іванаўна Тварановіч|Галіны Тварановіч]]. Сярод выкладчыкаў працавалі [[Аліна Філіновіч]], [[Ніна Рачкевіч]], [[Ганна Саковіч]], [[Базыль Сегень]], [[Яанна Васілюк]], [[Ганна Альштынюк]], [[Ганна Гжэсь]] і [[Людміла Сегень]]{{sfn|Siegień|2013|с=504}}. == Навуковая дзейнасць == Навуковыя даследаванні кафедры ахопліваюць шырокі спектр пытанняў: сучасная і гістарычная беларуская літаратура, літаратура беларускай меншасці ў Польшчы, анамастыка і дыялекталогія паўночна-ўсходняй Польшчы, а таксама беларуска-польскія літаратурныя і моўныя сувязі{{sfn|Siegień|2013|с=505}}. Супрацоўнікі кафедры з'яўляюцца аўтарамі шматлікіх манаграфій, слоўнікаў і падручнікаў. Сярод значных дасягненняў вылучаюцца выданне першай у Польшчы анталогіі старажытнабеларускай літаратуры «Старабеларуская літаратура ХІ—XVIII стст. Хрэстаматыя» (2004), зборніка «Беларуская літаратура XVI—XX стст. Працы Кафедры беларускай філалогіі» (2010), а таксама публікацыя шэрагу навуковых манаграфій па гісторыі літаратуры і мовы, напрыклад, працы [[Г. Тварановіч]] пра літаратурнае аб'яднанне «[[Белавежа (літаратурнае аб’яднанне)|Белавежа]]» і даследаванні [[Б. Сегень|Б. Сегеня]] па дыялекталогіі Беласточчыны. Спецыялістамі кафедры былі распрацаваны і выдадзены акадэмічныя падручнікі па беларускай мове для студэнтаў філалагічных спецыяльнасцей{{sfn|Siegień|2013|с=505—507}}. Пачынаючы з 1999 года, кафедра выступае суарганізатарам цыкла міжнародных навуковых канферэнцый «Шлях да ўзаемнасці» ({{Lang-pl|Droga ku wzajemności}}), па выніках якіх выдаюцца зборнікі «Польска-беларускія моўныя, літаратурныя, гістарычныя і культурныя сувязі». З 2008 года па ініцыятыве Г. Тварановіч выдаецца навуковы часопіс «[[Białorutenistyka Białostocka]]»{{sfn|Siegień|2013|с=505—506}}. Кафедра актыўна супрацоўнічае з Беларускім літаратурным аб'яднаннем «Белавежа», ладзячы сустрэчы студэнтаў з мясцовымі беларускімі пісьменнікамі і паэтамі ([[Віктар Швед]], [[Міраслаў Лукша|Міра Лукша]], [[Сакрат Яновіч]], [[Віктар Стахвюк]], [[Міхал Андрасюк]] і інш.). Многія выпускнікі кафедры сталі членамі гэтага аб'яднання і выдалі ўласныя паэтычныя зборнікі{{sfn|Siegień|2013|с=507}}. == Міжнароднае супрацоўніцтва == Кафедра падтрымлівае цесныя навуковыя кантакты з універсітэтамі і навуковымі ўстановамі ў Польшчы ([[Універсітэт Марыі Складоўскай-Кюры|UMCS]], [[Варшаўскі ўніверсітэт]], [[Ольштынскі ўніверсітэт]]) і за мяжой. Сярод замежных партнёраў выступаюць [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт]], [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт]], [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]], [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]], [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. Куляшова]], [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа|Інстытут мовазнаўства]] і [[Інстытут літаратуразнаўства імя Янкі Купалы|Інстытут літаратуразнаўства]] НАН Беларусі. Акрамя таго, вядзецца супрацоўніцтва з навуковымі ўстановамі Расіі, Украіны і Літвы, у тым ліку з [[Віленскі педагагічны ўніверсітэт|Віленскім педагагічным універсітэтам]] і [[Інстытут славяназнаўства Расійскай акадэміі навук|Інстытутам славяназнаўства Расійскай акадэміі навук]]{{sfn|Siegień|2013|с=508}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Siwek B.|загаловак=Białorutenistyka polska. Historia – stan obecny – perspektywy rozwoju|выданне=Roczniki Humanistyczne|год=2021|том=LXIX|нумар=7|старонкі=131—155|doi=10.18290/rh21697-9|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/353861655_Bialorutenistyka_polska_Historia_-_stan_obecny_-_perspektywy_rozwoju|ref=Siwek}} * {{артыкул|аўтар=Sawicka-Mierzyńska K.|загаловак=Białoruskość jako idée fixe twórczości Sokrata Janowicza|выданне=Podlasie – od „terra incognita” do „white Power”. Szkice z nowego regionalizmu literackiego|месца=Białystok|год=2018|старонкі=335—340|спасылка=https://www.academia.edu/145086976/Podlasie_od_terra_incognita_do_white_power_Szkice_z_nowego_regionalizmu_literackiego|ref=Sawicka-Mierzyńska}} * {{артыкул |аўтар=Siegień B. |загаловак=Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku – historia i stan obecny |выданне=Białorutenistyka Białostocka |год=2013 |том=5 |старонкі=503—508 |спасылка=https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/2435/1/Bialrut_5_2013_Siegien.pdf |ref=Siegień}} * {{Кніга|ref=Srodowisko|спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf|загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018: historia w 45 wywiadach|адказны=Dominik Sołowiej, Jarosław Ławski|год=2018|месца=Białystok|выдавецтва=Wydawnictwo Alter Studio|старонак=523|isbn=978-83-64081-49-1}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беластоцкі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Беластока]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1999 годзе]] oguykmlgic23j23pulbh4il0v5wlo8c 5121130 5120836 2026-04-05T08:46:39Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Беларусазнаўства]]; дададзена [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121130 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта |альтэрнатыўная = {{lang-pl|Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku}} |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |абрэвіятура = |назва_папярэдніка = Аддзел беларусістыкі Інстытута ўсходнеславянскай філалогіі |назва_пераемніка = |членства = |тып_цэнтра = |цэнтр = [[Беласток]], [[Польшча]] |тып = навукова-навучальнае падраздзяленне |юрыдычны_статус = |мовы = |мова = |колькасць_супрацоўнікаў = |пасада_кіраўніка1 = |імя_кіраўніка1 = |пераемнік = |імя_пераемніка = |наступнік = |імя_наступніка = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = 24 лістапада 1999 |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = Падраздзяленне [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]] |заўвага2 = |адрас = |сайт = |вікісховішча = }} '''Кафе́дра белару́скай філало́гіі Беласто́цкага ўніверсітэ́та''' ({{lang-pl|Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku}}) — структурнае навукова-навучальнае падраздзяленне [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]], якое займаецца даследаваннем [[Беларуская мова|беларускай мовы]] і [[Беларуская літаратура|літаратуры]], а таксама падрыхтоўкай спецыялістаў у галіне [[Беларуская філалогія|беларускай філалогіі]]. == Гісторыя стварэння == Стварэнне цэнтра беларускай філалогіі ў [[Беласток]]у было абумоўлена геаграфічным становішчам горада і наяўнасцю вялікай [[Беларусы ў Польшчы|беларускай нацыянальнай меншасці]] на [[Падляшша|Падляшшы]]. Ідэя стварэння беларускай філалогіі на базе мясцовага ўніверсітэта падтрымлівалася на вышэйшым дзяржаўным узроўні, у тым ліку прэзідэнтам Польшчы [[Аляксандр Квасьнеўскі|Аляксандрам Квасьнеўскім]], прэм'ер-міністрам [[Уладзімеж Цімашэвіч|Уладзімежам Цімашэвічам]] і рэдактарам парыжскай «[[Kultura (1947)|Kultury]]» [[Ежы Гедройц|Ежы Гедройцам]]{{sfn|Siegień|2013|с=503}}. Фармальна Кафедра беларускай філалогіі была ўтворана паводле пастановы Сената Беластоцкага ўніверсітэта ад 24 лістапада 1999 года. Аднак вытокі структуры сягаюць 1992 года, калі ў рамках Кафедры рускай філалогіі філіяла [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] ў Беластоку была створана Лабараторыя беларусістыкі ({{lang-pl|Pracownia Białorustenistyki}}). У 1996 годзе яна была ператворана ў Аддзел беларусістыкі ({{lang-pl|Zakład Białorutenistyki}}) пры новаўтвораным [[Інстытут усходнеславянскай філалогіі|Інстытуце ўсходнеславянскай філалогіі]]. Галоўным ініцыятарам і арганізатарам даследаванняў, а таксама шматгадовым кіраўніком кафедры выступіў прафесар [[Міхал Кандрацюк]]{{sfn|Siegień|2013|с=503—504}}. == Кадравы склад == У першыя гады існавання напрамку найбольшай праблемай быў недахоп кваліфікаваных навуковых кадраў. На пачатковым этапе выкладанне забяспечвалі спецыялісты з філіяла Варшаўскага ўніверсітэта ([[Люба Бесекірская]], [[Яніна Вішнеўская]]), а таксама запрошаныя навукоўцы з [[Беларусь|Беларусі]]. З беластоцкай кафедрай у розныя часы супрацоўнічалі вядомыя беларускія мовазнаўцы і літаратуразнаўцы: [[Павел Уладзіміравіч Сцяцко|Павел Сцяцко]], [[Іван Якаўлевіч Лепешаў|Іван Лепешаў]], [[Генадзь Апанасавіч Цыхун|Генадзь Цыхун]], [[Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец|Аляксандр Лукашанец]], Ксенафонт Лецка, [[Мікалай Іванавіч Мішчанчук|Мікалай Мішчанчук]], [[Зоя Пятроўна Мельнікава|Зоя Мельнікава]], [[Мікалай Гарбачук]] і [[Ірына Гапоненка]]{{sfn|Siegień|2013|с=504}}. Значны ўклад у развіццё кафедры ўнёс прафесар [[Ян Чыквін]], які на працягу многіх гадоў кіраваў лекцыямі і семінарамі па беларускай літаратуры, а таксама курыраваў напісанне магістарскіх прац{{sfn|Siegień|2013|с=504}}. Дапамогу ў галіне даследаванняў помнікаў старажытнарускага і старабеларускага пісьменства аказвала прафесар Лілія Цытко{{sfn|Siegień|2013|с=504}}. Па стане на 2013 год калектыў кафедры налічваў дзевяць чалавек пад кіраўніцтвам прафесара [[Галіна Іванаўна Тварановіч|Галіны Тварановіч]]. Сярод выкладчыкаў працавалі [[Аліна Філіновіч]], [[Ніна Рачкевіч]], [[Ганна Саковіч]], [[Базыль Сегень]], [[Яанна Васілюк]], [[Ганна Альштынюк]], [[Ганна Гжэсь]] і [[Людміла Сегень]]{{sfn|Siegień|2013|с=504}}. == Навуковая дзейнасць == Навуковыя даследаванні кафедры ахопліваюць шырокі спектр пытанняў: сучасная і гістарычная беларуская літаратура, літаратура беларускай меншасці ў Польшчы, анамастыка і дыялекталогія паўночна-ўсходняй Польшчы, а таксама беларуска-польскія літаратурныя і моўныя сувязі{{sfn|Siegień|2013|с=505}}. Супрацоўнікі кафедры з'яўляюцца аўтарамі шматлікіх манаграфій, слоўнікаў і падручнікаў. Сярод значных дасягненняў вылучаюцца выданне першай у Польшчы анталогіі старажытнабеларускай літаратуры «Старабеларуская літаратура ХІ—XVIII стст. Хрэстаматыя» (2004), зборніка «Беларуская літаратура XVI—XX стст. Працы Кафедры беларускай філалогіі» (2010), а таксама публікацыя шэрагу навуковых манаграфій па гісторыі літаратуры і мовы, напрыклад, працы [[Г. Тварановіч]] пра літаратурнае аб'яднанне «[[Белавежа (літаратурнае аб’яднанне)|Белавежа]]» і даследаванні [[Б. Сегень|Б. Сегеня]] па дыялекталогіі Беласточчыны. Спецыялістамі кафедры былі распрацаваны і выдадзены акадэмічныя падручнікі па беларускай мове для студэнтаў філалагічных спецыяльнасцей{{sfn|Siegień|2013|с=505—507}}. Пачынаючы з 1999 года, кафедра выступае суарганізатарам цыкла міжнародных навуковых канферэнцый «Шлях да ўзаемнасці» ({{Lang-pl|Droga ku wzajemności}}), па выніках якіх выдаюцца зборнікі «Польска-беларускія моўныя, літаратурныя, гістарычныя і культурныя сувязі». З 2008 года па ініцыятыве Г. Тварановіч выдаецца навуковы часопіс «[[Białorutenistyka Białostocka]]»{{sfn|Siegień|2013|с=505—506}}. Кафедра актыўна супрацоўнічае з Беларускім літаратурным аб'яднаннем «Белавежа», ладзячы сустрэчы студэнтаў з мясцовымі беларускімі пісьменнікамі і паэтамі ([[Віктар Швед]], [[Міраслаў Лукша|Міра Лукша]], [[Сакрат Яновіч]], [[Віктар Стахвюк]], [[Міхал Андрасюк]] і інш.). Многія выпускнікі кафедры сталі членамі гэтага аб'яднання і выдалі ўласныя паэтычныя зборнікі{{sfn|Siegień|2013|с=507}}. == Міжнароднае супрацоўніцтва == Кафедра падтрымлівае цесныя навуковыя кантакты з універсітэтамі і навуковымі ўстановамі ў Польшчы ([[Універсітэт Марыі Складоўскай-Кюры|UMCS]], [[Варшаўскі ўніверсітэт]], [[Ольштынскі ўніверсітэт]]) і за мяжой. Сярод замежных партнёраў выступаюць [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт]], [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт]], [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]], [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]], [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. Куляшова]], [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа|Інстытут мовазнаўства]] і [[Інстытут літаратуразнаўства імя Янкі Купалы|Інстытут літаратуразнаўства]] НАН Беларусі. Акрамя таго, вядзецца супрацоўніцтва з навуковымі ўстановамі Расіі, Украіны і Літвы, у тым ліку з [[Віленскі педагагічны ўніверсітэт|Віленскім педагагічным універсітэтам]] і [[Інстытут славяназнаўства Расійскай акадэміі навук|Інстытутам славяназнаўства Расійскай акадэміі навук]]{{sfn|Siegień|2013|с=508}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Siwek B.|загаловак=Białorutenistyka polska. Historia – stan obecny – perspektywy rozwoju|выданне=Roczniki Humanistyczne|год=2021|том=LXIX|нумар=7|старонкі=131—155|doi=10.18290/rh21697-9|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/353861655_Bialorutenistyka_polska_Historia_-_stan_obecny_-_perspektywy_rozwoju|ref=Siwek}} * {{артыкул|аўтар=Sawicka-Mierzyńska K.|загаловак=Białoruskość jako idée fixe twórczości Sokrata Janowicza|выданне=Podlasie – od „terra incognita” do „white Power”. Szkice z nowego regionalizmu literackiego|месца=Białystok|год=2018|старонкі=335—340|спасылка=https://www.academia.edu/145086976/Podlasie_od_terra_incognita_do_white_power_Szkice_z_nowego_regionalizmu_literackiego|ref=Sawicka-Mierzyńska}} * {{артыкул |аўтар=Siegień B. |загаловак=Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku – historia i stan obecny |выданне=Białorutenistyka Białostocka |год=2013 |том=5 |старонкі=503—508 |спасылка=https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/2435/1/Bialrut_5_2013_Siegien.pdf |ref=Siegień}} * {{Кніга|ref=Srodowisko|спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf|загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018: historia w 45 wywiadach|адказны=Dominik Sołowiej, Jarosław Ławski|год=2018|месца=Białystok|выдавецтва=Wydawnictwo Alter Studio|старонак=523|isbn=978-83-64081-49-1}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беластоцкі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Беластока]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1999 годзе]] cfis3h2jo3ua3mdyr10io1dxx61w6kn 5121153 5121130 2026-04-05T09:08:57Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5121153 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта |альтэрнатыўная = {{lang-pl|Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku}} |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |абрэвіятура = |назва_папярэдніка = Аддзел беларусістыкі Інстытута ўсходнеславянскай філалогіі |назва_пераемніка = |членства = |тып_цэнтра = |цэнтр = [[Беласток]], [[Польшча]] |тып = навукова-навучальнае падраздзяленне |юрыдычны_статус = |мовы = |мова = |колькасць_супрацоўнікаў = |пасада_кіраўніка1 = |імя_кіраўніка1 = |пераемнік = |імя_пераемніка = |наступнік = |імя_наступніка = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = 24 лістапада 1999 |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = Падраздзяленне [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]] |заўвага2 = |адрас = |сайт = |вікісховішча = }} '''Кафе́дра белару́скай філало́гіі Беласто́цкага ўніверсітэ́та''' ({{lang-pl|Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku}}) — структурнае навукова-навучальнае падраздзяленне [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]], якое займаецца даследаваннем [[Беларуская мова|беларускай мовы]] і [[Беларуская літаратура|літаратуры]], а таксама падрыхтоўкай спецыялістаў у галіне [[Беларуская філалогія|беларускай філалогіі]]. == Гісторыя стварэння == Стварэнне цэнтра беларускай філалогіі ў [[Беласток]]у было абумоўлена геаграфічным становішчам горада і наяўнасцю вялікай [[Беларусы ў Польшчы|беларускай нацыянальнай меншасці]] на [[Падляшша|Падляшшы]]. Ідэя стварэння беларускай філалогіі на базе мясцовага ўніверсітэта падтрымлівалася на вышэйшым дзяржаўным узроўні, у тым ліку прэзідэнтам Польшчы [[Аляксандр Квасьнеўскі|Аляксандрам Квасьнеўскім]], прэм'ер-міністрам [[Уладзімеж Цімашэвіч|Уладзімежам Цімашэвічам]] і рэдактарам парыжскай «[[Kultura (1947)|Kultury]]» [[Ежы Гедройц|Ежы Гедройцам]]{{sfn|Siegień|2013|с=503}}. Фармальна Кафедра беларускай філалогіі была ўтворана паводле пастановы Сената Беластоцкага ўніверсітэта ад 24 лістапада 1999 года. Аднак вытокі структуры сягаюць 1992 года, калі ў рамках Кафедры рускай філалогіі філіяла [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] ў Беластоку была створана Лабараторыя беларусістыкі ({{lang-pl|Pracownia Białorustenistyki}}). У 1996 годзе яна была ператворана ў Аддзел беларусістыкі ({{lang-pl|Zakład Białorutenistyki}}) пры новаўтвораным [[Інстытут усходнеславянскай філалогіі|Інстытуце ўсходнеславянскай філалогіі]]. Галоўным ініцыятарам і арганізатарам даследаванняў, а таксама шматгадовым кіраўніком кафедры выступіў прафесар [[Міхал Кандрацюк]]{{sfn|Siegień|2013|с=503—504}}. == Кадравы склад == У першыя гады існавання напрамку найбольшай праблемай быў недахоп кваліфікаваных навуковых кадраў. На пачатковым этапе выкладанне забяспечвалі спецыялісты з філіяла Варшаўскага ўніверсітэта ([[Люба Бесекірская]], [[Яніна Вішнеўская]]), а таксама запрошаныя навукоўцы з [[Беларусь|Беларусі]]. З беластоцкай кафедрай у розныя часы супрацоўнічалі вядомыя беларускія мовазнаўцы і літаратуразнаўцы: [[Павел Уладзіміравіч Сцяцко|Павел Сцяцко]], [[Іван Якаўлевіч Лепешаў|Іван Лепешаў]], [[Генадзь Апанасавіч Цыхун|Генадзь Цыхун]], [[Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец|Аляксандр Лукашанец]], Ксенафонт Лецка, [[Мікалай Іванавіч Мішчанчук|Мікалай Мішчанчук]], [[Зоя Пятроўна Мельнікава|Зоя Мельнікава]], [[Мікалай Гарбачук]] і [[Ірына Гапоненка]]{{sfn|Siegień|2013|с=504}}. Значны ўклад у развіццё кафедры ўнёс прафесар [[Ян Чыквін]], які на працягу многіх гадоў кіраваў лекцыямі і семінарамі па беларускай літаратуры, а таксама курыраваў напісанне магістарскіх прац{{sfn|Siegień|2013|с=504}}. Дапамогу ў галіне даследаванняў помнікаў старажытнарускага і старабеларускага пісьменства аказвала прафесар Лілія Цытко{{sfn|Siegień|2013|с=504}}. Па стане на 2013 год калектыў кафедры налічваў дзевяць чалавек пад кіраўніцтвам прафесара [[Галіна Іванаўна Тварановіч|Галіны Тварановіч]]. Сярод выкладчыкаў працавалі [[Аліна Філіновіч]], [[Ніна Рачкевіч]], [[Ганна Саковіч]], [[Базыль Сегень]], [[Яанна Васілюк]], [[Ганна Альштынюк]], [[Ганна Гжэсь]] і [[Людміла Сегень]]{{sfn|Siegień|2013|с=504}}. == Навуковая дзейнасць == Навуковыя даследаванні кафедры ахопліваюць шырокі спектр пытанняў: сучасная і гістарычная беларуская літаратура, літаратура беларускай меншасці ў Польшчы, анамастыка і дыялекталогія паўночна-ўсходняй Польшчы, а таксама беларуска-польскія літаратурныя і моўныя сувязі{{sfn|Siegień|2013|с=505}}. Супрацоўнікі кафедры з'яўляюцца аўтарамі шматлікіх манаграфій, слоўнікаў і падручнікаў. Сярод значных дасягненняў вылучаюцца выданне першай у Польшчы анталогіі старажытнабеларускай літаратуры «Старабеларуская літаратура ХІ—XVIII стст. Хрэстаматыя» (2004), зборніка «Беларуская літаратура XVI—XX стст. Працы Кафедры беларускай філалогіі» (2010), а таксама публікацыя шэрагу навуковых манаграфій па гісторыі літаратуры і мовы, напрыклад, працы [[Г. Тварановіч]] пра літаратурнае аб'яднанне «[[Белавежа (літаратурнае аб’яднанне)|Белавежа]]» і даследаванні [[Б. Сегень|Б. Сегеня]] па дыялекталогіі Беласточчыны. Спецыялістамі кафедры былі распрацаваны і выдадзены акадэмічныя падручнікі па беларускай мове для студэнтаў філалагічных спецыяльнасцей{{sfn|Siegień|2013|с=505—507}}. Пачынаючы з 1999 года, кафедра выступае суарганізатарам цыкла міжнародных навуковых канферэнцый «Шлях да ўзаемнасці» ({{Lang-pl|Droga ku wzajemności}}), па выніках якіх выдаюцца зборнікі «Польска-беларускія моўныя, літаратурныя, гістарычныя і культурныя сувязі». З 2008 года па ініцыятыве Г. Тварановіч выдаецца навуковы часопіс «[[Białorutenistyka Białostocka]]»{{sfn|Siegień|2013|с=505—506}}. Кафедра актыўна супрацоўнічае з Беларускім літаратурным аб'яднаннем «Белавежа», ладзячы сустрэчы студэнтаў з мясцовымі беларускімі пісьменнікамі і паэтамі ([[Віктар Швед]], [[Міраслаў Лукша|Міра Лукша]], [[Сакрат Яновіч]], [[Віктар Стахвюк]], [[Міхал Андрасюк]] і інш.). Многія выпускнікі кафедры сталі членамі гэтага аб'яднання і выдалі ўласныя паэтычныя зборнікі{{sfn|Siegień|2013|с=507}}. == Міжнароднае супрацоўніцтва == Кафедра падтрымлівае цесныя навуковыя кантакты з універсітэтамі і навуковымі ўстановамі ў Польшчы ([[Універсітэт Марыі Складоўскай-Кюры|UMCS]], [[Варшаўскі ўніверсітэт]], [[Ольштынскі ўніверсітэт]]) і за мяжой. Сярод замежных партнёраў выступаюць [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт]], [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт]], [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]], [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]], [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. Куляшова]], [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа|Інстытут мовазнаўства]] і [[Інстытут літаратуразнаўства імя Янкі Купалы|Інстытут літаратуразнаўства]] НАН Беларусі. Акрамя таго, вядзецца супрацоўніцтва з навуковымі ўстановамі Расіі, Украіны і Літвы, у тым ліку з [[Віленскі педагагічны ўніверсітэт|Віленскім педагагічным універсітэтам]] і [[Інстытут славяназнаўства Расійскай акадэміі навук|Інстытутам славяназнаўства Расійскай акадэміі навук]]{{sfn|Siegień|2013|с=508}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Siwek B.|загаловак=Białorutenistyka polska. Historia – stan obecny – perspektywy rozwoju|выданне=Roczniki Humanistyczne|год=2021|том=LXIX|нумар=7|старонкі=131—155|doi=10.18290/rh21697-9|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/353861655_Bialorutenistyka_polska_Historia_-_stan_obecny_-_perspektywy_rozwoju|ref=Siwek}} * {{артыкул|аўтар=Sawicka-Mierzyńska K.|загаловак=Białoruskość jako idée fixe twórczości Sokrata Janowicza|выданне=Podlasie – od „terra incognita” do „white Power”. Szkice z nowego regionalizmu literackiego|месца=Białystok|год=2018|старонкі=335—340|спасылка=https://www.academia.edu/145086976/Podlasie_od_terra_incognita_do_white_power_Szkice_z_nowego_regionalizmu_literackiego|ref=Sawicka-Mierzyńska}} * {{артыкул |аўтар=Siegień B. |загаловак=Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku – historia i stan obecny |выданне=Białorutenistyka Białostocka |год=2013 |том=5 |старонкі=503—508 |спасылка=https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/2435/1/Bialrut_5_2013_Siegien.pdf |ref=Siegień}} * {{Кніга|ref=Srodowisko|спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf|загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018: historia w 45 wywiadach|адказны=Dominik Sołowiej, Jarosław Ławski|год=2018|месца=Białystok|выдавецтва=Wydawnictwo Alter Studio|старонак=523|isbn=978-83-64081-49-1}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беластоцкі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Беластока]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1999 годзе]] axlf4nmby6mtibgo8iwfv1i4figre1z Наталі Андэрсан 0 805378 5120851 2026-04-04T18:08:54Z Feeleman 163471 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1345854788|Natalie Anderson]]» 5120851 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Natalie Anderson}}|Апісанне выявы=Наталі Андэрсан у 2015 годзе.|Імя=Наталі Андэрсан|Імя пры нараджэнні=Наталі Джэйн Андэрсан|Гады актыўнасці=1996 — наш час|Шырыня=200px|Фота=Natalie Anderson 2015.jpg}} '''Наталі Джэйн Андэрсан''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Natalie Jane Anderson''; нар. [[24 кастрычніка|24]] [[Кастрычнік|кастрычніка]] [[1981]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm1653488/|title=Natalie Anderson|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Спявак|спявачка]] і [[Вядучы|тэлевядучая]]. Вядомасць атрымала дзякуючы ролі Стэлы Дэвенпорт у медыцынскай [[Драма (жанр)|драме]] «'''''[[:en:The_Royal|The Royal]]'''''» (2005—2008), а таксама ролі [[:en:Alicia_Gallagher|Алісіі Галахер]] у мыльнай оперы «'''''[[:en:Emmerdale|Emmerdale]]'''''» (2010—2015).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.itv.com/emmerdale|title=Emmerdale|website=ITVX|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref> У 2009—2010 гадах выступала ў [[Лондан|лонданскай]] пастаноўцы [[Мюзікл|мюзікла]] «'''''[[:en:Wicked_(musical)|Wicked]]'''''». З 2015 года рэгулярна з’яўлялася ў [[Тэлевізійная праграма|тэлепраграмах]] «'''''[[:en:This_Morning_(TV_programme)|This Morning]]'''''» і «'''''[[:en:Loose_Women|Loose Women]]'''''». Пазней выканала ролю [[:en:Lexi_Calder|Лексі Калдэр]] у мыльнай [[Опера|оперы]] «'''''[[:en:Hollyoaks|Hollyoaks]]'''''» (2021—2022) і знялася ў [[Баявік (кінажанр)|баявіку]] «'''[[:en:Memory_(2022_film)|Memory]]'''» з Ліам Нісан.<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.digitalspy.com/soaps/hollyoaks/a37993904/hollyoaks-spoilers-natalie-anderson-lexi/|title=Hollyoaks casts ex-Emmerdale star Natalie Anderson as newcomer Lexi|website=Digital Spy|date=2021-10-18|access-date=2026-04-04}}</ref> У 2023 годзе сыграла [[камэа]] у серыялах «'''[[:en:Happy_Valley_(TV_series)|Happy Valley]]'''» і «'''[[:en:Boiling_Point_(2023_TV_series)|Boiling Point]]'''», а таксама выступіла на сцэне ў тэатры «[https://www.hulltruck.co.uk/ Hull Truck]».<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=FC8722F702674E5A656AEC6D6FA31B4FE21CFF40350276061378B74AB9623295DC584B23F2689806AD939FFD24C02A291DC51388AD9C5DC1BAD6C4A2641C74AECD27A8EACAA722F456C1DEF610D0FB053F0CF857754FA53FFD7E061FAFB10AF76516E4F6D415550EA972CCC15DA7A8DB123A9CD9ACE306AF7432084A4CDD5F09408794F28EFB6DE5BBD5DC8B1E43146C286F787F8A9C411B2834EC8E2ACD25E62CAAD407100F0A6EF6B2A7921F803E4323FEFE42128197975B0BB30FD7D9F3E72F3E1B1918E6EE7D05B9CFECD882471E96AE7FAF6504968148DD878D9FDB639F226C2FE089B250F8353338&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L25hbWUvMTA5NzczMj8%2C_ceed745ef630344503b79b9f35ac58f7&t=2%252F1775325348%252F5d24b78aa69fc467c063507cd1b317ca&u=8459602945309320538&s=c7c11481e45ad193d4183a1e09466814|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-04-04}}</ref> У 2024 годзе сыграла Клер Уокер у серыяле «'''[[:en:Fool_Me_Once_(TV_series)|Fool Me Once]]'''», знятым паводле [[Раман|рамана]] [[:en:Harlan_Coben|Харлана Кобэна]] для платформы [[Netflix]]. == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 | ''[[:en:The_Biz_(TV_series)|The Biz]]'' |- | 2001 | ''[[:en:Pop_Idol|Pop Idol]]'' |- | 2005 | ''[[:en:Dalziel_and_Pascoe_(TV_series)|Dalziel and Pascoe]]'' |- | 2005 | ''[[:en:Holby_City|Holby City]]'' |- | 2005–2008 | ''[[:en:The_Royal|The Royal]]'' |- | 2006 | ''[[:en:Wire_In_The_Blood|Wire In The Blood]]'' |- | 2009 | ''Freight'' |- | 2010–2015 | ''[[:en:Emmerdale|Emmerdale]]'' |- | 2013 | ''[[:en:Your_Face_Sounds_Familiar_(British_TV_series)|Your Face Sounds Familiar]]'' |- | 2015–2025 | ''[[:en:Loose_Women|Loose Women]]'' |- | 2015–2025 | ''[[:en:This_Morning_(TV_programme)|This Morning]]'' |- | 2021–2022 | ''[[:en:Hollyoaks|Hollyoaks]]'' |- | 2022 | ''[[:en:Memory_(2022_film)|Memory]]'' |- | 2024 | ''[[:en:Fool_Me_Once_(TV_series)|Fool Me Once]]'' |- | 2025–наш час | ''[[:en:Coronation_Street|Coronation Street]]'' |} == Зноскі == <references /> {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] alhj4hq7ai9qf8w0vn56jrdolvriy1n 5120852 5120851 2026-04-04T18:13:00Z Feeleman 163471 афармленне, вікіфікацыя 5120852 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Natalie Anderson}} |Апісанне выявы=Наталі Андэрсан у 2015 годзе. |Імя=Наталі Андэрсан |Імя пры нараджэнні=Наталі Джэйн Андэрсан |Гады актыўнасці=1996 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Natalie Anderson 2015.jpg }} '''Наталі Джэйн Андэрсан''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Natalie Jane Anderson''; нар. [[24 кастрычніка|24]] [[кастрычнік]]а [[1981]][[Брэдфард]], [[Заходні Ёркшыр]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm1653488/|title=Natalie Anderson|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Спявак|спявачка]] і [[Вядучы|тэлевядучая]]. Вядомасць атрымала дзякуючы ролі Стэлы Дэвенпорт у медыцынскай [[Драма (жанр)|драме]] «'''''[[:en:The Royal|The Royal]]'''''» (2005—2008), а таксама ролі [[:en:Alicia Gallagher|Алісіі Галахер]] у мыльнай оперы «'''''[[:en:Emmerdale|Emmerdale]]'''''» (2010—2015).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.itv.com/emmerdale|title=Emmerdale|website=ITVX|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref> У 2009—2010 гадах выступала ў [[лондан]]скай пастаноўцы [[мюзікл]]а «'''''[[:en:Wicked (musical)|Wicked]]'''''». З 2015 года рэгулярна з’яўлялася ў [[Тэлевізійная праграма|тэлепраграмах]] «'''''[[:en:This Morning (TV programme)|This Morning]]'''''» і «'''''[[:en:Loose Women|Loose Women]]'''''». Пазней выканала ролю [[:en:Lexi Calder|Лексі Калдэр]] у мыльнай [[Опера|оперы]] «'''''[[:en:Hollyoaks|Hollyoaks]]'''''» (2021—2022) і знялася ў [[Баявік (кінажанр)|баявіку]] «'''[[:en:Memory (2022 film)|Memory]]'''» з Ліам Нісан.<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.digitalspy.com/soaps/hollyoaks/a37993904/hollyoaks-spoilers-natalie-anderson-lexi/|title=Hollyoaks casts ex-Emmerdale star Natalie Anderson as newcomer Lexi|website=Digital Spy|date=2021-10-18|access-date=2026-04-04}}</ref> У 2023 годзе сыграла [[камэа]] у серыялах «'''[[:en:Happy Valley (TV series)|Happy Valley]]'''» і «'''[[:en:Boiling Point (2023 TV series)|Boiling Point]]'''», а таксама выступіла на сцэне ў тэатры «[https://www.hulltruck.co.uk/ Hull Truck]».<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=FC8722F702674E5A656AEC6D6FA31B4FE21CFF40350276061378B74AB9623295DC584B23F2689806AD939FFD24C02A291DC51388AD9C5DC1BAD6C4A2641C74AECD27A8EACAA722F456C1DEF610D0FB053F0CF857754FA53FFD7E061FAFB10AF76516E4F6D415550EA972CCC15DA7A8DB123A9CD9ACE306AF7432084A4CDD5F09408794F28EFB6DE5BBD5DC8B1E43146C286F787F8A9C411B2834EC8E2ACD25E62CAAD407100F0A6EF6B2A7921F803E4323FEFE42128197975B0BB30FD7D9F3E72F3E1B1918E6EE7D05B9CFECD882471E96AE7FAF6504968148DD878D9FDB639F226C2FE089B250F8353338&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L25hbWUvMTA5NzczMj8%2C_ceed745ef630344503b79b9f35ac58f7&t=2%252F1775325348%252F5d24b78aa69fc467c063507cd1b317ca&u=8459602945309320538&s=c7c11481e45ad193d4183a1e09466814|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-04-04}}</ref> У 2024 годзе сыграла Клер Уокер у серыяле «'''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]'''», знятым паводле [[раман]]а [[:en:Harlan Coben|Харлана Кобэна]] для платформы [[Netflix]]. == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 | ''[[:en:The Biz (TV series)|The Biz]]'' |- | 2001 | ''[[:en:Pop Idol|Pop Idol]]'' |- | 2005 | ''[[:en:Dalziel and Pascoe (TV series)|Dalziel and Pascoe]]'' |- | 2005 | ''[[:en:Holby City|Holby City]]'' |- | 2005-2008 | ''[[:en:The Royal|The Royal]]'' |- | 2006 | ''[[:en:Wire In The Blood|Wire In The Blood]]'' |- | 2009 | ''Freight'' |- | 2010-2015 | ''[[:en:Emmerdale|Emmerdale]]'' |- | 2013 | ''[[:en:Your Face Sounds Familiar (British TV series)|Your Face Sounds Familiar]]'' |- | 2015-2025 | ''[[:en:Loose Women|Loose Women]]'' |- | 2015-2025 | ''[[:en:This Morning (TV programme)|This Morning]]'' |- | 2021-2022 | ''[[:en:Hollyoaks|Hollyoaks]]'' |- | 2022 | ''[[:en:Memory (2022 film)|Memory]]'' |- | 2024 | ''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]'' |- | 2025-наш час | ''[[:en:Coronation Street|Coronation Street]]'' |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] fwm09fbtf08ud7gzcmduz2a2e6swi6n 5120853 5120852 2026-04-04T18:13:32Z Feeleman 163471 5120853 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Natalie Anderson}} |Апісанне выявы=Наталі Андэрсан у 2015 годзе. |Імя=Наталі Андэрсан |Імя пры нараджэнні=Наталі Джэйн Андэрсан |Гады актыўнасці=1996 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Natalie Anderson 2015.jpg }} '''Наталі Джэйн Андэрсан''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Natalie Jane Anderson''; нар. [[24 кастрычніка|24]] [[кастрычнік]]а [[1981]][[Брэдфард|, Брэдфард]], [[Заходні Ёркшыр]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm1653488/|title=Natalie Anderson|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Спявак|спявачка]] і [[Вядучы|тэлевядучая]]. Вядомасць атрымала дзякуючы ролі Стэлы Дэвенпорт у медыцынскай [[Драма (жанр)|драме]] «'''''[[:en:The Royal|The Royal]]'''''» (2005—2008), а таксама ролі [[:en:Alicia Gallagher|Алісіі Галахер]] у мыльнай оперы «'''''[[:en:Emmerdale|Emmerdale]]'''''» (2010—2015).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.itv.com/emmerdale|title=Emmerdale|website=ITVX|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref> У 2009—2010 гадах выступала ў [[лондан]]скай пастаноўцы [[мюзікл]]а «'''''[[:en:Wicked (musical)|Wicked]]'''''». З 2015 года рэгулярна з’яўлялася ў [[Тэлевізійная праграма|тэлепраграмах]] «'''''[[:en:This Morning (TV programme)|This Morning]]'''''» і «'''''[[:en:Loose Women|Loose Women]]'''''». Пазней выканала ролю [[:en:Lexi Calder|Лексі Калдэр]] у мыльнай [[Опера|оперы]] «'''''[[:en:Hollyoaks|Hollyoaks]]'''''» (2021—2022) і знялася ў [[Баявік (кінажанр)|баявіку]] «'''[[:en:Memory (2022 film)|Memory]]'''» з Ліам Нісан.<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.digitalspy.com/soaps/hollyoaks/a37993904/hollyoaks-spoilers-natalie-anderson-lexi/|title=Hollyoaks casts ex-Emmerdale star Natalie Anderson as newcomer Lexi|website=Digital Spy|date=2021-10-18|access-date=2026-04-04}}</ref> У 2023 годзе сыграла [[камэа]] у серыялах «'''[[:en:Happy Valley (TV series)|Happy Valley]]'''» і «'''[[:en:Boiling Point (2023 TV series)|Boiling Point]]'''», а таксама выступіла на сцэне ў тэатры «[https://www.hulltruck.co.uk/ Hull Truck]».<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=FC8722F702674E5A656AEC6D6FA31B4FE21CFF40350276061378B74AB9623295DC584B23F2689806AD939FFD24C02A291DC51388AD9C5DC1BAD6C4A2641C74AECD27A8EACAA722F456C1DEF610D0FB053F0CF857754FA53FFD7E061FAFB10AF76516E4F6D415550EA972CCC15DA7A8DB123A9CD9ACE306AF7432084A4CDD5F09408794F28EFB6DE5BBD5DC8B1E43146C286F787F8A9C411B2834EC8E2ACD25E62CAAD407100F0A6EF6B2A7921F803E4323FEFE42128197975B0BB30FD7D9F3E72F3E1B1918E6EE7D05B9CFECD882471E96AE7FAF6504968148DD878D9FDB639F226C2FE089B250F8353338&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L25hbWUvMTA5NzczMj8%2C_ceed745ef630344503b79b9f35ac58f7&t=2%252F1775325348%252F5d24b78aa69fc467c063507cd1b317ca&u=8459602945309320538&s=c7c11481e45ad193d4183a1e09466814|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-04-04}}</ref> У 2024 годзе сыграла Клер Уокер у серыяле «'''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]'''», знятым паводле [[раман]]а [[:en:Harlan Coben|Харлана Кобэна]] для платформы [[Netflix]]. == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 | ''[[:en:The Biz (TV series)|The Biz]]'' |- | 2001 | ''[[:en:Pop Idol|Pop Idol]]'' |- | 2005 | ''[[:en:Dalziel and Pascoe (TV series)|Dalziel and Pascoe]]'' |- | 2005 | ''[[:en:Holby City|Holby City]]'' |- | 2005-2008 | ''[[:en:The Royal|The Royal]]'' |- | 2006 | ''[[:en:Wire In The Blood|Wire In The Blood]]'' |- | 2009 | ''Freight'' |- | 2010-2015 | ''[[:en:Emmerdale|Emmerdale]]'' |- | 2013 | ''[[:en:Your Face Sounds Familiar (British TV series)|Your Face Sounds Familiar]]'' |- | 2015-2025 | ''[[:en:Loose Women|Loose Women]]'' |- | 2015-2025 | ''[[:en:This Morning (TV programme)|This Morning]]'' |- | 2021-2022 | ''[[:en:Hollyoaks|Hollyoaks]]'' |- | 2022 | ''[[:en:Memory (2022 film)|Memory]]'' |- | 2024 | ''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]'' |- | 2025-наш час | ''[[:en:Coronation Street|Coronation Street]]'' |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] m5dcg30iqnbsr9015dh0pkem0k0nwso 5120854 5120853 2026-04-04T18:14:53Z Feeleman 163471 5120854 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Natalie Anderson}} |Апісанне выявы=Наталі Андэрсан у 2015 годзе. |Імя=Наталі Андэрсан |Імя пры нараджэнні=Наталі Джэйн Андэрсан |Гады актыўнасці=1996 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Natalie Anderson 2015.jpg }} '''Наталі Джэйн Андэрсан''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Natalie Jane Anderson''; нар. [[24 кастрычніка|24]] [[кастрычнік]]а [[1981]][[Брэдфард|, Брэдфард]], [[Заходні Ёркшыр]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm1653488/|title=Natalie Anderson|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Спявак|спявачка]] і [[Вядучы|тэлевядучая]]. Вядомасць атрымала дзякуючы ролі Стэлы Дэвенпорт у [[Драма (жанр)|драме]] «'''''[[:en:The Royal|The Royal]]'''''» (2005—2008), а таксама ролі [[:en:Alicia Gallagher|Алісіі Галахер]] у мыльнай оперы «'''''[[:en:Emmerdale|Emmerdale]]'''''» (2010—2015).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.itv.com/emmerdale|title=Emmerdale|website=ITVX|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref> У 2009—2010 гадах выступала ў [[лондан]]скай пастаноўцы [[мюзікл]]а «'''''[[:en:Wicked (musical)|Wicked]]'''''». З 2015 года рэгулярна з’яўлялася ў [[Тэлевізійная праграма|тэлепраграмах]] «'''''[[:en:This Morning (TV programme)|This Morning]]'''''» і «'''''[[:en:Loose Women|Loose Women]]'''''». Пазней выканала ролю [[:en:Lexi Calder|Лексі Калдэр]] у мыльнай [[Опера|оперы]] «'''''[[:en:Hollyoaks|Hollyoaks]]'''''» (2021—2022) і знялася ў [[Баявік (кінажанр)|баявіку]] «'''[[:en:Memory (2022 film)|Memory]]'''» з Ліам Нісан.<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.digitalspy.com/soaps/hollyoaks/a37993904/hollyoaks-spoilers-natalie-anderson-lexi/|title=Hollyoaks casts ex-Emmerdale star Natalie Anderson as newcomer Lexi|website=Digital Spy|date=2021-10-18|access-date=2026-04-04}}</ref> У 2023 годзе сыграла [[камэа]] у серыялах «'''[[:en:Happy Valley (TV series)|Happy Valley]]'''» і «'''[[:en:Boiling Point (2023 TV series)|Boiling Point]]'''», а таксама выступіла на сцэне ў тэатры «[https://www.hulltruck.co.uk/ Hull Truck]».<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=FC8722F702674E5A656AEC6D6FA31B4FE21CFF40350276061378B74AB9623295DC584B23F2689806AD939FFD24C02A291DC51388AD9C5DC1BAD6C4A2641C74AECD27A8EACAA722F456C1DEF610D0FB053F0CF857754FA53FFD7E061FAFB10AF76516E4F6D415550EA972CCC15DA7A8DB123A9CD9ACE306AF7432084A4CDD5F09408794F28EFB6DE5BBD5DC8B1E43146C286F787F8A9C411B2834EC8E2ACD25E62CAAD407100F0A6EF6B2A7921F803E4323FEFE42128197975B0BB30FD7D9F3E72F3E1B1918E6EE7D05B9CFECD882471E96AE7FAF6504968148DD878D9FDB639F226C2FE089B250F8353338&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L25hbWUvMTA5NzczMj8%2C_ceed745ef630344503b79b9f35ac58f7&t=2%252F1775325348%252F5d24b78aa69fc467c063507cd1b317ca&u=8459602945309320538&s=c7c11481e45ad193d4183a1e09466814|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-04-04}}</ref> У 2024 годзе сыграла Клер Уокер у серыяле «'''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]'''», знятым паводле [[раман]]а [[:en:Harlan Coben|Харлана Кобэна]] для платформы [[Netflix]]. == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 | ''[[:en:The Biz (TV series)|The Biz]]'' |- | 2001 | ''[[:en:Pop Idol|Pop Idol]]'' |- | 2005 | ''[[:en:Dalziel and Pascoe (TV series)|Dalziel and Pascoe]]'' |- | 2005 | ''[[:en:Holby City|Holby City]]'' |- | 2005-2008 | ''[[:en:The Royal|The Royal]]'' |- | 2006 | ''[[:en:Wire In The Blood|Wire In The Blood]]'' |- | 2009 | ''Freight'' |- | 2010-2015 | ''[[:en:Emmerdale|Emmerdale]]'' |- | 2013 | ''[[:en:Your Face Sounds Familiar (British TV series)|Your Face Sounds Familiar]]'' |- | 2015-2025 | ''[[:en:Loose Women|Loose Women]]'' |- | 2015-2025 | ''[[:en:This Morning (TV programme)|This Morning]]'' |- | 2021-2022 | ''[[:en:Hollyoaks|Hollyoaks]]'' |- | 2022 | ''[[:en:Memory (2022 film)|Memory]]'' |- | 2024 | ''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]'' |- | 2025-наш час | ''[[:en:Coronation Street|Coronation Street]]'' |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] 95qiblnvpn1v6vp42p3bawhy4ox4v3q 5120857 5120854 2026-04-04T18:18:41Z Feeleman 163471 5120857 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Natalie Anderson}} |Апісанне выявы=Наталі Андэрсан у 2015 годзе. |Імя=Наталі Андэрсан |Імя пры нараджэнні=Наталі Джэйн Андэрсан |Гады актыўнасці=1996 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Natalie Anderson 2015.jpg }} '''Наталі Джэйн Андэрсан''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Natalie Jane Anderson''; нар. [[24 кастрычніка|24]] [[кастрычнік]]а [[1981]][[Брэдфард|, Брэдфард]], [[Заходні Ёркшыр]])<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm1653488/|title=Natalie Anderson|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Спявак|спявачка]] і [[Вядучы|тэлевядучая]]. Вядомасць атрымала дзякуючы ролі Стэлы Дэвенпорт у [[Драма (жанр)|драме]] «'''''[[:en:The Royal|The Royal]]'''''» (2005—2008),<ref name=":0" /> а таксама ролі [[:en:Alicia Gallagher|Алісіі Галахер]] у мыльнай оперы «'''''[[:en:Emmerdale|Emmerdale]]'''''» (2010—2015).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.itv.com/emmerdale|title=Emmerdale|website=ITVX|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref> У 2009—2010 гадах выступала ў [[лондан]]скай пастаноўцы [[мюзікл]]а «'''''[[:en:Wicked (musical)|Wicked]]'''''». З 2015 года рэгулярна з’яўлялася ў [[Тэлевізійная праграма|тэлепраграмах]] «'''''[[:en:This Morning (TV programme)|This Morning]]'''''» і «'''''[[:en:Loose Women|Loose Women]]'''''». Пазней выканала ролю [[:en:Lexi Calder|Лексі Калдэр]] у мыльнай [[Опера|оперы]] «'''''[[:en:Hollyoaks|Hollyoaks]]'''''» (2021—2022) і знялася ў [[Баявік (кінажанр)|баявіку]] «'''[[:en:Memory (2022 film)|Memory]]'''» з Ліам Нісан.<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.digitalspy.com/soaps/hollyoaks/a37993904/hollyoaks-spoilers-natalie-anderson-lexi/|title=Hollyoaks casts ex-Emmerdale star Natalie Anderson as newcomer Lexi|website=Digital Spy|date=2021-10-18|access-date=2026-04-04}}</ref> У 2023 годзе сыграла [[камэа]] у серыялах «'''[[:en:Happy Valley (TV series)|Happy Valley]]'''» і «'''[[:en:Boiling Point (2023 TV series)|Boiling Point]]'''», а таксама выступіла на сцэне ў тэатры «[https://www.hulltruck.co.uk/ Hull Truck]».<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=FC8722F702674E5A656AEC6D6FA31B4FE21CFF40350276061378B74AB9623295DC584B23F2689806AD939FFD24C02A291DC51388AD9C5DC1BAD6C4A2641C74AECD27A8EACAA722F456C1DEF610D0FB053F0CF857754FA53FFD7E061FAFB10AF76516E4F6D415550EA972CCC15DA7A8DB123A9CD9ACE306AF7432084A4CDD5F09408794F28EFB6DE5BBD5DC8B1E43146C286F787F8A9C411B2834EC8E2ACD25E62CAAD407100F0A6EF6B2A7921F803E4323FEFE42128197975B0BB30FD7D9F3E72F3E1B1918E6EE7D05B9CFECD882471E96AE7FAF6504968148DD878D9FDB639F226C2FE089B250F8353338&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L25hbWUvMTA5NzczMj8%2C_ceed745ef630344503b79b9f35ac58f7&t=2%252F1775325348%252F5d24b78aa69fc467c063507cd1b317ca&u=8459602945309320538&s=c7c11481e45ad193d4183a1e09466814|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-04-04}}</ref> У 2024 годзе сыграла Клер Уокер у серыяле «'''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]'''», знятым паводле [[раман]]а [[:en:Harlan Coben|Харлана Кобэна]] для платформы [[Netflix]]. == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 | ''[[:en:The Biz (TV series)|The Biz]]'' |- | 2001 | ''[[:en:Pop Idol|Pop Idol]]'' |- | 2005 | ''[[:en:Dalziel and Pascoe (TV series)|Dalziel and Pascoe]]'' |- | 2005 | ''[[:en:Holby City|Holby City]]'' |- | 2005-2008 | ''[[:en:The Royal|The Royal]]'' |- | 2006 | ''[[:en:Wire In The Blood|Wire In The Blood]]'' |- | 2009 | ''Freight'' |- | 2010-2015 | ''[[:en:Emmerdale|Emmerdale]]'' |- | 2013 | ''[[:en:Your Face Sounds Familiar (British TV series)|Your Face Sounds Familiar]]'' |- | 2015-2025 | ''[[:en:Loose Women|Loose Women]]'' |- | 2015-2025 | ''[[:en:This Morning (TV programme)|This Morning]]'' |- | 2021-2022 | ''[[:en:Hollyoaks|Hollyoaks]]'' |- | 2022 | ''[[:en:Memory (2022 film)|Memory]]'' |- | 2024 | ''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]'' |- | 2025-наш час | ''[[:en:Coronation Street|Coronation Street]]'' |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] l5p8fbx19ck1ze6ykd7zqccm5u7lymm 5120870 5120857 2026-04-04T18:30:06Z Feeleman 163471 5120870 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Natalie Anderson}} |Апісанне выявы=Наталі Андэрсан у 2015 годзе. |Імя=Наталі Андэрсан |Імя пры нараджэнні=Наталі Джэйн Андэрсан |Гады актыўнасці=1996 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Natalie Anderson 2015.jpg }} '''Наталі Джэйн Андэрсан''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Natalie Jane Anderson''; нар. [[24 кастрычніка|24]] [[кастрычнік]]а [[1981]][[Брэдфард|, Брэдфард]], [[Заходні Ёркшыр]])<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm1653488/|title=Natalie Anderson|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Спявак|спявачка]] і [[Вядучы|тэлевядучая]]. Вядомасць атрымала дзякуючы ролі Стэлы Дэвэнпорт у [[Драма (жанр)|драме]] «'''''[[:en:The Royal|The Royal]]'''''» (2005—2008),<ref name=":0" /> а таксама ролі [[:en:Alicia Gallagher|Алісіі Галахер]] у мыльнай оперы «'''''[[:en:Emmerdale|Emmerdale]]'''''» (2010—2015).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.itv.com/emmerdale|title=Emmerdale|website=ITVX|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref> У 2009—2010 гадах выступала ў [[лондан]]скай пастаноўцы [[мюзікл]]а «'''''[[:en:Wicked (musical)|Wicked]]'''''». З 2015 года рэгулярна з’яўлялася ў [[Тэлевізійная праграма|тэлепраграмах]] «'''''[[:en:This Morning (TV programme)|This Morning]]'''''» і «'''''[[:en:Loose Women|Loose Women]]'''''». Пазней выканала ролю [[:en:Lexi Calder|Лексі Калдэр]] у мыльнай [[Опера|оперы]] «'''''[[:en:Hollyoaks|Hollyoaks]]'''''» (2021—2022) і знялася ў [[Баявік (кінажанр)|баявіку]] «'''[[:en:Memory (2022 film)|Memory]]'''» з Ліам Нісан.<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.digitalspy.com/soaps/hollyoaks/a37993904/hollyoaks-spoilers-natalie-anderson-lexi/|title=Hollyoaks casts ex-Emmerdale star Natalie Anderson as newcomer Lexi|website=Digital Spy|date=2021-10-18|access-date=2026-04-04}}</ref> У 2023 годзе сыграла [[камэа]] у серыялах «'''[[:en:Happy Valley (TV series)|Happy Valley]]'''» і «'''[[:en:Boiling Point (2023 TV series)|Boiling Point]]'''», а таксама выступіла на сцэне ў тэатры «[https://www.hulltruck.co.uk/ Hull Truck]».<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=FC8722F702674E5A656AEC6D6FA31B4FE21CFF40350276061378B74AB9623295DC584B23F2689806AD939FFD24C02A291DC51388AD9C5DC1BAD6C4A2641C74AECD27A8EACAA722F456C1DEF610D0FB053F0CF857754FA53FFD7E061FAFB10AF76516E4F6D415550EA972CCC15DA7A8DB123A9CD9ACE306AF7432084A4CDD5F09408794F28EFB6DE5BBD5DC8B1E43146C286F787F8A9C411B2834EC8E2ACD25E62CAAD407100F0A6EF6B2A7921F803E4323FEFE42128197975B0BB30FD7D9F3E72F3E1B1918E6EE7D05B9CFECD882471E96AE7FAF6504968148DD878D9FDB639F226C2FE089B250F8353338&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L25hbWUvMTA5NzczMj8%2C_ceed745ef630344503b79b9f35ac58f7&t=2%252F1775325348%252F5d24b78aa69fc467c063507cd1b317ca&u=8459602945309320538&s=c7c11481e45ad193d4183a1e09466814|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-04-04}}</ref> У 2024 годзе сыграла Клер Уокер у серыяле «'''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]'''», знятым паводле [[раман]]а [[:en:Harlan Coben|Харлана Кобэна]] для платформы [[Netflix]]. == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 | ''[[:en:The Biz (TV series)|The Biz]]'' |- | 2001 | ''[[:en:Pop Idol|Pop Idol]]'' |- | 2005 | ''[[:en:Dalziel and Pascoe (TV series)|Dalziel and Pascoe]]'' |- | 2005 | ''[[:en:Holby City|Holby City]]'' |- | 2005-2008 | ''[[:en:The Royal|The Royal]]'' |- | 2006 | ''[[:en:Wire In The Blood|Wire In The Blood]]'' |- | 2009 | ''Freight'' |- | 2010-2015 | ''[[:en:Emmerdale|Emmerdale]]'' |- | 2013 | ''[[:en:Your Face Sounds Familiar (British TV series)|Your Face Sounds Familiar]]'' |- | 2015-2025 | ''[[:en:Loose Women|Loose Women]]'' |- | 2015-2025 | ''[[:en:This Morning (TV programme)|This Morning]]'' |- | 2021-2022 | ''[[:en:Hollyoaks|Hollyoaks]]'' |- | 2022 | ''[[:en:Memory (2022 film)|Memory]]'' |- | 2024 | ''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]'' |- | 2025-наш час | ''[[:en:Coronation Street|Coronation Street]]'' |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] 48q986srouickj54sm2bhcry2oif5gw 5121067 5120870 2026-04-05T07:47:38Z Feeleman 163471 афармленне 5121067 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Natalie Anderson}} |Апісанне выявы=Наталі Андэрсан у 2015 годзе. |Імя=Наталі Андэрсан |Імя пры нараджэнні=Наталі Джэйн Андэрсан |Гады актыўнасці=1996 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Natalie Anderson 2015.jpg }} '''Наталі Джэйн Андэрсан''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Natalie Jane Anderson''; нар. [[24 кастрычніка|24]] [[кастрычнік]]а [[1981]][[Брэдфард|, Брэдфард]], [[Заходні Ёркшыр]])<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm1653488/|title=Natalie Anderson|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Спявак|спявачка]] і [[Вядучы|тэлевядучая]]. Вядомасць атрымала дзякуючы ролі Стэлы Дэвэнпорт у [[Драма (жанр)|драме]] «'''''[[:en:The Royal|The Royal]]'''''» (2005—2008),<ref name=":0" /> а таксама ролі [[:en:Alicia Gallagher|Алісіі Галахер]] у мыльнай оперы «'''''[[:en:Emmerdale|Emmerdale]]'''''» (2010—2015).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.itv.com/emmerdale|title=Emmerdale|website=ITVX|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref> У 2009—2010 гадах выступала ў [[лондан]]скай пастаноўцы [[мюзікл]]а «'''''[[:en:Wicked (musical)|Wicked]]'''''». З 2015 года рэгулярна з’яўлялася ў [[Тэлевізійная праграма|тэлепраграмах]] «'''''[[:en:This Morning (TV programme)|This Morning]]'''''» і «'''''[[:en:Loose Women|Loose Women]]'''''». Пазней выканала ролю [[:en:Lexi Calder|Лексі Калдэр]] у мыльнай [[Опера|оперы]] «'''''[[:en:Hollyoaks|Hollyoaks]]'''''» (2021—2022) і знялася ў [[Баявік (кінажанр)|баявіку]] «'''[[:en:Memory (2022 film)|Memory]]'''» з [[Ліям Нісан|Ліам Нісан]].<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.digitalspy.com/soaps/hollyoaks/a37993904/hollyoaks-spoilers-natalie-anderson-lexi/|title=Hollyoaks casts ex-Emmerdale star Natalie Anderson as newcomer Lexi|website=Digital Spy|date=2021-10-18|access-date=2026-04-04}}</ref> У 2023 годзе сыграла [[камэа]] у серыялах «'''[[:en:Happy Valley (TV series)|Happy Valley]]'''» і «'''[[:en:Boiling Point (2023 TV series)|Boiling Point]]'''», а таксама выступіла на сцэне ў тэатры «[https://www.hulltruck.co.uk/ Hull Truck]».<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=FC8722F702674E5A656AEC6D6FA31B4FE21CFF40350276061378B74AB9623295DC584B23F2689806AD939FFD24C02A291DC51388AD9C5DC1BAD6C4A2641C74AECD27A8EACAA722F456C1DEF610D0FB053F0CF857754FA53FFD7E061FAFB10AF76516E4F6D415550EA972CCC15DA7A8DB123A9CD9ACE306AF7432084A4CDD5F09408794F28EFB6DE5BBD5DC8B1E43146C286F787F8A9C411B2834EC8E2ACD25E62CAAD407100F0A6EF6B2A7921F803E4323FEFE42128197975B0BB30FD7D9F3E72F3E1B1918E6EE7D05B9CFECD882471E96AE7FAF6504968148DD878D9FDB639F226C2FE089B250F8353338&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L25hbWUvMTA5NzczMj8%2C_ceed745ef630344503b79b9f35ac58f7&t=2%252F1775325348%252F5d24b78aa69fc467c063507cd1b317ca&u=8459602945309320538&s=c7c11481e45ad193d4183a1e09466814|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-04-04}}</ref> У 2024 годзе сыграла Клер Уокер у серыяле «'''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]'''», знятым паводле [[раман]]а [[:en:Harlan Coben|Харлана Кобэна]] для платформы [[Netflix]]. == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 | ''[[:en:The Biz (TV series)|The Biz]]'' |- | 2001 | ''[[:en:Pop Idol|Pop Idol]]'' |- | 2005 | ''[[:en:Dalziel and Pascoe (TV series)|Dalziel and Pascoe]]'' |- | 2005 | ''[[:en:Holby City|Holby City]]'' |- | 2005-2008 | ''[[:en:The Royal|The Royal]]'' |- | 2006 | ''[[:en:Wire In The Blood|Wire In The Blood]]'' |- | 2009 | ''Freight'' |- | 2010-2015 | ''[[:en:Emmerdale|Emmerdale]]'' |- | 2013 | ''[[:en:Your Face Sounds Familiar (British TV series)|Your Face Sounds Familiar]]'' |- | 2015-2025 | ''[[:en:Loose Women|Loose Women]]'' |- | 2015-2025 | ''[[:en:This Morning (TV programme)|This Morning]]'' |- | 2021-2022 | ''[[:en:Hollyoaks|Hollyoaks]]'' |- | 2022 | ''[[:en:Memory (2022 film)|Memory]]'' |- | 2024 | ''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]'' |- | 2025-наш час | ''[[:en:Coronation Street|Coronation Street]]'' |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Андэрсан Наталі}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] cov1b9dk45lm6q0ggn5uw9fot2xcpt8 5121068 5121067 2026-04-05T07:48:18Z Feeleman 163471 5121068 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Natalie Anderson}} |Апісанне выявы=Наталі Андэрсан у 2015 годзе. |Імя=Наталі Андэрсан |Імя пры нараджэнні=Наталі Джэйн Андэрсан |Гады актыўнасці=1996 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Natalie Anderson 2015.jpg }} '''Наталі Джэйн Андэрсан''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Natalie Jane Anderson''; нар. [[24 кастрычніка|24]] [[кастрычнік]]а [[1981]][[Брэдфард|, Брэдфард]], [[Заходні Ёркшыр]])<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm1653488/|title=Natalie Anderson|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Спявак|спявачка]] і [[Вядучы|тэлевядучая]]. Вядомасць атрымала дзякуючы ролі Стэлы Дэвэнпорт у [[Драма (жанр)|драме]] «'''''[[:en:The Royal|The Royal]]'''''» (2005—2008)<ref name=":0" />, а таксама ролі [[:en:Alicia Gallagher|Алісіі Галахер]] у мыльнай оперы «'''''[[:en:Emmerdale|Emmerdale]]'''''» (2010—2015)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.itv.com/emmerdale|title=Emmerdale|website=ITVX|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref>. У 2009—2010 гадах выступала ў [[лондан]]скай пастаноўцы [[мюзікл]]а «'''''[[:en:Wicked (musical)|Wicked]]'''''». З 2015 года рэгулярна з’яўлялася ў [[Тэлевізійная праграма|тэлепраграмах]] «'''''[[:en:This Morning (TV programme)|This Morning]]'''''» і «'''''[[:en:Loose Women|Loose Women]]'''''». Пазней выканала ролю [[:en:Lexi Calder|Лексі Калдэр]] у мыльнай [[Опера|оперы]] «'''''[[:en:Hollyoaks|Hollyoaks]]'''''» (2021—2022) і знялася ў [[Баявік (кінажанр)|баявіку]] «'''[[:en:Memory (2022 film)|Memory]]'''» з [[Ліям Нісан|Ліам Нісан]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.digitalspy.com/soaps/hollyoaks/a37993904/hollyoaks-spoilers-natalie-anderson-lexi/|title=Hollyoaks casts ex-Emmerdale star Natalie Anderson as newcomer Lexi|website=Digital Spy|date=2021-10-18|access-date=2026-04-04}}</ref>. У 2023 годзе сыграла [[камэа]] у серыялах «'''[[:en:Happy Valley (TV series)|Happy Valley]]'''» і «'''[[:en:Boiling Point (2023 TV series)|Boiling Point]]'''», а таксама выступіла на сцэне ў тэатры «[https://www.hulltruck.co.uk/ Hull Truck]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=FC8722F702674E5A656AEC6D6FA31B4FE21CFF40350276061378B74AB9623295DC584B23F2689806AD939FFD24C02A291DC51388AD9C5DC1BAD6C4A2641C74AECD27A8EACAA722F456C1DEF610D0FB053F0CF857754FA53FFD7E061FAFB10AF76516E4F6D415550EA972CCC15DA7A8DB123A9CD9ACE306AF7432084A4CDD5F09408794F28EFB6DE5BBD5DC8B1E43146C286F787F8A9C411B2834EC8E2ACD25E62CAAD407100F0A6EF6B2A7921F803E4323FEFE42128197975B0BB30FD7D9F3E72F3E1B1918E6EE7D05B9CFECD882471E96AE7FAF6504968148DD878D9FDB639F226C2FE089B250F8353338&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L25hbWUvMTA5NzczMj8%2C_ceed745ef630344503b79b9f35ac58f7&t=2%252F1775325348%252F5d24b78aa69fc467c063507cd1b317ca&u=8459602945309320538&s=c7c11481e45ad193d4183a1e09466814|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-04-04}}</ref>. У 2024 годзе сыграла Клер Уокер у серыяле «'''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]'''», знятым паводле [[раман]]а [[:en:Harlan Coben|Харлана Кобэна]] для платформы [[Netflix]]. == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 | ''[[:en:The Biz (TV series)|The Biz]]'' |- | 2001 | ''[[:en:Pop Idol|Pop Idol]]'' |- | 2005 | ''[[:en:Dalziel and Pascoe (TV series)|Dalziel and Pascoe]]'' |- | 2005 | ''[[:en:Holby City|Holby City]]'' |- | 2005-2008 | ''[[:en:The Royal|The Royal]]'' |- | 2006 | ''[[:en:Wire In The Blood|Wire In The Blood]]'' |- | 2009 | ''Freight'' |- | 2010-2015 | ''[[:en:Emmerdale|Emmerdale]]'' |- | 2013 | ''[[:en:Your Face Sounds Familiar (British TV series)|Your Face Sounds Familiar]]'' |- | 2015-2025 | ''[[:en:Loose Women|Loose Women]]'' |- | 2015-2025 | ''[[:en:This Morning (TV programme)|This Morning]]'' |- | 2021-2022 | ''[[:en:Hollyoaks|Hollyoaks]]'' |- | 2022 | ''[[:en:Memory (2022 film)|Memory]]'' |- | 2024 | ''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]'' |- | 2025-наш час | ''[[:en:Coronation Street|Coronation Street]]'' |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Андэрсан Наталі}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] bhupi0sr8s58a6gre8eur14o4deqai2 5121116 5121068 2026-04-05T08:42:53Z Feeleman 163471 афармленне 5121116 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Natalie Anderson}} |Апісанне выявы=Наталі Андэрсан у 2015 годзе. |Імя=Наталі Андэрсан |Імя пры нараджэнні=Наталі Джэйн Андэрсан |Гады актыўнасці=1996 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Natalie Anderson 2015.jpg }} '''Наталі Джэйн Андэрсан''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Natalie Jane Anderson''; нар. [[24 кастрычніка|24]] [[кастрычнік]]а [[1981]][[Брэдфард|, Брэдфард]], [[Заходні Ёркшыр]])<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm1653488/|title=Natalie Anderson|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Спявак|спявачка]] і [[Вядучы|тэлевядучая]]. Вядомасць атрымала дзякуючы ролі Стэлы Дэвэнпорт у [[Драма (жанр)|драме]] «'''''[[:en:The Royal|The Royal]]'''''» (2005—2008)<ref name=":0" />, а таксама ролі [[:en:Alicia Gallagher|Алісіі Галахер]] у мыльнай оперы «'''''[[:en:Emmerdale|Emmerdale]]'''''» (2010—2015)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.itv.com/emmerdale|title=Emmerdale|website=ITVX|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref>. У 2009—2010 гадах выступала ў [[лондан]]скай пастаноўцы [[мюзікл]]а «'''''[[:en:Wicked (musical)|Wicked]]'''''». З 2015 года рэгулярна з’яўлялася ў [[Тэлевізійная праграма|тэлепраграмах]] «'''''[[:en:This Morning (TV programme)|This Morning]]'''''» і «'''''[[:en:Loose Women|Loose Women]]'''''». Пазней выканала ролю [[:en:Lexi Calder|Лексі Калдэр]] у мыльнай [[Опера|оперы]] «'''''[[:en:Hollyoaks|Hollyoaks]]'''''» (2021—2022) і знялася ў [[Баявік (кінажанр)|баявіку]] «'''[[:en:Memory (2022 film)|Memory]]'''» з [[Ліям Нісан|Ліам Нісан]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.digitalspy.com/soaps/hollyoaks/a37993904/hollyoaks-spoilers-natalie-anderson-lexi/|title=Hollyoaks casts ex-Emmerdale star Natalie Anderson as newcomer Lexi|website=Digital Spy|date=2021-10-18|access-date=2026-04-04}}</ref>. У 2023 годзе сыграла [[камэа]] у серыялах «'''[[:en:Happy Valley (TV series)|Happy Valley]]'''» і «'''[[:en:Boiling Point (2023 TV series)|Boiling Point]]'''», а таксама выступіла на сцэне ў тэатры «[https://www.hulltruck.co.uk/ Hull Truck]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=FC8722F702674E5A656AEC6D6FA31B4FE21CFF40350276061378B74AB9623295DC584B23F2689806AD939FFD24C02A291DC51388AD9C5DC1BAD6C4A2641C74AECD27A8EACAA722F456C1DEF610D0FB053F0CF857754FA53FFD7E061FAFB10AF76516E4F6D415550EA972CCC15DA7A8DB123A9CD9ACE306AF7432084A4CDD5F09408794F28EFB6DE5BBD5DC8B1E43146C286F787F8A9C411B2834EC8E2ACD25E62CAAD407100F0A6EF6B2A7921F803E4323FEFE42128197975B0BB30FD7D9F3E72F3E1B1918E6EE7D05B9CFECD882471E96AE7FAF6504968148DD878D9FDB639F226C2FE089B250F8353338&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L25hbWUvMTA5NzczMj8%2C_ceed745ef630344503b79b9f35ac58f7&t=2%252F1775325348%252F5d24b78aa69fc467c063507cd1b317ca&u=8459602945309320538&s=c7c11481e45ad193d4183a1e09466814|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-04-04}}</ref>. У 2024 годзе сыграла Клер Уокер у серыяле «'''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]'''», знятым паводле [[раман]]а [[:en:Harlan Coben|Харлана Кобэна]] для платформы [[Netflix]]. == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 | ''[[:en:The Biz (TV series)|The Biz]]'' |- | 2001 | ''[[:en:Pop Idol|Pop Idol]]'' |- | 2005 | ''[[:en:Dalziel and Pascoe (TV series)|Dalziel and Pascoe]]'' |- | 2005 | ''[[:en:Holby City|Holby City]]'' |- | 2005-2008 | ''[[:en:The Royal|The Royal]]'' |- | 2006 | ''[[:en:Wire In The Blood|Wire In The Blood]]'' |- | 2009 | ''Freight'' |- | 2010-2015 | ''[[:en:Emmerdale|Emmerdale]]'' |- | 2013 | ''[[:en:Your Face Sounds Familiar (British TV series)|Your Face Sounds Familiar]]'' |- | 2015-2025 | ''[[:en:Loose Women|Loose Women]]'' |- | 2015-2025 | ''[[:en:This Morning (TV programme)|This Morning]]'' |- | 2021-2022 | ''[[:en:Hollyoaks|Hollyoaks]]'' |- | 2022 | ''[[:en:Memory (2022 film)|Memory]]'' |- | 2024 | ''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]'' |- | 2025-наш час | ''[[:en:Coronation Street|Coronation Street]]'' |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] {{DEFAULTSORT:Андэрсан Наталі}} 2htk80cqu4e1ir4xc8htyopx64ik5fb 5121118 5121116 2026-04-05T08:43:17Z Feeleman 163471 /* Спасылкі */ 5121118 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Natalie Anderson}} |Апісанне выявы=Наталі Андэрсан у 2015 годзе. |Імя=Наталі Андэрсан |Імя пры нараджэнні=Наталі Джэйн Андэрсан |Гады актыўнасці=1996 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Natalie Anderson 2015.jpg }} '''Наталі Джэйн Андэрсан''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Natalie Jane Anderson''; нар. [[24 кастрычніка|24]] [[кастрычнік]]а [[1981]][[Брэдфард|, Брэдфард]], [[Заходні Ёркшыр]])<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm1653488/|title=Natalie Anderson|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Спявак|спявачка]] і [[Вядучы|тэлевядучая]]. Вядомасць атрымала дзякуючы ролі Стэлы Дэвэнпорт у [[Драма (жанр)|драме]] «'''''[[:en:The Royal|The Royal]]'''''» (2005—2008)<ref name=":0" />, а таксама ролі [[:en:Alicia Gallagher|Алісіі Галахер]] у мыльнай оперы «'''''[[:en:Emmerdale|Emmerdale]]'''''» (2010—2015)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.itv.com/emmerdale|title=Emmerdale|website=ITVX|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref>. У 2009—2010 гадах выступала ў [[лондан]]скай пастаноўцы [[мюзікл]]а «'''''[[:en:Wicked (musical)|Wicked]]'''''». З 2015 года рэгулярна з’яўлялася ў [[Тэлевізійная праграма|тэлепраграмах]] «'''''[[:en:This Morning (TV programme)|This Morning]]'''''» і «'''''[[:en:Loose Women|Loose Women]]'''''». Пазней выканала ролю [[:en:Lexi Calder|Лексі Калдэр]] у мыльнай [[Опера|оперы]] «'''''[[:en:Hollyoaks|Hollyoaks]]'''''» (2021—2022) і знялася ў [[Баявік (кінажанр)|баявіку]] «'''[[:en:Memory (2022 film)|Memory]]'''» з [[Ліям Нісан|Ліам Нісан]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.digitalspy.com/soaps/hollyoaks/a37993904/hollyoaks-spoilers-natalie-anderson-lexi/|title=Hollyoaks casts ex-Emmerdale star Natalie Anderson as newcomer Lexi|website=Digital Spy|date=2021-10-18|access-date=2026-04-04}}</ref>. У 2023 годзе сыграла [[камэа]] у серыялах «'''[[:en:Happy Valley (TV series)|Happy Valley]]'''» і «'''[[:en:Boiling Point (2023 TV series)|Boiling Point]]'''», а таксама выступіла на сцэне ў тэатры «[https://www.hulltruck.co.uk/ Hull Truck]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=FC8722F702674E5A656AEC6D6FA31B4FE21CFF40350276061378B74AB9623295DC584B23F2689806AD939FFD24C02A291DC51388AD9C5DC1BAD6C4A2641C74AECD27A8EACAA722F456C1DEF610D0FB053F0CF857754FA53FFD7E061FAFB10AF76516E4F6D415550EA972CCC15DA7A8DB123A9CD9ACE306AF7432084A4CDD5F09408794F28EFB6DE5BBD5DC8B1E43146C286F787F8A9C411B2834EC8E2ACD25E62CAAD407100F0A6EF6B2A7921F803E4323FEFE42128197975B0BB30FD7D9F3E72F3E1B1918E6EE7D05B9CFECD882471E96AE7FAF6504968148DD878D9FDB639F226C2FE089B250F8353338&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L25hbWUvMTA5NzczMj8%2C_ceed745ef630344503b79b9f35ac58f7&t=2%252F1775325348%252F5d24b78aa69fc467c063507cd1b317ca&u=8459602945309320538&s=c7c11481e45ad193d4183a1e09466814|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-04-04}}</ref>. У 2024 годзе сыграла Клер Уокер у серыяле «'''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]'''», знятым паводле [[раман]]а [[:en:Harlan Coben|Харлана Кобэна]] для платформы [[Netflix]]. == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 | ''[[:en:The Biz (TV series)|The Biz]]'' |- | 2001 | ''[[:en:Pop Idol|Pop Idol]]'' |- | 2005 | ''[[:en:Dalziel and Pascoe (TV series)|Dalziel and Pascoe]]'' |- | 2005 | ''[[:en:Holby City|Holby City]]'' |- | 2005-2008 | ''[[:en:The Royal|The Royal]]'' |- | 2006 | ''[[:en:Wire In The Blood|Wire In The Blood]]'' |- | 2009 | ''Freight'' |- | 2010-2015 | ''[[:en:Emmerdale|Emmerdale]]'' |- | 2013 | ''[[:en:Your Face Sounds Familiar (British TV series)|Your Face Sounds Familiar]]'' |- | 2015-2025 | ''[[:en:Loose Women|Loose Women]]'' |- | 2015-2025 | ''[[:en:This Morning (TV programme)|This Morning]]'' |- | 2021-2022 | ''[[:en:Hollyoaks|Hollyoaks]]'' |- | 2022 | ''[[:en:Memory (2022 film)|Memory]]'' |- | 2024 | ''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]'' |- | 2025-наш час | ''[[:en:Coronation Street|Coronation Street]]'' |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] {{DEFAULTSORT:Андэрсан Наталі}} m0s49kv45csycs38oz4rteanazbq0iu 5121123 5121118 2026-04-05T08:44:02Z Feeleman 163471 /* Спасылкі */ 5121123 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Natalie Anderson}} |Апісанне выявы=Наталі Андэрсан у 2015 годзе. |Імя=Наталі Андэрсан |Імя пры нараджэнні=Наталі Джэйн Андэрсан |Гады актыўнасці=1996 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Natalie Anderson 2015.jpg }} '''Наталі Джэйн Андэрсан''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Natalie Jane Anderson''; нар. [[24 кастрычніка|24]] [[кастрычнік]]а [[1981]][[Брэдфард|, Брэдфард]], [[Заходні Ёркшыр]])<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm1653488/|title=Natalie Anderson|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Спявак|спявачка]] і [[Вядучы|тэлевядучая]]. Вядомасць атрымала дзякуючы ролі Стэлы Дэвэнпорт у [[Драма (жанр)|драме]] «'''''[[:en:The Royal|The Royal]]'''''» (2005—2008)<ref name=":0" />, а таксама ролі [[:en:Alicia Gallagher|Алісіі Галахер]] у мыльнай оперы «'''''[[:en:Emmerdale|Emmerdale]]'''''» (2010—2015)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.itv.com/emmerdale|title=Emmerdale|website=ITVX|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref>. У 2009—2010 гадах выступала ў [[лондан]]скай пастаноўцы [[мюзікл]]а «'''''[[:en:Wicked (musical)|Wicked]]'''''». З 2015 года рэгулярна з’яўлялася ў [[Тэлевізійная праграма|тэлепраграмах]] «'''''[[:en:This Morning (TV programme)|This Morning]]'''''» і «'''''[[:en:Loose Women|Loose Women]]'''''». Пазней выканала ролю [[:en:Lexi Calder|Лексі Калдэр]] у мыльнай [[Опера|оперы]] «'''''[[:en:Hollyoaks|Hollyoaks]]'''''» (2021—2022) і знялася ў [[Баявік (кінажанр)|баявіку]] «'''[[:en:Memory (2022 film)|Memory]]'''» з [[Ліям Нісан|Ліам Нісан]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.digitalspy.com/soaps/hollyoaks/a37993904/hollyoaks-spoilers-natalie-anderson-lexi/|title=Hollyoaks casts ex-Emmerdale star Natalie Anderson as newcomer Lexi|website=Digital Spy|date=2021-10-18|access-date=2026-04-04}}</ref>. У 2023 годзе сыграла [[камэа]] у серыялах «'''[[:en:Happy Valley (TV series)|Happy Valley]]'''» і «'''[[:en:Boiling Point (2023 TV series)|Boiling Point]]'''», а таксама выступіла на сцэне ў тэатры «[https://www.hulltruck.co.uk/ Hull Truck]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=FC8722F702674E5A656AEC6D6FA31B4FE21CFF40350276061378B74AB9623295DC584B23F2689806AD939FFD24C02A291DC51388AD9C5DC1BAD6C4A2641C74AECD27A8EACAA722F456C1DEF610D0FB053F0CF857754FA53FFD7E061FAFB10AF76516E4F6D415550EA972CCC15DA7A8DB123A9CD9ACE306AF7432084A4CDD5F09408794F28EFB6DE5BBD5DC8B1E43146C286F787F8A9C411B2834EC8E2ACD25E62CAAD407100F0A6EF6B2A7921F803E4323FEFE42128197975B0BB30FD7D9F3E72F3E1B1918E6EE7D05B9CFECD882471E96AE7FAF6504968148DD878D9FDB639F226C2FE089B250F8353338&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L25hbWUvMTA5NzczMj8%2C_ceed745ef630344503b79b9f35ac58f7&t=2%252F1775325348%252F5d24b78aa69fc467c063507cd1b317ca&u=8459602945309320538&s=c7c11481e45ad193d4183a1e09466814|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-04-04}}</ref>. У 2024 годзе сыграла Клер Уокер у серыяле «'''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]'''», знятым паводле [[раман]]а [[:en:Harlan Coben|Харлана Кобэна]] для платформы [[Netflix]]. == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 | ''[[:en:The Biz (TV series)|The Biz]]'' |- | 2001 | ''[[:en:Pop Idol|Pop Idol]]'' |- | 2005 | ''[[:en:Dalziel and Pascoe (TV series)|Dalziel and Pascoe]]'' |- | 2005 | ''[[:en:Holby City|Holby City]]'' |- | 2005-2008 | ''[[:en:The Royal|The Royal]]'' |- | 2006 | ''[[:en:Wire In The Blood|Wire In The Blood]]'' |- | 2009 | ''Freight'' |- | 2010-2015 | ''[[:en:Emmerdale|Emmerdale]]'' |- | 2013 | ''[[:en:Your Face Sounds Familiar (British TV series)|Your Face Sounds Familiar]]'' |- | 2015-2025 | ''[[:en:Loose Women|Loose Women]]'' |- | 2015-2025 | ''[[:en:This Morning (TV programme)|This Morning]]'' |- | 2021-2022 | ''[[:en:Hollyoaks|Hollyoaks]]'' |- | 2022 | ''[[:en:Memory (2022 film)|Memory]]'' |- | 2024 | ''[[:en:Fool Me Once (TV series)|Fool Me Once]]'' |- | 2025-наш час | ''[[:en:Coronation Street|Coronation Street]]'' |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] {{DEFAULTSORT:Андэрсан Наталі}} 2htk80cqu4e1ir4xc8htyopx64ik5fb 5121239 5121123 2026-04-05T10:22:23Z Feeleman 163471 афармленне 5121239 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Natalie Anderson}} |Апісанне выявы=Наталі Андэрсан у 2015 годзе. |Імя=Наталі Андэрсан |Імя пры нараджэнні=Наталі Джэйн Андэрсан |Гады актыўнасці=1996 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Natalie Anderson 2015.jpg }} '''Наталі Джэйн Андэрсан''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Natalie Jane Anderson''; нар. [[24 кастрычніка|24]] [[кастрычнік]]а [[1981]][[Брэдфард|, Брэдфард]], [[Заходні Ёркшыр]])<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm1653488/|title=Natalie Anderson|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Спявак|спявачка]] і [[Вядучы|тэлевядучая]]. Вядомасць атрымала дзякуючы ролі Стэлы Дэвэнпорт у [[Драма (жанр)|драме]] «{{Не перакладзена 5|The Royal}}» (2005—2008)<ref name=":0" />, а таксама ролі {{Не перакладзена 5|Алісіі Галахер|4=Alicia Gallagher}} у мыльнай оперы «{{Не перакладзена 5|Emmerdale}}» (2010—2015)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.itv.com/emmerdale|title=Emmerdale|website=ITVX|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref>. У 2009—2010 гадах выступала ў [[лондан]]скай пастаноўцы [[мюзікл]]а «{{Не перакладзена 5|Wicked (мюзікл)|Wicked|4=Wicked (musical)}}». З 2015 года рэгулярна з’яўлялася ў [[Тэлевізійная праграма|тэлепраграмах]] «{{Не перакладзена 5|This Morning (тэлепраграма)|This Morning|4=This Morning (TV programme)}}» і «{{Не перакладзена 5|Loose Women}}». Пазней выканала ролю [[:en:Lexi Calder|Лексі Калдэр]] у мыльнай [[Опера|оперы]] «{{Не перакладзена 5|Hollyoaks}}» (2021—2022) і знялася ў [[Баявік (кінажанр)|баявіку]] «{{Не перакладзена 5|Memory (фільм, 2022)|Memory|4=Memory (2022 film)}}» з [[Ліям Нісан|Ліам Нісан]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.digitalspy.com/soaps/hollyoaks/a37993904/hollyoaks-spoilers-natalie-anderson-lexi/|title=Hollyoaks casts ex-Emmerdale star Natalie Anderson as newcomer Lexi|website=Digital Spy|date=2021-10-18|access-date=2026-04-04}}</ref>. У 2023 годзе сыграла [[камэа]] у серыялах «{{Не перакладзена 5|Happy Valley (тэлесерыял)|Happy Valley|4=Happy Valley (TV series)}}» і «{{Не перакладзена 5|Boiling Point (тэлесерыял)|Boiling Point|4=Boiling Point (2023 TV series)}}», а таксама выступіла на сцэне ў тэатры «[https://www.hulltruck.co.uk/ Hull Truck]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=FC8722F702674E5A656AEC6D6FA31B4FE21CFF40350276061378B74AB9623295DC584B23F2689806AD939FFD24C02A291DC51388AD9C5DC1BAD6C4A2641C74AECD27A8EACAA722F456C1DEF610D0FB053F0CF857754FA53FFD7E061FAFB10AF76516E4F6D415550EA972CCC15DA7A8DB123A9CD9ACE306AF7432084A4CDD5F09408794F28EFB6DE5BBD5DC8B1E43146C286F787F8A9C411B2834EC8E2ACD25E62CAAD407100F0A6EF6B2A7921F803E4323FEFE42128197975B0BB30FD7D9F3E72F3E1B1918E6EE7D05B9CFECD882471E96AE7FAF6504968148DD878D9FDB639F226C2FE089B250F8353338&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L25hbWUvMTA5NzczMj8%2C_ceed745ef630344503b79b9f35ac58f7&t=2%252F1775325348%252F5d24b78aa69fc467c063507cd1b317ca&u=8459602945309320538&s=c7c11481e45ad193d4183a1e09466814|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-04-04}}</ref>. У 2024 годзе сыграла Клер Уокер у серыяле «{{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once|4=Fool Me Once (TV series)}}», знятым паводле [[раман]]а [[:en:Harlan Coben|Харлана Кобэна]] для платформы [[Netflix]]. == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 | {{Не перакладзена 5|The Biz (тэлесерыял)|The Biz|4=The Biz (TV series)}} |- | 2001 | {{Не перакладзена 5|Pop Idol}} |- | 2005 | {{Не перакладзена 5|Dalziel and Pascoe (тэлесерыял)|Dalziel and Pascoe|4=Dalziel and Pascoe (TV series)}} |- | 2005 | {{Не перакладзена 5|Holby City}} |- | 2005-2008 | {{Не перакладзена 5|The Royal}} |- | 2006 | {{Не перакладзена 5|Wire In The Blood}} |- | 2009 | ''Freight'' |- | 2010-2015 | {{Не перакладзена 5|Emmerdale}} |- | 2013 | {{Не перакладзена 5|Your Face Sounds Familiar (тэлесерыял)|Your Face Sounds Familiar|4=Your Face Sounds Familiar (British TV series)}} |- | 2015-2025 | {{Не перакладзена 5|Loose Women}} |- | 2015-2025 | {{Не перакладзена 5|This Morning (тэлепраграма)|This Morning|4=This Morning (TV programme)}} |- | 2021-2022 | {{Не перакладзена 5|Hollyoaks}} |- | 2022 | {{Не перакладзена 5|Memory (фільм, 2022)|Memory|4=Memory (2022 film)}} |- | 2024 | {{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once|4=Fool Me Once (TV series)}} |- | 2025-наш час | {{Не перакладзена 5|Coronation Street}} |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] {{DEFAULTSORT:Андэрсан Наталі}} 8g26qm9euq2r9lzetyem39jqtbiyngr 5121240 5121239 2026-04-05T10:24:56Z Feeleman 163471 афармленне 5121240 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Natalie Anderson}} |Апісанне выявы=Наталі Андэрсан у 2015 годзе. |Імя=Наталі Андэрсан |Імя пры нараджэнні=Наталі Джэйн Андэрсан |Гады актыўнасці=1996 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Natalie Anderson 2015.jpg }} '''Наталі Джэйн Андэрсан''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Natalie Jane Anderson''; нар. [[24 кастрычніка|24]] [[кастрычнік]]а [[1981]][[Брэдфард|, Брэдфард]], [[Заходні Ёркшыр]])<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm1653488/|title=Natalie Anderson|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Спявак|спявачка]] і [[Вядучы|тэлевядучая]]. Вядомасць атрымала дзякуючы ролі Стэлы Дэвэнпорт у [[Драма (жанр)|драме]] «{{Не перакладзена 5|The Royal}}» (2005—2008)<ref name=":0" />, а таксама ролі {{Не перакладзена 5|Алісія Галахер|Алісіі Галахер|4=Alicia Gallagher}} у мыльнай оперы «{{Не перакладзена 5|Emmerdale}}» (2010—2015)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.itv.com/emmerdale|title=Emmerdale|website=ITVX|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref>. У 2009—2010 гадах выступала ў [[лондан]]скай пастаноўцы [[мюзікл]]а «{{Не перакладзена 5|Wicked (мюзікл)|Wicked|4=Wicked (musical)}}». З 2015 года рэгулярна з’яўлялася ў [[Тэлевізійная праграма|тэлепраграмах]] «{{Не перакладзена 5|This Morning (тэлепраграма)|This Morning|4=This Morning (TV programme)}}» і «{{Не перакладзена 5|Loose Women}}». Пазней выканала ролю Лексі Калдэр у мыльнай [[Опера|оперы]] «{{Не перакладзена 5|Hollyoaks}}» (2021—2022) і знялася ў [[Баявік (кінажанр)|баявіку]] «{{Не перакладзена 5|Memory (фільм, 2022)|Memory|4=Memory (2022 film)}}» з [[Ліям Нісан|Ліам Нісан]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.digitalspy.com/soaps/hollyoaks/a37993904/hollyoaks-spoilers-natalie-anderson-lexi/|title=Hollyoaks casts ex-Emmerdale star Natalie Anderson as newcomer Lexi|website=Digital Spy|date=2021-10-18|access-date=2026-04-04}}</ref>. У 2023 годзе сыграла [[камэа]] у серыялах «{{Не перакладзена 5|Happy Valley (тэлесерыял)|Happy Valley|4=Happy Valley (TV series)}}» і «{{Не перакладзена 5|Boiling Point (тэлесерыял)|Boiling Point|4=Boiling Point (2023 TV series)}}», а таксама выступіла на сцэне ў тэатры «[https://www.hulltruck.co.uk/ Hull Truck]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=FC8722F702674E5A656AEC6D6FA31B4FE21CFF40350276061378B74AB9623295DC584B23F2689806AD939FFD24C02A291DC51388AD9C5DC1BAD6C4A2641C74AECD27A8EACAA722F456C1DEF610D0FB053F0CF857754FA53FFD7E061FAFB10AF76516E4F6D415550EA972CCC15DA7A8DB123A9CD9ACE306AF7432084A4CDD5F09408794F28EFB6DE5BBD5DC8B1E43146C286F787F8A9C411B2834EC8E2ACD25E62CAAD407100F0A6EF6B2A7921F803E4323FEFE42128197975B0BB30FD7D9F3E72F3E1B1918E6EE7D05B9CFECD882471E96AE7FAF6504968148DD878D9FDB639F226C2FE089B250F8353338&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L25hbWUvMTA5NzczMj8%2C_ceed745ef630344503b79b9f35ac58f7&t=2%252F1775325348%252F5d24b78aa69fc467c063507cd1b317ca&u=8459602945309320538&s=c7c11481e45ad193d4183a1e09466814|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-04-04}}</ref>. У 2024 годзе сыграла Клер Уокер у серыяле «{{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once|4=Fool Me Once (TV series)}}», знятым паводле [[раман]]а {{Не перакладзена 5|Харлан Кобэн|Харлана Кобэна|4=Harlan Coben}} для платформы [[Netflix]]. == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 | {{Не перакладзена 5|The Biz (тэлесерыял)|The Biz|4=The Biz (TV series)}} |- | 2001 | {{Не перакладзена 5|Pop Idol}} |- | 2005 | {{Не перакладзена 5|Dalziel and Pascoe (тэлесерыял)|Dalziel and Pascoe|4=Dalziel and Pascoe (TV series)}} |- | 2005 | {{Не перакладзена 5|Holby City}} |- | 2005-2008 | {{Не перакладзена 5|The Royal}} |- | 2006 | {{Не перакладзена 5|Wire In The Blood}} |- | 2009 | ''Freight'' |- | 2010-2015 | {{Не перакладзена 5|Emmerdale}} |- | 2013 | {{Не перакладзена 5|Your Face Sounds Familiar (тэлесерыял)|Your Face Sounds Familiar|4=Your Face Sounds Familiar (British TV series)}} |- | 2015-2025 | {{Не перакладзена 5|Loose Women}} |- | 2015-2025 | {{Не перакладзена 5|This Morning (тэлепраграма)|This Morning|4=This Morning (TV programme)}} |- | 2021-2022 | {{Не перакладзена 5|Hollyoaks}} |- | 2022 | {{Не перакладзена 5|Memory (фільм, 2022)|Memory|4=Memory (2022 film)}} |- | 2024 | {{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once|4=Fool Me Once (TV series)}} |- | 2025-наш час | {{Не перакладзена 5|Coronation Street}} |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] {{DEFAULTSORT:Андэрсан Наталі}} 1cwcjv21a4u6lpctksu2ep5dty9yrr3 Шаблон:Кірыліца/styles.css 10 805379 5120856 2026-04-04T18:16:13Z Plaga med 116903 Новая старонка: «@media screen { html.skin-theme-clientpref-night .kirylica-autoimage img { filter: invert(87%) contrast(105%) brightness(115%); } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .kirylica-autoimage img { filter: invert(87%) contrast(105%) brightness(115%); } }» 5120856 sanitized-css text/css @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .kirylica-autoimage img { filter: invert(87%) contrast(105%) brightness(115%); } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .kirylica-autoimage img { filter: invert(87%) contrast(105%) brightness(115%); } } 3b1grtx9z3gtfmjg14qivg3s97d0ru4 5120986 5120856 2026-04-04T22:36:15Z Plaga med 116903 5120986 sanitized-css text/css @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .kirylica-autoimage img { filter: invert(87%) contrast(105%) brightness(115%); } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .kirylica-autoimage img { filter: invert(87%) contrast(105%) brightness(115%); } } /* [[Катэгорыя:Шаблоны:Падстаронкі CSS]] */ ltdtkjlkf8wp8rjk0kt3lc39ip0gb1q Трамплёй 0 805380 5120858 2026-04-04T18:19:11Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «[[Файл:Escaping criticism-by pere borrel del caso.png|міні|300px|«Уцякаючы ад крытыкі» ({{lang-es|Huyendo de la crítica}}). Жывапісная падманка [[Пэрэ Барэль дэль Каса|Пэрэ Барэля дэль Каса]], 1874 год]] Файл:Cornelius Norbertus Gijsbrechts - Trompe l'oeil. The Reverse of a Framed Painting - Google Art Project.jpg|міні|300px|[[Карнеліс Норбертус Г...» 5120858 wikitext text/x-wiki [[Файл:Escaping criticism-by pere borrel del caso.png|міні|300px|«Уцякаючы ад крытыкі» ({{lang-es|Huyendo de la crítica}}). Жывапісная падманка [[Пэрэ Барэль дэль Каса|Пэрэ Барэля дэль Каса]], 1874 год]] [[Файл:Cornelius Norbertus Gijsbrechts - Trompe l'oeil. The Reverse of a Framed Painting - Google Art Project.jpg|міні|300px|[[Карнеліс Норбертус Гісбрэхтс]]. «Адваротны бок карціны ў раме», 1670 год]] [[Файл:Jan van Eyck 054-096.jpg|міні|праваруч|[[Ян ван Эйк]]. Дыптых «Звеставанне» (фрагмент), каля 1433—1435 гадоў. Мастак імітуе каменную скульптуру ў нішах]] '''Трамплёй''' (ад {{lang-fr|trompe-l'œil}} — «падман зроку»), таксама вядомы як '''падма́нка''', — тэхніка і жывапісны [[жанр]] у [[выяўленчае мастацтва|выяўленчым мастацтве]], які стварае максімальна рэалістычную [[Аптычная ілюзія|аптычную ілюзію]] трохмернай прасторы або аб'ёмнага прадмета на плоскай двухмернай паверхні. Трамплёй гуляе з успрыманнем гледача, які, нават ведаючы, што перад ім знаходзіцца плоская карціна, усё роўна паддаецца ілюзіі і ўспрымае намаляваныя аб'екты як рэальныя. У шырокім сэнсе трамплёй з'яўляецца найвышэйшай кропкай рэалізму і [[мімесіс]]у. Жанр уключае ў сябе як станковыя нацюрморты, так і манументальны [[Сценапіс|насценны жывапіс]] (які візуальна пашырае архітэктурную прастору), а таксама выкарыстоўваецца ў сцэнаграфіі і дэкаратыўным мастацтве. == Гісторыя == === Антычнасць === Жанр «падманных выяў» сфарміраваўся ў [[Антычнасць|антычнасці]] як адказ на прынцып [[мімесіс]]у. Найлепшай выявай лічылася тая, што максімальна дакладна адлюстроўвае аб'ект і можа падмануць гледача. Адзін з самых вядомых класічных міфаў, апісаны [[Пліній Старэйшы|Плініем Старэйшым]], распавядае пра спаборніцтва паміж грэчаскімі мастакамі [[Зеўксіс|Зеўксісам]] і [[Парасій|Парасіем]] (V стагоддзе да н. э.). Зеўксіс напісаў вінаград настолькі рэалістычна, што птушкі зляталіся, каб дзяўбці яго. У адказ Парасій папрасіў суперніка адсунуць заслону, каб паглядзець на яго карціну. Калі Зеўксіс паспрабаваў гэта зрабіць, ён зразумеў, што заслона была намаляванай, і прызнаў паражэнне, бо сам ён падмануў толькі птушак, а Парасій здолеў падмануць вока мастака. Тэхніка ілюзіі шырока выкарыстоўвалася ў [[Старажытная Грэцыя|Старажытнай Грэцыі]] і [[Старажытны Рым|Рыме]]. Тыповыя фрэскі-трамплёі можна сустрэць у [[Пампеі|Пампеях]], дзе мастакі стваралі ілюзію глыбокай прасторы, малюючы фальшывыя вокны, дзверы, калідоры, калоны і сады, тым самым танна пашыраючы інтэр'еры прыватных і грамадскіх будынкаў. === Адраджэнне і маньерызм === [[Файл:Andrea Mantegna - Ceiling Oculus - WGA14023.jpg|міні|злева|Ілюзорны окулюс. [[Андрэа Мантэнья]], [[Камера дэльі Спозі]], Мантуя (1465—1474)]] Увага да дэталёвага адлюстравання свету вярнулася ў эпоху [[Італьянскае Адраджэнне|Адраджэння]] разам з вынаходствам і вывучэннем законаў лінейнай [[Перспектыва|перспектывы]]. Яшчэ напрыканцы XIII стагоддзя [[Джота дзі Бандонэ]] выкарыстоўваў элементы перспектывы ў фрэсках базілікі ў [[Асізі]] і капэле Скравеньі ў [[Падуя|Падуі]]. З'яўленне алейнага жывапісу дазволіла майстрам Паўночнага Адраджэння, такім як [[Ян ван Эйк]] і [[Рагір ван дэр Вейдэн]], дасканала імітаваць скульптуру на створках алтароў (жывапіс у стылі [[грызайль]]). Італьянскія мастакі [[кватрачэнта]], такія як [[Андрэа Мантэнья]] і [[Мелоца да Фарлі]], пачалі ствараць ілюзорныя роспісы столяў (тэхніка ''di sotto in sù'' — «знізу ўверх»), якія візуальна «прарывалі» дах будынка. Мантэнья ў [[Камера дэльі Спозі]] (Мантуя) стварыў ілюзію адкрытага ў неба [[Окулюс|окулюса]], цераз які ўніз заглядваюць людзі і анёлы. Іншыя мастакі, напрыклад [[Віторэ Карпача]] і [[Карла Крывелі]], часта дадавалі ў свае карціны невялікія элементы трамплёя: намаляваную муху на раме, аркуш паперы, які нібыта прымацаваны да дошкі, або садавіну, што «звісае» з карціны ў рэальную прастору гледача. У 1504 годзе венецыянец [[Якапа дэ Барбары]] напісаў нацюрморт «Курапатка і жалезныя пальчаткі», які лічыцца адной з першых самастойных падманак новага часу. === Барока === [[Файл:Tromp-l'oeil Still-Life 1664 Hoogstraeten.jpg|міні|[[Самуэль ван Хохстратэн|Самуэл ван Хохстратэн]]. Трамплёй з прадметамі на дошцы, 1664 год]] У XVII стагоддзі тэорыі перспектывы дазволілі ствараць яшчэ больш інтэграваныя архітэктурныя ілюзіі. Гэты манументальны кірунак атрымаў назву [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]]. Майстры барока, такія як [[Андрэа Поца]], стваралі ўражальныя роспісы купалаў і скляпенняў езуіцкіх касцёлаў, дзе рэальная архітэктура плаўна пераходзіла ў намаляваную, знікаючы ў нябёсах. У станковым жывапісе трамплёй стаў надзвычай папулярным у [[Фландрыя|Фландрыі]] і [[Нідэрланды|Галандыі]] ў сувязі з агульным росквітам жанру нацюрморта. Фламандскі мастак [[Карнеліс Норбертус Гісбрэхтс|Корнеліс Норбертус Гісбрэхтс]] ствараў так званыя ''chantourné'' (фігурна выпілаваныя з дрэва падманкі), якія імітавалі мальберты з карцінамі або іншыя прадметы, прызначаныя для размяшчэння асобна ад сцяны. Галандскі жывапісец [[Самуэль ван Хохстратэн|Самуэл ван Хохстратэн]] быў прызнаным майстрам падманак і тэарэтыкам мастацтва. Сярод разнавіднасцей трамплёя папулярнасць набыў ''quodlibet'' — рэалістычна намаляваныя кампазіцыі з лістоў, нажоў для паперы, ігральных карт, грабянцоў і стужак, якія нібыта выпадкова прымацаваны да драўлянай дошкі. == Трамплёй у Вялікім Княстве Літоўскім == У мастацтве [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] феномен трамплёя і ілюзорнага жывапісу набыў шырокае распаўсюджанне ў эпоху позняга барока. У адрозненне ад Заходняй Еўропы, дзе квадратура ў асноўным абмяжоўвалася фрэскамі на мураваных сценах і скляпеннях, у ВКЛ гэтая тэхніка атрымала вельмі спецыфічнае лакальнае развіццё{{sfn|Klajumienė|2006|с=250—254}}. Найважнейшую ролю ў прыўнясенні прынцыпаў ілюзорнага жывапісу (і ў прыватнасці ''trompe l'oeil'') у мастацтва Рэчы Паспалітай і ВКЛ адыграў фларэнційскі мастак [[Мікеланджэла Палоні]] (1637—1712), які працаваў у [[Пажайсліскі манастыр|Пажайслісе]], [[Кафедральны сабор Святога Станіслава (Вільня)|Віленскім кафедральным саборы]] і [[Венграў|Венграве]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=33, 253}}. Своеасаблівым працягам традыцыі трамплёя ў сакральнай прасторы ВКЛ сталі так званыя ілюзорныя (аптычныя) алтары — жывапісныя імітацыі аб'ёмных алтарных рэтабулаў. З-за імкнення да маштабнасці і тэатралізаванасці патрыдэнцкага набажэнства, мастакі стваралі аптычныя алтары не толькі на мураваных сценах, але і на драўляных шчытах з контурнай разьбой, а часам і на палатне. Гэтыя творы гулялі ролю маштабных архітэктурных падманак: яны візуальна пашыралі прастору храма, імітавалі дарагі шматкаляровы мармур, калоны, карнізы, а таксама ўключалі ў сябе выявы ўяўных статуй і ваз з кветкамі, якія здаваліся рэальнымі і аб'ёмнымі{{sfn|Klajumienė|2006|с=250—254}}. Такім чынам танныя і недаўгавечныя матэрыялы з дапамогай жывапісу пераўтвараліся ў ілюзію раскошы. Часта такія алтары імітавалі графічныя схемы з папулярных еўрапейскіх трактатаў па перспектыве, напрыклад, прац [[А. Поца]] і [[І. Я. Шублер|І. Я. Шублера]]. Тэхніка трамплёя актыўна выкарыстоўвалася і пры стварэнні аказіянальнай архітэктуры (часовых святочных дэкарацый): у прыватнасці, [[Castrum doloris|жалобных катафалкаў]] (''castrum doloris''), трыумфальных арак і тэатралізаваных дэкарацый для 40-гадзінных еўхарыстычных набажэнстваў (Quarantore). Для іх стварэння мастакі часта выкарыстоўвалі ілюзорны жывапіс на палатне або дрэве, каб дасягнуць максімальнага ўражання пры мінімальных выдатках. Традыцыі і формы гэтых часовых дэкарацый наўпрост уплывалі на фарміраванне стацыянарных ілюзорных алтароў у касцёлах ВКЛ{{sfn|Klajumienė|2006|с=253}}. == У архітэктуры == [[Файл:Forced perspective gallery by Francesco Borromini.jpg|міні|Галерэя Палаца Спада ў Рыме (архітэктар Франчэска Бараміні). Аптычная ілюзія глыбіні]] Архітэктурны трамплёй (ілюзія перспектывы) актыўна выкарыстоўваўся ў будаўніцтве і сцэнаграфіі. Самым вядомым прыкладам з'яўляецца галерэя [[Палаца Спада]] ў [[Рым|Рыме]], пабудаваная [[Франчэска Бараміні]]. Дзякуючы паступоваму звужэнню калон, узняццю падлогі і апусканню столі, галерэя даўжынёй усяго 8,8 метра здаецца гледачу каланадай даўжынёй каля 35 метраў, а невялікая 50-сантыметровая статуя ў канцы выглядае як скульптура ў чалавечы рост. Падобныя прыёмы «фарсіраванай перспектывы» выкарыстоўваліся ў тэатральных дэкарацыях, напрыклад, [[Андрэа Паладыа]] ў [[Тэатр Алімпіка|Тэатра Алімпіка]] ў [[Вічэнца|Вічэнцы]]. Сучасныя архітэктурныя трамплёі часта сустракаюцца ў выглядзе маштабных муралаў на глухіх сценах дамоў. Амерыканскі мастак [[Рычард Хаас]] ствараў на фасадах будынкаў ілюзіі акон і каланад. У Францыі і іншых краінах Еўропы папулярныя роспісы [[Брандмаўэр|брандмаўэраў]], якія імітуюць працяг вуліцы або дэталі фасада, напрыклад, вядомы «Мур ткачоў» у [[Ліён|Ліёне]]. == Сучаснае выкарыстанне і іншыя сферы == З 1960-х гадоў трамплёй вярнуўся ў моду ў інтэр'ерным дызайне і вулічным мастацтве. Сучасныя мастакі ствараюць аптычныя ілюзіі на асфальце з дапамогай мелу (3D-стрыт-арт), якія выглядаюць аб'ёмнымі толькі з аднаго пэўнага пункта гледжання. Сярод вядомых майстроў гэтага кірунку — [[Джуліян Бівер]], [[Эдгар Мюлер]] і [[Курт Венер]]. Аптычныя ілюзіі ў стылі трамплёй выкарыстоўваюцца ў кінематографе (тэхніка Matte painting — маляванне дэкарацый на шкле перад камерай, якое зараз заменена камп'ютарнай графікай), у відэагульнях, а таксама ў індустрыі моды, напрыклад, дызайнер [[Эльза Скіяпарэлі]] стварала швэдры і сукенкі з намаляванымі аб'ёмнымі дэталямі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Klajumienė D. |загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai |месца=Vilnius |выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla |год=2006 |старонак=272 |isbn=9955-624-56-6 |ref=Klajumienė}} * {{кніга |аўтар=[[Віктар Георгіевіч Уласаў|Власов В. Г.]] |загаловак=Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства |месца=СПб. |выдавецтва=Азбука-Классика |год=2007 |том=VI |старонкі=366 |ref=Власов}} * {{кніга |аўтар=Wittkower R., Connors J., Montagu J. |загаловак=Art and Architecture in Italy, 1600–1750 |том=1 |месца=New Haven |выдавецтва=Yale University Press |год=1999 |старонкі=35—36 |ref=Wittkower_Connors_Montagu}} == Спасылкі == {{commons category|Trompe l'oeil}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Трамплёй}} [[Катэгорыя:Мастацкая кампазіцыя]] [[Катэгорыя:Тэхнікі жывапісу]] [[Катэгорыя:Аптычныя ілюзіі]] [[Катэгорыя:Манументальнае мастацтва]] [[Катэгорыя:Французскія запазычанні]] nb77nqkw8kj2orvp1vm18wope1otusl 5120862 5120858 2026-04-04T18:20:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5120862 wikitext text/x-wiki [[Файл:Escaping criticism-by pere borrel del caso.png|міні|300px|«Уцякаючы ад крытыкі» ({{lang-es|Huyendo de la crítica}}). Жывапісная падманка [[Пэрэ Барэль дэль Каса|Пэрэ Барэля дэль Каса]], 1874 год]] [[Файл:Cornelius Norbertus Gijsbrechts - Trompe l'oeil. The Reverse of a Framed Painting - Google Art Project.jpg|міні|300px|[[Карнеліс Норбертус Гісбрэхтс]]. «Адваротны бок карціны ў раме», 1670 год]] [[Файл:Jan van Eyck 054-096.jpg|міні|праваруч|[[Ян ван Эйк]]. Дыптых «Звеставанне» (фрагмент), каля 1433—1435 гадоў. Мастак імітуе каменную скульптуру ў нішах]] '''Трамплёй''' (ад {{lang-fr|trompe-l'œil}} — «падман зроку»), таксама вядомы як '''падма́нка''', — тэхніка і жывапісны [[жанр]] у [[выяўленчае мастацтва|выяўленчым мастацтве]], які стварае максімальна рэалістычную [[Аптычная ілюзія|аптычную ілюзію]] трохмернай прасторы або аб'ёмнага прадмета на плоскай двухмернай паверхні. Трамплёй гуляе з успрыманнем гледача, які, нават ведаючы, што перад ім знаходзіцца плоская карціна, усё роўна паддаецца ілюзіі і ўспрымае намаляваныя аб'екты як рэальныя. У шырокім сэнсе трамплёй з'яўляецца найвышэйшай кропкай рэалізму і [[мімесіс]]у. Жанр уключае ў сябе як станковыя нацюрморты, так і манументальны [[Сценапіс|насценны жывапіс]], які візуальна пашырае архітэктурную прастору, а таксама выкарыстоўваецца ў сцэнаграфіі і дэкаратыўным мастацтве. == Гісторыя == === Антычнасць === Жанр «падманных выяў» сфарміраваўся ў [[Антычнасць|антычнасці]] як адказ на прынцып [[мімесіс]]у. Найлепшай выявай лічылася тая, што максімальна дакладна адлюстроўвае аб'ект і можа падмануць гледача. Адзін з самых вядомых класічных міфаў, апісаны [[Пліній Старэйшы|Плініем Старэйшым]], распавядае пра спаборніцтва паміж грэчаскімі мастакамі [[Зеўксіс|Зеўксісам]] і [[Парасій|Парасіем]] (V стагоддзе да н. э.). Зеўксіс напісаў вінаград настолькі рэалістычна, што птушкі зляталіся, каб дзяўбці яго. У адказ Парасій папрасіў суперніка адсунуць заслону, каб паглядзець на яго карціну. Калі Зеўксіс паспрабаваў гэта зрабіць, ён зразумеў, што заслона была намаляванай, і прызнаў паражэнне, бо сам ён падмануў толькі птушак, а Парасій здолеў падмануць вока мастака. Тэхніка ілюзіі шырока выкарыстоўвалася ў [[Старажытная Грэцыя|Старажытнай Грэцыі]] і [[Старажытны Рым|Рыме]]. Тыповыя фрэскі-трамплёі можна сустрэць у [[Пампеі|Пампеях]], дзе мастакі стваралі ілюзію глыбокай прасторы, малюючы фальшывыя вокны, дзверы, калідоры, калоны і сады, тым самым танна пашыраючы інтэр'еры прыватных і грамадскіх будынкаў. === Адраджэнне і маньерызм === [[Файл:Andrea Mantegna - Ceiling Oculus - WGA14023.jpg|міні|злева|Ілюзорны окулюс. [[Андрэа Мантэнья]], [[Камера дэльі Спозі]], Мантуя (1465—1474)]] Увага да дэталёвага адлюстравання свету вярнулася ў эпоху [[Італьянскае Адраджэнне|Адраджэння]] разам з вынаходствам і вывучэннем законаў лінейнай [[Перспектыва|перспектывы]]. Яшчэ напрыканцы XIII стагоддзя [[Джота дзі Бандонэ]] выкарыстоўваў элементы перспектывы ў фрэсках базілікі ў [[Асізі]] і капэле Скравеньі ў [[Падуя|Падуі]]. З'яўленне алейнага жывапісу дазволіла майстрам Паўночнага Адраджэння, такім як [[Ян ван Эйк]] і [[Рагір ван дэр Вейдэн]], дасканала імітаваць скульптуру на створках алтароў (жывапіс у стылі [[грызайль]]). Італьянскія мастакі [[кватрачэнта]], такія як [[Андрэа Мантэнья]] і [[Мелоца да Фарлі]], пачалі ствараць ілюзорныя роспісы столяў (тэхніка ''di sotto in sù'' — «знізу ўверх»), якія візуальна «прарывалі» дах будынка. Мантэнья ў [[Камера дэльі Спозі]] (Мантуя) стварыў ілюзію адкрытага ў неба [[Окулюс|окулюса]], цераз які ўніз заглядваюць людзі і анёлы. Іншыя мастакі, напрыклад [[Віторэ Карпача]] і [[Карла Крывелі]], часта дадавалі ў свае карціны невялікія элементы трамплёя: намаляваную муху на раме, аркуш паперы, які нібыта прымацаваны да дошкі, або садавіну, што «звісае» з карціны ў рэальную прастору гледача. У 1504 годзе венецыянец [[Якапа дэ Барбары]] напісаў нацюрморт «Курапатка і жалезныя пальчаткі», які лічыцца адной з першых самастойных падманак новага часу. === Барока === [[Файл:Tromp-l'oeil Still-Life 1664 Hoogstraeten.jpg|міні|[[Самуэль ван Хохстратэн|Самуэл ван Хохстратэн]]. Трамплёй з прадметамі на дошцы, 1664 год]] У XVII стагоддзі тэорыі перспектывы дазволілі ствараць яшчэ больш інтэграваныя архітэктурныя ілюзіі. Гэты манументальны кірунак атрымаў назву [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]]. Майстры барока, такія як [[Андрэа Поца]], стваралі ўражальныя роспісы купалаў і скляпенняў езуіцкіх касцёлаў, дзе рэальная архітэктура плаўна пераходзіла ў намаляваную, знікаючы ў нябёсах. У станковым жывапісе трамплёй стаў надзвычай папулярным у [[Фландрыя|Фландрыі]] і [[Нідэрланды|Галандыі]] ў сувязі з агульным росквітам жанру нацюрморта. Фламандскі мастак [[Карнеліс Норбертус Гісбрэхтс|Корнеліс Норбертус Гісбрэхтс]] ствараў так званыя ''chantourné'' (фігурна выпілаваныя з дрэва падманкі), якія імітавалі мальберты з карцінамі або іншыя прадметы, прызначаныя для размяшчэння асобна ад сцяны. Галандскі жывапісец [[Самуэль ван Хохстратэн|Самуэл ван Хохстратэн]] быў прызнаным майстрам падманак і тэарэтыкам мастацтва. Сярод разнавіднасцей трамплёя папулярнасць набыў ''quodlibet'' — рэалістычна намаляваныя кампазіцыі з лістоў, нажоў для паперы, ігральных карт, грабянцоў і стужак, якія нібыта выпадкова прымацаваны да драўлянай дошкі. == Трамплёй у Вялікім Княстве Літоўскім == У мастацтве [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] феномен трамплёя і ілюзорнага жывапісу набыў шырокае распаўсюджанне ў эпоху позняга барока. У адрозненне ад Заходняй Еўропы, дзе квадратура ў асноўным абмяжоўвалася фрэскамі на мураваных сценах і скляпеннях, у ВКЛ гэтая тэхніка атрымала вельмі спецыфічнае лакальнае развіццё{{sfn|Klajumienė|2006|с=250—254}}. Найважнейшую ролю ў прыўнясенні прынцыпаў ілюзорнага жывапісу (і ў прыватнасці ''trompe l'oeil'') у мастацтва Рэчы Паспалітай і ВКЛ адыграў фларэнційскі мастак [[Мікеланджэла Палоні]] (1637—1712), які працаваў у [[Пажайсліскі манастыр|Пажайслісе]], [[Кафедральны сабор Святога Станіслава (Вільня)|Віленскім кафедральным саборы]] і [[Венграў|Венграве]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=33, 253}}. Своеасаблівым працягам традыцыі трамплёя ў сакральнай прасторы ВКЛ сталі так званыя ілюзорныя (аптычныя) алтары — жывапісныя імітацыі аб'ёмных алтарных рэтабулаў. З-за імкнення да маштабнасці і тэатралізаванасці патрыдэнцкага набажэнства, мастакі стваралі аптычныя алтары не толькі на мураваных сценах, але і на драўляных шчытах з контурнай разьбой, а часам і на палатне. Гэтыя творы гулялі ролю маштабных архітэктурных падманак: яны візуальна пашыралі прастору храма, імітавалі дарагі шматкаляровы мармур, калоны, карнізы, а таксама ўключалі ў сябе выявы ўяўных статуй і ваз з кветкамі, якія здаваліся рэальнымі і аб'ёмнымі{{sfn|Klajumienė|2006|с=250—254}}. Такім чынам танныя і недаўгавечныя матэрыялы з дапамогай жывапісу пераўтвараліся ў ілюзію раскошы. Часта такія алтары імітавалі графічныя схемы з папулярных еўрапейскіх трактатаў па перспектыве, напрыклад, прац [[А. Поца]] і [[І. Я. Шублер|І. Я. Шублера]]. Тэхніка трамплёя актыўна выкарыстоўвалася і пры стварэнні аказіянальнай архітэктуры (часовых святочных дэкарацый): у прыватнасці, [[Castrum doloris|жалобных катафалкаў]] (''castrum doloris''), трыумфальных арак і тэатралізаваных дэкарацый для 40-гадзінных еўхарыстычных набажэнстваў (Quarantore). Для іх стварэння мастакі часта выкарыстоўвалі ілюзорны жывапіс на палатне або дрэве, каб дасягнуць максімальнага ўражання пры мінімальных выдатках. Традыцыі і формы гэтых часовых дэкарацый наўпрост уплывалі на фарміраванне стацыянарных ілюзорных алтароў у касцёлах ВКЛ{{sfn|Klajumienė|2006|с=253}}. == У архітэктуры == [[Файл:Forced perspective gallery by Francesco Borromini.jpg|міні|Галерэя Палаца Спада ў Рыме (архітэктар Франчэска Бараміні). Аптычная ілюзія глыбіні]] Архітэктурны трамплёй (ілюзія перспектывы) актыўна выкарыстоўваўся ў будаўніцтве і сцэнаграфіі. Самым вядомым прыкладам з'яўляецца галерэя [[Палаца Спада]] ў [[Рым|Рыме]], пабудаваная [[Франчэска Бараміні]]. Дзякуючы паступоваму звужэнню калон, узняццю падлогі і апусканню столі, галерэя даўжынёй усяго 8,8 метра здаецца гледачу каланадай даўжынёй каля 35 метраў, а невялікая 50-сантыметровая статуя ў канцы выглядае як скульптура ў чалавечы рост. Падобныя прыёмы «фарсіраванай перспектывы» выкарыстоўваліся ў тэатральных дэкарацыях, напрыклад, [[Андрэа Паладыа]] ў [[Тэатр Алімпіка|Тэатра Алімпіка]] ў [[Вічэнца|Вічэнцы]]. Сучасныя архітэктурныя трамплёі часта сустракаюцца ў выглядзе маштабных муралаў на глухіх сценах дамоў. Амерыканскі мастак [[Рычард Хаас]] ствараў на фасадах будынкаў ілюзіі акон і каланад. У Францыі і іншых краінах Еўропы папулярныя роспісы [[Брандмаўэр|брандмаўэраў]], якія імітуюць працяг вуліцы або дэталі фасада, напрыклад, вядомы «Мур ткачоў» у [[Ліён|Ліёне]]. == Сучаснае выкарыстанне і іншыя сферы == З 1960-х гадоў трамплёй вярнуўся ў моду ў інтэр'ерным дызайне і вулічным мастацтве. Сучасныя мастакі ствараюць аптычныя ілюзіі на асфальце з дапамогай мелу (3D-стрыт-арт), якія выглядаюць аб'ёмнымі толькі з аднаго пэўнага пункта гледжання. Сярод вядомых майстроў гэтага кірунку — [[Джуліян Бівер]], [[Эдгар Мюлер]] і [[Курт Венер]]. Аптычныя ілюзіі ў стылі трамплёй выкарыстоўваюцца ў кінематографе (тэхніка Matte painting — маляванне дэкарацый на шкле перад камерай, якое зараз заменена камп'ютарнай графікай), у відэагульнях, а таксама ў індустрыі моды, напрыклад, дызайнер [[Эльза Скіяпарэлі]] стварала швэдры і сукенкі з намаляванымі аб'ёмнымі дэталямі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Klajumienė D. |загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai |месца=Vilnius |выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla |год=2006 |старонак=272 |isbn=9955-624-56-6 |ref=Klajumienė}} * {{кніга |аўтар=[[Віктар Георгіевіч Уласаў|Власов В. Г.]] |загаловак=Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства |месца=СПб. |выдавецтва=Азбука-Классика |год=2007 |том=VI |старонкі=366 |ref=Власов}} * {{кніга |аўтар=Wittkower R., Connors J., Montagu J. |загаловак=Art and Architecture in Italy, 1600–1750 |том=1 |месца=New Haven |выдавецтва=Yale University Press |год=1999 |старонкі=35—36 |ref=Wittkower_Connors_Montagu}} == Спасылкі == {{commons category|Trompe l'oeil}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Трамплёй}} [[Катэгорыя:Мастацкая кампазіцыя]] [[Катэгорыя:Тэхнікі жывапісу]] [[Катэгорыя:Аптычныя ілюзіі]] [[Катэгорыя:Манументальнае мастацтва]] [[Катэгорыя:Французскія запазычанні]] bm6jc4zc9rt7kmvdwl4xxzw3axh73if 5120863 5120862 2026-04-04T18:20:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5120863 wikitext text/x-wiki [[Файл:Escaping criticism-by pere borrel del caso.png|міні|300px|«Уцякаючы ад крытыкі» ({{lang-es|Huyendo de la crítica}}). Жывапісная падманка [[Пэрэ Барэль дэль Каса|Пэрэ Барэля дэль Каса]], 1874 год]] [[Файл:Cornelius Norbertus Gijsbrechts - Trompe l'oeil. The Reverse of a Framed Painting - Google Art Project.jpg|міні|300px|[[Карнеліс Норбертус Гісбрэхтс]]. «Адваротны бок карціны ў раме», 1670 год]] [[Файл:Jan van Eyck 054-096.jpg|міні|праваруч|[[Ян ван Эйк]]. Дыптых «Звеставанне» (фрагмент), каля 1433—1435 гадоў. Мастак імітуе каменную скульптуру ў нішах]] '''Трамплёй''' (ад {{lang-fr|trompe-l'œil}} — «падман зроку»), таксама вядомы як '''падма́нка''', — тэхніка і жывапісны [[жанр]] у [[выяўленчае мастацтва|выяўленчым мастацтве]], які стварае максімальна рэалістычную [[Аптычная ілюзія|аптычную ілюзію]] трохмернай прасторы або аб'ёмнага прадмета на плоскай двухмернай паверхні. Трамплёй гуляе з успрыманнем гледача, які, нават ведаючы, што перад ім знаходзіцца плоская карціна, усё роўна паддаецца ілюзіі і ўспрымае намаляваныя аб'екты як рэальныя. У шырокім сэнсе трамплёй з'яўляецца найвышэйшай кропкай рэалізму і [[мімесіс]]у. Жанр уключае ў сябе як станковыя нацюрморты, так і манументальны [[Сценапіс|насценны жывапіс]], які візуальна пашырае архітэктурную прастору, а таксама выкарыстоўваецца ў сцэнаграфіі і дэкаратыўным мастацтве. == Гісторыя == === Антычнасць === Жанр «падманных выяў» сфарміраваўся ў [[Антычнасць|антычнасці]] як адказ на прынцып [[мімесіс]]у. Найлепшай выявай лічылася тая, што максімальна дакладна адлюстроўвае аб'ект і можа падмануць гледача. Адзін з самых вядомых класічных міфаў, апісаны [[Пліній Старэйшы|Плініем Старэйшым]], распавядае пра спаборніцтва паміж грэчаскімі мастакамі [[Зеўксіс|Зеўксісам]] і [[Парасій|Парасіем]] (V стагоддзе да н. э.). Зеўксіс напісаў вінаград настолькі рэалістычна, што птушкі зляталіся, каб дзяўбці яго. У адказ Парасій папрасіў суперніка адсунуць заслону, каб паглядзець на яго карціну. Калі Зеўксіс паспрабаваў гэта зрабіць, ён зразумеў, што заслона была намаляванай, і прызнаў паражэнне, бо сам ён падмануў толькі птушак, а Парасій здолеў падмануць вока мастака. Тэхніка ілюзіі шырока выкарыстоўвалася ў [[Старажытная Грэцыя|Старажытнай Грэцыі]] і [[Старажытны Рым|Рыме]]. Тыповыя фрэскі-трамплёі можна сустрэць у [[Пампеі|Пампеях]], дзе мастакі стваралі ілюзію глыбокай прасторы, малюючы фальшывыя вокны, дзверы, калідоры, калоны і сады, тым самым танна пашыраючы інтэр'еры прыватных і грамадскіх будынкаў. === Адраджэнне і маньерызм === [[Файл:Andrea Mantegna - Ceiling Oculus - WGA14023.jpg|міні|злева|Ілюзорны окулюс. [[Андрэа Мантэнья]], [[Камера дэльі Спозі]], Мантуя (1465—1474)]] Увага да дэталёвага адлюстравання свету вярнулася ў эпоху [[Італьянскае Адраджэнне|Адраджэння]] разам з вынаходствам і вывучэннем законаў лінейнай [[Перспектыва|перспектывы]]. Яшчэ напрыканцы XIII стагоддзя [[Джота дзі Бандонэ]] выкарыстоўваў элементы перспектывы ў фрэсках базілікі ў [[Асізі]] і капэле Скравеньі ў [[Падуя|Падуі]]. З'яўленне алейнага жывапісу дазволіла майстрам Паўночнага Адраджэння, такім як [[Ян ван Эйк]] і [[Рагір ван дэр Вейдэн]], дасканала імітаваць скульптуру на створках алтароў (жывапіс у стылі [[грызайль]]). Італьянскія мастакі [[кватрачэнта]], такія як [[Андрэа Мантэнья]] і [[Мелоца да Фарлі]], пачалі ствараць ілюзорныя роспісы столяў (тэхніка ''di sotto in sù'' — «знізу ўверх»), якія візуальна «прарывалі» дах будынка. Мантэнья ў [[Камера дэльі Спозі]] (Мантуя) стварыў ілюзію адкрытага ў неба [[Окулюс|окулюса]], цераз які ўніз заглядваюць людзі і анёлы. Іншыя мастакі, напрыклад [[Віторэ Карпача]] і [[Карла Крывелі]], часта дадавалі ў свае карціны невялікія элементы трамплёя: намаляваную муху на раме, аркуш паперы, які нібыта прымацаваны да дошкі, або садавіну, што «звісае» з карціны ў рэальную прастору гледача. У 1504 годзе венецыянец [[Якапа дэ Барбары]] напісаў нацюрморт «Курапатка і жалезныя пальчаткі», які лічыцца адной з першых самастойных падманак новага часу. === Барока === [[Файл:Tromp-l'oeil Still-Life 1664 Hoogstraeten.jpg|міні|[[Самуэль ван Хохстратэн|Самуэл ван Хохстратэн]]. Трамплёй з прадметамі на дошцы, 1664 год]] У XVII стагоддзі тэорыі перспектывы дазволілі ствараць яшчэ больш інтэграваныя архітэктурныя ілюзіі. Гэты манументальны кірунак атрымаў назву [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]]. Майстры барока, такія як [[Андрэа Поца]], стваралі ўражальныя роспісы купалаў і скляпенняў езуіцкіх касцёлаў, дзе рэальная архітэктура плаўна пераходзіла ў намаляваную, знікаючы ў нябёсах. У станковым жывапісе трамплёй стаў надзвычай папулярным у [[Фландрыя|Фландрыі]] і [[Нідэрланды|Галандыі]] ў сувязі з агульным росквітам жанру нацюрморта. Фламандскі мастак [[Карнеліс Норбертус Гісбрэхтс|Корнеліс Норбертус Гісбрэхтс]] ствараў так званыя ''chantourné'' (фігурна выпілаваныя з дрэва падманкі), якія імітавалі мальберты з карцінамі або іншыя прадметы, прызначаныя для размяшчэння асобна ад сцяны. Галандскі жывапісец [[Самуэль ван Хохстратэн|Самуэл ван Хохстратэн]] быў прызнаным майстрам падманак і тэарэтыкам мастацтва. Сярод разнавіднасцей трамплёя папулярнасць набыў ''quodlibet'' — рэалістычна намаляваныя кампазіцыі з лістоў, нажоў для паперы, ігральных карт, грабянцоў і стужак, якія нібыта выпадкова прымацаваны да драўлянай дошкі. == Трамплёй у Вялікім Княстве Літоўскім == У мастацтве [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] феномен трамплёя і ілюзорнага жывапісу набыў шырокае распаўсюджанне ў эпоху позняга барока. У адрозненне ад Заходняй Еўропы, дзе квадратура ў асноўным абмяжоўвалася фрэскамі на мураваных сценах і скляпеннях, у ВКЛ гэтая тэхніка атрымала вельмі спецыфічнае лакальнае развіццё{{sfn|Klajumienė|2006|с=250—254}}. Найважнейшую ролю ў прыўнясенні прынцыпаў ілюзорнага жывапісу (і ў прыватнасці ''trompe l'oeil'') у мастацтва Рэчы Паспалітай і ВКЛ адыграў фларэнційскі мастак [[Мікеланджэла Палоні]] (1637—1712), які працаваў у [[Пажайсліскі манастыр|Пажайслісе]], [[Кафедральны сабор Святога Станіслава (Вільня)|Віленскім кафедральным саборы]] і [[Венграў|Венграве]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=33, 253}}. Своеасаблівым працягам традыцыі трамплёя ў сакральнай прасторы ВКЛ сталі так званыя ілюзорныя (аптычныя) алтары — жывапісныя імітацыі аб'ёмных алтарных рэтабулаў. З-за імкнення да маштабнасці і тэатралізаванасці патрыдэнцкага набажэнства, мастакі стваралі аптычныя алтары не толькі на мураваных сценах, але і на драўляных шчытах з контурнай разьбой, а часам і на палатне. Гэтыя творы гулялі ролю маштабных архітэктурных падманак: яны візуальна пашыралі прастору храма, імітавалі дарагі шматкаляровы мармур, калоны, карнізы, а таксама ўключалі ў сябе выявы ўяўных статуй і ваз з кветкамі, якія здаваліся рэальнымі і аб'ёмнымі{{sfn|Klajumienė|2006|с=250—254}}. Такім чынам танныя і недаўгавечныя матэрыялы з дапамогай жывапісу пераўтвараліся ў ілюзію раскошы. Часта такія алтары імітавалі графічныя схемы з папулярных еўрапейскіх трактатаў па перспектыве, напрыклад, прац [[А. Поца]] і [[І. Я. Шублер|І. Я. Шублера]]. Тэхніка трамплёя актыўна выкарыстоўвалася і пры стварэнні аказіянальнай архітэктуры (часовых святочных дэкарацый): у прыватнасці, [[Castrum doloris|жалобных катафалкаў]] (''castrum doloris''), трыумфальных арак і тэатралізаваных дэкарацый для 40-гадзінных еўхарыстычных набажэнстваў (Quarantore). Для іх стварэння мастакі часта выкарыстоўвалі ілюзорны жывапіс на палатне або дрэве, каб дасягнуць максімальнага ўражання пры мінімальных выдатках. Традыцыі і формы гэтых часовых дэкарацый наўпрост уплывалі на фарміраванне стацыянарных ілюзорных алтароў у касцёлах ВКЛ{{sfn|Klajumienė|2006|с=253}}. == У архітэктуры == [[Файл:Forced perspective gallery by Francesco Borromini.jpg|міні|Галерэя Палаца Спада ў Рыме (архітэктар Франчэска Бараміні). Аптычная ілюзія глыбіні]] Архітэктурны трамплёй (ілюзія перспектывы) актыўна выкарыстоўваўся ў будаўніцтве і сцэнаграфіі. Самым вядомым прыкладам з'яўляецца галерэя [[Палаца Спада]] ў [[Рым|Рыме]], пабудаваная [[Франчэска Бараміні]]. Дзякуючы паступоваму звужэнню калон, узняццю падлогі і апусканню столі, галерэя даўжынёй усяго 8,8 метра здаецца гледачу каланадай даўжынёй каля 35 метраў, а невялікая 50-сантыметровая статуя ў канцы выглядае як скульптура ў чалавечы рост. Падобныя прыёмы «фарсіраванай перспектывы» выкарыстоўваліся ў тэатральных дэкарацыях, напрыклад, [[Андрэа Паладыа]] ў [[Тэатр Алімпіка|Тэатра Алімпіка]] ў [[Вічэнца|Вічэнцы]]. Сучасныя архітэктурныя трамплёі часта сустракаюцца ў выглядзе маштабных муралаў на глухіх сценах дамоў. Амерыканскі мастак [[Рычард Хаас]] ствараў на фасадах будынкаў ілюзіі акон і каланад. У Францыі і іншых краінах Еўропы папулярныя роспісы [[Брандмаўэр|брандмаўэраў]], якія імітуюць працяг вуліцы або дэталі фасада, напрыклад, вядомы «Мур ткачоў» у [[Ліён|Ліёне]]. == Сучаснае выкарыстанне і іншыя сферы == З 1960-х гадоў трамплёй вярнуўся ў моду ў інтэр'ерным дызайне і вулічным мастацтве. Сучасныя мастакі ствараюць аптычныя ілюзіі на асфальце з дапамогай мелу (3D-стрыт-арт), якія выглядаюць аб'ёмнымі толькі з аднаго пэўнага пункта гледжання. Сярод вядомых майстроў гэтага кірунку — [[Джуліян Бівер]], [[Эдгар Мюлер]] і [[Курт Венер]]. Аптычныя ілюзіі ў стылі трамплёй выкарыстоўваюцца ў кінематографе (тэхніка Matte painting — маляванне дэкарацый на шкле перад камерай, якое зараз заменена камп'ютарнай графікай), у відэагульнях, а таксама ў індустрыі моды, напрыклад, дызайнер [[Эльза Скіяпарэлі]] стварала швэдры і сукенкі з намаляванымі аб'ёмнымі дэталямі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Klajumienė D. |загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai |месца=Vilnius |выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla |год=2006 |старонак=272 |isbn=9955-624-56-6 |ref=Klajumienė}} * {{кніга |аўтар=[[Віктар Георгіевіч Уласаў|Власов В. Г.]] |загаловак=Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства |месца=СПб. |выдавецтва=Азбука-Классика |год=2007 |том=VI |старонкі=366 |ref=Власов}} * {{кніга |аўтар=Wittkower R., Connors J., Montagu J. |загаловак=Art and Architecture in Italy, 1600–1750 |том=1 |месца=New Haven |выдавецтва=Yale University Press |год=1999 |старонкі=35—36 |ref=Wittkower_Connors_Montagu}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Трамплёй}} [[Катэгорыя:Мастацкая кампазіцыя]] [[Катэгорыя:Тэхнікі жывапісу]] [[Катэгорыя:Аптычныя ілюзіі]] [[Катэгорыя:Манументальнае мастацтва]] [[Катэгорыя:Французскія запазычанні]] noxcwe5nbd6c0uy3nr17bxdrlukbbl2 5120864 5120863 2026-04-04T18:21:01Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Французскія запазычанні]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5120864 wikitext text/x-wiki [[Файл:Escaping criticism-by pere borrel del caso.png|міні|300px|«Уцякаючы ад крытыкі» ({{lang-es|Huyendo de la crítica}}). Жывапісная падманка [[Пэрэ Барэль дэль Каса|Пэрэ Барэля дэль Каса]], 1874 год]] [[Файл:Cornelius Norbertus Gijsbrechts - Trompe l'oeil. The Reverse of a Framed Painting - Google Art Project.jpg|міні|300px|[[Карнеліс Норбертус Гісбрэхтс]]. «Адваротны бок карціны ў раме», 1670 год]] [[Файл:Jan van Eyck 054-096.jpg|міні|праваруч|[[Ян ван Эйк]]. Дыптых «Звеставанне» (фрагмент), каля 1433—1435 гадоў. Мастак імітуе каменную скульптуру ў нішах]] '''Трамплёй''' (ад {{lang-fr|trompe-l'œil}} — «падман зроку»), таксама вядомы як '''падма́нка''', — тэхніка і жывапісны [[жанр]] у [[выяўленчае мастацтва|выяўленчым мастацтве]], які стварае максімальна рэалістычную [[Аптычная ілюзія|аптычную ілюзію]] трохмернай прасторы або аб'ёмнага прадмета на плоскай двухмернай паверхні. Трамплёй гуляе з успрыманнем гледача, які, нават ведаючы, што перад ім знаходзіцца плоская карціна, усё роўна паддаецца ілюзіі і ўспрымае намаляваныя аб'екты як рэальныя. У шырокім сэнсе трамплёй з'яўляецца найвышэйшай кропкай рэалізму і [[мімесіс]]у. Жанр уключае ў сябе як станковыя нацюрморты, так і манументальны [[Сценапіс|насценны жывапіс]], які візуальна пашырае архітэктурную прастору, а таксама выкарыстоўваецца ў сцэнаграфіі і дэкаратыўным мастацтве. == Гісторыя == === Антычнасць === Жанр «падманных выяў» сфарміраваўся ў [[Антычнасць|антычнасці]] як адказ на прынцып [[мімесіс]]у. Найлепшай выявай лічылася тая, што максімальна дакладна адлюстроўвае аб'ект і можа падмануць гледача. Адзін з самых вядомых класічных міфаў, апісаны [[Пліній Старэйшы|Плініем Старэйшым]], распавядае пра спаборніцтва паміж грэчаскімі мастакамі [[Зеўксіс|Зеўксісам]] і [[Парасій|Парасіем]] (V стагоддзе да н. э.). Зеўксіс напісаў вінаград настолькі рэалістычна, што птушкі зляталіся, каб дзяўбці яго. У адказ Парасій папрасіў суперніка адсунуць заслону, каб паглядзець на яго карціну. Калі Зеўксіс паспрабаваў гэта зрабіць, ён зразумеў, што заслона была намаляванай, і прызнаў паражэнне, бо сам ён падмануў толькі птушак, а Парасій здолеў падмануць вока мастака. Тэхніка ілюзіі шырока выкарыстоўвалася ў [[Старажытная Грэцыя|Старажытнай Грэцыі]] і [[Старажытны Рым|Рыме]]. Тыповыя фрэскі-трамплёі можна сустрэць у [[Пампеі|Пампеях]], дзе мастакі стваралі ілюзію глыбокай прасторы, малюючы фальшывыя вокны, дзверы, калідоры, калоны і сады, тым самым танна пашыраючы інтэр'еры прыватных і грамадскіх будынкаў. === Адраджэнне і маньерызм === [[Файл:Andrea Mantegna - Ceiling Oculus - WGA14023.jpg|міні|злева|Ілюзорны окулюс. [[Андрэа Мантэнья]], [[Камера дэльі Спозі]], Мантуя (1465—1474)]] Увага да дэталёвага адлюстравання свету вярнулася ў эпоху [[Італьянскае Адраджэнне|Адраджэння]] разам з вынаходствам і вывучэннем законаў лінейнай [[Перспектыва|перспектывы]]. Яшчэ напрыканцы XIII стагоддзя [[Джота дзі Бандонэ]] выкарыстоўваў элементы перспектывы ў фрэсках базілікі ў [[Асізі]] і капэле Скравеньі ў [[Падуя|Падуі]]. З'яўленне алейнага жывапісу дазволіла майстрам Паўночнага Адраджэння, такім як [[Ян ван Эйк]] і [[Рагір ван дэр Вейдэн]], дасканала імітаваць скульптуру на створках алтароў (жывапіс у стылі [[грызайль]]). Італьянскія мастакі [[кватрачэнта]], такія як [[Андрэа Мантэнья]] і [[Мелоца да Фарлі]], пачалі ствараць ілюзорныя роспісы столяў (тэхніка ''di sotto in sù'' — «знізу ўверх»), якія візуальна «прарывалі» дах будынка. Мантэнья ў [[Камера дэльі Спозі]] (Мантуя) стварыў ілюзію адкрытага ў неба [[Окулюс|окулюса]], цераз які ўніз заглядваюць людзі і анёлы. Іншыя мастакі, напрыклад [[Віторэ Карпача]] і [[Карла Крывелі]], часта дадавалі ў свае карціны невялікія элементы трамплёя: намаляваную муху на раме, аркуш паперы, які нібыта прымацаваны да дошкі, або садавіну, што «звісае» з карціны ў рэальную прастору гледача. У 1504 годзе венецыянец [[Якапа дэ Барбары]] напісаў нацюрморт «Курапатка і жалезныя пальчаткі», які лічыцца адной з першых самастойных падманак новага часу. === Барока === [[Файл:Tromp-l'oeil Still-Life 1664 Hoogstraeten.jpg|міні|[[Самуэль ван Хохстратэн|Самуэл ван Хохстратэн]]. Трамплёй з прадметамі на дошцы, 1664 год]] У XVII стагоддзі тэорыі перспектывы дазволілі ствараць яшчэ больш інтэграваныя архітэктурныя ілюзіі. Гэты манументальны кірунак атрымаў назву [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]]. Майстры барока, такія як [[Андрэа Поца]], стваралі ўражальныя роспісы купалаў і скляпенняў езуіцкіх касцёлаў, дзе рэальная архітэктура плаўна пераходзіла ў намаляваную, знікаючы ў нябёсах. У станковым жывапісе трамплёй стаў надзвычай папулярным у [[Фландрыя|Фландрыі]] і [[Нідэрланды|Галандыі]] ў сувязі з агульным росквітам жанру нацюрморта. Фламандскі мастак [[Карнеліс Норбертус Гісбрэхтс|Корнеліс Норбертус Гісбрэхтс]] ствараў так званыя ''chantourné'' (фігурна выпілаваныя з дрэва падманкі), якія імітавалі мальберты з карцінамі або іншыя прадметы, прызначаныя для размяшчэння асобна ад сцяны. Галандскі жывапісец [[Самуэль ван Хохстратэн|Самуэл ван Хохстратэн]] быў прызнаным майстрам падманак і тэарэтыкам мастацтва. Сярод разнавіднасцей трамплёя папулярнасць набыў ''quodlibet'' — рэалістычна намаляваныя кампазіцыі з лістоў, нажоў для паперы, ігральных карт, грабянцоў і стужак, якія нібыта выпадкова прымацаваны да драўлянай дошкі. == Трамплёй у Вялікім Княстве Літоўскім == У мастацтве [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] феномен трамплёя і ілюзорнага жывапісу набыў шырокае распаўсюджанне ў эпоху позняга барока. У адрозненне ад Заходняй Еўропы, дзе квадратура ў асноўным абмяжоўвалася фрэскамі на мураваных сценах і скляпеннях, у ВКЛ гэтая тэхніка атрымала вельмі спецыфічнае лакальнае развіццё{{sfn|Klajumienė|2006|с=250—254}}. Найважнейшую ролю ў прыўнясенні прынцыпаў ілюзорнага жывапісу (і ў прыватнасці ''trompe l'oeil'') у мастацтва Рэчы Паспалітай і ВКЛ адыграў фларэнційскі мастак [[Мікеланджэла Палоні]] (1637—1712), які працаваў у [[Пажайсліскі манастыр|Пажайслісе]], [[Кафедральны сабор Святога Станіслава (Вільня)|Віленскім кафедральным саборы]] і [[Венграў|Венграве]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=33, 253}}. Своеасаблівым працягам традыцыі трамплёя ў сакральнай прасторы ВКЛ сталі так званыя ілюзорныя (аптычныя) алтары — жывапісныя імітацыі аб'ёмных алтарных рэтабулаў. З-за імкнення да маштабнасці і тэатралізаванасці патрыдэнцкага набажэнства, мастакі стваралі аптычныя алтары не толькі на мураваных сценах, але і на драўляных шчытах з контурнай разьбой, а часам і на палатне. Гэтыя творы гулялі ролю маштабных архітэктурных падманак: яны візуальна пашыралі прастору храма, імітавалі дарагі шматкаляровы мармур, калоны, карнізы, а таксама ўключалі ў сябе выявы ўяўных статуй і ваз з кветкамі, якія здаваліся рэальнымі і аб'ёмнымі{{sfn|Klajumienė|2006|с=250—254}}. Такім чынам танныя і недаўгавечныя матэрыялы з дапамогай жывапісу пераўтвараліся ў ілюзію раскошы. Часта такія алтары імітавалі графічныя схемы з папулярных еўрапейскіх трактатаў па перспектыве, напрыклад, прац [[А. Поца]] і [[І. Я. Шублер|І. Я. Шублера]]. Тэхніка трамплёя актыўна выкарыстоўвалася і пры стварэнні аказіянальнай архітэктуры (часовых святочных дэкарацый): у прыватнасці, [[Castrum doloris|жалобных катафалкаў]] (''castrum doloris''), трыумфальных арак і тэатралізаваных дэкарацый для 40-гадзінных еўхарыстычных набажэнстваў (Quarantore). Для іх стварэння мастакі часта выкарыстоўвалі ілюзорны жывапіс на палатне або дрэве, каб дасягнуць максімальнага ўражання пры мінімальных выдатках. Традыцыі і формы гэтых часовых дэкарацый наўпрост уплывалі на фарміраванне стацыянарных ілюзорных алтароў у касцёлах ВКЛ{{sfn|Klajumienė|2006|с=253}}. == У архітэктуры == [[Файл:Forced perspective gallery by Francesco Borromini.jpg|міні|Галерэя Палаца Спада ў Рыме (архітэктар Франчэска Бараміні). Аптычная ілюзія глыбіні]] Архітэктурны трамплёй (ілюзія перспектывы) актыўна выкарыстоўваўся ў будаўніцтве і сцэнаграфіі. Самым вядомым прыкладам з'яўляецца галерэя [[Палаца Спада]] ў [[Рым|Рыме]], пабудаваная [[Франчэска Бараміні]]. Дзякуючы паступоваму звужэнню калон, узняццю падлогі і апусканню столі, галерэя даўжынёй усяго 8,8 метра здаецца гледачу каланадай даўжынёй каля 35 метраў, а невялікая 50-сантыметровая статуя ў канцы выглядае як скульптура ў чалавечы рост. Падобныя прыёмы «фарсіраванай перспектывы» выкарыстоўваліся ў тэатральных дэкарацыях, напрыклад, [[Андрэа Паладыа]] ў [[Тэатр Алімпіка|Тэатра Алімпіка]] ў [[Вічэнца|Вічэнцы]]. Сучасныя архітэктурныя трамплёі часта сустракаюцца ў выглядзе маштабных муралаў на глухіх сценах дамоў. Амерыканскі мастак [[Рычард Хаас]] ствараў на фасадах будынкаў ілюзіі акон і каланад. У Францыі і іншых краінах Еўропы папулярныя роспісы [[Брандмаўэр|брандмаўэраў]], якія імітуюць працяг вуліцы або дэталі фасада, напрыклад, вядомы «Мур ткачоў» у [[Ліён|Ліёне]]. == Сучаснае выкарыстанне і іншыя сферы == З 1960-х гадоў трамплёй вярнуўся ў моду ў інтэр'ерным дызайне і вулічным мастацтве. Сучасныя мастакі ствараюць аптычныя ілюзіі на асфальце з дапамогай мелу (3D-стрыт-арт), якія выглядаюць аб'ёмнымі толькі з аднаго пэўнага пункта гледжання. Сярод вядомых майстроў гэтага кірунку — [[Джуліян Бівер]], [[Эдгар Мюлер]] і [[Курт Венер]]. Аптычныя ілюзіі ў стылі трамплёй выкарыстоўваюцца ў кінематографе (тэхніка Matte painting — маляванне дэкарацый на шкле перад камерай, якое зараз заменена камп'ютарнай графікай), у відэагульнях, а таксама ў індустрыі моды, напрыклад, дызайнер [[Эльза Скіяпарэлі]] стварала швэдры і сукенкі з намаляванымі аб'ёмнымі дэталямі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Klajumienė D. |загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai |месца=Vilnius |выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla |год=2006 |старонак=272 |isbn=9955-624-56-6 |ref=Klajumienė}} * {{кніга |аўтар=[[Віктар Георгіевіч Уласаў|Власов В. Г.]] |загаловак=Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства |месца=СПб. |выдавецтва=Азбука-Классика |год=2007 |том=VI |старонкі=366 |ref=Власов}} * {{кніга |аўтар=Wittkower R., Connors J., Montagu J. |загаловак=Art and Architecture in Italy, 1600–1750 |том=1 |месца=New Haven |выдавецтва=Yale University Press |год=1999 |старонкі=35—36 |ref=Wittkower_Connors_Montagu}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Трамплёй}} [[Катэгорыя:Мастацкая кампазіцыя]] [[Катэгорыя:Тэхнікі жывапісу]] [[Катэгорыя:Аптычныя ілюзіі]] [[Катэгорыя:Манументальнае мастацтва]] j8wfindkjehwlmim84fnnpstlx34c59 Trompe-l'œil 0 805381 5120860 2026-04-04T18:19:43Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Трамплёй]] 5120860 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Трамплёй]] o4q98qassk61qbeccpducayv3uaw13i Падманка (мастацтва) 0 805382 5120861 2026-04-04T18:20:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Трамплёй]] 5120861 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Трамплёй]] o4q98qassk61qbeccpducayv3uaw13i Шаблон:Кірыліца/Дакументацыя 10 805383 5120867 2026-04-04T18:27:43Z Plaga med 116903 Новая старонка: «{{docpage}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для ўстаўкі кампактнага навігацыйнага блока ў артыкулы пра [[Кірыліца|кірыліцу]] і асобныя кірылічныя літары. Прадвызначана, выявы ў артыкулах пра канкрэтныя літары ўстаўляюцца самі і адаптуюцца пад цёмны інтэрфэй...» 5120867 wikitext text/x-wiki {{docpage}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для ўстаўкі кампактнага навігацыйнага блока ў артыкулы пра [[Кірыліца|кірыліцу]] і асобныя кірылічныя літары. Прадвызначана, выявы ў артыкулах пра канкрэтныя літары ўстаўляюцца самі і адаптуюцца пад цёмны інтэрфэйс. Калі выява задаецца выразна праз параметр <code>выява</code>, яе афармленне і прыдатнасць для светлай або цёмнай тэмы трэба ўлічваць пры выбары самога файла. == Нарыхтоўка для капіявання == {{Нарыхтоўка шаблона}} == Прыклад == {{Прыклад шаблона}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Кампактны навігацыйны шаблон для артыкулаў пра кірыліцу і асобныя кірылічныя літары.", "params": { "загаловак": { "label": "Загаловак", "description": "Загаловак у верхняй частцы шаблона.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "Загаловак", "Heading" ], "example": "Літара Г" }, "выява": { "label": "Выява", "description": "Назва файла выявы, якая будзе паказвацца ў шаблоне.", "type": "wiki-file-name", "required": false, "aliases": [ "Выява", "Image" ], "example": "Cyrillic_letter_Ghe.png" } }, "paramOrder": [ "загаловак", "выява" ] } </templatedata> [[Катэгорыя:Дакументацыя шаблонаў]] jci67j1pvnxyncjs6ut9lo4yvhvvw3q 5120868 5120867 2026-04-04T18:28:08Z Plaga med 116903 5120868 wikitext text/x-wiki {{docpage}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для ўстаўкі кампактнага навігацыйнага блока ў артыкулы пра [[Кірыліца|кірыліцу]] і асобныя кірылічныя літары. Прадвызначана, выявы ў артыкулах пра канкрэтныя літары ўстаўляюцца самі і адаптуюцца пад цёмны інтэрфэйс. Калі выява задаецца выразна праз параметр <code>выява</code>, яе афармленне і прыдатнасць для светлай або цёмнай тэмы трэба ўлічваць пры выбары самога файла. == Нарыхтоўка для капіявання == {{Нарыхтоўка шаблона}} == Прыклад == {{Прыклад шаблона}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Кампактны навігацыйны шаблон для артыкулаў пра кірыліцу і асобныя кірылічныя літары.", "params": { "загаловак": { "label": "Загаловак", "description": "Загаловак у верхняй частцы шаблона.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "Загаловак", "Heading" ], "example": "Літара Г" }, "выява": { "label": "Выява", "description": "Назва файла выявы, якая будзе паказвацца ў шаблоне.", "type": "wiki-file-name", "required": false, "aliases": [ "Выява", "Image" ], "example": "Cyrillic_letter_Ghe.png" } }, "paramOrder": [ "загаловак", "выява" ] } </templatedata> s3c8wzmyl4pa2zulhadyvr9g60ddy0i 5120970 5120868 2026-04-04T22:18:44Z Plaga med 116903 5120970 wikitext text/x-wiki {{docpage}} {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Кірыліца/styles.css}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для ўстаўкі кампактнага навігацыйнага блока ў артыкулы пра [[Кірыліца|кірыліцу]] і асобныя кірылічныя літары. Прадвызначана, выявы ў артыкулах пра канкрэтныя літары ўстаўляюцца самі і адаптуюцца пад цёмны інтэрфэйс. Калі выява задаецца выразна праз параметр <code>выява</code>, яе афармленне і прыдатнасць для светлай або цёмнай тэмы трэба ўлічваць пры выбары самога файла. == Нарыхтоўка для капіявання == {{Нарыхтоўка шаблона}} == Прыклад == {{Прыклад шаблона}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Кампактны навігацыйны шаблон для артыкулаў пра кірыліцу і асобныя кірылічныя літары.", "params": { "загаловак": { "label": "Загаловак", "description": "Загаловак у верхняй частцы шаблона.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "Загаловак", "Heading" ], "example": "Літара Г" }, "выява": { "label": "Выява", "description": "Назва файла выявы, якая будзе паказвацца ў шаблоне.", "type": "wiki-file-name", "required": false, "aliases": [ "Выява", "Image" ], "example": "Cyrillic_letter_Ghe.png" } }, "paramOrder": [ "загаловак", "выява" ] } </templatedata> p1s8tqra8svygnlbm7gdpv8n9j6q9cu 5121008 5120970 2026-04-04T23:41:04Z Plaga med 116903 5121008 wikitext text/x-wiki {{docpage}} {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Кірыліца/styles.css}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для ўстаўкі кампактнага навігацыйнага блока ў артыкулы пра [[Кірыліца|кірыліцу]] і асобныя кірылічныя літары. Прадвызначана, выявы ў артыкулах пра канкрэтныя літары ўстаўляюцца самі і адаптуюцца пад цёмны інтэрфэйс. Калі выява задаецца выразна праз параметр <code>выява</code>, яе афармленне і прыдатнасць для светлай або цёмнай тэмы трэба ўлічваць пры выбары самога файла. == Нарыхтоўка для капіявання == {{Нарыхтоўка шаблона}} == Прыклад == {{Прыклад шаблона}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Кампактны навігацыйны шаблон для артыкулаў пра кірыліцу і асобныя кірылічныя літары.", "format": "block", "params": { "загаловак": { "label": "Загаловак", "description": "Загаловак у верхняй частцы шаблона.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "Загаловак", "Heading" ], "example": "Літара Г" }, "выява": { "label": "Выява", "description": "Назва файла выявы, якая будзе паказвацца ў шаблоне.", "type": "wiki-file-name", "required": false, "aliases": [ "Выява", "Image" ], "example": "Cyrillic_letter_Ghe.png" } }, "paramOrder": [ "загаловак", "выява" ] } </templatedata> 0oi11vrulbs3lkvuxd2okg5p5qidcty Аляксандр Антонавіч 0 805384 5120888 2026-04-04T19:08:22Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[Аляксандр Антонавіч]] у [[Аляксандр Антановіч]]: Назва з памылкай правапісу 5120888 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аляксандр Антановіч]] 7x7hvvo95o2ep3f61qikb5f7h05wqtn Альма Лапінскене 0 805385 5120891 2026-04-04T19:18:35Z Аляксандр Белы 46814 Аляксандр Белы перанёс старонку [[Альма Лапінскене]] у [[Алма Лапінскене]]: арфаграфічная памылка 5120891 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Алма Лапінскене]] b41qsafgbx6rdzx8ism1g27tfz433kp Размовы:Альма Лапінскене 1 805386 5120893 2026-04-04T19:18:35Z Аляксандр Белы 46814 Аляксандр Белы перанёс старонку [[Размовы:Альма Лапінскене]] у [[Размовы:Алма Лапінскене]]: арфаграфічная памылка 5120893 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Размовы:Алма Лапінскене]] odnwmp2qbwbgtfhaj86fcgel3i4ka9p 5120899 5120893 2026-04-04T19:34:24Z JerzyKundrat 174 Выдалена перасылка на [[Размовы:Алма Лапінскене]] 5120899 wikitext text/x-wiki {{хв}} #REDIRECT [[Размовы:Алма Лапінскене]] r03h0vorsgwglknkpxdknhnqu0rymb8 Ѓ 0 805387 5120895 2026-04-04T19:25:29Z Plaga med 116903 Новая старонка: «{{кірыліца}} '''Ѓ''', '''ѓ''' — літара [[кірыліца|кірыліцы]], якая ўжываецца ў [[македонскі алфавіт|македонскім алфавіце]]. У [[македонскі правапіс|македонскім правапісе]] 1945 года македонская азбука вызначаецца як азбука з 31 літары; у яе пераліку '''ѓ''' стаіць пасл...» 5120895 wikitext text/x-wiki {{кірыліца}} '''Ѓ''', '''ѓ''' — літара [[кірыліца|кірыліцы]], якая ўжываецца ў [[македонскі алфавіт|македонскім алфавіце]]. У [[македонскі правапіс|македонскім правапісе]] 1945 года македонская азбука вызначаецца як азбука з 31 літары; у яе пераліку '''ѓ''' стаіць пасля '''г''' і перад '''д'''.<ref name="pravopis1945">{{cite web |url=https://ia600802.us.archive.org/3/items/MakedonskiPravopis/Pravopis.pdf |title=МАКЕДОНСКИ ПРАВОПИС |publisher=Internet Archive |access-date=2026-04-04 |lang=mk }}</ref> У табліцы раманізацыі [[Бібліятэка Кангрэса ЗША|Бібліятэкі Кангрэса ЗША]] літара '''Ѓ/ѓ''' перадаецца як '''Ǵ/ǵ'''<ref name="loc2021">{{cite web |url=https://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/macedonian.pdf |title=Macedonian Romanization Table |publisher=Library of Congress |date=2021 |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref>. == Кадаванне == Ва [[Унікод]]зе вялікая літара '''Ѓ''' мае код '''U+0403''', а малая '''ѓ''' — '''U+0453'''. Для HTML выкарыстоўваюцца запісы <code>&amp;#1027;</code>, <code>&amp;#x403;</code>, <code>&amp;GJcy;</code> і <code>&amp;#1107;</code>, <code>&amp;#x453;</code>, <code>&amp;gjcy;</code>.<ref name="u0403">{{cite web |url=https://www.fileformat.info/info/unicode/char/0403/index.htm |title=Unicode Character 'CYRILLIC CAPITAL LETTER GJE' (U+0403) |website=FileFormat.Info |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref><ref name="u0453">{{cite web |url=https://www.fileformat.info/info/unicode/char/0453/index.htm |title=Unicode Character 'CYRILLIC SMALL LETTER GJE' (U+0453) |website=FileFormat.Info |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Літары кірыліцы]] [[Катэгорыя:Македонскі алфавіт]] 6sr7qphrnamouddfme88fxpzi5edo89 5120896 5120895 2026-04-04T19:27:21Z Plaga med 116903 5120896 wikitext text/x-wiki {{Кірыліца |выява=Cyrillic_letter_Gje_-_uppercase_and_lowercase.svg}} '''Ѓ''', '''ѓ''' — літара [[кірыліца|кірыліцы]], якая ўжываецца ў [[македонскі алфавіт|македонскім алфавіце]]. У [[македонскі правапіс|македонскім правапісе]] 1945 года македонская азбука вызначаецца як азбука з 31 літары; у яе пераліку '''ѓ''' стаіць пасля '''г''' і перад '''д'''.<ref name="pravopis1945">{{cite web |url=https://ia600802.us.archive.org/3/items/MakedonskiPravopis/Pravopis.pdf |title=МАКЕДОНСКИ ПРАВОПИС |publisher=Internet Archive |access-date=2026-04-04 |lang=mk }}</ref> У табліцы раманізацыі [[Бібліятэка Кангрэса ЗША|Бібліятэкі Кангрэса ЗША]] літара '''Ѓ/ѓ''' перадаецца як '''Ǵ/ǵ'''<ref name="loc2021">{{cite web |url=https://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/macedonian.pdf |title=Macedonian Romanization Table |publisher=Library of Congress |date=2021 |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref>. == Кадаванне == Ва [[Унікод]]зе вялікая літара '''Ѓ''' мае код '''U+0403''', а малая '''ѓ''' — '''U+0453'''. Для HTML выкарыстоўваюцца запісы <code>&amp;#1027;</code>, <code>&amp;#x403;</code>, <code>&amp;GJcy;</code> і <code>&amp;#1107;</code>, <code>&amp;#x453;</code>, <code>&amp;gjcy;</code>.<ref name="u0403">{{cite web |url=https://www.fileformat.info/info/unicode/char/0403/index.htm |title=Unicode Character 'CYRILLIC CAPITAL LETTER GJE' (U+0403) |website=FileFormat.Info |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref><ref name="u0453">{{cite web |url=https://www.fileformat.info/info/unicode/char/0453/index.htm |title=Unicode Character 'CYRILLIC SMALL LETTER GJE' (U+0453) |website=FileFormat.Info |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Літары кірыліцы]] [[Катэгорыя:Македонскі алфавіт]] 9ymgbmqu9vy2iqninde82uf6etssly8 5120901 5120896 2026-04-04T19:40:03Z Plaga med 116903 5120901 wikitext text/x-wiki {{Кірыліца |выява=Cyrillic_letter_Gje_-_uppercase_and_lowercase.svg}} '''Ѓ''', '''ѓ''' — літара [[кірыліца|кірыліцы]], якая ўжываецца ў [[македонскі алфавіт|македонскім алфавіце]]. У [[македонскі правапіс|македонскім правапісе]] 1945 года македонская азбука вызначаецца як азбука з 31 літары; у яе пераліку '''ѓ''' стаіць пасля '''г''' і перад '''д''', гэта значыць з’яўляецца шостай літарай алфавіта.<ref name="pravopis1945">{{cite web |url=https://ia600802.us.archive.org/3/items/MakedonskiPravopis/Pravopis.pdf |title=МАКЕДОНСКИ ПРАВОПИС |publisher=Internet Archive |access-date=2026-04-04 |lang=mk }}</ref> У вучэбным матэрыяле ''The Macedonian Alphabet and Pronunciation'' вымаўленне літары '''Ѓ ѓ''' тлумачыцца праз англійскае слова ''figure''<ref name="pronunciation">{{cite web |url=https://macedonianlanguage.org/Portals/0/PDF/Letters%20and%20pronunciation.pdf |title=The Macedonian Alphabet and Pronunciation |publisher=Macedonian Language E-Learning Center |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref>. У табліцы раманізацыі [[Бібліятэка Кангрэса ЗША|Бібліятэкі Кангрэса ЗША]] літара '''Ѓ/ѓ''' перадаецца як '''Ǵ/ǵ'''<ref name="loc2021">{{cite web |url=https://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/macedonian.pdf |title=Macedonian Romanization Table |publisher=Library of Congress |date=2021 |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref>. == Кадаванне == Ва [[Унікод]]зе вялікая літара '''Ѓ''' мае код '''U+0403''' і назву ''CYRILLIC CAPITAL LETTER GJE'', а малая '''ѓ''' — код '''U+0453''' і назву ''CYRILLIC SMALL LETTER GJE''. У табліцы Unicode таксама пазначана, што гэтыя знакі кананічна адпавядаюць спалучэнням '''Г/г''' з [[востры націск|вострым націскам]].<ref name="unicode">{{cite web |url=https://www.unicode.org/charts/PDF/U0400.pdf |title=Cyrillic |publisher=Unicode Consortium |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref> У HTML для гэтых літар выкарыстоўваюцца, у прыватнасці, іменаваныя спасылкі <code>&amp;GJcy;</code> і <code>&amp;gjcy;</code>, а таксама лікавыя запісы <code>&amp;#1027;</code>, <code>&amp;#x403;</code>, <code>&amp;#1107;</code> і <code>&amp;#x453;</code><ref name="htmlentities">{{cite web |url=https://html.spec.whatwg.org/multipage/named-characters.html |title=HTML Standard — 13.5 Named character references |publisher=WHATWG |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref><ref name="unicode" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Літары кірыліцы]] [[Катэгорыя:Македонскі алфавіт]] 3spjw4y69q8q2d7n85z8uf3b9e5969c 5120904 5120901 2026-04-04T19:55:29Z Plaga med 116903 5120904 wikitext text/x-wiki {{Кірыліца |выява=Cyrillic_letter_Gje_-_uppercase_and_lowercase.svg}} '''Ѓ''', '''ѓ''' — літара [[кірыліца|кірыліцы]], якая ўжываецца ў [[македонскі алфавіт|македонскім алфавіце]]. У [[македонскі правапіс|македонскім правапісе]] 1945 года македонская азбука вызначаецца як азбука з 31 літары; у яе пераліку '''ѓ''' стаіць пасля '''г''' і перад '''д''', гэта значыць з’яўляецца шостай літарай алфавіта.<ref name="pravopis1945">{{cite web |url=https://ia600802.us.archive.org/3/items/MakedonskiPravopis/Pravopis.pdf |title=МАКЕДОНСКИ ПРАВОПИС |publisher=Internet Archive |access-date=2026-04-04 |lang=mk }}</ref> У табліцы раманізацыі [[Бібліятэка Кангрэса ЗША|Бібліятэкі Кангрэса ЗША]] літара '''Ѓ/ѓ''' перадаецца як '''Ǵ/ǵ'''<ref name="loc2021">{{cite web |url=https://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/macedonian.pdf |title=Macedonian Romanization Table |publisher=Library of Congress |date=2021 |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref>. == Вымаўленне і правапіс у македонскай мове == У вучэбным матэрыяле ''The Macedonian Alphabet and Pronunciation'' вымаўленне літары '''Ѓ ѓ''' тлумачыцца праз англійскае слова ''figure''<ref name="pronunciation">{{cite web |url=https://macedonianlanguage.org/Portals/0/PDF/Letters%20and%20pronunciation.pdf |title=The Macedonian Alphabet and Pronunciation |publisher=Macedonian Language E-Learning Center |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref>. У македонскім правапісе асобна агаворваюцца выпадкі ўжывання літары '''ѓ'''. Яна пішацца, між іншым, у словах ''веѓа'', ''лаѓа'', ''меѓа'', ''саѓи'', ''туѓ'', ''туѓина'', у форме множнага ліку ''луѓе'', а таксама ў шэрагу запазычаных слоў, напрыклад ''ѓавол'', ''ѓон'', ''ѓубре'', ''ѓуле'', ''ѓум'', ''ѓеврек'', ''ѓезве'', ''ѓердан''.<ref name="gj-spelling-mk">{{cite web|lang=mk|url=https://makedonskijazik.mk/2018/11/%D0%BF%D0%B8%D1%88%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D1%9C-%D0%B8-%D1%93.html|title=Пишување на Ќ и Ѓ|website=Македонски јазик и литература|access-date=2026-04-04}}</ref> == Гісторыя == У працах пра гісторыю македонскай пісьмовай мовы адзначаецца, што ў XIX стагоддзі сучасным літарам '''ѓ''' і '''[[ќ]]''' адпавядалі дыграфы '''дь''' і '''ть'''. Паводле [[Блажэ Конескі|Блажэ Конескага]], гэтыя дыграфы ўвёў {{Нп5|Партэній Зографскі|П. Зографскі|4=Parteniy Zografski}}.<ref name="koneski-gj">{{cite book|last=Конески|first=Блаже|title=Прилози за историјата на македонскиот јазик|url=https://koneski.manu.edu.mk/wp-content/uploads/2025/03/10-tom-KONESKI.pdf|publisher=Македонска академија на науките и уметностите|pages=169—170|access-date=2026-04-04|lang=mk}}</ref> == Кадаванне == Ва [[Унікод]]зе вялікая літара '''Ѓ''' мае код '''U+0403''' і назву ''CYRILLIC CAPITAL LETTER GJE'', а малая '''ѓ''' — код '''U+0453''' і назву ''CYRILLIC SMALL LETTER GJE''. У табліцы Unicode таксама пазначана, што гэтыя знакі кананічна адпавядаюць спалучэнням '''Г/г''' з [[акут]]ам.<ref name="unicode">{{cite web |url=https://www.unicode.org/charts/PDF/U0400.pdf |title=Cyrillic |publisher=Unicode Consortium |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref> У HTML для гэтых літар выкарыстоўваюцца, у прыватнасці, іменаваныя спасылкі <code>&amp;GJcy;</code> і <code>&amp;gjcy;</code>, а таксама лікавыя запісы <code>&amp;#1027;</code>, <code>&amp;#x403;</code>, <code>&amp;#1107;</code> і <code>&amp;#x453;</code><ref name="htmlentities">{{cite web |url=https://html.spec.whatwg.org/multipage/named-characters.html |title=HTML Standard — 13.5 Named character references |publisher=WHATWG |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref><ref name="unicode" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Літары кірыліцы]] [[Катэгорыя:Македонскі алфавіт]] taaq1rcylxfqv5te1u5aoi5pa7oncjt 5120905 5120904 2026-04-04T20:01:57Z Plaga med 116903 5120905 wikitext text/x-wiki {{Кірыліца |выява=Cyrillic_letter_Gje_-_uppercase_and_lowercase.svg}} '''Ѓ''', '''ѓ''' — літара [[кірыліца|кірыліцы]], якая ўжываецца ў [[македонскі алфавіт|македонскім алфавіце]]. У [[македонскі правапіс|македонскім правапісе]] 1945 года '''ѓ''' стаіць пасля '''г''' і перад '''д''', гэта значыць з’яўляецца шостай літарай алфавіта.<ref name="pravopis1945">{{cite web |url=https://ia600802.us.archive.org/3/items/MakedonskiPravopis/Pravopis.pdf |title=МАКЕДОНСКИ ПРАВОПИС |publisher=Internet Archive |access-date=2026-04-04 |lang=mk }}</ref> У табліцы раманізацыі [[Бібліятэка Кангрэса ЗША|Бібліятэкі Кангрэса ЗША]] літара '''Ѓ/ѓ''' перадаецца як '''Ǵ/ǵ'''<ref name="loc2021">{{cite web |url=https://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/macedonian.pdf |title=Macedonian Romanization Table |publisher=Library of Congress |date=2021 |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref>. == Вымаўленне і правапіс у македонскай мове == У вучэбным матэрыяле ''The Macedonian Alphabet and Pronunciation'' вымаўленне літары '''Ѓ ѓ''' тлумачыцца праз англійскае слова ''figure''<ref name="pronunciation">{{cite web |url=https://macedonianlanguage.org/Portals/0/PDF/Letters%20and%20pronunciation.pdf |title=The Macedonian Alphabet and Pronunciation |publisher=Macedonian Language E-Learning Center |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref>. У македонскім правапісе асобна агаворваюцца выпадкі ўжывання літары '''ѓ'''. Яна пішацца, між іншым, у словах ''веѓа'', ''лаѓа'', ''меѓа'', ''саѓи'', ''туѓ'', ''туѓина'', у форме множнага ліку ''луѓе'', а таксама ў шэрагу запазычаных слоў, напрыклад ''ѓавол'', ''ѓон'', ''ѓубре'', ''ѓуле'', ''ѓум'', ''ѓеврек'', ''ѓезве'', ''ѓердан''.<ref name="gj-spelling-mk">{{cite web|lang=mk|url=https://makedonskijazik.mk/2018/11/%D0%BF%D0%B8%D1%88%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D1%9C-%D0%B8-%D1%93.html|title=Пишување на Ќ и Ѓ|website=Македонски јазик и литература|access-date=2026-04-04}}</ref> == Гісторыя == У працах пра гісторыю македонскай пісьмовай мовы адзначаецца, што ў XIX стагоддзі сучасным літарам '''ѓ''' і '''[[ќ]]''' адпавядалі дыграфы '''дь''' і '''ть'''. Паводле [[Блажэ Конескі|Блажэ Конескага]], гэтыя дыграфы ўвёў {{Нп5|Партэній Зографскі|П. Зографскі|4=Parteniy Zografski}}.<ref name="koneski-gj">{{cite book|last=Конески|first=Блаже|title=Прилози за историјата на македонскиот јазик|url=https://koneski.manu.edu.mk/wp-content/uploads/2025/03/10-tom-KONESKI.pdf|publisher=Македонска академија на науките и уметностите|pages=169—170|access-date=2026-04-04|lang=mk}}</ref> == Кадаванне == Ва [[Унікод]]зе вялікая літара '''Ѓ''' мае код '''U+0403''' і назву ''CYRILLIC CAPITAL LETTER GJE'', а малая '''ѓ''' — код '''U+0453''' і назву ''CYRILLIC SMALL LETTER GJE''. У табліцы Unicode таксама пазначана, што гэтыя знакі кананічна адпавядаюць спалучэнням '''Г/г''' з [[акут]]ам.<ref name="unicode">{{cite web |url=https://www.unicode.org/charts/PDF/U0400.pdf |title=Cyrillic |publisher=Unicode Consortium |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref> У HTML для гэтых літар выкарыстоўваюцца, у прыватнасці, іменаваныя спасылкі <code>&amp;GJcy;</code> і <code>&amp;gjcy;</code>, а таксама лікавыя запісы <code>&amp;#1027;</code>, <code>&amp;#x403;</code>, <code>&amp;#1107;</code> і <code>&amp;#x453;</code><ref name="htmlentities">{{cite web |url=https://html.spec.whatwg.org/multipage/named-characters.html |title=HTML Standard — 13.5 Named character references |publisher=WHATWG |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref><ref name="unicode" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Літары кірыліцы]] [[Катэгорыя:Македонскі алфавіт]] 3i95f5k1e4cljsdrkohm1m69rhy160k Ќ (кірыліца) 0 805388 5120906 2026-04-04T20:05:44Z Plaga med 116903 Новая старонка: «{{Кірыліца |выява=Cyrillic_letter_Kje_-_uppercase_and_lowercase.svg}} '''Ќ''', '''ќ''' — літара [[кірыліца|кірыліцы]], якая ўжываецца ў [[македонскі алфавіт|македонскім алфавіце]]. У [[македонскі правапіс|македонскім правапісе]] 1945 года '''ќ''' стаіць пасля '''к''' і перад '''л'''.<ref name="pravopis1945">...» 5120906 wikitext text/x-wiki {{Кірыліца |выява=Cyrillic_letter_Kje_-_uppercase_and_lowercase.svg}} '''Ќ''', '''ќ''' — літара [[кірыліца|кірыліцы]], якая ўжываецца ў [[македонскі алфавіт|македонскім алфавіце]]. У [[македонскі правапіс|македонскім правапісе]] 1945 года '''ќ''' стаіць пасля '''к''' і перад '''л'''.<ref name="pravopis1945">{{cite web |url=https://ia600802.us.archive.org/3/items/MakedonskiPravopis/Pravopis.pdf |title=МАКЕДОНСКИ ПРАВОПИС |publisher=Internet Archive |access-date=2026-04-04 |lang=mk }}</ref> У табліцы раманізацыі [[Бібліятэка Кангрэса ЗША|Бібліятэкі Кангрэса ЗША]] літара '''Ќ/ќ''' перадаецца як '''Ḱ/ḱ'''<ref name="loc2021">{{cite web |url=https://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/macedonian.pdf |title=Macedonian Romanization Table |publisher=Library of Congress |date=2021 |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref>. == Вымаўленне і правапіс у македонскай мове == У навучальным матэрыяле ''The Macedonian Alphabet and Pronunciation'' вымаўленне літары '''Ќ ќ''' тлумачыцца праз англійскае слова ''cute''<ref name="pronunciation">{{cite web |url=https://macedonianlanguage.org/Portals/0/PDF/Letters%20and%20pronunciation.pdf |title=The Macedonian Alphabet and Pronunciation |publisher=Macedonian Language E-Learning Center |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref>. У македонамоўных правапісных матэрыялах адзначаецца, што '''ќ''' пішацца, між іншым, у часціцы '''ќе''', у суфіксе '''-јќи''', а таксама ў словах ''нејќе'', ''синоќа'', ''плеќи'', ''сваќа'', ''сфаќа'', ''смеќава'', ''ќути'', ''ќерка'', ''куќа''. Там жа як прыклады запазычаных слоў з гэтай літарай падаюцца ''ќар'', ''ќор'', ''ќос'', ''ќотек'', ''ќофте'', ''ќош'', ''ќумур'', ''ќунк'', ''бубаќ'', ''спанаќ'', а перад '''е''' — ''бериќет'', ''ќебап'', ''ќебапче'', ''ќебе'', ''ќелија'', ''ќерамида'', ''ќесе'', ''ќеф'', ''ќече'', ''шеќер''.<ref name="spelling-kje">{{cite web |url=https://makedonskijazik.mk/2018/11/%D0%BF%D0%B8%D1%88%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D1%9C-%D0%B8-%D1%93.html |title=Пишување на Ќ и Ѓ |website=Македонски јазик и литература |access-date=2026-04-04 |lang=mk }}</ref> == Гісторыя == У працах пра гісторыю македонскай пісьмовай мовы адзначаецца, што ў XIX стагоддзі сучасным літарам '''[[ѓ]]''' і '''ќ''' адпавядалі дыграфы '''дь''' і '''ть'''. Паводле [[Блажэ Конескі|Блажэ Конескага]], гэтыя дыграфы ўвёў {{Нп5|Партэній Зографскі|П. Зографскі|4=Parteniy Zografski}}.<ref name="koneski-gj">{{cite book|last=Конески|first=Блаже|title=Прилози за историјата на македонскиот јазик|url=https://koneski.manu.edu.mk/wp-content/uploads/2025/03/10-tom-KONESKI.pdf|publisher=Македонска академија на науките и уметностите|pages=169—170|access-date=2026-04-04|lang=mk}}</ref> == Кадаванне == Ва [[Унікод]]зе вялікая літара '''Ќ''' мае код '''U+040C''' і назву ''CYRILLIC CAPITAL LETTER KJE'', а малая '''ќ''' — код '''U+045C''' і назву ''CYRILLIC SMALL LETTER KJE''. У табліцы Unicode таксама пазначана, што гэтыя знакі кананічна адпавядаюць спалучэнням '''К/к''' з [[акут]]ам.<ref name="unicode-names">{{cite web |url=https://unicode.org/charts/nameslist/n_0400.html |title=Cyrillic |publisher=Unicode Consortium |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref> У HTML для гэтых літар выкарыстоўваюцца, у прыватнасці, іменаваныя спасылкі <code>&amp;KJcy;</code> і <code>&amp;kjcy;</code>, а таксама лікавыя запісы <code>&amp;#1036;</code>, <code>&amp;#x40C;</code>, <code>&amp;#1116;</code> і <code>&amp;#x45C;</code><ref name="htmlentities">{{cite web |url=https://html.spec.whatwg.org/multipage/named-characters.html |title=13.5 Named character references |publisher=WHATWG |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Літары кірыліцы]] [[Катэгорыя:Македонскі алфавіт]] lk2czr7gw4h2hth102tbejug3n00abv 5120907 5120906 2026-04-04T20:05:59Z Plaga med 116903 вікіфікацыя 5120907 wikitext text/x-wiki {{Кірыліца |выява=Cyrillic_letter_Kje_-_uppercase_and_lowercase.svg}} '''Ќ''', '''ќ''' — літара [[кірыліца|кірыліцы]], якая ўжываецца ў [[македонскі алфавіт|македонскім алфавіце]]. У [[македонскі правапіс|македонскім правапісе]] 1945 года '''ќ''' стаіць пасля '''к''' і перад '''л'''.<ref name="pravopis1945">{{cite web |url=https://ia600802.us.archive.org/3/items/MakedonskiPravopis/Pravopis.pdf |title=МАКЕДОНСКИ ПРАВОПИС |publisher=Internet Archive |access-date=2026-04-04 |lang=mk }}</ref> У табліцы раманізацыі [[Бібліятэка Кангрэса ЗША|Бібліятэкі Кангрэса ЗША]] літара '''Ќ/ќ''' перадаецца як '''Ḱ/ḱ'''<ref name="loc2021">{{cite web |url=https://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/macedonian.pdf |title=Macedonian Romanization Table |publisher=Library of Congress |date=2021 |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref>. == Вымаўленне і правапіс у македонскай мове == У навучальным матэрыяле ''The Macedonian Alphabet and Pronunciation'' вымаўленне літары '''Ќ ќ''' тлумачыцца праз англійскае слова ''cute''<ref name="pronunciation">{{cite web |url=https://macedonianlanguage.org/Portals/0/PDF/Letters%20and%20pronunciation.pdf |title=The Macedonian Alphabet and Pronunciation |publisher=Macedonian Language E-Learning Center |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref>. У македонамоўных правапісных матэрыялах адзначаецца, што '''ќ''' пішацца, між іншым, у часціцы '''ќе''', у суфіксе '''-јќи''', а таксама ў словах ''нејќе'', ''синоќа'', ''плеќи'', ''сваќа'', ''сфаќа'', ''смеќава'', ''ќути'', ''ќерка'', ''куќа''. Там жа як прыклады запазычаных слоў з гэтай літарай падаюцца ''ќар'', ''ќор'', ''ќос'', ''ќотек'', ''ќофте'', ''ќош'', ''ќумур'', ''ќунк'', ''бубаќ'', ''спанаќ'', а перад '''е''' — ''бериќет'', ''ќебап'', ''ќебапче'', ''ќебе'', ''ќелија'', ''ќерамида'', ''ќесе'', ''ќеф'', ''ќече'', ''шеќер''.<ref name="spelling-kje">{{cite web |url=https://makedonskijazik.mk/2018/11/%D0%BF%D0%B8%D1%88%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D1%9C-%D0%B8-%D1%93.html |title=Пишување на Ќ и Ѓ |website=Македонски јазик и литература |access-date=2026-04-04 |lang=mk }}</ref> == Гісторыя == У працах пра гісторыю македонскай пісьмовай мовы адзначаецца, што ў XIX стагоддзі сучасным літарам '''[[ѓ]]''' і '''ќ''' адпавядалі дыграфы '''дь''' і '''ть'''. Паводле [[Блажэ Конескі|Блажэ Конескага]], гэтыя дыграфы ўвёў {{Нп5|Партэній Зографскі|П. Зографскі|4=Parteniy Zografski}}.<ref name="koneski-gj">{{cite book|last=Конески|first=Блаже|title=Прилози за историјата на македонскиот јазик|url=https://koneski.manu.edu.mk/wp-content/uploads/2025/03/10-tom-KONESKI.pdf|publisher=Македонска академија на науките и уметностите|pages=169—170|access-date=2026-04-04|lang=mk}}</ref> == Кадаванне == Ва [[Унікод]]зе вялікая літара '''Ќ''' мае код '''U+040C''' і назву ''CYRILLIC CAPITAL LETTER KJE'', а малая '''ќ''' — код '''U+045C''' і назву ''CYRILLIC SMALL LETTER KJE''. У табліцы Unicode таксама пазначана, што гэтыя знакі кананічна адпавядаюць спалучэнням '''К/к''' з [[акут]]ам.<ref name="unicode-names">{{cite web |url=https://unicode.org/charts/nameslist/n_0400.html |title=Cyrillic |publisher=Unicode Consortium |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref> У HTML для гэтых літар выкарыстоўваюцца, у прыватнасці, іменаваныя спасылкі <code>&amp;KJcy;</code> і <code>&amp;kjcy;</code>, а таксама лікавыя запісы <code>&amp;#1036;</code>, <code>&amp;#x40C;</code>, <code>&amp;#1116;</code> і <code>&amp;#x45C;</code><ref name="htmlentities">{{cite web |url=https://html.spec.whatwg.org/multipage/named-characters.html |title=13.5 Named character references |publisher=WHATWG |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Літары кірыліцы]] [[Катэгорыя:Македонскі алфавіт]] g0znqpghcorvbvasszjddj18d5f6hza 5120908 5120907 2026-04-04T20:06:33Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Ќ]] у [[Ќ (кірыліца)]] 5120907 wikitext text/x-wiki {{Кірыліца |выява=Cyrillic_letter_Kje_-_uppercase_and_lowercase.svg}} '''Ќ''', '''ќ''' — літара [[кірыліца|кірыліцы]], якая ўжываецца ў [[македонскі алфавіт|македонскім алфавіце]]. У [[македонскі правапіс|македонскім правапісе]] 1945 года '''ќ''' стаіць пасля '''к''' і перад '''л'''.<ref name="pravopis1945">{{cite web |url=https://ia600802.us.archive.org/3/items/MakedonskiPravopis/Pravopis.pdf |title=МАКЕДОНСКИ ПРАВОПИС |publisher=Internet Archive |access-date=2026-04-04 |lang=mk }}</ref> У табліцы раманізацыі [[Бібліятэка Кангрэса ЗША|Бібліятэкі Кангрэса ЗША]] літара '''Ќ/ќ''' перадаецца як '''Ḱ/ḱ'''<ref name="loc2021">{{cite web |url=https://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/macedonian.pdf |title=Macedonian Romanization Table |publisher=Library of Congress |date=2021 |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref>. == Вымаўленне і правапіс у македонскай мове == У навучальным матэрыяле ''The Macedonian Alphabet and Pronunciation'' вымаўленне літары '''Ќ ќ''' тлумачыцца праз англійскае слова ''cute''<ref name="pronunciation">{{cite web |url=https://macedonianlanguage.org/Portals/0/PDF/Letters%20and%20pronunciation.pdf |title=The Macedonian Alphabet and Pronunciation |publisher=Macedonian Language E-Learning Center |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref>. У македонамоўных правапісных матэрыялах адзначаецца, што '''ќ''' пішацца, між іншым, у часціцы '''ќе''', у суфіксе '''-јќи''', а таксама ў словах ''нејќе'', ''синоќа'', ''плеќи'', ''сваќа'', ''сфаќа'', ''смеќава'', ''ќути'', ''ќерка'', ''куќа''. Там жа як прыклады запазычаных слоў з гэтай літарай падаюцца ''ќар'', ''ќор'', ''ќос'', ''ќотек'', ''ќофте'', ''ќош'', ''ќумур'', ''ќунк'', ''бубаќ'', ''спанаќ'', а перад '''е''' — ''бериќет'', ''ќебап'', ''ќебапче'', ''ќебе'', ''ќелија'', ''ќерамида'', ''ќесе'', ''ќеф'', ''ќече'', ''шеќер''.<ref name="spelling-kje">{{cite web |url=https://makedonskijazik.mk/2018/11/%D0%BF%D0%B8%D1%88%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D1%9C-%D0%B8-%D1%93.html |title=Пишување на Ќ и Ѓ |website=Македонски јазик и литература |access-date=2026-04-04 |lang=mk }}</ref> == Гісторыя == У працах пра гісторыю македонскай пісьмовай мовы адзначаецца, што ў XIX стагоддзі сучасным літарам '''[[ѓ]]''' і '''ќ''' адпавядалі дыграфы '''дь''' і '''ть'''. Паводле [[Блажэ Конескі|Блажэ Конескага]], гэтыя дыграфы ўвёў {{Нп5|Партэній Зографскі|П. Зографскі|4=Parteniy Zografski}}.<ref name="koneski-gj">{{cite book|last=Конески|first=Блаже|title=Прилози за историјата на македонскиот јазик|url=https://koneski.manu.edu.mk/wp-content/uploads/2025/03/10-tom-KONESKI.pdf|publisher=Македонска академија на науките и уметностите|pages=169—170|access-date=2026-04-04|lang=mk}}</ref> == Кадаванне == Ва [[Унікод]]зе вялікая літара '''Ќ''' мае код '''U+040C''' і назву ''CYRILLIC CAPITAL LETTER KJE'', а малая '''ќ''' — код '''U+045C''' і назву ''CYRILLIC SMALL LETTER KJE''. У табліцы Unicode таксама пазначана, што гэтыя знакі кананічна адпавядаюць спалучэнням '''К/к''' з [[акут]]ам.<ref name="unicode-names">{{cite web |url=https://unicode.org/charts/nameslist/n_0400.html |title=Cyrillic |publisher=Unicode Consortium |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref> У HTML для гэтых літар выкарыстоўваюцца, у прыватнасці, іменаваныя спасылкі <code>&amp;KJcy;</code> і <code>&amp;kjcy;</code>, а таксама лікавыя запісы <code>&amp;#1036;</code>, <code>&amp;#x40C;</code>, <code>&amp;#1116;</code> і <code>&amp;#x45C;</code><ref name="htmlentities">{{cite web |url=https://html.spec.whatwg.org/multipage/named-characters.html |title=13.5 Named character references |publisher=WHATWG |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Літары кірыліцы]] [[Катэгорыя:Македонскі алфавіт]] g0znqpghcorvbvasszjddj18d5f6hza Ќ 0 805389 5120909 2026-04-04T20:06:33Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Ќ]] у [[Ќ (кірыліца)]] 5120909 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ќ (кірыліца)]] ozsetewiakfw2148dk39p0j7bnsjtiq Џ 0 805390 5120916 2026-04-04T20:36:11Z Plaga med 116903 Новая старонка: «{{Кірыліца|Выява=Cyrillic letter Dzhe.svg}} '''Џ''', '''џ''' — літара [[кірыліца|кірыліцы]], якая ўжываецца ў [[Вукавіца|сербскім]], [[македонскі алфавіт|македонскім]] і [[абхазскі алфавіт|абхазскім]] алфавітах<ref name="unicode-names">{{cite web |url=https://unicode.org/charts/nameslist/n_0400.html |title=Cyrillic |publishe...» 5120916 wikitext text/x-wiki {{Кірыліца|Выява=Cyrillic letter Dzhe.svg}} '''Џ''', '''џ''' — літара [[кірыліца|кірыліцы]], якая ўжываецца ў [[Вукавіца|сербскім]], [[македонскі алфавіт|македонскім]] і [[абхазскі алфавіт|абхазскім]] алфавітах<ref name="unicode-names">{{cite web |url=https://unicode.org/charts/nameslist/n_0400.html |title=Cyrillic |publisher=Unicode Consortium |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref>. У сербскім алфавіце гэта 29-я літара, у македонскім — 30-я<ref name="serbian-macedonian-rom">{{cite web |url=https://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/serbian-macedonian.pdf |title=Serbian and Macedonian Romanization Table |publisher=Library of Congress |date=2011 |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref>. == Гісторыя == У сербскай традыцыі літара '''Џ''' звязваецца з {{нп5|Вукава рэформа|Вукавай рэформай||Vuk's reform}}: у афіцыйным выданні {{нп5|Статыстычная служба Рэспублікі Сербія|Статыстычнай службы Рэспублікі Сербія||Statistical Office of the Republic of Serbia}} яна названа сярод літар, уведзеных у сербскі алфавіт [[Вук Стэфанавіч Караджыч|Вукам Караджычам]]<ref name="serbia-pocketbook">{{cite web |url=https://publikacije.stat.gov.rs/G2009/Pdf/G20092004.pdf |title=Статистички календар Србије 2009 |publisher=Републички завод за статистику Србије |access-date=2026-04-04 |lang=sr }}</ref>. == Ужыванне == У сербскай і македонскай табліцах раманізацыі [[Бібліятэка Кангрэса ЗША|Бібліятэкі Кангрэса ЗША]] літара '''Џ/џ''' перадаецца як '''Dž/dž'''<ref name="serbian-macedonian-rom" />. У спісе Unicode для '''џ''' таксама дадзена адпаведнасць лацінскаму знаку '''dž'''<ref name="unicode-names" />. == Кадаванне == Ва [[Унікод]]зе вялікая літара '''Џ''' мае код '''U+040F''' і назву ''CYRILLIC CAPITAL LETTER DZHE'', а малая '''џ''' — код '''U+045F''' і назву ''CYRILLIC SMALL LETTER DZHE''.<ref name="unicode-chart">{{cite web |url=https://www.unicode.org/charts/PDF/U0400.pdf |title=Cyrillic |publisher=Unicode Consortium |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref> У HTML для гэтых літар выкарыстоўваюцца, у прыватнасці, іменаваныя спасылкі <code>&amp;DZcy;</code> і <code>&amp;dzcy;</code>, а таксама лікавыя запісы <code>&amp;#1039;</code>, <code>&amp;#x40F;</code>, <code>&amp;#1119;</code> і <code>&amp;#x45F;</code>.<ref name="htmlentities">{{cite web |url=https://html.spec.whatwg.org/multipage/named-characters.html |title=13.5 Named character references |publisher=WHATWG |access-date=2026-04-04 |lang=en }}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Літары кірыліцы]] [[Катэгорыя:Македонскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Вукавіца]] eliysan2sd2a3tbe8ye6zxzz1n56dao Шаблон:Dark mode invert 10 805391 5120919 2026-04-04T20:43:33Z Plaga med 116903 Новая старонка: «{{#if:{{Yesno|{{{block|}}}}}|<div class="{{#if:{{Yesno|{{{image|}}}}}|skin-invert-image|skin-invert}}">{{{1|}}}</div>|<span class="{{#if:{{Yesno|{{{image|}}}}}|skin-invert-image|skin-invert}}">{{{1|}}}</span>}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude>» 5120919 wikitext text/x-wiki {{#if:{{Yesno|{{{block|}}}}}|<div class="{{#if:{{Yesno|{{{image|}}}}}|skin-invert-image|skin-invert}}">{{{1|}}}</div>|<span class="{{#if:{{Yesno|{{{image|}}}}}|skin-invert-image|skin-invert}}">{{{1|}}}</span>}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 42jlxizq3datha8j8mlxgu0xtv4qkqn Зяло 0 805392 5120928 2026-04-04T21:38:09Z Plaga med 116903 Перасылае да [[Ѕ]] 5120928 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Ѕ]] lcwrsgis30kt8r6pswfir14zbr3ns5n Шаблон:Клавіятурныя знакі/styles.css 10 805393 5120931 2026-04-04T21:47:17Z Plaga med 116903 Новая старонка: «.kbd-signs { background: var(--background-color-base, #fff); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-subtle, #a2a9b1); border-radius: 0.4em; padding: 0.6em; font-size: 90%; line-height: 1.2; max-width: 58em; } .kbd-signs__title { margin-bottom: 0.5em; font-weight: 600; } .kbd-signs__badge { display: inline-block; margin-left: 0.5em; padding: 0.12em 0.45em; border: 1px solid var(--border-color-subtle, #a2a9b1);...» 5120931 sanitized-css text/css .kbd-signs { background: var(--background-color-base, #fff); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-subtle, #a2a9b1); border-radius: 0.4em; padding: 0.6em; font-size: 90%; line-height: 1.2; max-width: 58em; } .kbd-signs__title { margin-bottom: 0.5em; font-weight: 600; } .kbd-signs__badge { display: inline-block; margin-left: 0.5em; padding: 0.12em 0.45em; border: 1px solid var(--border-color-subtle, #a2a9b1); border-radius: 999px; background: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-subtle, #54595d); font-size: 85%; font-weight: 600; white-space: nowrap; } .kbd-signs__meta { margin-bottom: 0.55em; color: var(--color-subtle, #54595d); } .kbd-signs__row { display: flex; flex-wrap: nowrap; gap: 0.22em; margin: 0.22em 0; } .kbd-signs__row--right { justify-content: flex-end; } .kbd-signs__key { display: inline-flex; align-items: center; justify-content: center; min-width: 2.1em; padding: 0.28em 0.38em; border: 1px solid var(--border-color-subtle, #a2a9b1); border-radius: 0.32em; background: var(--background-color-interactive-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); box-shadow: inset 0 -1px 0 rgba(0, 0, 0, 0.10); font-family: sans-serif; text-align: center; white-space: nowrap; } .kbd-signs__key--wide { min-width: 4.6em; } .kbd-signs__key--tab { min-width: 4.2em; } .kbd-signs__key--caps { min-width: 5em; } .kbd-signs__key--enter { min-width: 5.2em; } .kbd-signs__key--shift { min-width: 6em; } .kbd-signs__key--shift2 { min-width: 6.6em; } .kbd-signs__key--backspace { min-width: 6.2em; } .kbd-signs__key--ctrl, .kbd-signs__key--alt, .kbd-signs__key--meta, .kbd-signs__key--menu { min-width: 4em; } .kbd-signs__key--space { min-width: 16em; } .kbd-signs a { color: inherit; } @media (max-width: 900px) { .kbd-signs { overflow-x: auto; } .kbd-signs__row { min-width: max-content; } } pcudkgfq74d9fye4o9gzbncqfydvha8 5120934 5120931 2026-04-04T21:53:38Z Plaga med 116903 5120934 sanitized-css text/css .be-kbd-wrap { display: inline-block; max-width: 100%; padding: 0.25em; border: 1px solid var(--border-color-subtle, #a2a9b1); border-radius: 0.35em; background: #f8f9fa; color: #202122; overflow-x: auto; } .be-kbd-wrap a { color: inherit; } .be-kbd-layout-note { font-weight: 600; color: #54595d; } /* Захоўваем чытэльнасць і стары выгляд у цёмнай тэме */ html.skin-theme-clientpref-night .be-kbd-wrap, html.skin-theme-clientpref-os .be-kbd-wrap { background: #f8f9fa; color: #202122; border-color: #72777d; } 9wpdbdaht6mcap3f1fr35rko7poiu4r 5120985 5120934 2026-04-04T22:36:05Z Plaga med 116903 5120985 sanitized-css text/css .be-kbd-wrap { display: inline-block; max-width: 100%; padding: 0.25em; border: 1px solid var(--border-color-subtle, #a2a9b1); border-radius: 0.35em; background: #f8f9fa; color: #202122; overflow-x: auto; } .be-kbd-wrap a { color: inherit; } .be-kbd-layout-note { font-weight: 600; color: #54595d; } /* Захоўваем чытэльнасць і стары выгляд у цёмнай тэме */ html.skin-theme-clientpref-night .be-kbd-wrap, html.skin-theme-clientpref-os .be-kbd-wrap { background: #f8f9fa; color: #202122; border-color: #72777d; } /* [[Катэгорыя:Шаблоны:Падстаронкі CSS]] */ 8lrc68n17znr9zd7ap0r9rxyok35x8y В 0 805394 5120941 2026-04-04T22:01:27Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[В]] у [[В (кірыліца)]] 5120941 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[В (кірыліца)]] 3e75qmxfz3ga99scpjtnokv59b7rhlx Размовы:В 1 805395 5120943 2026-04-04T22:01:28Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Размовы:В]] у [[Размовы:В (кірыліца)]] 5120943 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Размовы:В (кірыліца)]] 5wuw5kduupr6xip71had0nppl6mb4u5 А 0 805396 5120945 2026-04-04T22:01:50Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[А]] у [[А (кірыліца)]] 5120945 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[А (кірыліца)]] b2lnsjpn05t5hb37zmp7sjwzebot8ir Размовы:А 1 805397 5120947 2026-04-04T22:01:50Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Размовы:А]] у [[Размовы:А (кірыліца)]] 5120947 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Размовы:А (кірыліца)]] fupcojnyer1r8mno29qcohwc2txwhuu Е 0 805398 5120949 2026-04-04T22:02:25Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Е]] у [[Е (кірыліца)]] 5120949 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Е (кірыліца)]] n797w6amvavzaphw3jyxadp2nbqez6g І 0 805399 5120951 2026-04-04T22:02:36Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[І]] у [[І (кірыліца)]] 5120951 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[І (кірыліца)]] 8za1kzgcpw8yw162dhcpym6dc3wh62g К 0 805400 5120953 2026-04-04T22:02:49Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[К]] у [[К (кірыліца)]] 5120953 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[К (кірыліца)]] 3yg8vnh15a39nriquvr9powgvb99oun О 0 805401 5120955 2026-04-04T22:02:57Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[О]] у [[О (кірыліца)]] 5120955 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[О (кірыліца)]] p0n2z38lerm7o6zpv8buq8djgtqlqwd С 0 805402 5120957 2026-04-04T22:03:05Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[С]] у [[С (кірыліца)]] 5120957 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[С (кірыліца)]] cu2w51g2vgc52xtgykfcvquhspcnbl6 Т 0 805403 5120959 2026-04-04T22:03:14Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Т]] у [[Т (кірыліца)]] 5120959 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Т (кірыліца)]] 793uaxwejeh5pkeo01m64clwnralak9 Х 0 805404 5120961 2026-04-04T22:03:22Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Х]] у [[Х (кірыліца)]] 5120961 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Х (кірыліца)]] heaw5rsnv1v7xctb5nptzb2jrl3ea1w З 0 805405 5120963 2026-04-04T22:05:51Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[З]] у [[З (кірыліца)]] 5120963 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[З (кірыліца)]] ib736zjyunw1lv995ia2n0z85c2h42x М 0 805406 5120966 2026-04-04T22:09:47Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[М]] у [[М (кірыліца)]] 5120966 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[М (кірыліца)]] dlohmpgszgelafv39ak4t1sbp57igm0 Шаблон:Tnavbar-collapsible/Дакументацыя 10 805407 5120969 2026-04-04T22:15:43Z Plaga med 116903 Новая старонка: «{{docpage}} Аналаг {{t|tnavbar}} для гарызантальных навігацыйных шаблонаў. Падтрымлівае параметр {{para|fontstyle}} з яго. Першы найменны параметр — загаловак навігацыйнага шаблона, другі — аналагічны найменнаму параметру з {{t|tnavbar}}. {{para|fontcolor}} можна выкарыстоўваць для...» 5120969 wikitext text/x-wiki {{docpage}} Аналаг {{t|tnavbar}} для гарызантальных навігацыйных шаблонаў. Падтрымлівае параметр {{para|fontstyle}} з яго. Першы найменны параметр — загаловак навігацыйнага шаблона, другі — аналагічны найменнаму параметру з {{t|tnavbar}}. {{para|fontcolor}} можна выкарыстоўваць для змены колеру загалоўка. == Гл. таксама == * {{tl|Tnavbar-view}} * {{tl|Tnavbar-header}} <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны для шаблонаў]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны]] </includeonly> hc3nf6a355u3l7a7b21327cxivuedko Шаблон:Uses TemplateStyles 10 805408 5120972 2026-04-04T22:19:43Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Uses TemplateStyles]] у [[Шаблон:Стылі шаблона]] 5120972 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Стылі шаблона]] iy0198azazoifmq4jmhkxyfh4xmuxgk Шаблон:Uses TemplateStyles/Дакументацыя 10 805409 5120975 2026-04-04T22:19:44Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Uses TemplateStyles/Дакументацыя]] у [[Шаблон:Стылі шаблона/Дакументацыя]] 5120975 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Стылі шаблона/Дакументацыя]] ajnl9eq73w5lh7oigjnk03rraea20r6 Барбара Скарга 0 805410 5120989 2026-04-04T22:41:25Z Rabbi Mendl 19651 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/78060739|Barbara Skarga]]» 5120989 wikitext text/x-wiki {{Асоба | Commons = Barbara Skarga }}'''Барбара Крысціна Скарга''' (нар. [[25 кастрычніка]] [[1919|1919 г.]] у [[Варшава|Варшаве]], памерла [[18 верасня]] [[2009|2009 г.]] у [[Ольштын|Ольштыне]] <ref name="rs">{{Cite web|url=https://rejestry-notarialne.pl/37|title=Barbara Skarga|website=rejestry-notarialne.pl}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=pl|url=http://archive.is/yFdTW|title=Zmarła Barbara Skarga|website=|date=18.09.2009}}</ref> ) — польскі [[Філасофія|філосаф,]] якая спецыялізавалася на гісторыі новай і сучаснай філасофіі, прафесар гуманітарных навук, на працягу ўсяго свайго прафесійнага жыцця звязаная з Інстытутам філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, член Польскай акадэміі мастацтваў і навук і Варшаўскага навуковага таварыства. Падчас нямецкай акупацыі Польшчы яна была сувязной [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]], а пазней — вязніцай ГУЛАГу. Дама [[Ордэн Белага Арла|Ордэна Белага Арла]] (1995). Мецэнатка [[Fundacja na Rzecz Myślenia im. Barbary Skargi|Фонду мыслення]] і ўзнагароды за філасофскае эсэ, якая фінансуецца гэтым Фондам. Аўтарка шматлікіх публікацый і навуковай дзейнасці, дзякуючы якім яна сфармавала вялікую групу прафесійна актыўных польскіх філосафаў. == Біяграфія == Паходзіла з шляхецкай сям'і [[Кальвінізм|евангелічнай рэфармацкай]] царквы. Нарадзілася ў Варшаве ў сям'і Пятра Казіміра (1878–1930) і Галіны (1889–1970) Скаргі <ref name="rs">{{Cite web|url=https://rejestry-notarialne.pl/37|title=Barbara Skarga|website=rejestry-notarialne.pl}}</ref> . Сястрой Барбары была актрыса [[Ганна Скаржанка]] (якая нарадзілася у 1917 годзе ў Мінску), а братам — акцёр Эдвард Скарга. У 1937 годзе ў [[Вільня|Вільнюсе]] Барбара атрымала атэстат аб сярэдняй адукацыі і ў тым жа годзе паступіла на факультэт электратэхнікі [[Варшаўскі політэхнічны ўніверсітэт|Варшаўскага політэхнічнага ўніверсітэта]]. Адвучыўшыся тры семестры, перайшла на гуманітарны факультэт Віленскага [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], абраўшы філасофію ў якасці спецыялізацыі, а матэматыку — дадатковай. У сувязі з ліквідаванннем Віленскага ўніверсітэта ў снежні 1939 года, Барбара Скарга працягвала вучобу да 1944 года на падпольных семінарах сваіх настаўнікаў — прафесараў Г. Эльзенберга, Т. Чэжоўскага, К. Гурскага і С. Срэбнага — здаўшы ўсе патрабаваныя праграмай экзамены. Таксама Барбара ўдзельнічала ў падпольнай сярэдняй адукацыі ў Вільні, выкладаючы лацінскую мову і матэматыку. Адначасова яна ўдзельнічала ў арыентаванай на незалежнасць дзейнасці [[Армія Краёва|падпольнай Арміі Краёвай]], займаючы розныя пасады, у тым ліку начальніцай мясцовай сувязі Віленскага раёна. Яна была сувязным афіцэрам у [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] пад кодавым імем ''Эва''. Кіравала так званай знешняй сувяззю, г.зн. з інспектаратамі і непасрэдна з брыгадамі ў палявых умовах. За гэту дзейнасць яна была арыштавана савецкай уладай і асуджана на 10 гадоў прымусовых работ. Яна была зняволена ў лагеры ў Правенішках у [[Літва|Літве]], затым саслана ўглыб [[Расія|Расіі]], у [[Сібір]], у прымусовы лагер ва [[Ухта|Ухце]] . Пасля вызвалення з [[ГУЛАГ|ГУЛАГу]] ёй было загадана асесці ў [[Калгас|калгасе]] ў [[Казахстан|Казахстане]], адкуль, дзякуючы шчасліваму збегу палітычных абставін і намаганням сям'і, ёй удалося вярнуцца ў Польшчу ў снежні 1955 года. Успаміны пра гэты перыяд Барбара Скарга сабрала праз шмат гадоў у кнізе — першым у літаратуры жаночым аповедзе пра ГУЛАГ, з ''назвай «Пасля вызвалення'' (1944–1956)», упершыню апублікаваным пад псеўданімам у [[Парыж|Парыжы]] ў 1985 годзе. У 1957 годзе Барбара Скарга атрымала завочна ступень магістра філасофіі ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] і пачала працаваць на кафедры бібліяграфіі і дакументацыі польскай філасофіі Польскай акадэміі навук. У 1961 годзе яна атрымала доктарскую ступень у Варшаўскім [[Варшаўскі ўніверсітэт|універсітэце,]] абараніўшы дысертацыю на тэму ''«Нараджэнне польскага пазітывізму''», падрыхтаваную пад кіраўніцтвам прафесара Ніны Асарадабрай-Кула. З 1962 года яна працавала на кафедры гісторыі сучаснай філасофіі IFiS PAN, спачатку ў якасці [[Асістэнт-прафесар|дацэнта]]. У гэты час яна падтрымлівала цесную сувязь з так званай Варшаўскай школай гісторыкаў ідэй ( [[Лешак Калакоўскі|Л. Калякоўскі]], А. Валіцкі, Б. Бачко, Я. Шацкі, А. Сікора, З. Аганоўскі, Л. Шчуцкі ), перш чым гэтая школа распалася ў выніку падзей, звязаных з сакавіком 1968 года. У 1967 годзе [[Хабілітацыя|яна атрымала габілітацыйную ступень]] на аснове дысертацыі ''«Артадоксія і рэвізія ў французскім пазітывізме'' », у 1975 годзе атрымала пасаду [[Асацыяваны прафесар|дацэнта]], а ў 1988 годзе — званне [[Прафесар|прафесара]] . З 1968 года была членам ZAiKS (ганаровы член з 2009 года) . У лютым 1978 года яна стала членам Таварыства навуковых курсаў, пазней пераўтворанага ў Таварыства распаўсюджвання і прасоўвання навук, а ў 1981–1984 гадах (г.зн. да і ў цяжкі перыяд пасля ўвядзення [[Ваеннае становішча ў Польшчы (1981—1983)|ваеннага становішча]] ) узначальвала Камітэт па філасофскіх навуках Польскай акадэміі навук. Пазней стала паўнапраўным членам Польскай акадэміі навук і мастацтваў. У 1988 годзе атрымала званне прафесара гуманітарных навук. У 1993–2006 гадах узначальвала рэдакцыйную калегію штогодніка «Этыка». Не маючы магчымасці працаваць ва ўніверсітэце па ідэалагічных і палітычных прычынах у [[Польская Народная Рэспубліка|камуністычную эпоху]], Барбара Скарга з 1970-х гадоў вяла інтэнсіўную выкладчыцкую дзейнасць, кіруючы агульнанацыянальным семінарам у Інстытуце філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, а пазней, пасля выхаду на пенсію, і пасля 1989 года, перыядычна выкладала ў розных універсітэцкіх цэнтрах. Да парламенцкіх выбараў 2001 года яна была членам ганаровага выбарчага камітэта Саюза Свабоды <ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20141006142218/http://www.uw.org.pl/wiad_arch.php?id=82|title=Wyborczy Komitet Honorowy Unii Wolności|website=uw.org.pl|date=12 lipca 2001}}</ref> . Пасля хваробы яна памерла ў бальніцы ў Ольштыне. Пахавана 25 верасня 2009 года на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . == Навуковая творчасць == Навуковую працу Барбары Скаргі можна падзяліць на пяць тэматычных абласцей, якія прыблізна адпавядаюць храналагічным этапам яе філасофскіх інтарэсаў. Першы з гэтых этапаў — даследаванне польскага і французскага пазітывізму. У гэтым даследаванні Барбара Скарга засяродзілася на гістарычным ідэалагічным кантэксце, у якім узнік польскі пазітывізм, аналізуючы яго перапляценне з нацыянальнымі і філасофска-гістарычнымі праблемамі, а таксама прадстаўляючы ідэалагічныя профілі цэлай галерэі фігур, важных для польскай культуры. Натуральным наступным крокам у яе навуковых даследаваннях стала вяртанне да крыніц і вывучэнне філасофіі бацькі пазітывізму, [[Агюст Конт|Аўгуста Конта]]. Пасля даследавання філасофіі Конта яна прыступіла да гісторыка-філасофскага аналізу спрэчак, якія ўзніклі сярод французскіх вучняў пасля смерці настаўніка. Публікацыя вынікаў усіх гэтых даследаванняў была поўнай навінкай у Польшчы. Да найважнейшых прац у гэтай праблематыцы можна аднесці вышэйзгаданую доктарскую дысертацыю, а таксама манументальную двухтомную анталогію (сумесна з Ганнай Гохфельдавай) ''«Філасофія і сацыяльная думка ў 1865–1895 гадах'' » у рамках серыі «700 гадоў польскай думкі» (1980), пераклады і навуковыя даследаванні прац Конта, тры манаграфіі ў серыі «Думкі і людзі» (Конт – 1966, Рэнан – 1969, Клод Бернар – 1970), а таксама ''«Артадоксія і рэвізія ў французскім пазітывізме''» (1967), якая з'яўляецца манаграфіяй па шырокай гісторыі ідэй, метадалагічна блізкай да тагачаснай актыўнай «Варшаўскай школы». Другі этап даследаванняў арганічна вырас з першага і ахопліваў працы па тэндэнцыях французскай філасофіі XIX стагоддзя, акрамя пазітывізму. Гэтыя працы прапаноўвалі паглыблены аналіз розных разнавіднасцяў французскага спірытуалізму, якія вынікаюць з працы Мэна дэ Бірана, а таксама эклектыкі, неакрытыцызму, «рэфлексіўнай» філасофіі і рэлігійнай філасофіі. Гэта даследаванне прывяло да цікавасці да філасофіі [[Анры Бергсон|Анры Бергсана]], якая на доўгі час стала прыкметнай вобласцю даследаванняў Барбары Скаргі. Сярод найбольш важных публікацый гэтага перыяду: фундаментальная анталогія тэкстаў па французскай філасофіі XIX стагоддзя (1978), ''«Праблемы інтэлекту:'' ''паміж Контам і Бергсанам»'' (1975) і ''«Час і працягласць:'' ''даследаванні пра Бергсана»'' (1982). Калі на першых двух этапах сваёй кар'еры Барбара Скарга прадстаўляла сябе як гісторык філасофіі або гісторык ідэй, то трэці этап яе працы — гэта распрацоўка ўласнай, арыгінальнай філасофскай пазіцыі, якая вынікае з роздуму над працамі такога гісторыка. Гэта спецыфічная метафіласофія, якая звяртаецца ў першую чаргу да пытанняў ідэалагічных тэндэнцый, што фарміруюць пэўную эпоху, якія Барбара Скарга называе «інтэлектуальнымі фармацыямі», і да дыялектыкі змены і захавання пэўных ідэй, якія вызначаюць рытм гістарычнасці інтэлектуальнага жыцця ў кожную эпоху. У гэтай працы даследчык паказала, як сярод зменлівасці гістарычных дыскурсаў вылучаецца адносная стабільнасць ключавых катэгорый. Яна гарантуе існаванне трывалых правілаў сэнсу або мадэляў рацыянальнасці ў межах дадзенай фармацыі. Да гэтай вобласці даследаванняў адносяцца яе кнігі ''«Przeszłość i interpretacje» (Мінулае і інтэрпрэтацыі).'' ''З майстэрні гісторыка філасофіі'' (1987), ''«Межы гістарычнасці»'' (1989) і афармленне і навуковае рэдагаванне пяцітомнага ''«Даведніка па філасофскай літаратуры XX стагоддзя»'' (1994–1997), узнагароджанага прэміяй «Літаратура ў свеце» . Чацвёртая вобласць заклапочанасці, на якой Барбара Скарга засяроджваецца з 1980-х і 1990-х гадоў, адлюстравана ў яе працах па метафізіцы. У іх яна разглядае найбольш актуальныя пытанні метафізікі — такія як сэнс быцця, праблема часу, паходжанне зла, месца чалавечага суб'екта ў свеце і дзейснасць трансцэндэнтнасці — пачынаючы з праектаў сучасных мысліцеляў, такіх як [[Марцін Хайдэгер|Марцін Гайдэгер]], Эмануэль Левінас і [[Жак Дэрыда|Дэрыда]], і сутыкаючы іх з рашэннямі вялікіх мысліцеляў мінулага, такіх як [[Платон]], [[Арыстоцель]], Псеўда-Дыянісій і Лейбніц . Гэта была не проста гісторыка-філасофская інтэрпрэтацыя пазіцый іншых, а хутчэй спроба ўласнага падыходу да гэтых найважнейшых філасофскіх пытанняў, спроба, якая ўлічвала ўсю крытыку класічнай метафізікі, прадпрынятую да гэтага часу, ад кантаўскай крытыкі праз сцыентысцкую крытыку да постмадэрнізму. Філасофская пазіцыя аўтаркі, праяўленая ў гэтых працах, характарызуецца надзвычайнай адкрытасцю да розных тыпаў філасофскай рэфлексіі, а яе метад датычыцца іх падобны да фенаменалогіі і герменеўтыкі. Сярод яе найбольш важных прац у гэтай галіне ''— «Ідэнтычнасць і адрозненні:'' ''метафізічныя эсэ»'' (1997), ''«След і прысутнасць»'' (2002), ''«Метафізічны квінтэт»'' (2005) і ''«Метафізічны тэрцэт»'' (2009). Пятай сферай даследваній Барбары Скаргі з'яўлялася маральнае і грамадзянскае разважанне. Гэта было адлюстрована ў эсэ, апублікаваных у культурных часопісах і штодзённай прэсе, а таксама ў публічных выступах і інтэрв'ю. У гэтых эсэ яна аналізавала маральна-аксіялагічныя, а таксама культурныя і палітычныя праблемы і часта каменціравала бягучыя падзеі. Барбара Скарга апісвала змрочную карціну сучаснай польскай сацыяльнай рэальнасці і асабліва занепакоілася прычынамі «маўчання інтэлігенцыі». Аналізуючы катэгорыі, неабходныя для належнага функцыянавання грамадскага арганізма, такія як справядлівасць, свабода, годнасць, гонар, мужнасць, вернасць, адказнасць і грамадзянскае пачуццё, Барбара Скарга паказала, што толькі прытрымліванне ўніверсальных каштоўнасцей еўрапейскай культуры можа быць лекам ад заняпаду нашага часу. Сярод гэтых каштоўнасцей яна лічыла розум і сумленнасць найважнейшымі, бо яны служылі стрымліванню міфатворчых тэндэнцый папулісцкай «палітыкі ідэнтычнасці», якая небяспечна схілялася — як пацвярджае таталітарны вопыт 20-га стагоддзя — да нацыяналізму. Гэтыя выказванні былі сабраны ў кнігах, апублікаваных пры яе жыцці, такіх як «Нам не трэба баяцца філасофіі» (1999), «Чалавек — не прыгожая жывёла» (2007) і «Іншага канца свету не будзе» (2007), а таксама ў двух тамах збору твораў, апублікаваных пасля яе смерці фондам, які носіць яе імя: «Раскіданыя творы з 1989–2000 гадоў» (2015) і «Раскіданыя творы з 2001–2009 гадоў» (2016). == Публікацыі == [[Файл:Barbara_Skarga_and_Wladyslaw_Bartoszewski_Warsaw_October08_2007_Fot_Mariusz_Kubik.JPG|міні|Барбара Скарга і Ўладзіслаў Барташэўскі (2007)]] [[Файл:Barbara_Skarga_grób_(2).JPG|міні|Магіла Барбары Скаргі (2012)]] * ''Нараджэнне польскага пазітывізму (1831–1864)'', PWN, Варшава 1964 (2-е выд., PWN, Фонд мыслення Барбары Скаргі, Варшава 2013). * ''Конт'' (і падборка тэкстаў), WP, Варшава 1966 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е пашыранае выданне, WP, Варшава 1977, а таксама, без падборкі твораў, [у:] ''Конт, Рэнан, Клод Бернар'', Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014). * ''Праваслаўе і рэвізія ў французскім пазітывізме'', PWN, Варшава 1967 (2-е выд., PWN, Фонд мыслення, Варшава 2016). * ''Рэнан'' (і падборка тэкстаў), WP, Варшава 1969 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е выд., WP, Варшава 2002, а таксама, без падборкі тэкстаў, у: ''Конт, Рэнан, Клод Бернар'', Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014),{{ISBN|83-214-1252-1}} . * ''Клод Бернар'' (і падборка твораў), WP, Варшава 1970 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е выд., без падборкі твораў у: Конт, Рэнан, Клод Бернар, Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014). * ''Праблемы інтэлекту. Паміж Контам і Бергсанам'', PWN, Варшава 1975; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2017). * ''Французская філасофія XIX стагоддзя'' (анталогія тэкстаў), PWN, Варшава 1978. * ''Час і працягласць. Даследаванні пра Бергсана'', PWN, Варшава 1982; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2014). * ''Пасля вызвалення (1944–1956)'', пад псеўданімам Вікторыя Краснеўская, Літаратурны інстытут, Парыж, 1985 (Бібліятэка «Культуры»); 1-е нацыянальнае выданне, перапрацаванае аўтаркай (пад псеўданімам), выдавецтва «Пакаленне», Варшава, 1986; 2-е нацыянальнае выданне (пад яе ўласным імем), «W Drodze», Познань, 1990; 3-е выданне, фонд «Алетэя», Варшава, 2000; 4-е выданне, выдавецтва «Знак», Кракаў, 2008. Пераклад на французскую мову: ''Une absurde craute: temoignage d'une woman au Gulag (1944–1956)'', пераклад М. Ларана, Парыж, 2000. * ''Мінулае і інтэрпрэтацыі. З майстэрні гісторыка філасофіі'', PWN, Варшава 1987; (2-е выд., PWN, Фонд мыслення, Варшава 2015). * Межы ''гістарычнасці'', PIW, Варшава 1989; (2-е выд., Выдавецтва Інстытута філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, Варшава 2005; 3-е выд., Foundation for Thinking, Выдавецтва Stentor, Варшава 2014). Французскі пераклад: ''Les limites de l'historicité: continuité et transformations de la pensée'', tr. par Małgorzata Kowalska, Beauchesne, Paris 1997. * ''Ідэнтычнасць і адрозненні. Метафізічныя эсэ'', выдавецтва Znak, Кракаў, 1997; (2-е выд., Znak, Кракаў, 2009) – узнагароджана прэміяй імя Яна Длугаша і намінавана на літаратурную прэмію Nike 1998 г.[1] * ''Нам не трэба баяцца філасофіі. Нарысы розных гадоў'', PWN, Варшава 1999; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2017). * ''След і прысутнасць'', PWN, Варшава 2002. * ''«Метафізічны квінтэт»'', выдавецтва «Універсітэцкі дом», Кракаў, 2005 — намінаваны на літаратурную прэмію «Ніке» ў 2006 годзе. * ''Чалавек — не прыгожая жывёліна'', выдавецтва «Знак», Кракаў, 2007. * ''Іншага канца свету не будзе'' . Барбара Скарга ў размове з Катажынай Яноўскай і Пятром Мухарскім, Выдавецтва «Знак», Кракаў 2007. * ''Метафізічны тэрцэт'', выдавецтва «Знак», Кракаў, 2009; (2-е выд., Фонд мыслення, Варшава, 2020). * ''…калі думаеш пра мяне, то без смутку… Ліставанне 1946–1955 гг'' ., Фонд мыслення, Варшава, 2019. У 1995 годзе прэзідэнт Рэспублікі Польшча Лех Валенса ўзнагародзіў Барбару Скаргу [[Ордэн Белага Арла|Ордэнам Белага Арла]] ''ў знак прызнання выдатных заслуг перад Рэспублікай Польшчай'' . <ref>{{Monitor Polski|1995|33|379}}.</ref> Яна была членам капітула гэтай узнагароды і канцлерам Ордэна з 2001 па 2005 год. У кастрычніку 2005 года яна падала ў адстаўку з пасады канцлера Ордэна Белага Арла пасля заяў, зробленых [[Лех Качыньскі|Лехам Качыньскім]] падчас яго перадвыбарчай кампаніі, які заявіў, што некаторыя з людзей, узнагароджаных гэтай узнагародай [[Аляксандр Квасьнеўскі|Аляксандрам Кваснеўскім,]] аказалі вялікія заслугі перад [[Польская Народная Рэспубліка|Польскай Народнай Рэспублікай]] . <ref>{{Cite web|lang=pl|url=http://wiadomosci.gazeta.pl/Wiadomosci/1,80269,7054295,Zmarla_prof__Barbara_Skarga.html|title=Prof. Barbara Skarga nie żyje|website=Gazeta.pl|date=18.09.2009}}</ref> Яна таксама была ўзнагароджана Сярэбраным крыжам Заслугі з мячамі . 19 лютага 2000 года ёй было прысвоена званне ганаровага доктара [[Універсітэт Мікалая Каперніка ў Торуні|Універсітэта Мікалая Каперніка]] <ref>{{Cite web|url=http://www.umk.pl/uczelnia/dhc/|title=Doktorzy honoris causa UMK|website=umk.pl|date=}}</ref> . У 2003 годзе атрымала прэмію імя ксяндза Юзэфа Тышнера за кнігу ''«Слад і Дзялянію»'' . У знак прызнання яе ўкладу ў прасоўванне французскай філасофскай культуры ў Польшчы, урад Францыі ўзнагародзіў яе ў 2007 годзе званнем Камандора Нацыянальнага ордэна «За заслугі». У 2008 годзе Варшаўскі ўніверсітэт урачыста аднавіў доктарскую ступень Барбары Скаргі. Таксама ў 2008 годзе яна атрымала Спецыяльную ўзнагароду праўлення Левіятанскай канфедэрацыі . Акрамя гэтых узнагарод, Барбара Скарга таксама была лаўрэатам літаратурных і навуковых прэмій, такіх як прэмія імя Яна Длугаша ад Кракаўскага выдавецтва і прэмія імя Юзэфа Тышнера. == Ушанаванне памяці == У 2011 годзе яе вучні заснавалі Фонд Барбары Скаргі для мыслення, які праводзіць розныя формы грамадскай дзейнасці, накіраванай на развіццё філасофскай культуры ў Польшчы. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * ''Барбара Скарга. Ганаровы доктар Універсітэта Мікалая Каперніка'', выдавецтва Універсітэта Мікалая Каперніка, Торунь, 2000. * ''Хто ёсць хто ў Польшчы'', Verlag für Personenenzyklopädien AG, Цуг, Швейцарыя 2007, с. 3132. * ''Цырымонія аднаўлення доктарскай ступені прафесара Барбары Скаргі'', выдавецтва Бюро па прасоўванні Варшаўскага ўніверсітэта, Варшава, 2008 г. * «Przegląd Filozoficzno-Literacki», No. 2–3(20), Варшава 2008 (нумар цалкам прысвечаны Барбары Скарга). * «Дыялог і ўніверсалізм», вып. XX, №. 1–2/2010, Барбара Скарга і яе філасофія, пад рэдакцыяй Я. Мігасіньскага, Варшаўскі ўніверсітэт. * ''Penser après le Goulag, textes et commentaires réunis par Joanna Nowicki'', Ėdtions du Relief, Paris 2011. * ''Энцыклапедыя польскай філасофіі'', выдавецтва Польскага таварыства Тамаша Аквінскага, Люблін, 2011, т. 2, с. 545–547 . * ''Думка Барбары Скаргі. A Separate Path'', рэдакцыя Яцэка Мігасіньскага і Магдалены Шроды, Выдавецтва IFiS PAN, Варшава 2015. * ''Барбара Скарга. Ганаровы доктар Універсітэта Мікалая Каперніка'', выдавецтва Універсітэта Мікалая Каперніка, Торунь, 2019. * ''Паміж гісторыяй ідэй і метафізікай. Памятная кніга да стагоддзя з дня нараджэння і дзесятай гадавіны смерці Барбары Скаргі'', выдавецтва Фонду мыслення імя Барбары Скаргі, Варшава, 2020. == Знешнія спасылкі == * Prof. zw. dr hab. Barbara Skarga, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2008-10-26] . * [http://gu.us.edu.pl/node/208091 „''Wydobyte z niepamięci'' – z prof. Barbarą Skargą o latach zesłania rozmawia Mariusz Kubik”, „Gazeta Uniwersytecka UŚ”, nr 6 (85)/ marzec 2001] * [http://www.pfl.uw.edu.pl/index.php/pfl/issue/view/20/showToc Numer specjalny kwartalnika „Przegląd Filozoficzno-Literacki” dedykowany Profesor Skardze] * JanuszJ. Bohdanowicz JanuszJ., Białe plamy. Prawieniszki. Karny obóz pracy przymusowej, akwilno.pl, Warszawa 2006 [zarchiwizowane z adresu 2013-10-24] . * Małgorzata Kowalska „O Barbarze Skardze raz jeszcze – nie tylko in memoriam” http://pauza.krakow.pl/139_140_1&2_2011.pdf {{Вонкавыя спасылкі}} <references /> [[Катэгорыя:Памерлі ў 2009 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1919 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя сярэбраным крыжам Заслугі з мячамі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Польшча)]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]] [[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]] [[Катэгорыя:Члены Польскага ПЭН-клуба]] [[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта філасофіі і сацыялогіі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] bcsi9cu70t86u4gyqp10nq5h1e772o4 5120992 5120989 2026-04-04T22:50:40Z Rabbi Mendl 19651 афармленне 5120992 wikitext text/x-wiki {{Асоба | Commons = Barbara Skarga }}'''Барбара Крысціна Скарга''' (нар. [[25 кастрычніка]] [[1919|1919 годзе]] ў [[Варшава|Варшаве]], памерла [[18 верасня]] [[2009|2009 годзе]] у [[Ольштын|Ольштыне]] <ref name="rs">{{Cite web|url=https://rejestry-notarialne.pl/37|title=Barbara Skarga|website=rejestry-notarialne.pl}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=pl|url=http://archive.is/yFdTW|title=Zmarła Barbara Skarga|website=|date=18.09.2009}}</ref> ) — польскі [[Філасофія|філосаф,]] якая спецыялізавалася на гісторыі новай і сучаснай філасофіі, прафесар гуманітарных навук, на працягу ўсяго свайго прафесійнага жыцця звязаная з Інстытутам філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, член Польскай акадэміі мастацтваў і навук і Варшаўскага навуковага таварыства. Падчас нямецкай акупацыі Польшчы яна была сувязной [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]], а пазней — вязніцай ГУЛАГу. Дама [[Ордэн Белага Арла|Ордэна Белага Арла]] (1995). Мецэнатка [[Fundacja na Rzecz Myślenia im. Barbary Skargi|Фонду мыслення]] і ўзнагароды за філасофскае эсэ, якая фінансуецца гэтым Фондам. Аўтар шматлікіх публікацый і навуковай дзейнасці, дзякуючы якім яна сфармавала вялікую групу прафесійна актыўных польскіх філосафаў. == Біяграфія == Паходзіла з шляхецкай сям'і [[Кальвінізм|евангелічнай рэфармацкай]] царквы. Нарадзілася ў Варшаве ў сям'і Пятра Казіміра (1878–1930) і Галіны (1889–1970) Скаргі <ref name="rs">{{Cite web|url=https://rejestry-notarialne.pl/37|title=Barbara Skarga|website=rejestry-notarialne.pl}}</ref> . Сястрой Барбары была актрыса [[Ганна Скаржанка]] (якая нарадзілася у 1917 годзе ў Мінску), а братам — акцёр Эдвард Скарга. У 1937 годзе ў [[Вільня|Вільнюсе]] Барбара атрымала атэстат аб сярэдняй адукацыі і ў тым жа годзе паступіла на факультэт электратэхнікі [[Варшаўскі політэхнічны ўніверсітэт|Варшаўскага політэхнічнага ўніверсітэта]]. Адвучыўшыся тры семестры, перайшла на гуманітарны факультэт Віленскага [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], абраўшы філасофію ў якасці спецыялізацыі, а матэматыку — дадатковай. У сувязі з ліквідаванннем Віленскага ўніверсітэта ў снежні 1939 года, Барбара Скарга працягвала вучобу да 1944 года на падпольных семінарах сваіх настаўнікаў — прафесараў Г. Эльзенберга, Т. Чэжоўскага, К. Гурскага і С. Срэбнага — здаўшы ўсе патрабаваныя праграмай экзамены. Таксама Барбара ўдзельнічала ў падпольнай сярэдняй адукацыі ў Вільні, выкладаючы лацінскую мову і матэматыку. Адначасова яна ўдзельнічала ў арыентаванай на незалежнасць дзейнасці [[Армія Краёва|падпольнай Арміі Краёвай]], займаючы розныя пасады, у тым ліку начальніцай мясцовай сувязі Віленскага раёна. Яна была сувязным афіцэрам у [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] пад кодавым імем ''Эва''. Кіравала так званай знешняй сувяззю, г.зн. з інспектаратамі і непасрэдна з брыгадамі ў палявых умовах. За гэту дзейнасць яна была арыштавана савецкай уладай і асуджана на 10 гадоў прымусовых работ. Яна была зняволена ў лагеры ў Правенішках у [[Літва|Літве]], затым саслана ўглыб [[Расія|Расіі]], у [[Сібір]], у прымусовы лагер ва [[Ухта|Ухце]] . Пасля вызвалення з [[ГУЛАГ|ГУЛАГу]] ёй было загадана асесці ў [[Калгас|калгасе]] ў [[Казахстан|Казахстане]], адкуль, дзякуючы шчасліваму збегу палітычных абставін і намаганням сям'і, ёй удалося вярнуцца ў Польшчу ў снежні 1955 года. Успаміны пра гэты перыяд Барбара Скарга сабрала праз шмат гадоў у кнізе — першым у літаратуры жаночым аповедзе пра ГУЛАГ, з ''назвай «Пасля вызвалення'' (1944–1956)», упершыню апублікаваным пад псеўданімам у [[Парыж|Парыжы]] ў 1985 годзе. У 1957 годзе Барбара Скарга атрымала завочна ступень магістра філасофіі ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] і пачала працаваць на кафедры бібліяграфіі і дакументацыі польскай філасофіі Польскай акадэміі навук. У 1961 годзе яна атрымала доктарскую ступень у Варшаўскім [[Варшаўскі ўніверсітэт|універсітэце,]] абараніўшы дысертацыю на тэму ''«Нараджэнне польскага пазітывізму''», падрыхтаваную пад кіраўніцтвам прафесара Ніны Асарадабрай-Кула. З 1962 года яна працавала на кафедры гісторыі сучаснай філасофіі IFiS PAN, спачатку ў якасці [[Асістэнт-прафесар|дацэнта]]. У гэты час яна падтрымлівала цесную сувязь з так званай Варшаўскай школай гісторыкаў ідэй ( [[Лешак Калакоўскі|Л. Калякоўскі]], А. Валіцкі, Б. Бачко, Я. Шацкі, А. Сікора, З. Аганоўскі, Л. Шчуцкі ), перш чым гэтая школа распалася ў выніку падзей, звязаных з сакавіком 1968 года. У 1967 годзе [[Хабілітацыя|яна атрымала габілітацыйную ступень]] на аснове дысертацыі ''«Артадоксія і рэвізія ў французскім пазітывізме'' », у 1975 годзе атрымала пасаду [[Асацыяваны прафесар|дацэнта]], а ў 1988 годзе — званне [[Прафесар|прафесара]] . З 1968 года была членам ZAiKS (ганаровы член з 2009 года) . У лютым 1978 года яна стала членам Таварыства навуковых курсаў, пазней пераўтворанага ў Таварыства распаўсюджвання і прасоўвання навук, а ў 1981–1984 гадах (г.зн. да і ў цяжкі перыяд пасля ўвядзення [[Ваеннае становішча ў Польшчы (1981—1983)|ваеннага становішча]] ) узначальвала Камітэт па філасофскіх навуках Польскай акадэміі навук. Пазней стала паўнапраўным членам Польскай акадэміі навук і мастацтваў. У 1988 годзе атрымала званне прафесара гуманітарных навук. У 1993–2006 гадах узначальвала рэдакцыйную калегію штогодніка «Этыка». Не маючы магчымасці працаваць ва ўніверсітэце па ідэалагічных і палітычных прычынах у [[Польская Народная Рэспубліка|камуністычную эпоху]], Барбара Скарга з 1970-х гадоў вяла інтэнсіўную выкладчыцкую дзейнасць, кіруючы агульнанацыянальным семінарам у Інстытуце філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, а пазней, пасля выхаду на пенсію, і пасля 1989 года, перыядычна выкладала ў розных універсітэцкіх цэнтрах. Да парламенцкіх выбараў 2001 года яна была членам ганаровага выбарчага камітэта Саюза Свабоды <ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20141006142218/http://www.uw.org.pl/wiad_arch.php?id=82|title=Wyborczy Komitet Honorowy Unii Wolności|website=uw.org.pl|date=12 lipca 2001}}</ref> . Пасля хваробы яна памерла ў бальніцы ў Ольштыне. Пахавана 25 верасня 2009 года на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . == Навуковая творчасць == Навуковую працу Барбары Скаргі можна падзяліць на пяць тэматычных абласцей, якія прыблізна адпавядаюць храналагічным этапам яе філасофскіх інтарэсаў. Першы з гэтых этапаў — даследаванне польскага і французскага пазітывізму. У гэтым даследаванні Барбара Скарга засяродзілася на гістарычным ідэалагічным кантэксце, у якім узнік польскі пазітывізм, аналізуючы яго перапляценне з нацыянальнымі і філасофска-гістарычнымі праблемамі, а таксама прадстаўляючы ідэалагічныя профілі цэлай галерэі фігур, важных для польскай культуры. Натуральным наступным крокам у яе навуковых даследаваннях стала вяртанне да крыніц і вывучэнне філасофіі бацькі пазітывізму, [[Агюст Конт|Аўгуста Конта]]. Пасля даследавання філасофіі Конта яна прыступіла да гісторыка-філасофскага аналізу спрэчак, якія ўзніклі сярод французскіх вучняў пасля смерці настаўніка. Публікацыя вынікаў усіх гэтых даследаванняў была поўнай навінкай у Польшчы. Да найважнейшых прац у гэтай праблематыцы можна аднесці вышэйзгаданую доктарскую дысертацыю, а таксама манументальную двухтомную анталогію (сумесна з Ганнай Гохфельдавай) ''«Філасофія і сацыяльная думка ў 1865–1895 гадах'' » у рамках серыі «700 гадоў польскай думкі» (1980), пераклады і навуковыя даследаванні прац Конта, тры манаграфіі ў серыі «Думкі і людзі» (Конт – 1966, Рэнан – 1969, Клод Бернар – 1970), а таксама ''«Артадоксія і рэвізія ў французскім пазітывізме''» (1967), якая з'яўляецца манаграфіяй па шырокай гісторыі ідэй, метадалагічна блізкай да тагачаснай актыўнай «Варшаўскай школы». Другі этап даследаванняў арганічна вырас з першага і ахопліваў працы па тэндэнцыях французскай філасофіі XIX стагоддзя, акрамя пазітывізму. Гэтыя працы прапаноўвалі паглыблены аналіз розных разнавіднасцяў французскага спірытуалізму, якія вынікаюць з працы Мэна дэ Бірана, а таксама эклектыкі, неакрытыцызму, «рэфлексіўнай» філасофіі і рэлігійнай філасофіі. Гэта даследаванне прывяло да цікавасці да філасофіі [[Анры Бергсон|Анры Бергсана]], якая на доўгі час стала прыкметнай вобласцю даследаванняў Барбары Скаргі. Сярод найбольш важных публікацый гэтага перыяду: фундаментальная анталогія тэкстаў па французскай філасофіі XIX стагоддзя (1978), ''«Праблемы інтэлекту:'' ''паміж Контам і Бергсанам»'' (1975) і ''«Час і працягласць:'' ''даследаванні пра Бергсана»'' (1982). Калі на першых двух этапах сваёй кар'еры Барбара Скарга прадстаўляла сябе як гісторык філасофіі або гісторык ідэй, то трэці этап яе працы — гэта распрацоўка ўласнай, арыгінальнай філасофскай пазіцыі, якая вынікае з роздуму над працамі такога гісторыка. Гэта спецыфічная метафіласофія, якая звяртаецца ў першую чаргу да пытанняў ідэалагічных тэндэнцый, што фарміруюць пэўную эпоху, якія Барбара Скарга называе «інтэлектуальнымі фармацыямі», і да дыялектыкі змены і захавання пэўных ідэй, якія вызначаюць рытм гістарычнасці інтэлектуальнага жыцця ў кожную эпоху. У гэтай працы даследчык паказала, як сярод зменлівасці гістарычных дыскурсаў вылучаецца адносная стабільнасць ключавых катэгорый. Яна гарантуе існаванне трывалых правілаў сэнсу або мадэляў рацыянальнасці ў межах дадзенай фармацыі. Да гэтай вобласці даследаванняў адносяцца яе кнігі ''«Przeszłość i interpretacje» (Мінулае і інтэрпрэтацыі).'' ''З майстэрні гісторыка філасофіі'' (1987), ''«Межы гістарычнасці»'' (1989) і афармленне і навуковае рэдагаванне пяцітомнага ''«Даведніка па філасофскай літаратуры XX стагоддзя»'' (1994–1997), узнагароджанага прэміяй «Літаратура ў свеце» . Чацвёртая вобласць заклапочанасці, на якой Барбара Скарга засяроджваецца з 1980-х і 1990-х гадоў, адлюстравана ў яе працах па метафізіцы. У іх яна разглядае найбольш актуальныя пытанні метафізікі — такія як сэнс быцця, праблема часу, паходжанне зла, месца чалавечага суб'екта ў свеце і дзейснасць трансцэндэнтнасці — пачынаючы з праектаў сучасных мысліцеляў, такіх як [[Марцін Хайдэгер|Марцін Гайдэгер]], Эмануэль Левінас і [[Жак Дэрыда|Дэрыда]], і сутыкаючы іх з рашэннямі вялікіх мысліцеляў мінулага, такіх як [[Платон]], [[Арыстоцель]], Псеўда-Дыянісій і Лейбніц . Гэта была не проста гісторыка-філасофская інтэрпрэтацыя пазіцый іншых, а хутчэй спроба ўласнага падыходу да гэтых найважнейшых філасофскіх пытанняў, спроба, якая ўлічвала ўсю крытыку класічнай метафізікі, прадпрынятую да гэтага часу, ад кантаўскай крытыкі праз сцыентысцкую крытыку да постмадэрнізму. Філасофская пазіцыя аўтаркі, праяўленая ў гэтых працах, характарызуецца надзвычайнай адкрытасцю да розных тыпаў філасофскай рэфлексіі, а яе метад датычыцца іх падобны да фенаменалогіі і герменеўтыкі. Сярод яе найбольш важных прац у гэтай галіне ''— «Ідэнтычнасць і адрозненні:'' ''метафізічныя эсэ»'' (1997), ''«След і прысутнасць»'' (2002), ''«Метафізічны квінтэт»'' (2005) і ''«Метафізічны тэрцэт»'' (2009). Пятай сферай даследваній Барбары Скаргі з'яўлялася маральнае і грамадзянскае разважанне. Гэта было адлюстрована ў эсэ, апублікаваных у культурных часопісах і штодзённай прэсе, а таксама ў публічных выступах і інтэрв'ю. У гэтых эсэ яна аналізавала маральна-аксіялагічныя, а таксама культурныя і палітычныя праблемы і часта каменціравала бягучыя падзеі. Барбара Скарга апісвала змрочную карціну сучаснай польскай сацыяльнай рэальнасці і асабліва занепакоілася прычынамі «маўчання інтэлігенцыі». Аналізуючы катэгорыі, неабходныя для належнага функцыянавання грамадскага арганізма, такія як справядлівасць, свабода, годнасць, гонар, мужнасць, вернасць, адказнасць і грамадзянскае пачуццё, Барбара Скарга паказала, што толькі прытрымліванне ўніверсальных каштоўнасцей еўрапейскай культуры можа быць лекам ад заняпаду нашага часу. Сярод гэтых каштоўнасцей яна лічыла розум і сумленнасць найважнейшымі, бо яны служылі стрымліванню міфатворчых тэндэнцый папулісцкай «палітыкі ідэнтычнасці», якая небяспечна схілялася — як пацвярджае таталітарны вопыт 20-га стагоддзя — да нацыяналізму. Гэтыя выказванні былі сабраны ў кнігах, апублікаваных пры яе жыцці, такіх як «Нам не трэба баяцца філасофіі» (1999), «Чалавек — не прыгожая жывёла» (2007) і «Іншага канца свету не будзе» (2007), а таксама ў двух тамах збору твораў, апублікаваных пасля яе смерці фондам, які носіць яе імя: «Раскіданыя творы з 1989–2000 гадоў» (2015) і «Раскіданыя творы з 2001–2009 гадоў» (2016). == Публікацыі == [[Файл:Barbara_Skarga_and_Wladyslaw_Bartoszewski_Warsaw_October08_2007_Fot_Mariusz_Kubik.JPG|міні|Барбара Скарга і Ўладзіслаў Барташэўскі (2007)]] [[Файл:Barbara_Skarga_grób_(2).JPG|міні|Надмагілле Барбары Скаргі і яе сястры [[Ганна Скаржанка|Ганны Скаржанкі]] (2012)]] * ''Нараджэнне польскага пазітывізму (1831–1864)'', PWN, Варшава 1964 (2-е выд., PWN, Фонд мыслення Барбары Скаргі, Варшава 2013). * ''Конт'' (і падборка тэкстаў), WP, Варшава 1966 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е пашыранае выданне, WP, Варшава 1977, а таксама, без падборкі твораў, [у:] ''Конт, Рэнан, Клод Бернар'', Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014). * ''Праваслаўе і рэвізія ў французскім пазітывізме'', PWN, Варшава 1967 (2-е выд., PWN, Фонд мыслення, Варшава 2016). * ''Рэнан'' (і падборка тэкстаў), WP, Варшава 1969 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е выд., WP, Варшава 2002, а таксама, без падборкі тэкстаў, у: ''Конт, Рэнан, Клод Бернар'', Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014),{{ISBN|83-214-1252-1}} . * ''Клод Бернар'' (і падборка твораў), WP, Варшава 1970 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е выд., без падборкі твораў у: Конт, Рэнан, Клод Бернар, Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014). * ''Праблемы інтэлекту. Паміж Контам і Бергсанам'', PWN, Варшава 1975; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2017). * ''Французская філасофія XIX стагоддзя'' (анталогія тэкстаў), PWN, Варшава 1978. * ''Час і працягласць. Даследаванні пра Бергсана'', PWN, Варшава 1982; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2014). * ''Пасля вызвалення (1944–1956)'', пад псеўданімам Вікторыя Краснеўская, Літаратурны інстытут, Парыж, 1985 (Бібліятэка «Культуры»); 1-е нацыянальнае выданне, перапрацаванае аўтаркай (пад псеўданімам), выдавецтва «Пакаленне», Варшава, 1986; 2-е нацыянальнае выданне (пад яе ўласным імем), «W Drodze», Познань, 1990; 3-е выданне, фонд «Алетэя», Варшава, 2000; 4-е выданне, выдавецтва «Знак», Кракаў, 2008. Пераклад на французскую мову: ''Une absurde craute: temoignage d'une woman au Gulag (1944–1956)'', пераклад М. Ларана, Парыж, 2000. * ''Мінулае і інтэрпрэтацыі. З майстэрні гісторыка філасофіі'', PWN, Варшава 1987; (2-е выд., PWN, Фонд мыслення, Варшава 2015). * Межы ''гістарычнасці'', PIW, Варшава 1989; (2-е выд., Выдавецтва Інстытута філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, Варшава 2005; 3-е выд., Foundation for Thinking, Выдавецтва Stentor, Варшава 2014). Французскі пераклад: ''Les limites de l'historicité: continuité et transformations de la pensée'', tr. par Małgorzata Kowalska, Beauchesne, Paris 1997. * ''Ідэнтычнасць і адрозненні. Метафізічныя эсэ'', выдавецтва Znak, Кракаў, 1997; (2-е выд., Znak, Кракаў, 2009) – узнагароджана прэміяй імя Яна Длугаша і намінавана на літаратурную прэмію Nike 1998 г.[1] * ''Нам не трэба баяцца філасофіі. Нарысы розных гадоў'', PWN, Варшава 1999; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2017). * ''След і прысутнасць'', PWN, Варшава 2002. * ''«Метафізічны квінтэт»'', выдавецтва «Універсітэцкі дом», Кракаў, 2005 — намінаваны на літаратурную прэмію «Ніке» ў 2006 годзе. * ''Чалавек — не прыгожая жывёліна'', выдавецтва «Знак», Кракаў, 2007. * ''Іншага канца свету не будзе'' . Барбара Скарга ў размове з Катажынай Яноўскай і Пятром Мухарскім, Выдавецтва «Знак», Кракаў 2007. * ''Метафізічны тэрцэт'', выдавецтва «Знак», Кракаў, 2009; (2-е выд., Фонд мыслення, Варшава, 2020). * ''…калі думаеш пра мяне, то без смутку… Ліставанне 1946–1955 гг'' ., Фонд мыслення, Варшава, 2019. У 1995 годзе прэзідэнт Рэспублікі Польшча Лех Валенса ўзнагародзіў Барбару Скаргу [[Ордэн Белага Арла|Ордэнам Белага Арла]] ''ў знак прызнання выдатных заслуг перад Рэспублікай Польшчай'' . <ref>{{Monitor Polski|1995|33|379}}.</ref> Яна была членам капітула гэтай узнагароды і канцлерам Ордэна з 2001 па 2005 год. У кастрычніку 2005 года яна падала ў адстаўку з пасады канцлера Ордэна Белага Арла пасля заяў, зробленых [[Лех Качыньскі|Лехам Качыньскім]] падчас яго перадвыбарчай кампаніі, які заявіў, што некаторыя з людзей, узнагароджаных гэтай узнагародай [[Аляксандр Квасьнеўскі|Аляксандрам Кваснеўскім,]] аказалі вялікія заслугі перад [[Польская Народная Рэспубліка|Польскай Народнай Рэспублікай]] . <ref>{{Cite web|lang=pl|url=http://wiadomosci.gazeta.pl/Wiadomosci/1,80269,7054295,Zmarla_prof__Barbara_Skarga.html|title=Prof. Barbara Skarga nie żyje|website=Gazeta.pl|date=18.09.2009}}</ref> Яна таксама была ўзнагароджана Сярэбраным крыжам Заслугі з мячамі . 19 лютага 2000 года ёй было прысвоена званне ганаровага доктара [[Універсітэт Мікалая Каперніка ў Торуні|Універсітэта Мікалая Каперніка]] <ref>{{Cite web|url=http://www.umk.pl/uczelnia/dhc/|title=Doktorzy honoris causa UMK|website=umk.pl|date=}}</ref> . У 2003 годзе атрымала прэмію імя ксяндза Юзэфа Тышнера за кнігу ''«Слад і Дзялянію»'' . У знак прызнання яе ўкладу ў прасоўванне французскай філасофскай культуры ў Польшчы, урад Францыі ўзнагародзіў яе ў 2007 годзе званнем Камандора Нацыянальнага ордэна «За заслугі». У 2008 годзе Варшаўскі ўніверсітэт урачыста аднавіў доктарскую ступень Барбары Скаргі. Таксама ў 2008 годзе яна атрымала Спецыяльную ўзнагароду праўлення Левіятанскай канфедэрацыі . Акрамя гэтых узнагарод, Барбара Скарга таксама была лаўрэатам літаратурных і навуковых прэмій, такіх як прэмія імя Яна Длугаша ад Кракаўскага выдавецтва і прэмія імя Юзэфа Тышнера. == Ушанаванне памяці == У 2011 годзе яе вучні заснавалі Фонд Барбары Скаргі для мыслення, які праводзіць розныя формы грамадскай дзейнасці, накіраванай на развіццё філасофскай культуры ў Польшчы. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * ''Барбара Скарга. Ганаровы доктар Універсітэта Мікалая Каперніка'', выдавецтва Універсітэта Мікалая Каперніка, Торунь, 2000. * ''Хто ёсць хто ў Польшчы'', Verlag für Personenenzyklopädien AG, Цуг, Швейцарыя 2007, с. 3132. * ''Цырымонія аднаўлення доктарскай ступені прафесара Барбары Скаргі'', выдавецтва Бюро па прасоўванні Варшаўскага ўніверсітэта, Варшава, 2008 г. * «Przegląd Filozoficzno-Literacki», No. 2–3(20), Варшава 2008 (нумар цалкам прысвечаны Барбары Скарга). * «Дыялог і ўніверсалізм», вып. XX, №. 1–2/2010, Барбара Скарга і яе філасофія, пад рэдакцыяй Я. Мігасіньскага, Варшаўскі ўніверсітэт. * ''Penser après le Goulag, textes et commentaires réunis par Joanna Nowicki'', Ėdtions du Relief, Paris 2011. * ''Энцыклапедыя польскай філасофіі'', выдавецтва Польскага таварыства Тамаша Аквінскага, Люблін, 2011, т. 2, с. 545–547 . * ''Думка Барбары Скаргі. A Separate Path'', рэдакцыя Яцэка Мігасіньскага і Магдалены Шроды, Выдавецтва IFiS PAN, Варшава 2015. * ''Барбара Скарга. Ганаровы доктар Універсітэта Мікалая Каперніка'', выдавецтва Універсітэта Мікалая Каперніка, Торунь, 2019. * ''Паміж гісторыяй ідэй і метафізікай. Памятная кніга да стагоддзя з дня нараджэння і дзесятай гадавіны смерці Барбары Скаргі'', выдавецтва Фонду мыслення імя Барбары Скаргі, Варшава, 2020. == Знешнія спасылкі == * Prof. zw. dr hab. Barbara Skarga, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2008-10-26] . * [http://gu.us.edu.pl/node/208091 „''Wydobyte z niepamięci'' – z prof. Barbarą Skargą o latach zesłania rozmawia Mariusz Kubik”, „Gazeta Uniwersytecka UŚ”, nr 6 (85)/ marzec 2001] * [http://www.pfl.uw.edu.pl/index.php/pfl/issue/view/20/showToc Numer specjalny kwartalnika „Przegląd Filozoficzno-Literacki” dedykowany Profesor Skardze] * JanuszJ. Bohdanowicz JanuszJ., Białe plamy. Prawieniszki. Karny obóz pracy przymusowej, akwilno.pl, Warszawa 2006 [zarchiwizowane z adresu 2013-10-24] . * Małgorzata Kowalska „O Barbarze Skardze raz jeszcze – nie tylko in memoriam” http://pauza.krakow.pl/139_140_1&2_2011.pdf {{Вонкавыя спасылкі}} <references /> [[Катэгорыя:Памерлі ў 2009 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1919 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя сярэбраным крыжам Заслугі з мячамі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Польшча)]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]] [[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]] [[Катэгорыя:Члены Польскага ПЭН-клуба]] [[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта філасофіі і сацыялогіі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] fihyhyqrvjkd7bjerdhdq0p5f06p4c1 5120993 5120992 2026-04-04T22:53:44Z Rabbi Mendl 19651 /* Публікацыі */ афармленне 5120993 wikitext text/x-wiki {{Асоба | Commons = Barbara Skarga }}'''Барбара Крысціна Скарга''' (нар. [[25 кастрычніка]] [[1919|1919 годзе]] ў [[Варшава|Варшаве]], памерла [[18 верасня]] [[2009|2009 годзе]] у [[Ольштын|Ольштыне]] <ref name="rs">{{Cite web|url=https://rejestry-notarialne.pl/37|title=Barbara Skarga|website=rejestry-notarialne.pl}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=pl|url=http://archive.is/yFdTW|title=Zmarła Barbara Skarga|website=|date=18.09.2009}}</ref> ) — польскі [[Філасофія|філосаф,]] якая спецыялізавалася на гісторыі новай і сучаснай філасофіі, прафесар гуманітарных навук, на працягу ўсяго свайго прафесійнага жыцця звязаная з Інстытутам філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, член Польскай акадэміі мастацтваў і навук і Варшаўскага навуковага таварыства. Падчас нямецкай акупацыі Польшчы яна была сувязной [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]], а пазней — вязніцай ГУЛАГу. Дама [[Ордэн Белага Арла|Ордэна Белага Арла]] (1995). Мецэнатка [[Fundacja na Rzecz Myślenia im. Barbary Skargi|Фонду мыслення]] і ўзнагароды за філасофскае эсэ, якая фінансуецца гэтым Фондам. Аўтар шматлікіх публікацый і навуковай дзейнасці, дзякуючы якім яна сфармавала вялікую групу прафесійна актыўных польскіх філосафаў. == Біяграфія == Паходзіла з шляхецкай сям'і [[Кальвінізм|евангелічнай рэфармацкай]] царквы. Нарадзілася ў Варшаве ў сям'і Пятра Казіміра (1878–1930) і Галіны (1889–1970) Скаргі <ref name="rs">{{Cite web|url=https://rejestry-notarialne.pl/37|title=Barbara Skarga|website=rejestry-notarialne.pl}}</ref> . Сястрой Барбары была актрыса [[Ганна Скаржанка]] (якая нарадзілася у 1917 годзе ў Мінску), а братам — акцёр Эдвард Скарга. У 1937 годзе ў [[Вільня|Вільнюсе]] Барбара атрымала атэстат аб сярэдняй адукацыі і ў тым жа годзе паступіла на факультэт электратэхнікі [[Варшаўскі політэхнічны ўніверсітэт|Варшаўскага політэхнічнага ўніверсітэта]]. Адвучыўшыся тры семестры, перайшла на гуманітарны факультэт Віленскага [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], абраўшы філасофію ў якасці спецыялізацыі, а матэматыку — дадатковай. У сувязі з ліквідаванннем Віленскага ўніверсітэта ў снежні 1939 года, Барбара Скарга працягвала вучобу да 1944 года на падпольных семінарах сваіх настаўнікаў — прафесараў Г. Эльзенберга, Т. Чэжоўскага, К. Гурскага і С. Срэбнага — здаўшы ўсе патрабаваныя праграмай экзамены. Таксама Барбара ўдзельнічала ў падпольнай сярэдняй адукацыі ў Вільні, выкладаючы лацінскую мову і матэматыку. Адначасова яна ўдзельнічала ў арыентаванай на незалежнасць дзейнасці [[Армія Краёва|падпольнай Арміі Краёвай]], займаючы розныя пасады, у тым ліку начальніцай мясцовай сувязі Віленскага раёна. Яна была сувязным афіцэрам у [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] пад кодавым імем ''Эва''. Кіравала так званай знешняй сувяззю, г.зн. з інспектаратамі і непасрэдна з брыгадамі ў палявых умовах. За гэту дзейнасць яна была арыштавана савецкай уладай і асуджана на 10 гадоў прымусовых работ. Яна была зняволена ў лагеры ў Правенішках у [[Літва|Літве]], затым саслана ўглыб [[Расія|Расіі]], у [[Сібір]], у прымусовы лагер ва [[Ухта|Ухце]] . Пасля вызвалення з [[ГУЛАГ|ГУЛАГу]] ёй было загадана асесці ў [[Калгас|калгасе]] ў [[Казахстан|Казахстане]], адкуль, дзякуючы шчасліваму збегу палітычных абставін і намаганням сям'і, ёй удалося вярнуцца ў Польшчу ў снежні 1955 года. Успаміны пра гэты перыяд Барбара Скарга сабрала праз шмат гадоў у кнізе — першым у літаратуры жаночым аповедзе пра ГУЛАГ, з ''назвай «Пасля вызвалення'' (1944–1956)», упершыню апублікаваным пад псеўданімам у [[Парыж|Парыжы]] ў 1985 годзе. У 1957 годзе Барбара Скарга атрымала завочна ступень магістра філасофіі ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] і пачала працаваць на кафедры бібліяграфіі і дакументацыі польскай філасофіі Польскай акадэміі навук. У 1961 годзе яна атрымала доктарскую ступень у Варшаўскім [[Варшаўскі ўніверсітэт|універсітэце,]] абараніўшы дысертацыю на тэму ''«Нараджэнне польскага пазітывізму''», падрыхтаваную пад кіраўніцтвам прафесара Ніны Асарадабрай-Кула. З 1962 года яна працавала на кафедры гісторыі сучаснай філасофіі IFiS PAN, спачатку ў якасці [[Асістэнт-прафесар|дацэнта]]. У гэты час яна падтрымлівала цесную сувязь з так званай Варшаўскай школай гісторыкаў ідэй ( [[Лешак Калакоўскі|Л. Калякоўскі]], А. Валіцкі, Б. Бачко, Я. Шацкі, А. Сікора, З. Аганоўскі, Л. Шчуцкі ), перш чым гэтая школа распалася ў выніку падзей, звязаных з сакавіком 1968 года. У 1967 годзе [[Хабілітацыя|яна атрымала габілітацыйную ступень]] на аснове дысертацыі ''«Артадоксія і рэвізія ў французскім пазітывізме'' », у 1975 годзе атрымала пасаду [[Асацыяваны прафесар|дацэнта]], а ў 1988 годзе — званне [[Прафесар|прафесара]] . З 1968 года была членам ZAiKS (ганаровы член з 2009 года) . У лютым 1978 года яна стала членам Таварыства навуковых курсаў, пазней пераўтворанага ў Таварыства распаўсюджвання і прасоўвання навук, а ў 1981–1984 гадах (г.зн. да і ў цяжкі перыяд пасля ўвядзення [[Ваеннае становішча ў Польшчы (1981—1983)|ваеннага становішча]] ) узначальвала Камітэт па філасофскіх навуках Польскай акадэміі навук. Пазней стала паўнапраўным членам Польскай акадэміі навук і мастацтваў. У 1988 годзе атрымала званне прафесара гуманітарных навук. У 1993–2006 гадах узначальвала рэдакцыйную калегію штогодніка «Этыка». Не маючы магчымасці працаваць ва ўніверсітэце па ідэалагічных і палітычных прычынах у [[Польская Народная Рэспубліка|камуністычную эпоху]], Барбара Скарга з 1970-х гадоў вяла інтэнсіўную выкладчыцкую дзейнасць, кіруючы агульнанацыянальным семінарам у Інстытуце філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, а пазней, пасля выхаду на пенсію, і пасля 1989 года, перыядычна выкладала ў розных універсітэцкіх цэнтрах. Да парламенцкіх выбараў 2001 года яна была членам ганаровага выбарчага камітэта Саюза Свабоды <ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20141006142218/http://www.uw.org.pl/wiad_arch.php?id=82|title=Wyborczy Komitet Honorowy Unii Wolności|website=uw.org.pl|date=12 lipca 2001}}</ref> . Пасля хваробы яна памерла ў бальніцы ў Ольштыне. Пахавана 25 верасня 2009 года на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . == Навуковая творчасць == Навуковую працу Барбары Скаргі можна падзяліць на пяць тэматычных абласцей, якія прыблізна адпавядаюць храналагічным этапам яе філасофскіх інтарэсаў. Першы з гэтых этапаў — даследаванне польскага і французскага пазітывізму. У гэтым даследаванні Барбара Скарга засяродзілася на гістарычным ідэалагічным кантэксце, у якім узнік польскі пазітывізм, аналізуючы яго перапляценне з нацыянальнымі і філасофска-гістарычнымі праблемамі, а таксама прадстаўляючы ідэалагічныя профілі цэлай галерэі фігур, важных для польскай культуры. Натуральным наступным крокам у яе навуковых даследаваннях стала вяртанне да крыніц і вывучэнне філасофіі бацькі пазітывізму, [[Агюст Конт|Аўгуста Конта]]. Пасля даследавання філасофіі Конта яна прыступіла да гісторыка-філасофскага аналізу спрэчак, якія ўзніклі сярод французскіх вучняў пасля смерці настаўніка. Публікацыя вынікаў усіх гэтых даследаванняў была поўнай навінкай у Польшчы. Да найважнейшых прац у гэтай праблематыцы можна аднесці вышэйзгаданую доктарскую дысертацыю, а таксама манументальную двухтомную анталогію (сумесна з Ганнай Гохфельдавай) ''«Філасофія і сацыяльная думка ў 1865–1895 гадах'' » у рамках серыі «700 гадоў польскай думкі» (1980), пераклады і навуковыя даследаванні прац Конта, тры манаграфіі ў серыі «Думкі і людзі» (Конт – 1966, Рэнан – 1969, Клод Бернар – 1970), а таксама ''«Артадоксія і рэвізія ў французскім пазітывізме''» (1967), якая з'яўляецца манаграфіяй па шырокай гісторыі ідэй, метадалагічна блізкай да тагачаснай актыўнай «Варшаўскай школы». Другі этап даследаванняў арганічна вырас з першага і ахопліваў працы па тэндэнцыях французскай філасофіі XIX стагоддзя, акрамя пазітывізму. Гэтыя працы прапаноўвалі паглыблены аналіз розных разнавіднасцяў французскага спірытуалізму, якія вынікаюць з працы Мэна дэ Бірана, а таксама эклектыкі, неакрытыцызму, «рэфлексіўнай» філасофіі і рэлігійнай філасофіі. Гэта даследаванне прывяло да цікавасці да філасофіі [[Анры Бергсон|Анры Бергсана]], якая на доўгі час стала прыкметнай вобласцю даследаванняў Барбары Скаргі. Сярод найбольш важных публікацый гэтага перыяду: фундаментальная анталогія тэкстаў па французскай філасофіі XIX стагоддзя (1978), ''«Праблемы інтэлекту:'' ''паміж Контам і Бергсанам»'' (1975) і ''«Час і працягласць:'' ''даследаванні пра Бергсана»'' (1982). Калі на першых двух этапах сваёй кар'еры Барбара Скарга прадстаўляла сябе як гісторык філасофіі або гісторык ідэй, то трэці этап яе працы — гэта распрацоўка ўласнай, арыгінальнай філасофскай пазіцыі, якая вынікае з роздуму над працамі такога гісторыка. Гэта спецыфічная метафіласофія, якая звяртаецца ў першую чаргу да пытанняў ідэалагічных тэндэнцый, што фарміруюць пэўную эпоху, якія Барбара Скарга называе «інтэлектуальнымі фармацыямі», і да дыялектыкі змены і захавання пэўных ідэй, якія вызначаюць рытм гістарычнасці інтэлектуальнага жыцця ў кожную эпоху. У гэтай працы даследчык паказала, як сярод зменлівасці гістарычных дыскурсаў вылучаецца адносная стабільнасць ключавых катэгорый. Яна гарантуе існаванне трывалых правілаў сэнсу або мадэляў рацыянальнасці ў межах дадзенай фармацыі. Да гэтай вобласці даследаванняў адносяцца яе кнігі ''«Przeszłość i interpretacje» (Мінулае і інтэрпрэтацыі).'' ''З майстэрні гісторыка філасофіі'' (1987), ''«Межы гістарычнасці»'' (1989) і афармленне і навуковае рэдагаванне пяцітомнага ''«Даведніка па філасофскай літаратуры XX стагоддзя»'' (1994–1997), узнагароджанага прэміяй «Літаратура ў свеце» . Чацвёртая вобласць заклапочанасці, на якой Барбара Скарга засяроджваецца з 1980-х і 1990-х гадоў, адлюстравана ў яе працах па метафізіцы. У іх яна разглядае найбольш актуальныя пытанні метафізікі — такія як сэнс быцця, праблема часу, паходжанне зла, месца чалавечага суб'екта ў свеце і дзейснасць трансцэндэнтнасці — пачынаючы з праектаў сучасных мысліцеляў, такіх як [[Марцін Хайдэгер|Марцін Гайдэгер]], Эмануэль Левінас і [[Жак Дэрыда|Дэрыда]], і сутыкаючы іх з рашэннямі вялікіх мысліцеляў мінулага, такіх як [[Платон]], [[Арыстоцель]], Псеўда-Дыянісій і Лейбніц . Гэта была не проста гісторыка-філасофская інтэрпрэтацыя пазіцый іншых, а хутчэй спроба ўласнага падыходу да гэтых найважнейшых філасофскіх пытанняў, спроба, якая ўлічвала ўсю крытыку класічнай метафізікі, прадпрынятую да гэтага часу, ад кантаўскай крытыкі праз сцыентысцкую крытыку да постмадэрнізму. Філасофская пазіцыя аўтаркі, праяўленая ў гэтых працах, характарызуецца надзвычайнай адкрытасцю да розных тыпаў філасофскай рэфлексіі, а яе метад датычыцца іх падобны да фенаменалогіі і герменеўтыкі. Сярод яе найбольш важных прац у гэтай галіне ''— «Ідэнтычнасць і адрозненні:'' ''метафізічныя эсэ»'' (1997), ''«След і прысутнасць»'' (2002), ''«Метафізічны квінтэт»'' (2005) і ''«Метафізічны тэрцэт»'' (2009). Пятай сферай даследваній Барбары Скаргі з'яўлялася маральнае і грамадзянскае разважанне. Гэта было адлюстрована ў эсэ, апублікаваных у культурных часопісах і штодзённай прэсе, а таксама ў публічных выступах і інтэрв'ю. У гэтых эсэ яна аналізавала маральна-аксіялагічныя, а таксама культурныя і палітычныя праблемы і часта каменціравала бягучыя падзеі. Барбара Скарга апісвала змрочную карціну сучаснай польскай сацыяльнай рэальнасці і асабліва занепакоілася прычынамі «маўчання інтэлігенцыі». Аналізуючы катэгорыі, неабходныя для належнага функцыянавання грамадскага арганізма, такія як справядлівасць, свабода, годнасць, гонар, мужнасць, вернасць, адказнасць і грамадзянскае пачуццё, Барбара Скарга паказала, што толькі прытрымліванне ўніверсальных каштоўнасцей еўрапейскай культуры можа быць лекам ад заняпаду нашага часу. Сярод гэтых каштоўнасцей яна лічыла розум і сумленнасць найважнейшымі, бо яны служылі стрымліванню міфатворчых тэндэнцый папулісцкай «палітыкі ідэнтычнасці», якая небяспечна схілялася — як пацвярджае таталітарны вопыт 20-га стагоддзя — да нацыяналізму. Гэтыя выказванні былі сабраны ў кнігах, апублікаваных пры яе жыцці, такіх як «Нам не трэба баяцца філасофіі» (1999), «Чалавек — не прыгожая жывёла» (2007) і «Іншага канца свету не будзе» (2007), а таксама ў двух тамах збору твораў, апублікаваных пасля яе смерці фондам, які носіць яе імя: «Раскіданыя творы з 1989–2000 гадоў» (2015) і «Раскіданыя творы з 2001–2009 гадоў» (2016). == Публікацыі == [[Файл:Barbara_Skarga_and_Wladyslaw_Bartoszewski_Warsaw_October08_2007_Fot_Mariusz_Kubik.JPG|міні|Барбара Скарга і Ўладзіслаў Барташэўскі (2007)]] [[Файл:Barbara_Skarga_grób_(2).JPG|міні|Надмагілле Барбары Скаргі і яе сястры [[Ганна Скаржанка|Ганны Скаржанкі]] (2012)]] * ''Нараджэнне польскага пазітывізму (1831–1864)'', PWN, Варшава 1964 (2-е выд., PWN, Фонд мыслення Барбары Скаргі, Варшава 2013). * ''Конт'' (і падборка тэкстаў), WP, Варшава 1966 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е пашыранае выданне, WP, Варшава 1977, а таксама, без падборкі твораў, [у:] ''Конт, Рэнан, Клод Бернар'', Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014). * ''Праваслаўе і рэвізія ў французскім пазітывізме'', PWN, Варшава 1967 (2-е выд., PWN, Фонд мыслення, Варшава 2016). * ''Рэнан'' (і падборка тэкстаў), WP, Варшава 1969 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е выд., WP, Варшава 2002, а таксама, без падборкі тэкстаў, у: ''Конт, Рэнан, Клод Бернар'', Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014),{{ISBN|83-214-1252-1}} . * ''Клод Бернар'' (і падборка твораў), WP, Варшава 1970 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е выд., без падборкі твораў у: Конт, Рэнан, Клод Бернар, Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014). * ''Праблемы інтэлекту. Паміж Контам і Бергсанам'', PWN, Варшава 1975; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2017). * ''Французская філасофія XIX стагоддзя'' (анталогія тэкстаў), PWN, Варшава 1978. * ''Час і працягласць. Даследаванні пра Бергсана'', PWN, Варшава 1982; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2014). * ''Пасля вызвалення (1944–1956)'', пад псеўданімам Вікторыя Краснеўская, Літаратурны інстытут, Парыж, 1985 (Бібліятэка «Культуры»); 1-е нацыянальнае выданне, перапрацаванае аўтаркай (пад псеўданімам), выдавецтва «Пакаленне», Варшава, 1986; 2-е нацыянальнае выданне (пад яе ўласным імем), «W Drodze», Познань, 1990; 3-е выданне, фонд «Алетэя», Варшава, 2000; 4-е выданне, выдавецтва «Знак», Кракаў, 2008. Пераклад на французскую мову: ''Une absurde craute: temoignage d'une woman au Gulag (1944–1956)'', пераклад М. Ларана, Парыж, 2000. * ''Мінулае і інтэрпрэтацыі. З майстэрні гісторыка філасофіі'', PWN, Варшава 1987; (2-е выд., PWN, Фонд мыслення, Варшава 2015). * Межы ''гістарычнасці'', PIW, Варшава 1989; (2-е выд., Выдавецтва Інстытута філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, Варшава 2005; 3-е выд., Foundation for Thinking, Выдавецтва Stentor, Варшава 2014). Французскі пераклад: ''Les limites de l'historicité: continuité et transformations de la pensée'', tr. par Małgorzata Kowalska, Beauchesne, Paris 1997. * ''Ідэнтычнасць і адрозненні. Метафізічныя эсэ'', выдавецтва Znak, Кракаў, 1997; (2-е выд., Znak, Кракаў, 2009) – узнагароджана прэміяй імя Яна Длугаша і намінавана на літаратурную прэмію Nike 1998 г.[1] * ''Нам не трэба баяцца філасофіі. Нарысы розных гадоў'', PWN, Варшава 1999; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2017). * ''След і прысутнасць'', PWN, Варшава 2002. * ''«Метафізічны квінтэт»'', выдавецтва «Універсітэцкі дом», Кракаў, 2005 — намінаваны на літаратурную прэмію «Ніке» ў 2006 годзе. * ''Чалавек — не прыгожая жывёліна'', выдавецтва «Знак», Кракаў, 2007. * ''Іншага канца свету не будзе'' . Барбара Скарга ў размове з Катажынай Яноўскай і Пятром Мухарскім, Выдавецтва «Знак», Кракаў 2007. * ''Метафізічны тэрцэт'', выдавецтва «Знак», Кракаў, 2009; (2-е выд., Фонд мыслення, Варшава, 2020). * ''…калі думаеш пра мяне, то без смутку… Ліставанне 1946–1955 гг'' ., Фонд мыслення, Варшава, 2019. У 1995 годзе прэзідэнт Рэспублікі Польшча Лех Валенса ўзнагародзіў Барбару Скаргу [[Ордэн Белага Арла|Ордэнам Белага Арла]] ''ў знак прызнання выдатных заслуг перад Рэспублікай Польшчай'' . <ref>{{Monitor Polski|1995|33|379}}.</ref> Яна была членам капітула гэтай узнагароды і канцлерам Ордэна з 2001 па 2005 год. У кастрычніку 2005 года яна падала ў адстаўку з пасады канцлера Ордэна Белага Арла пасля заяў, зробленых [[Лех Качыньскі|Лехам Качыньскім]] падчас яго перадвыбарчай кампаніі, які заявіў, што некаторыя з людзей, узнагароджаных гэтай узнагародай [[Аляксандр Квасьнеўскі|Аляксандрам Кваснеўскім,]] аказалі вялікія заслугі перад [[Польская Народная Рэспубліка|Польскай Народнай Рэспублікай]] . <ref>{{Cite web|lang=pl|url=http://wiadomosci.gazeta.pl/Wiadomosci/1,80269,7054295,Zmarla_prof__Barbara_Skarga.html|title=Prof. Barbara Skarga nie żyje|website=Gazeta.pl|date=18.09.2009}}</ref> Яна таксама была ўзнагароджана Сярэбраным крыжам Заслугі з мячамі . 19 лютага 2000 года ёй было прысвоена званне ганаровага доктара [[Універсітэт Мікалая Каперніка ў Торуні|Універсітэта Мікалая Каперніка]] <ref>{{Cite web|url=http://www.umk.pl/uczelnia/dhc/|title=Doktorzy honoris causa UMK|website=umk.pl|date=}}</ref> . У 2003 годзе атрымала прэмію імя ксяндза Юзэфа Тышнера за кнігу ''«След і прысутнасць»'' . У знак прызнання яе ўкладу ў прасоўванне французскай філасофскай культуры ў Польшчы, урад Францыі ўзнагародзіў яе ў 2007 годзе званнем Камандора Нацыянальнага ордэна «За заслугі». У 2008 годзе Варшаўскі ўніверсітэт урачыста аднавіў доктарскую ступень Барбары Скаргі. Таксама ў 2008 годзе яна атрымала Спецыяльную ўзнагароду праўлення Левіятанскай канфедэрацыі . Акрамя гэтых узнагарод, Барбара Скарга таксама была лаўрэатам літаратурных і навуковых прэмій, такіх як прэмія імя Яна Длугаша ад Кракаўскага выдавецтва і прэмія імя Юзэфа Тышнера. == Ушанаванне памяці == У 2011 годзе яе вучні заснавалі Фонд Барбары Скаргі для мыслення, які праводзіць розныя формы грамадскай дзейнасці, накіраванай на развіццё філасофскай культуры ў Польшчы. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * ''Барбара Скарга. Ганаровы доктар Універсітэта Мікалая Каперніка'', выдавецтва Універсітэта Мікалая Каперніка, Торунь, 2000. * ''Хто ёсць хто ў Польшчы'', Verlag für Personenenzyklopädien AG, Цуг, Швейцарыя 2007, с. 3132. * ''Цырымонія аднаўлення доктарскай ступені прафесара Барбары Скаргі'', выдавецтва Бюро па прасоўванні Варшаўскага ўніверсітэта, Варшава, 2008 г. * «Przegląd Filozoficzno-Literacki», No. 2–3(20), Варшава 2008 (нумар цалкам прысвечаны Барбары Скарга). * «Дыялог і ўніверсалізм», вып. XX, №. 1–2/2010, Барбара Скарга і яе філасофія, пад рэдакцыяй Я. Мігасіньскага, Варшаўскі ўніверсітэт. * ''Penser après le Goulag, textes et commentaires réunis par Joanna Nowicki'', Ėdtions du Relief, Paris 2011. * ''Энцыклапедыя польскай філасофіі'', выдавецтва Польскага таварыства Тамаша Аквінскага, Люблін, 2011, т. 2, с. 545–547 . * ''Думка Барбары Скаргі. A Separate Path'', рэдакцыя Яцэка Мігасіньскага і Магдалены Шроды, Выдавецтва IFiS PAN, Варшава 2015. * ''Барбара Скарга. Ганаровы доктар Універсітэта Мікалая Каперніка'', выдавецтва Універсітэта Мікалая Каперніка, Торунь, 2019. * ''Паміж гісторыяй ідэй і метафізікай. Памятная кніга да стагоддзя з дня нараджэння і дзесятай гадавіны смерці Барбары Скаргі'', выдавецтва Фонду мыслення імя Барбары Скаргі, Варшава, 2020. == Знешнія спасылкі == * Prof. zw. dr hab. Barbara Skarga, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2008-10-26] . * [http://gu.us.edu.pl/node/208091 „''Wydobyte z niepamięci'' – z prof. Barbarą Skargą o latach zesłania rozmawia Mariusz Kubik”, „Gazeta Uniwersytecka UŚ”, nr 6 (85)/ marzec 2001] * [http://www.pfl.uw.edu.pl/index.php/pfl/issue/view/20/showToc Numer specjalny kwartalnika „Przegląd Filozoficzno-Literacki” dedykowany Profesor Skardze] * JanuszJ. Bohdanowicz JanuszJ., Białe plamy. Prawieniszki. Karny obóz pracy przymusowej, akwilno.pl, Warszawa 2006 [zarchiwizowane z adresu 2013-10-24] . * Małgorzata Kowalska „O Barbarze Skardze raz jeszcze – nie tylko in memoriam” http://pauza.krakow.pl/139_140_1&2_2011.pdf {{Вонкавыя спасылкі}} <references /> [[Катэгорыя:Памерлі ў 2009 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1919 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя сярэбраным крыжам Заслугі з мячамі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Польшча)]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]] [[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]] [[Катэгорыя:Члены Польскага ПЭН-клуба]] [[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта філасофіі і сацыялогіі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] rz8x7854su8lljpe2es7j0jrocoy3i7 5120994 5120993 2026-04-04T22:56:55Z Rabbi Mendl 19651 афармленне, дапаўненне 5120994 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Асоба | Commons = Barbara Skarga }}'''Барбара Крысціна Скарга''' (нар. [[25 кастрычніка]] [[1919|1919 годзе]] ў [[Варшава|Варшаве]], памерла [[18 верасня]] [[2009|2009 годзе]] у [[Ольштын|Ольштыне]] <ref name="rs">{{Cite web|url=https://rejestry-notarialne.pl/37|title=Barbara Skarga|website=rejestry-notarialne.pl}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=pl|url=http://archive.is/yFdTW|title=Zmarła Barbara Skarga|website=|date=18.09.2009}}</ref> ) — польскі [[Філасофія|філосаф,]] якая спецыялізавалася на гісторыі новай і сучаснай філасофіі, прафесар гуманітарных навук, на працягу ўсяго свайго прафесійнага жыцця звязаная з Інстытутам філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, член Польскай акадэміі мастацтваў і навук і Варшаўскага навуковага таварыства. Падчас нямецкай акупацыі Польшчы яна была сувязной [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]], а пазней — вязніцай ГУЛАГу. Дама [[Ордэн Белага Арла|Ордэна Белага Арла]] (1995). Мецэнатка [[Fundacja na Rzecz Myślenia im. Barbary Skargi|Фонду мыслення]] і ўзнагароды за філасофскае эсэ, якая фінансуецца гэтым Фондам. Аўтар шматлікіх публікацый і навуковай дзейнасці, дзякуючы якім яна сфармавала вялікую групу прафесійна актыўных польскіх філосафаў. == Біяграфія == Паходзіла з шляхецкай сям'і [[Кальвінізм|евангелічнай рэфармацкай]] царквы. Нарадзілася ў Варшаве ў сям'і Пятра Казіміра (1878–1930) і Галіны (1889–1970) Скаргі <ref name="rs">{{Cite web|url=https://rejestry-notarialne.pl/37|title=Barbara Skarga|website=rejestry-notarialne.pl}}</ref>. Разам з сястрой Ганнай расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]], [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет]]. Сястрой Барбары была актрыса [[Ганна Скаржанка]] (якая нарадзілася у 1917 годзе ў Мінску), а братам — акцёр Эдвард Скарга. У 1937 годзе ў [[Вільня|Вільнюсе]] Барбара атрымала атэстат аб сярэдняй адукацыі і ў тым жа годзе паступіла на факультэт электратэхнікі [[Варшаўскі політэхнічны ўніверсітэт|Варшаўскага політэхнічнага ўніверсітэта]]. Адвучыўшыся тры семестры, перайшла на гуманітарны факультэт Віленскага [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], абраўшы філасофію ў якасці спецыялізацыі, а матэматыку — дадатковай. У сувязі з ліквідаванннем Віленскага ўніверсітэта ў снежні 1939 года, Барбара Скарга працягвала вучобу да 1944 года на падпольных семінарах сваіх настаўнікаў — прафесараў Г. Эльзенберга, Т. Чэжоўскага, К. Гурскага і С. Срэбнага — здаўшы ўсе патрабаваныя праграмай экзамены. Таксама Барбара ўдзельнічала ў падпольнай сярэдняй адукацыі ў Вільні, выкладаючы лацінскую мову і матэматыку. Адначасова яна ўдзельнічала ў арыентаванай на незалежнасць дзейнасці [[Армія Краёва|падпольнай Арміі Краёвай]], займаючы розныя пасады, у тым ліку начальніцай мясцовай сувязі Віленскага раёна. Яна была сувязным афіцэрам у [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] пад кодавым імем ''Эва''. Кіравала так званай знешняй сувяззю, г.зн. з інспектаратамі і непасрэдна з брыгадамі ў палявых умовах. За гэту дзейнасць яна была арыштавана савецкай уладай і асуджана на 10 гадоў прымусовых работ. Яна была зняволена ў лагеры ў Правенішках у [[Літва|Літве]], затым саслана ўглыб [[Расія|Расіі]], у [[Сібір]], у прымусовы лагер ва [[Ухта|Ухце]] . Пасля вызвалення з [[ГУЛАГ|ГУЛАГу]] ёй было загадана асесці ў [[Калгас|калгасе]] ў [[Казахстан|Казахстане]], адкуль, дзякуючы шчасліваму збегу палітычных абставін і намаганням сям'і, ёй удалося вярнуцца ў Польшчу ў снежні 1955 года. Успаміны пра гэты перыяд Барбара Скарга сабрала праз шмат гадоў у кнізе — першым у літаратуры жаночым аповедзе пра ГУЛАГ, з ''назвай «Пасля вызвалення'' (1944–1956)», упершыню апублікаваным пад псеўданімам у [[Парыж|Парыжы]] ў 1985 годзе. У 1957 годзе Барбара Скарга атрымала завочна ступень магістра філасофіі ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] і пачала працаваць на кафедры бібліяграфіі і дакументацыі польскай філасофіі Польскай акадэміі навук. У 1961 годзе яна атрымала доктарскую ступень у Варшаўскім [[Варшаўскі ўніверсітэт|універсітэце,]] абараніўшы дысертацыю на тэму ''«Нараджэнне польскага пазітывізму''», падрыхтаваную пад кіраўніцтвам прафесара Ніны Асарадабрай-Кула. З 1962 года яна працавала на кафедры гісторыі сучаснай філасофіі IFiS PAN, спачатку ў якасці [[Асістэнт-прафесар|дацэнта]]. У гэты час яна падтрымлівала цесную сувязь з так званай Варшаўскай школай гісторыкаў ідэй ( [[Лешак Калакоўскі|Л. Калякоўскі]], А. Валіцкі, Б. Бачко, Я. Шацкі, А. Сікора, З. Аганоўскі, Л. Шчуцкі ), перш чым гэтая школа распалася ў выніку падзей, звязаных з сакавіком 1968 года. У 1967 годзе [[Хабілітацыя|яна атрымала габілітацыйную ступень]] на аснове дысертацыі ''«Артадоксія і рэвізія ў французскім пазітывізме'' », у 1975 годзе атрымала пасаду [[Асацыяваны прафесар|дацэнта]], а ў 1988 годзе — званне [[Прафесар|прафесара]] . З 1968 года была членам ZAiKS (ганаровы член з 2009 года) . У лютым 1978 года яна стала членам Таварыства навуковых курсаў, пазней пераўтворанага ў Таварыства распаўсюджвання і прасоўвання навук, а ў 1981–1984 гадах (г.зн. да і ў цяжкі перыяд пасля ўвядзення [[Ваеннае становішча ў Польшчы (1981—1983)|ваеннага становішча]] ) узначальвала Камітэт па філасофскіх навуках Польскай акадэміі навук. Пазней стала паўнапраўным членам Польскай акадэміі навук і мастацтваў. У 1988 годзе атрымала званне прафесара гуманітарных навук. У 1993–2006 гадах узначальвала рэдакцыйную калегію штогодніка «Этыка». Не маючы магчымасці працаваць ва ўніверсітэце па ідэалагічных і палітычных прычынах у [[Польская Народная Рэспубліка|камуністычную эпоху]], Барбара Скарга з 1970-х гадоў вяла інтэнсіўную выкладчыцкую дзейнасць, кіруючы агульнанацыянальным семінарам у Інстытуце філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, а пазней, пасля выхаду на пенсію, і пасля 1989 года, перыядычна выкладала ў розных універсітэцкіх цэнтрах. Да парламенцкіх выбараў 2001 года яна была членам ганаровага выбарчага камітэта Саюза Свабоды <ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20141006142218/http://www.uw.org.pl/wiad_arch.php?id=82|title=Wyborczy Komitet Honorowy Unii Wolności|website=uw.org.pl|date=12 lipca 2001}}</ref> . Пасля хваробы яна памерла ў бальніцы ў Ольштыне. Пахавана 25 верасня 2009 года на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31) . == Навуковая творчасць == Навуковую працу Барбары Скаргі можна падзяліць на пяць тэматычных абласцей, якія прыблізна адпавядаюць храналагічным этапам яе філасофскіх інтарэсаў. Першы з гэтых этапаў — даследаванне польскага і французскага пазітывізму. У гэтым даследаванні Барбара Скарга засяродзілася на гістарычным ідэалагічным кантэксце, у якім узнік польскі пазітывізм, аналізуючы яго перапляценне з нацыянальнымі і філасофска-гістарычнымі праблемамі, а таксама прадстаўляючы ідэалагічныя профілі цэлай галерэі фігур, важных для польскай культуры. Натуральным наступным крокам у яе навуковых даследаваннях стала вяртанне да крыніц і вывучэнне філасофіі бацькі пазітывізму, [[Агюст Конт|Аўгуста Конта]]. Пасля даследавання філасофіі Конта яна прыступіла да гісторыка-філасофскага аналізу спрэчак, якія ўзніклі сярод французскіх вучняў пасля смерці настаўніка. Публікацыя вынікаў усіх гэтых даследаванняў была поўнай навінкай у Польшчы. Да найважнейшых прац у гэтай праблематыцы можна аднесці вышэйзгаданую доктарскую дысертацыю, а таксама манументальную двухтомную анталогію (сумесна з Ганнай Гохфельдавай) ''«Філасофія і сацыяльная думка ў 1865–1895 гадах'' » у рамках серыі «700 гадоў польскай думкі» (1980), пераклады і навуковыя даследаванні прац Конта, тры манаграфіі ў серыі «Думкі і людзі» (Конт – 1966, Рэнан – 1969, Клод Бернар – 1970), а таксама ''«Артадоксія і рэвізія ў французскім пазітывізме''» (1967), якая з'яўляецца манаграфіяй па шырокай гісторыі ідэй, метадалагічна блізкай да тагачаснай актыўнай «Варшаўскай школы». Другі этап даследаванняў арганічна вырас з першага і ахопліваў працы па тэндэнцыях французскай філасофіі XIX стагоддзя, акрамя пазітывізму. Гэтыя працы прапаноўвалі паглыблены аналіз розных разнавіднасцяў французскага спірытуалізму, якія вынікаюць з працы Мэна дэ Бірана, а таксама эклектыкі, неакрытыцызму, «рэфлексіўнай» філасофіі і рэлігійнай філасофіі. Гэта даследаванне прывяло да цікавасці да філасофіі [[Анры Бергсон|Анры Бергсана]], якая на доўгі час стала прыкметнай вобласцю даследаванняў Барбары Скаргі. Сярод найбольш важных публікацый гэтага перыяду: фундаментальная анталогія тэкстаў па французскай філасофіі XIX стагоддзя (1978), ''«Праблемы інтэлекту:'' ''паміж Контам і Бергсанам»'' (1975) і ''«Час і працягласць:'' ''даследаванні пра Бергсана»'' (1982). Калі на першых двух этапах сваёй кар'еры Барбара Скарга прадстаўляла сябе як гісторык філасофіі або гісторык ідэй, то трэці этап яе працы — гэта распрацоўка ўласнай, арыгінальнай філасофскай пазіцыі, якая вынікае з роздуму над працамі такога гісторыка. Гэта спецыфічная метафіласофія, якая звяртаецца ў першую чаргу да пытанняў ідэалагічных тэндэнцый, што фарміруюць пэўную эпоху, якія Барбара Скарга называе «інтэлектуальнымі фармацыямі», і да дыялектыкі змены і захавання пэўных ідэй, якія вызначаюць рытм гістарычнасці інтэлектуальнага жыцця ў кожную эпоху. У гэтай працы даследчык паказала, як сярод зменлівасці гістарычных дыскурсаў вылучаецца адносная стабільнасць ключавых катэгорый. Яна гарантуе існаванне трывалых правілаў сэнсу або мадэляў рацыянальнасці ў межах дадзенай фармацыі. Да гэтай вобласці даследаванняў адносяцца яе кнігі ''«Przeszłość i interpretacje» (Мінулае і інтэрпрэтацыі).'' ''З майстэрні гісторыка філасофіі'' (1987), ''«Межы гістарычнасці»'' (1989) і афармленне і навуковае рэдагаванне пяцітомнага ''«Даведніка па філасофскай літаратуры XX стагоддзя»'' (1994–1997), узнагароджанага прэміяй «Літаратура ў свеце» . Чацвёртая вобласць заклапочанасці, на якой Барбара Скарга засяроджваецца з 1980-х і 1990-х гадоў, адлюстравана ў яе працах па метафізіцы. У іх яна разглядае найбольш актуальныя пытанні метафізікі — такія як сэнс быцця, праблема часу, паходжанне зла, месца чалавечага суб'екта ў свеце і дзейснасць трансцэндэнтнасці — пачынаючы з праектаў сучасных мысліцеляў, такіх як [[Марцін Хайдэгер|Марцін Гайдэгер]], Эмануэль Левінас і [[Жак Дэрыда|Дэрыда]], і сутыкаючы іх з рашэннямі вялікіх мысліцеляў мінулага, такіх як [[Платон]], [[Арыстоцель]], Псеўда-Дыянісій і Лейбніц . Гэта была не проста гісторыка-філасофская інтэрпрэтацыя пазіцый іншых, а хутчэй спроба ўласнага падыходу да гэтых найважнейшых філасофскіх пытанняў, спроба, якая ўлічвала ўсю крытыку класічнай метафізікі, прадпрынятую да гэтага часу, ад кантаўскай крытыкі праз сцыентысцкую крытыку да постмадэрнізму. Філасофская пазіцыя аўтаркі, праяўленая ў гэтых працах, характарызуецца надзвычайнай адкрытасцю да розных тыпаў філасофскай рэфлексіі, а яе метад датычыцца іх падобны да фенаменалогіі і герменеўтыкі. Сярод яе найбольш важных прац у гэтай галіне ''— «Ідэнтычнасць і адрозненні:'' ''метафізічныя эсэ»'' (1997), ''«След і прысутнасць»'' (2002), ''«Метафізічны квінтэт»'' (2005) і ''«Метафізічны тэрцэт»'' (2009). Пятай сферай даследваній Барбары Скаргі з'яўлялася маральнае і грамадзянскае разважанне. Гэта было адлюстрована ў эсэ, апублікаваных у культурных часопісах і штодзённай прэсе, а таксама ў публічных выступах і інтэрв'ю. У гэтых эсэ яна аналізавала маральна-аксіялагічныя, а таксама культурныя і палітычныя праблемы і часта каменціравала бягучыя падзеі. Барбара Скарга апісвала змрочную карціну сучаснай польскай сацыяльнай рэальнасці і асабліва занепакоілася прычынамі «маўчання інтэлігенцыі». Аналізуючы катэгорыі, неабходныя для належнага функцыянавання грамадскага арганізма, такія як справядлівасць, свабода, годнасць, гонар, мужнасць, вернасць, адказнасць і грамадзянскае пачуццё, Барбара Скарга паказала, што толькі прытрымліванне ўніверсальных каштоўнасцей еўрапейскай культуры можа быць лекам ад заняпаду нашага часу. Сярод гэтых каштоўнасцей яна лічыла розум і сумленнасць найважнейшымі, бо яны служылі стрымліванню міфатворчых тэндэнцый папулісцкай «палітыкі ідэнтычнасці», якая небяспечна схілялася — як пацвярджае таталітарны вопыт 20-га стагоддзя — да нацыяналізму. Гэтыя выказванні былі сабраны ў кнігах, апублікаваных пры яе жыцці, такіх як «Нам не трэба баяцца філасофіі» (1999), «Чалавек — не прыгожая жывёла» (2007) і «Іншага канца свету не будзе» (2007), а таксама ў двух тамах збору твораў, апублікаваных пасля яе смерці фондам, які носіць яе імя: «Раскіданыя творы з 1989–2000 гадоў» (2015) і «Раскіданыя творы з 2001–2009 гадоў» (2016). == Публікацыі == [[Файл:Barbara_Skarga_and_Wladyslaw_Bartoszewski_Warsaw_October08_2007_Fot_Mariusz_Kubik.JPG|міні|Барбара Скарга і Ўладзіслаў Барташэўскі (2007)]] [[Файл:Barbara_Skarga_grób_(2).JPG|міні|Надмагілле Барбары Скаргі і яе сястры [[Ганна Скаржанка|Ганны Скаржанкі]] (2012)]] * ''Нараджэнне польскага пазітывізму (1831–1864)'', PWN, Варшава 1964 (2-е выд., PWN, Фонд мыслення Барбары Скаргі, Варшава 2013). * ''Конт'' (і падборка тэкстаў), WP, Варшава 1966 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е пашыранае выданне, WP, Варшава 1977, а таксама, без падборкі твораў, [у:] ''Конт, Рэнан, Клод Бернар'', Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014). * ''Праваслаўе і рэвізія ў французскім пазітывізме'', PWN, Варшава 1967 (2-е выд., PWN, Фонд мыслення, Варшава 2016). * ''Рэнан'' (і падборка тэкстаў), WP, Варшава 1969 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е выд., WP, Варшава 2002, а таксама, без падборкі тэкстаў, у: ''Конт, Рэнан, Клод Бернар'', Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014),{{ISBN|83-214-1252-1}} . * ''Клод Бернар'' (і падборка твораў), WP, Варшава 1970 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е выд., без падборкі твораў у: Конт, Рэнан, Клод Бернар, Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014). * ''Праблемы інтэлекту. Паміж Контам і Бергсанам'', PWN, Варшава 1975; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2017). * ''Французская філасофія XIX стагоддзя'' (анталогія тэкстаў), PWN, Варшава 1978. * ''Час і працягласць. Даследаванні пра Бергсана'', PWN, Варшава 1982; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2014). * ''Пасля вызвалення (1944–1956)'', пад псеўданімам Вікторыя Краснеўская, Літаратурны інстытут, Парыж, 1985 (Бібліятэка «Культуры»); 1-е нацыянальнае выданне, перапрацаванае аўтаркай (пад псеўданімам), выдавецтва «Пакаленне», Варшава, 1986; 2-е нацыянальнае выданне (пад яе ўласным імем), «W Drodze», Познань, 1990; 3-е выданне, фонд «Алетэя», Варшава, 2000; 4-е выданне, выдавецтва «Знак», Кракаў, 2008. Пераклад на французскую мову: ''Une absurde craute: temoignage d'une woman au Gulag (1944–1956)'', пераклад М. Ларана, Парыж, 2000. * ''Мінулае і інтэрпрэтацыі. З майстэрні гісторыка філасофіі'', PWN, Варшава 1987; (2-е выд., PWN, Фонд мыслення, Варшава 2015). * Межы ''гістарычнасці'', PIW, Варшава 1989; (2-е выд., Выдавецтва Інстытута філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, Варшава 2005; 3-е выд., Foundation for Thinking, Выдавецтва Stentor, Варшава 2014). Французскі пераклад: ''Les limites de l'historicité: continuité et transformations de la pensée'', tr. par Małgorzata Kowalska, Beauchesne, Paris 1997. * ''Ідэнтычнасць і адрозненні. Метафізічныя эсэ'', выдавецтва Znak, Кракаў, 1997; (2-е выд., Znak, Кракаў, 2009) – узнагароджана прэміяй імя Яна Длугаша і намінавана на літаратурную прэмію Nike 1998 г.[1] * ''Нам не трэба баяцца філасофіі. Нарысы розных гадоў'', PWN, Варшава 1999; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2017). * ''След і прысутнасць'', PWN, Варшава 2002. * ''«Метафізічны квінтэт»'', выдавецтва «Універсітэцкі дом», Кракаў, 2005 — намінаваны на літаратурную прэмію «Ніке» ў 2006 годзе. * ''Чалавек — не прыгожая жывёліна'', выдавецтва «Знак», Кракаў, 2007. * ''Іншага канца свету не будзе'' . Барбара Скарга ў размове з Катажынай Яноўскай і Пятром Мухарскім, Выдавецтва «Знак», Кракаў 2007. * ''Метафізічны тэрцэт'', выдавецтва «Знак», Кракаў, 2009; (2-е выд., Фонд мыслення, Варшава, 2020). * ''…калі думаеш пра мяне, то без смутку… Ліставанне 1946–1955 гг'' ., Фонд мыслення, Варшава, 2019. У 1995 годзе прэзідэнт Рэспублікі Польшча Лех Валенса ўзнагародзіў Барбару Скаргу [[Ордэн Белага Арла|Ордэнам Белага Арла]] ''ў знак прызнання выдатных заслуг перад Рэспублікай Польшчай'' . <ref>{{Monitor Polski|1995|33|379}}.</ref> Яна была членам капітула гэтай узнагароды і канцлерам Ордэна з 2001 па 2005 год. У кастрычніку 2005 года яна падала ў адстаўку з пасады канцлера Ордэна Белага Арла пасля заяў, зробленых [[Лех Качыньскі|Лехам Качыньскім]] падчас яго перадвыбарчай кампаніі, які заявіў, што некаторыя з людзей, узнагароджаных гэтай узнагародай [[Аляксандр Квасьнеўскі|Аляксандрам Кваснеўскім,]] аказалі вялікія заслугі перад [[Польская Народная Рэспубліка|Польскай Народнай Рэспублікай]] . <ref>{{Cite web|lang=pl|url=http://wiadomosci.gazeta.pl/Wiadomosci/1,80269,7054295,Zmarla_prof__Barbara_Skarga.html|title=Prof. Barbara Skarga nie żyje|website=Gazeta.pl|date=18.09.2009}}</ref> Яна таксама была ўзнагароджана Сярэбраным крыжам Заслугі з мячамі . 19 лютага 2000 года ёй было прысвоена званне ганаровага доктара [[Універсітэт Мікалая Каперніка ў Торуні|Універсітэта Мікалая Каперніка]] <ref>{{Cite web|url=http://www.umk.pl/uczelnia/dhc/|title=Doktorzy honoris causa UMK|website=umk.pl|date=}}</ref> . У 2003 годзе атрымала прэмію імя ксяндза Юзэфа Тышнера за кнігу ''«След і прысутнасць»'' . У знак прызнання яе ўкладу ў прасоўванне французскай філасофскай культуры ў Польшчы, урад Францыі ўзнагародзіў яе ў 2007 годзе званнем Камандора Нацыянальнага ордэна «За заслугі». У 2008 годзе Варшаўскі ўніверсітэт урачыста аднавіў доктарскую ступень Барбары Скаргі. Таксама ў 2008 годзе яна атрымала Спецыяльную ўзнагароду праўлення Левіятанскай канфедэрацыі . Акрамя гэтых узнагарод, Барбара Скарга таксама была лаўрэатам літаратурных і навуковых прэмій, такіх як прэмія імя Яна Длугаша ад Кракаўскага выдавецтва і прэмія імя Юзэфа Тышнера. == Ушанаванне памяці == У 2011 годзе яе вучні заснавалі Фонд Барбары Скаргі для мыслення, які праводзіць розныя формы грамадскай дзейнасці, накіраванай на развіццё філасофскай культуры ў Польшчы. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * ''Барбара Скарга. Ганаровы доктар Універсітэта Мікалая Каперніка'', выдавецтва Універсітэта Мікалая Каперніка, Торунь, 2000. * ''Хто ёсць хто ў Польшчы'', Verlag für Personenenzyklopädien AG, Цуг, Швейцарыя 2007, с. 3132. * ''Цырымонія аднаўлення доктарскай ступені прафесара Барбары Скаргі'', выдавецтва Бюро па прасоўванні Варшаўскага ўніверсітэта, Варшава, 2008 г. * «Przegląd Filozoficzno-Literacki», No. 2–3(20), Варшава 2008 (нумар цалкам прысвечаны Барбары Скарга). * «Дыялог і ўніверсалізм», вып. XX, №. 1–2/2010, Барбара Скарга і яе філасофія, пад рэдакцыяй Я. Мігасіньскага, Варшаўскі ўніверсітэт. * ''Penser après le Goulag, textes et commentaires réunis par Joanna Nowicki'', Ėdtions du Relief, Paris 2011. * ''Энцыклапедыя польскай філасофіі'', выдавецтва Польскага таварыства Тамаша Аквінскага, Люблін, 2011, т. 2, с. 545–547 . * ''Думка Барбары Скаргі. A Separate Path'', рэдакцыя Яцэка Мігасіньскага і Магдалены Шроды, Выдавецтва IFiS PAN, Варшава 2015. * ''Барбара Скарга. Ганаровы доктар Універсітэта Мікалая Каперніка'', выдавецтва Універсітэта Мікалая Каперніка, Торунь, 2019. * ''Паміж гісторыяй ідэй і метафізікай. Памятная кніга да стагоддзя з дня нараджэння і дзесятай гадавіны смерці Барбары Скаргі'', выдавецтва Фонду мыслення імя Барбары Скаргі, Варшава, 2020. == Знешнія спасылкі == * Prof. zw. dr hab. Barbara Skarga, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2008-10-26] . * [http://gu.us.edu.pl/node/208091 „''Wydobyte z niepamięci'' – z prof. Barbarą Skargą o latach zesłania rozmawia Mariusz Kubik”, „Gazeta Uniwersytecka UŚ”, nr 6 (85)/ marzec 2001] * [http://www.pfl.uw.edu.pl/index.php/pfl/issue/view/20/showToc Numer specjalny kwartalnika „Przegląd Filozoficzno-Literacki” dedykowany Profesor Skardze] * JanuszJ. Bohdanowicz JanuszJ., Białe plamy. Prawieniszki. Karny obóz pracy przymusowej, akwilno.pl, Warszawa 2006 [zarchiwizowane z adresu 2013-10-24] . * Małgorzata Kowalska „O Barbarze Skardze raz jeszcze – nie tylko in memoriam” http://pauza.krakow.pl/139_140_1&2_2011.pdf {{Вонкавыя спасылкі}} <references /> [[Катэгорыя:Памерлі ў 2009 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1919 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя сярэбраным крыжам Заслугі з мячамі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Польшча)]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]] [[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]] [[Катэгорыя:Члены Польскага ПЭН-клуба]] [[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта філасофіі і сацыялогіі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] fzz1pgl0fxdg00q1z6jfi5irmghqguv 5120996 5120994 2026-04-04T23:01:19Z Rabbi Mendl 19651 /* Біяграфія */ афармленне 5120996 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Асоба | Commons = Barbara Skarga }}'''Барбара Крысціна Скарга''' (нар. [[25 кастрычніка]] [[1919|1919 годзе]] ў [[Варшава|Варшаве]], памерла [[18 верасня]] [[2009|2009 годзе]] у [[Ольштын|Ольштыне]] <ref name="rs">{{Cite web|url=https://rejestry-notarialne.pl/37|title=Barbara Skarga|website=rejestry-notarialne.pl}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=pl|url=http://archive.is/yFdTW|title=Zmarła Barbara Skarga|website=|date=18.09.2009}}</ref> ) — польскі [[Філасофія|філосаф,]] якая спецыялізавалася на гісторыі новай і сучаснай філасофіі, прафесар гуманітарных навук, на працягу ўсяго свайго прафесійнага жыцця звязаная з Інстытутам філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, член Польскай акадэміі мастацтваў і навук і Варшаўскага навуковага таварыства. Падчас нямецкай акупацыі Польшчы яна была сувязной [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]], а пазней — вязніцай ГУЛАГу. Дама [[Ордэн Белага Арла|Ордэна Белага Арла]] (1995). Мецэнатка [[Fundacja na Rzecz Myślenia im. Barbary Skargi|Фонду мыслення]] і ўзнагароды за філасофскае эсэ, якая фінансуецца гэтым Фондам. Аўтар шматлікіх публікацый і навуковай дзейнасці, дзякуючы якім яна сфармавала вялікую групу прафесійна актыўных польскіх філосафаў. == Біяграфія == Паходзіла з шляхецкай сям'і [[Кальвінізм|евангелічнай рэфармацкай]] царквы. Нарадзілася ў Варшаве ў сям'і Пятра Казіміра (1878–1930) і Галіны (1889–1970) Скаргі <ref name="rs">{{Cite web|url=https://rejestry-notarialne.pl/37|title=Barbara Skarga|website=rejestry-notarialne.pl}}</ref>. Разам з сястрой Ганнай расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]], [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет]]. Сястрой Барбары была актрыса [[Ганна Скаржанка]] (якая нарадзілася у 1917 годзе ў Мінску), а братам — акцёр Эдвард Скарга. У 1937 годзе ў [[Вільня|Вільнюсе]] Барбара атрымала атэстат аб сярэдняй адукацыі і ў тым жа годзе паступіла на факультэт электратэхнікі [[Варшаўскі політэхнічны ўніверсітэт|Варшаўскага політэхнічнага ўніверсітэта]]. Адвучыўшыся тры семестры, перайшла на гуманітарны факультэт Віленскага [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], абраўшы філасофію ў якасці спецыялізацыі, а матэматыку — дадатковай. У сувязі з ліквідаванннем Віленскага ўніверсітэта ў снежні 1939 года, Барбара Скарга працягвала вучобу да 1944 года на падпольных семінарах сваіх настаўнікаў — прафесараў Г. Эльзенберга, Т. Чэжоўскага, К. Гурскага і С. Срэбнага — здаўшы ўсе патрабаваныя праграмай экзамены. Таксама Барбара ўдзельнічала ў падпольнай сярэдняй адукацыі ў Вільні, выкладаючы лацінскую мову і матэматыку. Адначасова яна ўдзельнічала ў арыентаванай на незалежнасць дзейнасці [[Армія Краёва|падпольнай Арміі Краёвай]], займаючы розныя пасады, у тым ліку начальніцай мясцовай сувязі Віленскага раёна. Яна была сувязным афіцэрам у [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] пад кодавым імем ''Эва''. Кіравала так званай знешняй сувяззю, г.зн. з інспектаратамі і непасрэдна з брыгадамі ў палявых умовах. За гэту дзейнасць яна была арыштавана савецкай уладай і асуджана на 10 гадоў прымусовых работ. Яна была зняволена ў лагеры ў Правенішках у [[Літва|Літве]], затым саслана ўглыб [[Расія|Расіі]], у [[Сібір]], у прымусовы лагер ва [[Ухта|Ухце]] . Пасля вызвалення з [[ГУЛАГ|ГУЛАГу]] ёй было загадана асесці ў [[Калгас|калгасе]] ў [[Казахстан|Казахстане]], адкуль, дзякуючы шчасліваму збегу палітычных абставін і намаганням сям'і, ёй удалося вярнуцца ў Польшчу ў снежні 1955 года. Успаміны пра гэты перыяд Барбара Скарга сабрала праз шмат гадоў у кнізе — першым у літаратуры жаночым аповедзе пра ГУЛАГ, з ''назвай «Пасля вызвалення'' (1944–1956)», упершыню апублікаваным пад псеўданімам у [[Парыж|Парыжы]] ў 1985 годзе. У 1957 годзе Барбара Скарга атрымала завочна ступень магістра філасофіі ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] і пачала працаваць на кафедры бібліяграфіі і дакументацыі польскай філасофіі Польскай акадэміі навук. У 1961 годзе яна атрымала доктарскую ступень у Варшаўскім [[Варшаўскі ўніверсітэт|універсітэце,]] абараніўшы дысертацыю на тэму ''«Нараджэнне польскага пазітывізму''», падрыхтаваную пад кіраўніцтвам прафесара Ніны Асарадабрай-Кула. З 1962 года яна працавала на кафедры гісторыі сучаснай філасофіі IFiS PAN, спачатку ў якасці [[Асістэнт-прафесар|дацэнта]]. У гэты час яна падтрымлівала цесную сувязь з так званай Варшаўскай школай гісторыкаў ідэй ( [[Лешак Калакоўскі|Л. Калякоўскі]], А. Валіцкі, Б. Бачко, Я. Шацкі, А. Сікора, З. Аганоўскі, Л. Шчуцкі ), перш чым гэтая школа распалася ў выніку падзей, звязаных з сакавіком 1968 года. У 1967 годзе [[Хабілітацыя|яна атрымала габілітацыйную ступень]] на аснове дысертацыі ''«Артадаксальнасць і рэвізія ў французскім пазітывізме''», у 1975 годзе атрымала пасаду [[Асацыяваны прафесар|дацэнта]], а ў 1988 годзе — званне [[Прафесар|прафесара]] . З 1968 года была членам ZAiKS (ганаровы член з 2009 года). У лютым 1978 года яна стала членам Таварыства навуковых курсаў, пазней пераўтворанага ў Таварыства распаўсюджвання і прасоўвання навук, а ў 1981–1984 гадах (г. зн. да і ў цяжкі перыяд пасля ўвядзення [[Ваеннае становішча ў Польшчы (1981—1983)|ваеннага становішча]] ) узначальвала Камітэт па філасофскіх навуках Польскай акадэміі навук. Пазней стала паўнапраўным членам Польскай акадэміі навук і мастацтваў. У 1988 годзе атрымала званне прафесара гуманітарных навук. У 1993–2006 гадах узначальвала рэдакцыйную калегію штогодніка «Этыка». Не маючы магчымасці працаваць ва ўніверсітэце па ідэалагічных і палітычных прычынах у [[Польская Народная Рэспубліка|камуністычную эпоху]], Барбара Скарга з 1970-х гадоў вяла інтэнсіўную выкладчыцкую дзейнасць, кіруючы агульнанацыянальным семінарам у Інстытуце філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, а пазней, пасля выхаду на пенсію, і пасля 1989 года, перыядычна выкладала ў розных універсітэцкіх цэнтрах. Да парламенцкіх выбараў 2001 года яна была членам ганаровага выбарчага камітэта Саюза Свабоды <ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20141006142218/http://www.uw.org.pl/wiad_arch.php?id=82|title=Wyborczy Komitet Honorowy Unii Wolności|website=uw.org.pl|date=12 lipca 2001}}</ref> . Пасля хваробы яна памерла ў бальніцы ў Ольштыне. Пахавана 25 верасня 2009 года на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31). == Навуковая творчасць == Навуковую працу Барбары Скаргі можна падзяліць на пяць тэматычных абласцей, якія прыблізна адпавядаюць храналагічным этапам яе філасофскіх інтарэсаў. Першы з гэтых этапаў — даследаванне польскага і французскага пазітывізму. У гэтым даследаванні Барбара Скарга засяродзілася на гістарычным ідэалагічным кантэксце, у якім узнік польскі пазітывізм, аналізуючы яго перапляценне з нацыянальнымі і філасофска-гістарычнымі праблемамі, а таксама прадстаўляючы ідэалагічныя профілі цэлай галерэі фігур, важных для польскай культуры. Натуральным наступным крокам у яе навуковых даследаваннях стала вяртанне да крыніц і вывучэнне філасофіі бацькі пазітывізму, [[Агюст Конт|Аўгуста Конта]]. Пасля даследавання філасофіі Конта яна прыступіла да гісторыка-філасофскага аналізу спрэчак, якія ўзніклі сярод французскіх вучняў пасля смерці настаўніка. Публікацыя вынікаў усіх гэтых даследаванняў была поўнай навінкай у Польшчы. Да найважнейшых прац у гэтай праблематыцы можна аднесці вышэйзгаданую доктарскую дысертацыю, а таксама манументальную двухтомную анталогію (сумесна з Ганнай Гохфельдавай) ''«Філасофія і сацыяльная думка ў 1865–1895 гадах'' » у рамках серыі «700 гадоў польскай думкі» (1980), пераклады і навуковыя даследаванні прац Конта, тры манаграфіі ў серыі «Думкі і людзі» (Конт – 1966, Рэнан – 1969, Клод Бернар – 1970), а таксама ''«Артадоксія і рэвізія ў французскім пазітывізме''» (1967), якая з'яўляецца манаграфіяй па шырокай гісторыі ідэй, метадалагічна блізкай да тагачаснай актыўнай «Варшаўскай школы». Другі этап даследаванняў арганічна вырас з першага і ахопліваў працы па тэндэнцыях французскай філасофіі XIX стагоддзя, акрамя пазітывізму. Гэтыя працы прапаноўвалі паглыблены аналіз розных разнавіднасцяў французскага спірытуалізму, якія вынікаюць з працы Мэна дэ Бірана, а таксама эклектыкі, неакрытыцызму, «рэфлексіўнай» філасофіі і рэлігійнай філасофіі. Гэта даследаванне прывяло да цікавасці да філасофіі [[Анры Бергсон|Анры Бергсана]], якая на доўгі час стала прыкметнай вобласцю даследаванняў Барбары Скаргі. Сярод найбольш важных публікацый гэтага перыяду: фундаментальная анталогія тэкстаў па французскай філасофіі XIX стагоддзя (1978), ''«Праблемы інтэлекту:'' ''паміж Контам і Бергсанам»'' (1975) і ''«Час і працягласць:'' ''даследаванні пра Бергсана»'' (1982). Калі на першых двух этапах сваёй кар'еры Барбара Скарга прадстаўляла сябе як гісторык філасофіі або гісторык ідэй, то трэці этап яе працы — гэта распрацоўка ўласнай, арыгінальнай філасофскай пазіцыі, якая вынікае з роздуму над працамі такога гісторыка. Гэта спецыфічная метафіласофія, якая звяртаецца ў першую чаргу да пытанняў ідэалагічных тэндэнцый, што фарміруюць пэўную эпоху, якія Барбара Скарга называе «інтэлектуальнымі фармацыямі», і да дыялектыкі змены і захавання пэўных ідэй, якія вызначаюць рытм гістарычнасці інтэлектуальнага жыцця ў кожную эпоху. У гэтай працы даследчык паказала, як сярод зменлівасці гістарычных дыскурсаў вылучаецца адносная стабільнасць ключавых катэгорый. Яна гарантуе існаванне трывалых правілаў сэнсу або мадэляў рацыянальнасці ў межах дадзенай фармацыі. Да гэтай вобласці даследаванняў адносяцца яе кнігі ''«Przeszłość i interpretacje» (Мінулае і інтэрпрэтацыі).'' ''З майстэрні гісторыка філасофіі'' (1987), ''«Межы гістарычнасці»'' (1989) і афармленне і навуковае рэдагаванне пяцітомнага ''«Даведніка па філасофскай літаратуры XX стагоддзя»'' (1994–1997), узнагароджанага прэміяй «Літаратура ў свеце» . Чацвёртая вобласць заклапочанасці, на якой Барбара Скарга засяроджваецца з 1980-х і 1990-х гадоў, адлюстравана ў яе працах па метафізіцы. У іх яна разглядае найбольш актуальныя пытанні метафізікі — такія як сэнс быцця, праблема часу, паходжанне зла, месца чалавечага суб'екта ў свеце і дзейснасць трансцэндэнтнасці — пачынаючы з праектаў сучасных мысліцеляў, такіх як [[Марцін Хайдэгер|Марцін Гайдэгер]], Эмануэль Левінас і [[Жак Дэрыда|Дэрыда]], і сутыкаючы іх з рашэннямі вялікіх мысліцеляў мінулага, такіх як [[Платон]], [[Арыстоцель]], Псеўда-Дыянісій і Лейбніц . Гэта была не проста гісторыка-філасофская інтэрпрэтацыя пазіцый іншых, а хутчэй спроба ўласнага падыходу да гэтых найважнейшых філасофскіх пытанняў, спроба, якая ўлічвала ўсю крытыку класічнай метафізікі, прадпрынятую да гэтага часу, ад кантаўскай крытыкі праз сцыентысцкую крытыку да постмадэрнізму. Філасофская пазіцыя аўтаркі, праяўленая ў гэтых працах, характарызуецца надзвычайнай адкрытасцю да розных тыпаў філасофскай рэфлексіі, а яе метад датычыцца іх падобны да фенаменалогіі і герменеўтыкі. Сярод яе найбольш важных прац у гэтай галіне ''— «Ідэнтычнасць і адрозненні:'' ''метафізічныя эсэ»'' (1997), ''«След і прысутнасць»'' (2002), ''«Метафізічны квінтэт»'' (2005) і ''«Метафізічны тэрцэт»'' (2009). Пятай сферай даследваній Барбары Скаргі з'яўлялася маральнае і грамадзянскае разважанне. Гэта было адлюстрована ў эсэ, апублікаваных у культурных часопісах і штодзённай прэсе, а таксама ў публічных выступах і інтэрв'ю. У гэтых эсэ яна аналізавала маральна-аксіялагічныя, а таксама культурныя і палітычныя праблемы і часта каменціравала бягучыя падзеі. Барбара Скарга апісвала змрочную карціну сучаснай польскай сацыяльнай рэальнасці і асабліва занепакоілася прычынамі «маўчання інтэлігенцыі». Аналізуючы катэгорыі, неабходныя для належнага функцыянавання грамадскага арганізма, такія як справядлівасць, свабода, годнасць, гонар, мужнасць, вернасць, адказнасць і грамадзянскае пачуццё, Барбара Скарга паказала, што толькі прытрымліванне ўніверсальных каштоўнасцей еўрапейскай культуры можа быць лекам ад заняпаду нашага часу. Сярод гэтых каштоўнасцей яна лічыла розум і сумленнасць найважнейшымі, бо яны служылі стрымліванню міфатворчых тэндэнцый папулісцкай «палітыкі ідэнтычнасці», якая небяспечна схілялася — як пацвярджае таталітарны вопыт 20-га стагоддзя — да нацыяналізму. Гэтыя выказванні былі сабраны ў кнігах, апублікаваных пры яе жыцці, такіх як «Нам не трэба баяцца філасофіі» (1999), «Чалавек — не прыгожая жывёла» (2007) і «Іншага канца свету не будзе» (2007), а таксама ў двух тамах збору твораў, апублікаваных пасля яе смерці фондам, які носіць яе імя: «Раскіданыя творы з 1989–2000 гадоў» (2015) і «Раскіданыя творы з 2001–2009 гадоў» (2016). == Публікацыі == [[Файл:Barbara_Skarga_and_Wladyslaw_Bartoszewski_Warsaw_October08_2007_Fot_Mariusz_Kubik.JPG|міні|Барбара Скарга і Ўладзіслаў Барташэўскі (2007)]] [[Файл:Barbara_Skarga_grób_(2).JPG|міні|Надмагілле Барбары Скаргі і яе сястры [[Ганна Скаржанка|Ганны Скаржанкі]] (2012)]] * ''Нараджэнне польскага пазітывізму (1831–1864)'', PWN, Варшава 1964 (2-е выд., PWN, Фонд мыслення Барбары Скаргі, Варшава 2013). * ''Конт'' (і падборка тэкстаў), WP, Варшава 1966 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е пашыранае выданне, WP, Варшава 1977, а таксама, без падборкі твораў, [у:] ''Конт, Рэнан, Клод Бернар'', Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014). * ''Праваслаўе і рэвізія ў французскім пазітывізме'', PWN, Варшава 1967 (2-е выд., PWN, Фонд мыслення, Варшава 2016). * ''Рэнан'' (і падборка тэкстаў), WP, Варшава 1969 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е выд., WP, Варшава 2002, а таксама, без падборкі тэкстаў, у: ''Конт, Рэнан, Клод Бернар'', Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014),{{ISBN|83-214-1252-1}} . * ''Клод Бернар'' (і падборка твораў), WP, Варшава 1970 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е выд., без падборкі твораў у: Конт, Рэнан, Клод Бернар, Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014). * ''Праблемы інтэлекту. Паміж Контам і Бергсанам'', PWN, Варшава 1975; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2017). * ''Французская філасофія XIX стагоддзя'' (анталогія тэкстаў), PWN, Варшава 1978. * ''Час і працягласць. Даследаванні пра Бергсана'', PWN, Варшава 1982; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2014). * ''Пасля вызвалення (1944–1956)'', пад псеўданімам Вікторыя Краснеўская, Літаратурны інстытут, Парыж, 1985 (Бібліятэка «Культуры»); 1-е нацыянальнае выданне, перапрацаванае аўтаркай (пад псеўданімам), выдавецтва «Пакаленне», Варшава, 1986; 2-е нацыянальнае выданне (пад яе ўласным імем), «W Drodze», Познань, 1990; 3-е выданне, фонд «Алетэя», Варшава, 2000; 4-е выданне, выдавецтва «Знак», Кракаў, 2008. Пераклад на французскую мову: ''Une absurde craute: temoignage d'une woman au Gulag (1944–1956)'', пераклад М. Ларана, Парыж, 2000. * ''Мінулае і інтэрпрэтацыі. З майстэрні гісторыка філасофіі'', PWN, Варшава 1987; (2-е выд., PWN, Фонд мыслення, Варшава 2015). * Межы ''гістарычнасці'', PIW, Варшава 1989; (2-е выд., Выдавецтва Інстытута філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, Варшава 2005; 3-е выд., Foundation for Thinking, Выдавецтва Stentor, Варшава 2014). Французскі пераклад: ''Les limites de l'historicité: continuité et transformations de la pensée'', tr. par Małgorzata Kowalska, Beauchesne, Paris 1997. * ''Ідэнтычнасць і адрозненні. Метафізічныя эсэ'', выдавецтва Znak, Кракаў, 1997; (2-е выд., Znak, Кракаў, 2009) – узнагароджана прэміяй імя Яна Длугаша і намінавана на літаратурную прэмію Nike 1998 г.[1] * ''Нам не трэба баяцца філасофіі. Нарысы розных гадоў'', PWN, Варшава 1999; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2017). * ''След і прысутнасць'', PWN, Варшава 2002. * ''«Метафізічны квінтэт»'', выдавецтва «Універсітэцкі дом», Кракаў, 2005 — намінаваны на літаратурную прэмію «Ніке» ў 2006 годзе. * ''Чалавек — не прыгожая жывёліна'', выдавецтва «Знак», Кракаў, 2007. * ''Іншага канца свету не будзе'' . Барбара Скарга ў размове з Катажынай Яноўскай і Пятром Мухарскім, Выдавецтва «Знак», Кракаў 2007. * ''Метафізічны тэрцэт'', выдавецтва «Знак», Кракаў, 2009; (2-е выд., Фонд мыслення, Варшава, 2020). * ''…калі думаеш пра мяне, то без смутку… Ліставанне 1946–1955 гг'' ., Фонд мыслення, Варшава, 2019. У 1995 годзе прэзідэнт Рэспублікі Польшча Лех Валенса ўзнагародзіў Барбару Скаргу [[Ордэн Белага Арла|Ордэнам Белага Арла]] ''ў знак прызнання выдатных заслуг перад Рэспублікай Польшчай'' . <ref>{{Monitor Polski|1995|33|379}}.</ref> Яна была членам капітула гэтай узнагароды і канцлерам Ордэна з 2001 па 2005 год. У кастрычніку 2005 года яна падала ў адстаўку з пасады канцлера Ордэна Белага Арла пасля заяў, зробленых [[Лех Качыньскі|Лехам Качыньскім]] падчас яго перадвыбарчай кампаніі, які заявіў, што некаторыя з людзей, узнагароджаных гэтай узнагародай [[Аляксандр Квасьнеўскі|Аляксандрам Кваснеўскім,]] аказалі вялікія заслугі перад [[Польская Народная Рэспубліка|Польскай Народнай Рэспублікай]] . <ref>{{Cite web|lang=pl|url=http://wiadomosci.gazeta.pl/Wiadomosci/1,80269,7054295,Zmarla_prof__Barbara_Skarga.html|title=Prof. Barbara Skarga nie żyje|website=Gazeta.pl|date=18.09.2009}}</ref> Яна таксама была ўзнагароджана Сярэбраным крыжам Заслугі з мячамі . 19 лютага 2000 года ёй было прысвоена званне ганаровага доктара [[Універсітэт Мікалая Каперніка ў Торуні|Універсітэта Мікалая Каперніка]] <ref>{{Cite web|url=http://www.umk.pl/uczelnia/dhc/|title=Doktorzy honoris causa UMK|website=umk.pl|date=}}</ref> . У 2003 годзе атрымала прэмію імя ксяндза Юзэфа Тышнера за кнігу ''«След і прысутнасць»'' . У знак прызнання яе ўкладу ў прасоўванне французскай філасофскай культуры ў Польшчы, урад Францыі ўзнагародзіў яе ў 2007 годзе званнем Камандора Нацыянальнага ордэна «За заслугі». У 2008 годзе Варшаўскі ўніверсітэт урачыста аднавіў доктарскую ступень Барбары Скаргі. Таксама ў 2008 годзе яна атрымала Спецыяльную ўзнагароду праўлення Левіятанскай канфедэрацыі . Акрамя гэтых узнагарод, Барбара Скарга таксама была лаўрэатам літаратурных і навуковых прэмій, такіх як прэмія імя Яна Длугаша ад Кракаўскага выдавецтва і прэмія імя Юзэфа Тышнера. == Ушанаванне памяці == У 2011 годзе яе вучні заснавалі Фонд Барбары Скаргі для мыслення, які праводзіць розныя формы грамадскай дзейнасці, накіраванай на развіццё філасофскай культуры ў Польшчы. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * ''Барбара Скарга. Ганаровы доктар Універсітэта Мікалая Каперніка'', выдавецтва Універсітэта Мікалая Каперніка, Торунь, 2000. * ''Хто ёсць хто ў Польшчы'', Verlag für Personenenzyklopädien AG, Цуг, Швейцарыя 2007, с. 3132. * ''Цырымонія аднаўлення доктарскай ступені прафесара Барбары Скаргі'', выдавецтва Бюро па прасоўванні Варшаўскага ўніверсітэта, Варшава, 2008 г. * «Przegląd Filozoficzno-Literacki», No. 2–3(20), Варшава 2008 (нумар цалкам прысвечаны Барбары Скарга). * «Дыялог і ўніверсалізм», вып. XX, №. 1–2/2010, Барбара Скарга і яе філасофія, пад рэдакцыяй Я. Мігасіньскага, Варшаўскі ўніверсітэт. * ''Penser après le Goulag, textes et commentaires réunis par Joanna Nowicki'', Ėdtions du Relief, Paris 2011. * ''Энцыклапедыя польскай філасофіі'', выдавецтва Польскага таварыства Тамаша Аквінскага, Люблін, 2011, т. 2, с. 545–547 . * ''Думка Барбары Скаргі. A Separate Path'', рэдакцыя Яцэка Мігасіньскага і Магдалены Шроды, Выдавецтва IFiS PAN, Варшава 2015. * ''Барбара Скарга. Ганаровы доктар Універсітэта Мікалая Каперніка'', выдавецтва Універсітэта Мікалая Каперніка, Торунь, 2019. * ''Паміж гісторыяй ідэй і метафізікай. Памятная кніга да стагоддзя з дня нараджэння і дзесятай гадавіны смерці Барбары Скаргі'', выдавецтва Фонду мыслення імя Барбары Скаргі, Варшава, 2020. == Знешнія спасылкі == * Prof. zw. dr hab. Barbara Skarga, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2008-10-26] . * [http://gu.us.edu.pl/node/208091 „''Wydobyte z niepamięci'' – z prof. Barbarą Skargą o latach zesłania rozmawia Mariusz Kubik”, „Gazeta Uniwersytecka UŚ”, nr 6 (85)/ marzec 2001] * [http://www.pfl.uw.edu.pl/index.php/pfl/issue/view/20/showToc Numer specjalny kwartalnika „Przegląd Filozoficzno-Literacki” dedykowany Profesor Skardze] * JanuszJ. Bohdanowicz JanuszJ., Białe plamy. Prawieniszki. Karny obóz pracy przymusowej, akwilno.pl, Warszawa 2006 [zarchiwizowane z adresu 2013-10-24] . * Małgorzata Kowalska „O Barbarze Skardze raz jeszcze – nie tylko in memoriam” http://pauza.krakow.pl/139_140_1&2_2011.pdf {{Вонкавыя спасылкі}} <references /> [[Катэгорыя:Памерлі ў 2009 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1919 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя сярэбраным крыжам Заслугі з мячамі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Польшча)]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]] [[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]] [[Катэгорыя:Члены Польскага ПЭН-клуба]] [[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта філасофіі і сацыялогіі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] ra2eyp7fwm9txf6pgkgt5p67kztflnf 5121040 5120996 2026-04-05T06:18:12Z Rabbi Mendl 19651 арфаграфія 5121040 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Асоба | Commons = Barbara Skarga }}'''Барбара Крысціна Скарга''' (нар. [[25 кастрычніка]] [[1919|1919 годзе]] ў [[Варшава|Варшаве]], памерла [[18 верасня]] [[2009|2009 годзе]] у [[Ольштын|Ольштыне]] <ref name="rs">{{Cite web|url=https://rejestry-notarialne.pl/37|title=Barbara Skarga|website=rejestry-notarialne.pl}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=pl|url=http://archive.is/yFdTW|title=Zmarła Barbara Skarga|website=|date=18.09.2009}}</ref> ) — польскі [[Філасофія|філосаф,]] якая спецыялізавалася на гісторыі новай і сучаснай філасофіі, прафесар гуманітарных навук, на працягу ўсяго свайго прафесійнага жыцця звязаная з Інстытутам філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, член Польскай акадэміі мастацтваў і навук і Варшаўскага навуковага таварыства. Падчас нямецкай акупацыі Польшчы яна была сувязной [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]], а пазней — вязніцай ГУЛАГу. Дама [[Ордэн Белага Арла|Ордэна Белага Арла]] (1995). Мецэнатка [[Fundacja na Rzecz Myślenia im. Barbary Skargi|Фонду мыслення]] і ўзнагароды за філасофскае эсэ, якая фінансуецца гэтым Фондам. Аўтар шматлікіх публікацый і навуковай дзейнасці, дзякуючы якім яна сфармавала вялікую групу прафесійна актыўных польскіх філосафаў. == Біяграфія == Паходзіла з шляхецкай сям'і [[Кальвінізм|евангелічнай рэфармацкай]] царквы. Нарадзілася ў Варшаве ў сям'і Пятра Казіміра (1878–1930) і Галіны (1889–1970) Скаргі <ref name="rs">{{Cite web|url=https://rejestry-notarialne.pl/37|title=Barbara Skarga|website=rejestry-notarialne.pl}}</ref>. Разам з сястрой Ганнай расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]], [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет]]. Сястрой Барбары была актрыса [[Ганна Скаржанка]] (якая нарадзілася у 1917 годзе ў Мінску), а братам — акцёр Эдвард Скарга. У 1937 годзе ў [[Вільня|Вільнюсе]] Барбара атрымала атэстат аб сярэдняй адукацыі і ў тым жа годзе паступіла на факультэт электратэхнікі [[Варшаўскі політэхнічны ўніверсітэт|Варшаўскага політэхнічнага ўніверсітэта]]. Адвучыўшыся тры семестры, перайшла на гуманітарны факультэт Віленскага [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], абраўшы філасофію ў якасці спецыялізацыі, а матэматыку — дадатковай. У сувязі з ліквідаванннем Віленскага ўніверсітэта ў снежні 1939 года, Барбара Скарга працягвала вучобу да 1944 года на падпольных семінарах сваіх настаўнікаў — прафесараў Г. Эльзенберга, Т. Чaжоўскага, К. Гурскага і С. Срэбнага — здаўшы ўсе патрабаваныя праграмай экзамены. Таксама Барбара ўдзельнічала ў падпольнай сярэдняй адукацыі ў Вільні, выкладаючы лацінскую мову і матэматыку. Адначасова яна ўдзельнічала ў арыентаванай на незалежнасць дзейнасці [[Армія Краёва|падпольнай Арміі Краёвай]], займаючы розныя пасады, у тым ліку начальніцай мясцовай сувязі Віленскага раёна. Яна была сувязным афіцэрам у [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] пад кодавым імем ''Эва''. Кіравала так званай знешняй сувяззю, г.зн. з інспектаратамі і непасрэдна з брыгадамі ў палявых умовах. За гэту дзейнасць яна была арыштавана савецкай уладай і асуджана на 10 гадоў прымусовых работ. Яна была зняволена ў лагеры ў Правенішках у [[Літва|Літве]], затым саслана ўглыб [[Расія|Расіі]], у [[Сібір]], у прымусовы лагер ва [[Ухта|Ухце]] . Пасля вызвалення з [[ГУЛАГ|ГУЛАГу]] ёй было загадана асесці ў [[Калгас|калгасе]] ў [[Казахстан|Казахстане]], адкуль, дзякуючы шчасліваму збегу палітычных абставін і намаганням сям'і, ёй удалося вярнуцца ў Польшчу ў снежні 1955 года. Успаміны пра гэты перыяд Барбара Скарга сабрала праз шмат гадоў у кнізе — першым у літаратуры жаночым аповедзе пра ГУЛАГ, з ''назвай «Пасля вызвалення'' (1944–1956)», упершыню апублікаваным пад псеўданімам у [[Парыж|Парыжы]] ў 1985 годзе. У 1957 годзе Барбара Скарга атрымала завочна ступень магістра філасофіі ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] і пачала працаваць на кафедры бібліяграфіі і дакументацыі польскай філасофіі Польскай акадэміі навук. У 1961 годзе яна атрымала доктарскую ступень у Варшаўскім [[Варшаўскі ўніверсітэт|універсітэце,]] абараніўшы дысертацыю на тэму ''«Нараджэнне польскага пазітывізму''», падрыхтаваную пад кіраўніцтвам прафесара Ніны Асарадабрай-Кула. З 1962 года яна працавала на кафедры гісторыі сучаснай філасофіі IFiS PAN, спачатку ў якасці [[Асістэнт-прафесар|дацэнта]]. У гэты час яна падтрымлівала цесную сувязь з так званай Варшаўскай школай гісторыкаў ідэй ( [[Лешак Калакоўскі|Л. Калякоўскі]], А. Валіцкі, Б. Бачко, Я. Шацкі, А. Сікора, З. Аганоўскі, Л. Шчуцкі ), перш чым гэтая школа распалася ў выніку падзей, звязаных з сакавіком 1968 года. У 1967 годзе [[Хабілітацыя|яна атрымала габілітацыйную ступень]] на аснове дысертацыі ''«Артадаксальнасць і рэвізія ў французскім пазітывізме''», у 1975 годзе атрымала пасаду [[Асацыяваны прафесар|дацэнта]], а ў 1988 годзе — званне [[Прафесар|прафесара]] . З 1968 года была членам ZAiKS (ганаровы член з 2009 года). У лютым 1978 года яна стала членам Таварыства навуковых курсаў, пазней пераўтворанага ў Таварыства распаўсюджвання і прасоўвання навук, а ў 1981–1984 гадах (г. зн. да і ў цяжкі перыяд пасля ўвядзення [[Ваеннае становішча ў Польшчы (1981—1983)|ваеннага становішча]] ) узначальвала Камітэт па філасофскіх навуках Польскай акадэміі навук. Пазней стала паўнапраўным членам Польскай акадэміі навук і мастацтваў. У 1988 годзе атрымала званне прафесара гуманітарных навук. У 1993–2006 гадах узначальвала рэдакцыйную калегію штогодніка «Этыка». Не маючы магчымасці працаваць ва ўніверсітэце па ідэалагічных і палітычных прычынах у [[Польская Народная Рэспубліка|камуністычную эпоху]], Барбара Скарга з 1970-х гадоў вяла інтэнсіўную выкладчыцкую дзейнасць, кіруючы агульнанацыянальным семінарам у Інстытуце філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, а пазней, пасля выхаду на пенсію, і пасля 1989 года, перыядычна выкладала ў розных універсітэцкіх цэнтрах. Да парламенцкіх выбараў 2001 года яна была членам ганаровага выбарчага камітэта Саюза Свабоды <ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20141006142218/http://www.uw.org.pl/wiad_arch.php?id=82|title=Wyborczy Komitet Honorowy Unii Wolności|website=uw.org.pl|date=12 lipca 2001}}</ref> . Пасля хваробы яна памерла ў бальніцы ў Ольштыне. Пахавана 25 верасня 2009 года на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31). == Навуковая творчасць == Навуковую працу Барбары Скаргі можна падзяліць на пяць тэматычных абласцей, якія прыблізна адпавядаюць храналагічным этапам яе філасофскіх інтарэсаў. Першы з гэтых этапаў — даследаванне польскага і французскага пазітывізму. У гэтым даследаванні Барбара Скарга засяродзілася на гістарычным ідэалагічным кантэксце, у якім узнік польскі пазітывізм, аналізуючы яго перапляценне з нацыянальнымі і філасофска-гістарычнымі праблемамі, а таксама прадстаўляючы ідэалагічныя профілі цэлай галерэі фігур, важных для польскай культуры. Натуральным наступным крокам у яе навуковых даследаваннях стала вяртанне да крыніц і вывучэнне філасофіі бацькі пазітывізму, [[Агюст Конт|Аўгуста Конта]]. Пасля даследавання філасофіі Конта яна прыступіла да гісторыка-філасофскага аналізу спрэчак, якія ўзніклі сярод французскіх вучняў пасля смерці настаўніка. Публікацыя вынікаў усіх гэтых даследаванняў была поўнай навінкай у Польшчы. Да найважнейшых прац у гэтай праблематыцы можна аднесці вышэйзгаданую доктарскую дысертацыю, а таксама манументальную двухтомную анталогію (сумесна з Ганнай Гохфельдавай) ''«Філасофія і сацыяльная думка ў 1865–1895 гадах'' » у рамках серыі «700 гадоў польскай думкі» (1980), пераклады і навуковыя даследаванні прац Конта, тры манаграфіі ў серыі «Думкі і людзі» (Конт – 1966, Рэнан – 1969, Клод Бернар – 1970), а таксама ''«Артадоксія і рэвізія ў французскім пазітывізме''» (1967), якая з'яўляецца манаграфіяй па шырокай гісторыі ідэй, метадалагічна блізкай да тагачаснай актыўнай «Варшаўскай школы». Другі этап даследаванняў арганічна вырас з першага і ахопліваў працы па тэндэнцыях французскай філасофіі XIX стагоддзя, акрамя пазітывізму. Гэтыя працы прапаноўвалі паглыблены аналіз розных разнавіднасцяў французскага спірытуалізму, якія вынікаюць з працы Мэна дэ Бірана, а таксама эклектыкі, неакрытыцызму, «рэфлексіўнай» філасофіі і рэлігійнай філасофіі. Гэта даследаванне прывяло да цікавасці да філасофіі [[Анры Бергсон|Анры Бергсана]], якая на доўгі час стала прыкметнай вобласцю даследаванняў Барбары Скаргі. Сярод найбольш важных публікацый гэтага перыяду: фундаментальная анталогія тэкстаў па французскай філасофіі XIX стагоддзя (1978), ''«Праблемы інтэлекту:'' ''паміж Контам і Бергсанам»'' (1975) і ''«Час і працягласць:'' ''даследаванні пра Бергсана»'' (1982). Калі на першых двух этапах сваёй кар'еры Барбара Скарга прадстаўляла сябе як гісторык філасофіі або гісторык ідэй, то трэці этап яе працы — гэта распрацоўка ўласнай, арыгінальнай філасофскай пазіцыі, якая вынікае з роздуму над працамі такога гісторыка. Гэта спецыфічная метафіласофія, якая звяртаецца ў першую чаргу да пытанняў ідэалагічных тэндэнцый, што фарміруюць пэўную эпоху, якія Барбара Скарга называе «інтэлектуальнымі фармацыямі», і да дыялектыкі змены і захавання пэўных ідэй, якія вызначаюць рытм гістарычнасці інтэлектуальнага жыцця ў кожную эпоху. У гэтай працы даследчык паказала, як сярод зменлівасці гістарычных дыскурсаў вылучаецца адносная стабільнасць ключавых катэгорый. Яна гарантуе існаванне трывалых правілаў сэнсу або мадэляў рацыянальнасці ў межах дадзенай фармацыі. Да гэтай вобласці даследаванняў адносяцца яе кнігі ''«Przeszłość i interpretacje» (Мінулае і інтэрпрэтацыі).'' ''З майстэрні гісторыка філасофіі'' (1987), ''«Межы гістарычнасці»'' (1989) і афармленне і навуковае рэдагаванне пяцітомнага ''«Даведніка па філасофскай літаратуры XX стагоддзя»'' (1994–1997), узнагароджанага прэміяй «Літаратура ў свеце» . Чацвёртая вобласць заклапочанасці, на якой Барбара Скарга засяроджваецца з 1980-х і 1990-х гадоў, адлюстравана ў яе працах па метафізіцы. У іх яна разглядае найбольш актуальныя пытанні метафізікі — такія як сэнс быцця, праблема часу, паходжанне зла, месца чалавечага суб'екта ў свеце і дзейснасць трансцэндэнтнасці — пачынаючы з праектаў сучасных мысліцеляў, такіх як [[Марцін Хайдэгер|Марцін Гайдэгер]], Эмануэль Левінас і [[Жак Дэрыда|Дэрыда]], і сутыкаючы іх з рашэннямі вялікіх мысліцеляў мінулага, такіх як [[Платон]], [[Арыстоцель]], Псеўда-Дыянісій і Лейбніц . Гэта была не проста гісторыка-філасофская інтэрпрэтацыя пазіцый іншых, а хутчэй спроба ўласнага падыходу да гэтых найважнейшых філасофскіх пытанняў, спроба, якая ўлічвала ўсю крытыку класічнай метафізікі, прадпрынятую да гэтага часу, ад кантаўскай крытыкі праз сцыентысцкую крытыку да постмадэрнізму. Філасофская пазіцыя аўтаркі, праяўленая ў гэтых працах, характарызуецца надзвычайнай адкрытасцю да розных тыпаў філасофскай рэфлексіі, а яе метад датычыцца іх падобны да фенаменалогіі і герменеўтыкі. Сярод яе найбольш важных прац у гэтай галіне ''— «Ідэнтычнасць і адрозненні:'' ''метафізічныя эсэ»'' (1997), ''«След і прысутнасць»'' (2002), ''«Метафізічны квінтэт»'' (2005) і ''«Метафізічны тэрцэт»'' (2009). Пятай сферай даследваній Барбары Скаргі з'яўлялася маральнае і грамадзянскае разважанне. Гэта было адлюстрована ў эсэ, апублікаваных у культурных часопісах і штодзённай прэсе, а таксама ў публічных выступах і інтэрв'ю. У гэтых эсэ яна аналізавала маральна-аксіялагічныя, а таксама культурныя і палітычныя праблемы і часта каменціравала бягучыя падзеі. Барбара Скарга апісвала змрочную карціну сучаснай польскай сацыяльнай рэальнасці і асабліва занепакоілася прычынамі «маўчання інтэлігенцыі». Аналізуючы катэгорыі, неабходныя для належнага функцыянавання грамадскага арганізма, такія як справядлівасць, свабода, годнасць, гонар, мужнасць, вернасць, адказнасць і грамадзянскае пачуццё, Барбара Скарга паказала, што толькі прытрымліванне ўніверсальных каштоўнасцей еўрапейскай культуры можа быць лекам ад заняпаду нашага часу. Сярод гэтых каштоўнасцей яна лічыла розум і сумленнасць найважнейшымі, бо яны служылі стрымліванню міфатворчых тэндэнцый папулісцкай «палітыкі ідэнтычнасці», якая небяспечна схілялася — як пацвярджае таталітарны вопыт 20-га стагоддзя — да нацыяналізму. Гэтыя выказванні былі сабраны ў кнігах, апублікаваных пры яе жыцці, такіх як «Нам не трэба баяцца філасофіі» (1999), «Чалавек — не прыгожая жывёла» (2007) і «Іншага канца свету не будзе» (2007), а таксама ў двух тамах збору твораў, апублікаваных пасля яе смерці фондам, які носіць яе імя: «Раскіданыя творы з 1989–2000 гадоў» (2015) і «Раскіданыя творы з 2001–2009 гадоў» (2016). == Публікацыі == [[Файл:Barbara_Skarga_and_Wladyslaw_Bartoszewski_Warsaw_October08_2007_Fot_Mariusz_Kubik.JPG|міні|Барбара Скарга і Ўладзіслаў Барташэўскі (2007)]] [[Файл:Barbara_Skarga_grób_(2).JPG|міні|Надмагілле Барбары Скаргі і яе сястры [[Ганна Скаржанка|Ганны Скаржанкі]] (2012)]] * ''Нараджэнне польскага пазітывізму (1831–1864)'', PWN, Варшава 1964 (2-е выд., PWN, Фонд мыслення Барбары Скаргі, Варшава 2013). * ''Конт'' (і падборка тэкстаў), WP, Варшава 1966 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е пашыранае выданне, WP, Варшава 1977, а таксама, без падборкі твораў, [у:] ''Конт, Рэнан, Клод Бернар'', Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014). * ''Праваслаўе і рэвізія ў французскім пазітывізме'', PWN, Варшава 1967 (2-е выд., PWN, Фонд мыслення, Варшава 2016). * ''Рэнан'' (і падборка тэкстаў), WP, Варшава 1969 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е выд., WP, Варшава 2002, а таксама, без падборкі тэкстаў, у: ''Конт, Рэнан, Клод Бернар'', Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014),{{ISBN|83-214-1252-1}} . * ''Клод Бернар'' (і падборка твораў), WP, Варшава 1970 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е выд., без падборкі твораў у: Конт, Рэнан, Клод Бернар, Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014). * ''Праблемы інтэлекту. Паміж Контам і Бергсанам'', PWN, Варшава 1975; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2017). * ''Французская філасофія XIX стагоддзя'' (анталогія тэкстаў), PWN, Варшава 1978. * ''Час і працягласць. Даследаванні пра Бергсана'', PWN, Варшава 1982; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2014). * ''Пасля вызвалення (1944–1956)'', пад псеўданімам Вікторыя Краснеўская, Літаратурны інстытут, Парыж, 1985 (Бібліятэка «Культуры»); 1-е нацыянальнае выданне, перапрацаванае аўтаркай (пад псеўданімам), выдавецтва «Пакаленне», Варшава, 1986; 2-е нацыянальнае выданне (пад яе ўласным імем), «W Drodze», Познань, 1990; 3-е выданне, фонд «Алетэя», Варшава, 2000; 4-е выданне, выдавецтва «Знак», Кракаў, 2008. Пераклад на французскую мову: ''Une absurde craute: temoignage d'une woman au Gulag (1944–1956)'', пераклад М. Ларана, Парыж, 2000. * ''Мінулае і інтэрпрэтацыі. З майстэрні гісторыка філасофіі'', PWN, Варшава 1987; (2-е выд., PWN, Фонд мыслення, Варшава 2015). * Межы ''гістарычнасці'', PIW, Варшава 1989; (2-е выд., Выдавецтва Інстытута філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, Варшава 2005; 3-е выд., Foundation for Thinking, Выдавецтва Stentor, Варшава 2014). Французскі пераклад: ''Les limites de l'historicité: continuité et transformations de la pensée'', tr. par Małgorzata Kowalska, Beauchesne, Paris 1997. * ''Ідэнтычнасць і адрозненні. Метафізічныя эсэ'', выдавецтва Znak, Кракаў, 1997; (2-е выд., Znak, Кракаў, 2009) – узнагароджана прэміяй імя Яна Длугаша і намінавана на літаратурную прэмію Nike 1998 г.[1] * ''Нам не трэба баяцца філасофіі. Нарысы розных гадоў'', PWN, Варшава 1999; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2017). * ''След і прысутнасць'', PWN, Варшава 2002. * ''«Метафізічны квінтэт»'', выдавецтва «Універсітэцкі дом», Кракаў, 2005 — намінаваны на літаратурную прэмію «Ніке» ў 2006 годзе. * ''Чалавек — не прыгожая жывёліна'', выдавецтва «Знак», Кракаў, 2007. * ''Іншага канца свету не будзе'' . Барбара Скарга ў размове з Катажынай Яноўскай і Пятром Мухарскім, Выдавецтва «Знак», Кракаў 2007. * ''Метафізічны тэрцэт'', выдавецтва «Знак», Кракаў, 2009; (2-е выд., Фонд мыслення, Варшава, 2020). * ''…калі думаеш пра мяне, то без смутку… Ліставанне 1946–1955 гг'' ., Фонд мыслення, Варшава, 2019. У 1995 годзе прэзідэнт Рэспублікі Польшча Лех Валенса ўзнагародзіў Барбару Скаргу [[Ордэн Белага Арла|Ордэнам Белага Арла]] ''ў знак прызнання выдатных заслуг перад Рэспублікай Польшчай'' . <ref>{{Monitor Polski|1995|33|379}}.</ref> Яна была членам капітула гэтай узнагароды і канцлерам Ордэна з 2001 па 2005 год. У кастрычніку 2005 года яна падала ў адстаўку з пасады канцлера Ордэна Белага Арла пасля заяў, зробленых [[Лех Качыньскі|Лехам Качыньскім]] падчас яго перадвыбарчай кампаніі, які заявіў, што некаторыя з людзей, узнагароджаных гэтай узнагародай [[Аляксандр Квасьнеўскі|Аляксандрам Кваснеўскім,]] аказалі вялікія заслугі перад [[Польская Народная Рэспубліка|Польскай Народнай Рэспублікай]] . <ref>{{Cite web|lang=pl|url=http://wiadomosci.gazeta.pl/Wiadomosci/1,80269,7054295,Zmarla_prof__Barbara_Skarga.html|title=Prof. Barbara Skarga nie żyje|website=Gazeta.pl|date=18.09.2009}}</ref> Яна таксама была ўзнагароджана Сярэбраным крыжам Заслугі з мячамі . 19 лютага 2000 года ёй было прысвоена званне ганаровага доктара [[Універсітэт Мікалая Каперніка ў Торуні|Універсітэта Мікалая Каперніка]] <ref>{{Cite web|url=http://www.umk.pl/uczelnia/dhc/|title=Doktorzy honoris causa UMK|website=umk.pl|date=}}</ref> . У 2003 годзе атрымала прэмію імя ксяндза Юзэфа Тышнера за кнігу ''«След і прысутнасць»'' . У знак прызнання яе ўкладу ў прасоўванне французскай філасофскай культуры ў Польшчы, урад Францыі ўзнагародзіў яе ў 2007 годзе званнем Камандора Нацыянальнага ордэна «За заслугі». У 2008 годзе Варшаўскі ўніверсітэт урачыста аднавіў доктарскую ступень Барбары Скаргі. Таксама ў 2008 годзе яна атрымала Спецыяльную ўзнагароду праўлення Левіятанскай канфедэрацыі . Акрамя гэтых узнагарод, Барбара Скарга таксама была лаўрэатам літаратурных і навуковых прэмій, такіх як прэмія імя Яна Длугаша ад Кракаўскага выдавецтва і прэмія імя Юзэфа Тышнера. == Ушанаванне памяці == У 2011 годзе яе вучні заснавалі Фонд Барбары Скаргі для мыслення, які праводзіць розныя формы грамадскай дзейнасці, накіраванай на развіццё філасофскай культуры ў Польшчы. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * ''Барбара Скарга. Ганаровы доктар Універсітэта Мікалая Каперніка'', выдавецтва Універсітэта Мікалая Каперніка, Торунь, 2000. * ''Хто ёсць хто ў Польшчы'', Verlag für Personenenzyklopädien AG, Цуг, Швейцарыя 2007, с. 3132. * ''Цырымонія аднаўлення доктарскай ступені прафесара Барбары Скаргі'', выдавецтва Бюро па прасоўванні Варшаўскага ўніверсітэта, Варшава, 2008 г. * «Przegląd Filozoficzno-Literacki», No. 2–3(20), Варшава 2008 (нумар цалкам прысвечаны Барбары Скарга). * «Дыялог і ўніверсалізм», вып. XX, №. 1–2/2010, Барбара Скарга і яе філасофія, пад рэдакцыяй Я. Мігасіньскага, Варшаўскі ўніверсітэт. * ''Penser après le Goulag, textes et commentaires réunis par Joanna Nowicki'', Ėdtions du Relief, Paris 2011. * ''Энцыклапедыя польскай філасофіі'', выдавецтва Польскага таварыства Тамаша Аквінскага, Люблін, 2011, т. 2, с. 545–547 . * ''Думка Барбары Скаргі. A Separate Path'', рэдакцыя Яцэка Мігасіньскага і Магдалены Шроды, Выдавецтва IFiS PAN, Варшава 2015. * ''Барбара Скарга. Ганаровы доктар Універсітэта Мікалая Каперніка'', выдавецтва Універсітэта Мікалая Каперніка, Торунь, 2019. * ''Паміж гісторыяй ідэй і метафізікай. Памятная кніга да стагоддзя з дня нараджэння і дзесятай гадавіны смерці Барбары Скаргі'', выдавецтва Фонду мыслення імя Барбары Скаргі, Варшава, 2020. == Знешнія спасылкі == * Prof. zw. dr hab. Barbara Skarga, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2008-10-26] . * [http://gu.us.edu.pl/node/208091 „''Wydobyte z niepamięci'' – z prof. Barbarą Skargą o latach zesłania rozmawia Mariusz Kubik”, „Gazeta Uniwersytecka UŚ”, nr 6 (85)/ marzec 2001] * [http://www.pfl.uw.edu.pl/index.php/pfl/issue/view/20/showToc Numer specjalny kwartalnika „Przegląd Filozoficzno-Literacki” dedykowany Profesor Skardze] * JanuszJ. Bohdanowicz JanuszJ., Białe plamy. Prawieniszki. Karny obóz pracy przymusowej, akwilno.pl, Warszawa 2006 [zarchiwizowane z adresu 2013-10-24] . * Małgorzata Kowalska „O Barbarze Skardze raz jeszcze – nie tylko in memoriam” http://pauza.krakow.pl/139_140_1&2_2011.pdf {{Вонкавыя спасылкі}} <references /> [[Катэгорыя:Памерлі ў 2009 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1919 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя сярэбраным крыжам Заслугі з мячамі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Польшча)]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]] [[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]] [[Катэгорыя:Члены Польскага ПЭН-клуба]] [[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта філасофіі і сацыялогіі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 73lxqpsrezfqnez5hqowjr79hkeewqu Шаблон:Картка аніманга/styles.css 10 805411 5120995 2026-04-04T22:58:00Z Plaga med 116903 Новая старонка: «.infobox.animanga { width: 22em; font-size: 88%; text-align: left; border-collapse: collapse; line-height: 1.5; background-color: var(--background-color-base, #fff); color: var(--color-base, #202122); } .infobox.animanga th, .infobox.animanga td { padding: 0.35em 0.5em; vertical-align: top; } .infobox.animanga .animanga-title { background-color: var(--background-color-interactive-subtle, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:...» 5120995 sanitized-css text/css .infobox.animanga { width: 22em; font-size: 88%; text-align: left; border-collapse: collapse; line-height: 1.5; background-color: var(--background-color-base, #fff); color: var(--color-base, #202122); } .infobox.animanga th, .infobox.animanga td { padding: 0.35em 0.5em; vertical-align: top; } .infobox.animanga .animanga-title { background-color: var(--background-color-interactive-subtle, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; line-height: 1.3; } .infobox.animanga .animanga-image { text-align: center; padding: 0.4em; } .infobox.animanga .animanga-image img { height: auto; max-width: 100%; } .infobox.animanga .animanga-caption { padding-top: 0.35em; font-size: 88%; line-height: 1.4; } .infobox.animanga .animanga-subtitle { background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; line-height: 1.35; } .infobox.animanga .animanga-ja { font-weight: bold; } .infobox.animanga .animanga-romaji { font-style: italic; } .infobox.animanga .animanga-label { width: 34%; background-color: var(--background-color-interactive-subtle, #eaecf0); font-weight: bold; } .infobox.animanga .animanga-data { background-color: transparent; } .infobox.animanga .animanga-section { background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; font-weight: bold; } .infobox.animanga .animanga-below { font-size: 95%; text-align: center; } /* Каб доўгія назвы і спісы не ламалі картку */ .infobox.animanga td, .infobox.animanga th { overflow-wrap: anywhere; word-break: normal; } /* Для цёмнай тэмы fallback ужо ідзе праз токены, асобных правіл не трэба */ /* [[Катэгорыя:Шаблоны:Падстаронкі CSS]] */ jvt6l6l0t1z2dzoqxqqiomjysvl2kma 5121087 5120995 2026-04-05T08:19:56Z Plaga med 116903 5121087 sanitized-css text/css .infobox.animanga { width: 22em; font-size: 88%; text-align: left; border-collapse: collapse; line-height: 1.5; background-color: var(--background-color-base, #fff); color: var(--color-base, #202122); } .infobox.animanga th, .infobox.animanga td { padding: 0.35em 0.5em; vertical-align: top; } .infobox.animanga .animanga-image { text-align: center; padding: 0.4em; } .infobox.animanga .animanga-caption { padding-top: 0.35em; font-size: 88%; line-height: 1.4; } .infobox.animanga .animanga-title { background-color: var(--background-color-interactive-subtle, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; line-height: 1.3; } .infobox.animanga .animanga-image img { height: auto; max-width: 100%; } .infobox.animanga .animanga-subtitle { background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; line-height: 1.35; } .infobox.animanga .animanga-ja { font-weight: bold; } .infobox.animanga .animanga-romaji { font-style: italic; } .infobox.animanga .animanga-label { width: 34%; background-color: var(--background-color-interactive-subtle, #eaecf0); font-weight: bold; } .infobox.animanga .animanga-data { background-color: transparent; } .infobox.animanga .animanga-section { background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; font-weight: bold; } .infobox.animanga .animanga-below { font-size: 95%; text-align: center; } /* Каб доўгія назвы і спісы не ламалі картку */ .infobox.animanga td, .infobox.animanga th { overflow-wrap: anywhere; word-break: normal; } /* Для цёмнай тэмы fallback ужо ідзе праз токены, асобных правіл не трэба */ /* [[Катэгорыя:Шаблоны:Падстаронкі CSS]] */ 6e2vxaqajcwogvzujxh3ghu54b1kgpf 5121091 5121087 2026-04-05T08:24:57Z Plaga med 116903 5121091 sanitized-css text/css .infobox.animanga { width: 22em; font-size: 88%; text-align: left; border-collapse: collapse; line-height: 1.5; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); } .infobox.animanga th, .infobox.animanga td { padding: 0.35em 0.5em; vertical-align: top; overflow-wrap: anywhere; word-break: normal; } .infobox.animanga .animanga-title { background-color: var(--background-color-interactive-subtle, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; line-height: 1.3; } .infobox.animanga .animanga-image { text-align: center; padding: 0.4em; } .infobox.animanga .animanga-image img { height: auto; max-width: 100%; } .infobox.animanga .animanga-caption { padding-top: 0.35em; font-size: 88%; line-height: 1.4; } .infobox.animanga .animanga-subtitle { background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; line-height: 1.35; } .infobox.animanga .animanga-ja { font-weight: bold; } .infobox.animanga .animanga-romaji { font-style: italic; } .infobox.animanga .animanga-label { width: 34%; background-color: var(--background-color-interactive-subtle, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; text-align: left; } .infobox.animanga .animanga-data { background-color: transparent; color: inherit; } .infobox.animanga .animanga-section { background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; font-weight: bold; } .infobox.animanga .animanga-below { font-size: 95%; text-align: center; } /* [[Катэгорыя:Шаблоны:Падстаронкі CSS]] */ i9p7ff4kvn8iocl6zarm518rra20jse 5121135 5121091 2026-04-05T08:50:27Z Plaga med 116903 5121135 sanitized-css text/css .infobox.animanga { width: 22em; font-size: 88%; text-align: left; border-collapse: collapse; line-height: 1.5; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); } .infobox.animanga th, .infobox.animanga td { padding: 0.35em 0.5em; vertical-align: top; word-break: normal; overflow-wrap: normal; } .infobox.animanga .animanga-title { background-color: var(--background-color-interactive-subtle, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; line-height: 1.3; } .infobox.animanga .animanga-image { text-align: center; padding: 0.4em; } .infobox.animanga .animanga-image img { height: auto; max-width: 100%; } .infobox.animanga .animanga-caption { padding-top: 0.35em; font-size: 88%; line-height: 1.4; } .infobox.animanga .animanga-subtitle { background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; line-height: 1.35; } .infobox.animanga .animanga-ja { font-weight: bold; } .infobox.animanga .animanga-romaji { font-style: italic; } .infobox.animanga .animanga-label { width: 34%; background-color: var(--background-color-interactive-subtle, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; text-align: left; white-space: normal; word-break: normal; overflow-wrap: normal; } .infobox.animanga .animanga-data { background-color: transparent; color: inherit; word-break: normal; overflow-wrap: break-word; } .infobox.animanga .animanga-section { background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; font-weight: bold; } .infobox.animanga .animanga-below { font-size: 95%; text-align: center; } /* [[Катэгорыя:Шаблоны:Падстаронкі CSS]] */ qm3u6bdd8yzhf0d2fnltq9fer6o0avn 5121186 5121135 2026-04-05T09:26:28Z Plaga med 116903 5121186 sanitized-css text/css .infobox.animanga { width: 22em; font-size: 88%; text-align: left; border-collapse: collapse; line-height: 1.5; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); } .infobox.animanga th, .infobox.animanga td { padding: 0.35em 0.5em; vertical-align: top; word-break: normal; overflow-wrap: normal; } .infobox.animanga .animanga-title { background-color: var(--background-color-interactive-subtle, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; line-height: 1.3; } .infobox.animanga .animanga-image { text-align: center; padding: 0.4em; } .infobox.animanga .animanga-image img { height: auto; max-width: 100%; } .infobox.animanga .animanga-caption { padding-top: 0.35em; font-size: 88%; line-height: 1.4; } .infobox.animanga .animanga-subtitle { background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; line-height: 1.35; } .infobox.animanga .animanga-subtitle > div + div { margin-top: 0.15em; } .infobox.animanga .animanga-ja { font-weight: bold; } .infobox.animanga .animanga-romaji { font-style: italic; } .infobox.animanga .animanga-label { width: 34%; background-color: var(--background-color-interactive-subtle, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; text-align: left; white-space: normal; word-break: normal; overflow-wrap: normal; } .infobox.animanga .animanga-data { background-color: transparent; color: inherit; word-break: normal; overflow-wrap: break-word; } .infobox.animanga .animanga-section { background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; font-weight: bold; } .infobox.animanga .animanga-below { font-size: 95%; text-align: center; } /* Для ўбудаванай карткі, як на enwiki child=yes */ .infobox.animanga.infobox-child { width: 100%; margin: 0; padding: 0; border: 0; font-size: 100%; background-color: transparent; } /* [[Катэгорыя:Шаблоны:Падстаронкі CSS]] */ loc53osxtsp5sbifya3ra22ak4o1bvx Шаблон:Картка аніманга/Загаловак/Дакументацыя 10 805412 5121003 2026-04-04T23:13:11Z Plaga med 116903 Новая старонка: «{{docpage}} {{Картка аніманга/Загаловак | name = Прыгоды Вікіпедыі! | image = Wikipe-tan.png | image_size = 200px | caption = Вікіпе-цян, галоўная гераіня | ja_kanji = ウィキペディアの大冒険! | ja_romaji = Прыгоды Вікіпедыі! | genre = [[драма]], [[баявік]], [[хентай]] | creator = [[Удзельнік:Example|Example]] }} {{Картка аніманга...» 5121003 wikitext text/x-wiki {{docpage}} {{Картка аніманга/Загаловак | name = Прыгоды Вікіпедыі! | image = Wikipe-tan.png | image_size = 200px | caption = Вікіпе-цян, галоўная гераіня | ja_kanji = ウィキペディアの大冒険! | ja_romaji = Прыгоды Вікіпедыі! | genre = [[драма]], [[баявік]], [[хентай]] | creator = [[Удзельнік:Example|Example]] }} {{Картка аніманга/Канец}} <div class="messagebox standard-talk">Заўвагі і даведка па выкарыстанні — [[Шаблон:Картка аніманга]].</div> <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга|Загаловак]] </includeonly> g93b0s7xgtape9ox4j33fqrk2xcobhu 5121009 5121003 2026-04-04T23:43:07Z Plaga med 116903 5121009 wikitext text/x-wiki {{docpage}} {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Картка аніманга/styles.css}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для пачатку карткі пра [[анімэ]], [[манга|мангу]] і іншыя звязаныя з анімангай творы. Звычайна ён ужываецца разам з {{tl|Картка аніманга/Канец}} і, пры патрэбе, з іншымі падшаблонамі серыі. Жанры можна задаваць або адным параметрам <code>genre</code>, або асобна праз <code>genre1</code>, <code>genre2</code> і далей. == Нарыхтоўка для капіявання == {{Нарыхтоўка шаблона}} == Прыклад == {{Прыклад шаблона}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Пачатковая частка карткі для артыкулаў пра анімэ, мангу і іншыя звязаныя з анімангай творы. Выкарыстоўваецца разам з шаблонам «Картка аніманга/Канец».", "format": "block", "params": { "name": { "label": "Назва", "description": "Асноўная назва твора ў загалоўку карткі.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "title_name", "title" ], "example": "Прыгоды Вікіпедыі!" }, "italic title": { "label": "Курсіў у загалоўку", "description": "Калі не зададзена або мае значэнне «yes», загаловак выводзіцца курсівам. Значэнне «no» адключае курсіў.", "type": "string", "required": false, "example": "no" }, "image": { "label": "Выява", "description": "Назва файла выявы без прэфікса «Файл:».", "type": "wiki-file-name", "required": false, "example": "Wikipe-tan.png" }, "image_size": { "label": "Памер выявы", "description": "Шырыня выявы, напрыклад 200px.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "imagesize", "size" ], "example": "200px" }, "alt": { "label": "Альт-тэкст", "description": "Тэкставае апісанне выявы для даступнасці.", "type": "string", "required": false, "example": "Галоўная гераіня твора" }, "caption": { "label": "Подпіс", "description": "Подпіс пад выявай.", "type": "string", "required": false, "example": "Вікіпе-цян, галоўная гераіня" }, "ja_kanji": { "label": "Японская назва", "description": "Назва твора па-японску.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "ja_name" ], "example": "ウィキペディアの大冒険!" }, "ja_romaji": { "label": "Рамаізацыя", "description": "Перадача японскай назвы лацінкай або пераклад у дужках.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "ja_name_trans" ], "example": "Pryhody Vikipiedyi!" }, "alternate_titles": { "label": "Альтэрнатыўныя назвы", "description": "Іншыя варыянты назвы твора.", "type": "string", "required": false, "example": "The Adventures of Wikipedia!" }, "genre": { "label": "Жанр", "description": "Жанр або спіс жанраў адным параметрам.", "type": "string", "required": false, "example": "[[драма]], [[баявік]]" }, "genre1": { "label": "Жанр 1", "description": "Першы жанр, калі жанры задаюцца асобнымі параметрамі.", "type": "string", "required": false, "example": "драма" }, "genre2": { "label": "Жанр 2", "description": "Другі жанр.", "type": "string", "required": false, "example": "баявік" }, "genre3": { "label": "Жанр 3", "description": "Трэці жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre4": { "label": "Жанр 4", "description": "Чацвёрты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre5": { "label": "Жанр 5", "description": "Пяты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre6": { "label": "Жанр 6", "description": "Шосты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre7": { "label": "Жанр 7", "description": "Сёмы жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre8": { "label": "Жанр 8", "description": "Восьмы жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre9": { "label": "Жанр 9", "description": "Дзявяты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre10": { "label": "Жанр 10", "description": "Дзясяты жанр.", "type": "string", "required": false }, "creator": { "label": "Стваральнік", "description": "Аўтар або стваральнік твора.", "type": "string", "required": false, "example": "[[Удзельнік:Example|Example]]" } }, "paramOrder": [ "name", "italic title", "image", "image_size", "alt", "caption", "ja_kanji", "ja_romaji", "alternate_titles", "genre", "genre1", "genre2", "genre3", "genre4", "genre5", "genre6", "genre7", "genre8", "genre9", "genre10", "creator" ] } </templatedata> lamgzorvn7r5kmrgg8s5l6e2evz6h6m 5121010 5121009 2026-04-04T23:46:09Z Plaga med 116903 5121010 wikitext text/x-wiki {{docpage}} {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Картка аніманга/styles.css}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для пачатку карткі пра [[анімэ]], [[манга|мангу]] і іншыя звязаныя з анімангай творы. Звычайна ён ужываецца разам з {{tl|Картка аніманга/Канец}} і, пры патрэбе, з іншымі падшаблонамі серыі. Жанры можна задаваць або адным параметрам <code>genre</code>, або асобна праз <code>genre1</code>, <code>genre2</code> і далей. == Нарыхтоўка для капіявання == {{Нарыхтоўка шаблона}} == Прыклад == {{Прыклад шаблона}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Пачатковая частка карткі для артыкулаў пра анімэ, мангу і іншыя звязаныя з анімангай творы. Выкарыстоўваецца разам з шаблонам «Картка аніманга/Канец».", "format": "block", "params": { "name": { "label": "Назва", "description": "Асноўная назва твора ў загалоўку карткі.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "title_name", "title" ], "example": "Прыгоды Вікіпедыі!" }, "italic title": { "label": "Курсіў у загалоўку", "description": "Калі не зададзена або мае значэнне «yes», загаловак выводзіцца курсівам. Значэнне «no» адключае курсіў.", "type": "string", "required": false, "example": "no" }, "image": { "label": "Выява", "description": "Назва файла выявы без прэфікса «Файл:».", "type": "wiki-file-name", "required": false, "example": "Wikipe-tan.png" }, "image_size": { "label": "Памер выявы", "description": "Шырыня выявы, напрыклад 200px.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "imagesize", "size" ], "example": "200px" }, "alt": { "label": "Альт-тэкст", "description": "Тэкставае апісанне выявы для даступнасці.", "type": "string", "required": false, "example": "Галоўная гераіня твора" }, "caption": { "label": "Подпіс", "description": "Подпіс пад выявай.", "type": "string", "required": false, "example": "Вікіпе-цян, галоўная гераіня" }, "ja_kanji": { "label": "Японская назва", "description": "Назва твора па-японску.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "ja_name" ], "example": "ウィキペディアの大冒険!" }, "ja_romaji": { "label": "Рамаізацыя", "description": "Перадача японскай назвы лацінкай або пераклад у дужках.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "ja_name_trans" ], "example": "Pryhody Vikipiedyi!" }, "alternate_titles": { "label": "Альтэрнатыўныя назвы", "description": "Іншыя варыянты назвы твора.", "type": "string", "required": false, "example": "The Adventures of Wikipedia!" }, "genre": { "label": "Жанр", "description": "Жанр або спіс жанраў адным параметрам.", "type": "string", "required": false, "example": "[[драма]], [[баявік]]" }, "genre1": { "label": "Жанр 1", "description": "Першы жанр, калі жанры задаюцца асобнымі параметрамі.", "type": "string", "required": false, "example": "драма" }, "genre2": { "label": "Жанр 2", "description": "Другі жанр.", "type": "string", "required": false, "example": "баявік" }, "genre3": { "label": "Жанр 3", "description": "Трэці жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre4": { "label": "Жанр 4", "description": "Чацвёрты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre5": { "label": "Жанр 5", "description": "Пяты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre6": { "label": "Жанр 6", "description": "Шосты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre7": { "label": "Жанр 7", "description": "Сёмы жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre8": { "label": "Жанр 8", "description": "Восьмы жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre9": { "label": "Жанр 9", "description": "Дзявяты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre10": { "label": "Жанр 10", "description": "Дзясяты жанр.", "type": "string", "required": false }, "creator": { "label": "Стваральнік", "description": "Аўтар або стваральнік твора.", "type": "string", "required": false, "example": "[[Удзельнік:Example|Example]]" } }, "paramOrder": [ "name", "italic title", "image", "image_size", "alt", "caption", "ja_kanji", "ja_romaji", "alternate_titles", "genre", "genre1", "genre2", "genre3", "genre4", "genre5", "genre6", "genre7", "genre8", "genre9", "genre10", "creator" ] } </templatedata> <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга|Загаловак]] </includeonly> 5th8boni7vjta0tdre2elmn7ay6pn0m 5121121 5121010 2026-04-05T08:43:56Z Plaga med 116903 5121121 wikitext text/x-wiki {{docpage}} {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Картка аніманга/styles.css}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для пачатку карткі пра [[анімэ]], [[манга|мангу]] і іншыя звязаныя з анімангай творы. Звычайна ён ужываецца разам з {{tl|Картка аніманга/Канец}} і, пры патрэбе, з іншымі падшаблонамі серыі. Жанры можна задаваць або адным параметрам <code>genre</code>, або асобна праз <code>genre1</code>, <code>genre2</code> і далей. == Нарыхтоўка для капіявання == {{Нарыхтоўка шаблона}} <pre>{{Картка аніманга/Канец}}</pre> == Прыклад == {{Картка аніманга/Загаловак | name = Прыгоды Вікіпедыі! | italic title = no | image = Wikipe-tan.png | image_size = 200px | alt = Галоўная гераіня твора | caption = Вікіпе-цян, галоўная гераіня | ja_kanji = ウィキペディアの大冒険! | ja_romaji = Pryhody Vikipedyi! | alternate_titles = The Adventures of Wikipedia! | genre = [[драма]], [[баявік]] | genre1 = драма | genre2 = баявік | creator = [[Удзельнік:Example|Example]] }} {{Картка аніманга/Канец}} <pre> {{Картка аніманга/Загаловак | name = Прыгоды Вікіпедыі! | italic title = no | image = Wikipe-tan.png | image_size = 200px | alt = Галоўная гераіня твора | caption = Вікіпе-цян, галоўная гераіня | ja_kanji = ウィキペディアの大冒険! | ja_romaji = Pryhody Vikipedyi! | alternate_titles = The Adventures of Wikipedia! | genre = [[драма]], [[баявік]] | genre1 = драма | genre2 = баявік | creator = [[Удзельнік:Example|Example]] }} {{Картка аніманга/Канец}} </pre> == TemplateData == <templatedata> { "description": "Пачатковая частка карткі для артыкулаў пра анімэ, мангу і іншыя звязаныя з анімангай творы. Выкарыстоўваецца разам з шаблонам «Картка аніманга/Канец».", "format": "block", "params": { "name": { "label": "Назва", "description": "Асноўная назва твора ў загалоўку карткі.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "title_name", "title" ], "example": "Прыгоды Вікіпедыі!" }, "italic title": { "label": "Курсіў у загалоўку", "description": "Калі не зададзена або мае значэнне «yes», загаловак выводзіцца курсівам. Значэнне «no» адключае курсіў.", "type": "string", "required": false, "example": "no" }, "image": { "label": "Выява", "description": "Назва файла выявы без прэфікса «Файл:».", "type": "wiki-file-name", "required": false, "example": "Wikipe-tan.png" }, "image_size": { "label": "Памер выявы", "description": "Шырыня выявы, напрыклад 200px.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "imagesize", "size" ], "example": "200px" }, "alt": { "label": "Альт-тэкст", "description": "Тэкставае апісанне выявы для даступнасці.", "type": "string", "required": false, "example": "Галоўная гераіня твора" }, "caption": { "label": "Подпіс", "description": "Подпіс пад выявай.", "type": "string", "required": false, "example": "Вікіпе-цян, галоўная гераіня" }, "ja_kanji": { "label": "Японская назва", "description": "Назва твора па-японску.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "ja_name" ], "example": "ウィキペディアの大冒険!" }, "ja_romaji": { "label": "Рамаізацыя", "description": "Перадача японскай назвы лацінкай або пераклад у дужках.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "ja_name_trans" ], "example": "Pryhody Vikipiedyi!" }, "alternate_titles": { "label": "Альтэрнатыўныя назвы", "description": "Іншыя варыянты назвы твора.", "type": "string", "required": false, "example": "The Adventures of Wikipedia!" }, "genre": { "label": "Жанр", "description": "Жанр або спіс жанраў адным параметрам.", "type": "string", "required": false, "example": "[[драма]], [[баявік]]" }, "genre1": { "label": "Жанр 1", "description": "Першы жанр, калі жанры задаюцца асобнымі параметрамі.", "type": "string", "required": false, "example": "драма" }, "genre2": { "label": "Жанр 2", "description": "Другі жанр.", "type": "string", "required": false, "example": "баявік" }, "genre3": { "label": "Жанр 3", "description": "Трэці жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre4": { "label": "Жанр 4", "description": "Чацвёрты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre5": { "label": "Жанр 5", "description": "Пяты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre6": { "label": "Жанр 6", "description": "Шосты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre7": { "label": "Жанр 7", "description": "Сёмы жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre8": { "label": "Жанр 8", "description": "Восьмы жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre9": { "label": "Жанр 9", "description": "Дзявяты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre10": { "label": "Жанр 10", "description": "Дзясяты жанр.", "type": "string", "required": false }, "creator": { "label": "Стваральнік", "description": "Аўтар або стваральнік твора.", "type": "string", "required": false, "example": "[[Удзельнік:Example|Example]]" } }, "paramOrder": [ "name", "italic title", "image", "image_size", "alt", "caption", "ja_kanji", "ja_romaji", "alternate_titles", "genre", "genre1", "genre2", "genre3", "genre4", "genre5", "genre6", "genre7", "genre8", "genre9", "genre10", "creator" ] } </templatedata> <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга|Загаловак]] </includeonly> l09o5ju95s8fcctzyohd6fqsnkf2k1s 5121126 5121121 2026-04-05T08:45:08Z Plaga med 116903 5121126 wikitext text/x-wiki {{docpage}} {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Картка аніманга/styles.css}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для пачатку карткі пра [[анімэ]], [[манга|мангу]] і іншыя звязаныя з анімангай творы. Звычайна ён ужываецца разам з {{tl|Картка аніманга/Канец}} і, пры патрэбе, з іншымі падшаблонамі серыі. Жанры можна задаваць або адным параметрам <code>genre</code>, або асобна праз <code>genre1</code>, <code>genre2</code> і далей. == Нарыхтоўка для капіявання == <pre>{{Картка аніманга/Загаловак | name = | italic title = | image = | image_size = | alt = | caption = | ja_kanji = | ja_romaji = | alternate_titles = | genre = | creator = }} {{Картка аніманга/Канец}}</pre> == Прыклад == {{Картка аніманга/Загаловак | name = Прыгоды Вікіпедыі! | italic title = no | image = Wikipe-tan.png | image_size = 200px | alt = Галоўная гераіня твора | caption = Вікіпе-цян, галоўная гераіня | ja_kanji = ウィキペディアの大冒険! | ja_romaji = Pryhody Vikipedyi! | alternate_titles = The Adventures of Wikipedia! | genre = [[драма]], [[баявік]] | genre1 = драма | genre2 = баявік | creator = [[Удзельнік:Example|Example]] }} {{Картка аніманга/Канец}} <pre> {{Картка аніманга/Загаловак | name = Прыгоды Вікіпедыі! | italic title = no | image = Wikipe-tan.png | image_size = 200px | alt = Галоўная гераіня твора | caption = Вікіпе-цян, галоўная гераіня | ja_kanji = ウィキペディアの大冒険! | ja_romaji = Pryhody Vikipedyi! | alternate_titles = The Adventures of Wikipedia! | genre = [[драма]], [[баявік]] | genre1 = драма | genre2 = баявік | creator = [[Удзельнік:Example|Example]] }} {{Картка аніманга/Канец}} </pre> == TemplateData == <templatedata> { "description": "Пачатковая частка карткі для артыкулаў пра анімэ, мангу і іншыя звязаныя з анімангай творы. Выкарыстоўваецца разам з шаблонам «Картка аніманга/Канец».", "format": "block", "params": { "name": { "label": "Назва", "description": "Асноўная назва твора ў загалоўку карткі.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "title_name", "title" ], "example": "Прыгоды Вікіпедыі!" }, "italic title": { "label": "Курсіў у загалоўку", "description": "Калі не зададзена або мае значэнне «yes», загаловак выводзіцца курсівам. Значэнне «no» адключае курсіў.", "type": "string", "required": false, "example": "no" }, "image": { "label": "Выява", "description": "Назва файла выявы без прэфікса «Файл:».", "type": "wiki-file-name", "required": false, "example": "Wikipe-tan.png" }, "image_size": { "label": "Памер выявы", "description": "Шырыня выявы, напрыклад 200px.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "imagesize", "size" ], "example": "200px" }, "alt": { "label": "Альт-тэкст", "description": "Тэкставае апісанне выявы для даступнасці.", "type": "string", "required": false, "example": "Галоўная гераіня твора" }, "caption": { "label": "Подпіс", "description": "Подпіс пад выявай.", "type": "string", "required": false, "example": "Вікіпе-цян, галоўная гераіня" }, "ja_kanji": { "label": "Японская назва", "description": "Назва твора па-японску.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "ja_name" ], "example": "ウィキペディアの大冒険!" }, "ja_romaji": { "label": "Рамаізацыя", "description": "Перадача японскай назвы лацінкай або пераклад у дужках.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "ja_name_trans" ], "example": "Pryhody Vikipiedyi!" }, "alternate_titles": { "label": "Альтэрнатыўныя назвы", "description": "Іншыя варыянты назвы твора.", "type": "string", "required": false, "example": "The Adventures of Wikipedia!" }, "genre": { "label": "Жанр", "description": "Жанр або спіс жанраў адным параметрам.", "type": "string", "required": false, "example": "[[драма]], [[баявік]]" }, "genre1": { "label": "Жанр 1", "description": "Першы жанр, калі жанры задаюцца асобнымі параметрамі.", "type": "string", "required": false, "example": "драма" }, "genre2": { "label": "Жанр 2", "description": "Другі жанр.", "type": "string", "required": false, "example": "баявік" }, "genre3": { "label": "Жанр 3", "description": "Трэці жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre4": { "label": "Жанр 4", "description": "Чацвёрты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre5": { "label": "Жанр 5", "description": "Пяты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre6": { "label": "Жанр 6", "description": "Шосты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre7": { "label": "Жанр 7", "description": "Сёмы жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre8": { "label": "Жанр 8", "description": "Восьмы жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre9": { "label": "Жанр 9", "description": "Дзявяты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre10": { "label": "Жанр 10", "description": "Дзясяты жанр.", "type": "string", "required": false }, "creator": { "label": "Стваральнік", "description": "Аўтар або стваральнік твора.", "type": "string", "required": false, "example": "[[Удзельнік:Example|Example]]" } }, "paramOrder": [ "name", "italic title", "image", "image_size", "alt", "caption", "ja_kanji", "ja_romaji", "alternate_titles", "genre", "genre1", "genre2", "genre3", "genre4", "genre5", "genre6", "genre7", "genre8", "genre9", "genre10", "creator" ] } </templatedata> <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга|Загаловак]] </includeonly> 2a8czkhcmgw8g3rk7ebiss5tsh5ccuw Размовы:Ганна Скаржанка 1 805413 5121024 2026-04-05T05:37:51Z M.L.Bot 261 Новая старонка: «{{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} ~~~~» 5121024 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:37, 5 красавіка 2026 (+03) opgsc1u204w03w4s1mwl0lmfq1xv1i6 Уолтэр Матау 0 805414 5121025 2026-04-05T05:39:21Z StarDeg 16311 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Уолтэр Матау''' (англ.: Walter Matthau, сапраўднае імя Уолтар Джон Маттаў, Walter John Matthow; 1 кастрычніка 1920, Нью-Ёрк — 1 ліпеня 2000, Санта-Моніка) — амерыканскі акцёр-комік, які ў 1967 годзе ганараваўся «Оскара» за лепшую ролю другога плана. {{Бібліяінфармацыя}}» 5121025 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Уолтэр Матау''' (англ.: Walter Matthau, сапраўднае імя Уолтар Джон Маттаў, Walter John Matthow; 1 кастрычніка 1920, Нью-Ёрк — 1 ліпеня 2000, Санта-Моніка) — амерыканскі акцёр-комік, які ў 1967 годзе ганараваўся «Оскара» за лепшую ролю другога плана. {{Бібліяінфармацыя}} h2djazsncxngc3wkg5g8i9s519fag5t 5121026 5121025 2026-04-05T05:40:40Z StarDeg 16311 5121026 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Уолтэр Матау''' ({{lang-en|Walter Matthau}}англ.: , сапраўднае імя Уолтар Джон Маттаў, Walter John Matthow; 1 кастрычніка 1920, Нью-Ёрк — 1 ліпеня 2000, Санта-Моніка) — амерыканскі акцёр-комік, які ў 1967 годзе ганараваўся «Оскара» за лепшую ролю другога плана. {{Бібліяінфармацыя}} o4xer68sa687z9mto9yjnf39xhhd8v3 5121027 5121026 2026-04-05T05:41:54Z StarDeg 16311 5121027 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Уолтэр Матау''' ({{lang-en|Walter Matthau}}, сапраўднае імя Уолтар Джон Матту, Walter John Matthow; 1 кастрычніка 1920, Нью-Ёрк — 1 ліпеня 2000, Санта-Моніка) — амерыканскі акцёр-комік, які ў 1967 годзе ганараваўся «Оскара» за лепшую ролю другога плана. {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} 26b6abzsindi3oy1a27p7m396b5q1r2 5121028 5121027 2026-04-05T05:42:52Z StarDeg 16311 5121028 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Уолтэр Матау''' ({{lang-en|Walter Matthau}}, сапраўднае імя Уолтар Джон Матту, Walter John Matthow; 1 кастрычніка 1920, Нью-Ёрк — 1 ліпеня 2000, Санта-Моніка) — амерыканскі акцёр-комік, які ў 1967 годзе ганараваўся «Оскара» за лепшую ролю другога плана. == Фільмаграфія == {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} cm4f2026zxrj8zpqx2g61xjjfmziwr0 5121029 5121028 2026-04-05T05:43:44Z StarDeg 16311 /* Фільмаграфія */ 5121029 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Уолтэр Матау''' ({{lang-en|Walter Matthau}}, сапраўднае імя Уолтар Джон Матту, Walter John Matthow; 1 кастрычніка 1920, Нью-Ёрк — 1 ліпеня 2000, Санта-Моніка) — амерыканскі акцёр-комік, які ў 1967 годзе ганараваўся «Оскара» за лепшую ролю другога плана. == Фільмаграфія == * 1963: [[Шарада (фільм)|Шарада]] {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} 9i8ezzo5vclwtvzzr2wpdyiuva9672x 5121030 5121029 2026-04-05T05:44:21Z StarDeg 16311 5121030 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Уолтэр Матау''' ({{lang-en|Walter Matthau}}, сапраўднае імя Уолтар Джон Матту, Walter John Matthow; 1 кастрычніка 1920, Нью-Ёрк — 1 ліпеня 2000, Санта-Моніка) — амерыканскі акцёр-комік, які ў 1967 годзе ганараваўся «Оскара» за лепшую ролю другога плана. == Фільмаграфія == * 1963: [[Шарада (фільм)|Шарада]] == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} 0jp7v8rozgrvb93xxzsnon549wqb0sq 5121031 5121030 2026-04-05T05:46:25Z StarDeg 16311 5121031 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Уолтэр Матау''' ({{lang-en|Walter Matthau}}, сапраўднае імя Уолтар Джон Матту, Walter John Matthow; 1 кастрычніка 1920, Нью-Ёрк — 1 ліпеня 2000, Санта-Моніка) — амерыканскі акцёр-комік, які ў 1967 годзе ганараваўся «Оскара» за лепшую ролю другога плана. == Фільмаграфія == * 1963: [[Шарада (фільм)|Шарада]] == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — камедыя ці мюзікл}} opkm20o99rrtsqcs8ya8ifn55u730on 5121032 5121031 2026-04-05T05:48:50Z StarDeg 16311 5121032 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Уолтэр Матау''' ({{lang-en|Walter Matthau}}, сапраўднае імя Уолтар Джон Матту, Walter John Matthow; 1 кастрычніка 1920, Нью-Ёрк — 1 ліпеня 2000, Санта-Моніка) — амерыканскі акцёр-комік, які ў 1967 годзе ганараваўся «Оскара» за лепшую ролю другога плана. == Фільмаграфія == * 1963: [[Шарада (фільм)|Шарада]] == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — камедыя ці мюзікл}} {{Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю}} 18r5lqwswjta1rip023akp13zqejipn 5121035 5121032 2026-04-05T05:51:59Z StarDeg 16311 5121035 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = |арыгінал імя = |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = |гады актыўнасці = |кірунак = |кінастудыя = |узнагароды = |imdb_id = |сайт = }} '''Уолтэр Матау''' ({{lang-en|Walter Matthau}}, сапраўднае імя Уолтар Джон Матту, Walter John Matthow; 1 кастрычніка 1920, Нью-Ёрк — 1 ліпеня 2000, Санта-Моніка) — амерыканскі акцёр-комік, які ў 1967 годзе ганараваўся «Оскара» за лепшую ролю другога плана. == Фільмаграфія == * 1963: [[Шарада (фільм)|Шарада]] == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — камедыя ці мюзікл}} {{Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю}} 1dlre7vwxz1fq5hfxzge3rqqqqemfge 5121037 5121035 2026-04-05T05:53:53Z StarDeg 16311 5121037 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = |арыгінал імя = |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = |гады актыўнасці = |кірунак = |кінастудыя = |узнагароды = |imdb_id = |сайт = }} '''Уолтэр Матау''' ({{lang-en|Walter Matthau}}, сапраўднае імя Уолтар Джон Матту, Walter John Matthow; 1 кастрычніка 1920, Нью-Ёрк — 1 ліпеня 2000, Санта-Моніка) — амерыканскі акцёр-комік, які ў 1967 годзе ганараваўся «Оскара» за лепшую ролю другога плана. == Фільмаграфія == * 1963: [[Шарада (фільм)|Шарада]] == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — камедыя ці мюзікл}} {{Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю}} {{Wikidata/Ancestors}} 6l0ii8quf10ez2n9wvmhnozxsrcf1z1 Генрык Лаўмяньскі 0 805415 5121050 2026-04-05T06:43:58Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Генрык Лаўмянскі]] 5121050 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Генрык Лаўмянскі]] 6fm88j6x7sdmn19e68ggg2e8wkj8fmc Беларусазнаўства ў Польшчы 0 805416 5121052 2026-04-05T06:50:29Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «'''Беларусі́стыка ў По́льшчы''' — комплекс навуковых даследаванняў у галіне [[Беларуская мова|беларускай мовы]], [[Беларуская літаратура|літаратуры]], [[Беларуская гісторыя|гісторыі]] і [[Беларуская культура|культуры]], які праводзіцца ў польскіх акадэмічн...» 5121052 wikitext text/x-wiki '''Беларусі́стыка ў По́льшчы''' — комплекс навуковых даследаванняў у галіне [[Беларуская мова|беларускай мовы]], [[Беларуская літаратура|літаратуры]], [[Беларуская гісторыя|гісторыі]] і [[Беларуская культура|культуры]], які праводзіцца ў польскіх акадэмічных і ўніверсітэцкіх цэнтрах. Развіццё [[Беларусістыка|гэтай дысцыпліны]] ў [[Польшча|Польшчы]] шчыльна звязана з пераломнымі палітычнымі і сацыяльнымі падзеямі на тэрыторыі Беларусі, пачынаючы ад паўстанняў XIX стагоддзя і фарміравання [[Беларускі нацыянальны рух|беларускага нацыянальнага руху]] ў пачатку XX стагоддзя, і заканчваючы [[Распад СССР|распадам СССР]] у 1991 годзе і станаўленнем незалежнай беларускай дзяржавы{{sfn|Siwek|2021|с=131}}. == Гісторыя даследаванняў == === XIX стагоддзе === Пачаткі польскіх філалагічных даследаванняў, прысвечаных мове і культуры [[Беларусы|беларусаў]], сягаюць XIX стагоддзя. Адным з пачынальнікаў мовазнаўчых даследаванняў у Польшчы быў [[Самуіл Багуміл Ліндэ|С.&nbsp;Б.&nbsp;Ліндэ]]. Пад уплывам прац расійскіх і чэшскіх даследчыкаў (у прыватнасці, манаграфіі [[Васіль Сцяпанавіч Сопікаў|В.&nbsp;Спікава]] 1813 года), ён зацікавіўся мовай [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Статута Вялікага Княства Літоўскага]] і прадмовамі да Бібліі [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]]. С.&nbsp;Б.&nbsp;Ліндэ на аснове ўзораў тэкстаў паказаў адметнасць [[Старабеларуская мова|беларускай]], [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] моў, а таксама вызначыў часткова беларускі характар мовы Статута{{sfn|Siwek|2021|с=131—132}}. Зацікаўленасць польскіх літаратуразнаўцаў беларускай літаратурай узрасла ў эпоху [[Рамантызм|рамантызму]]. Гэта было звязана са зваротам да [[Беларускі фальклор|беларускага фальклору]] і фарміраваннем так званай [[Беларуская школа ў польскай літаратуры|«беларускай школы» ў польскай літаратуры]]. Сярод важных літаратуразнаўчых прац таго часу адзначаюцца манаграфія [[Аляксандр Феліксавіч Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Беларусь. Колькі слоў пра паэзію простага люду гэтае нашае польскае правінцыі...» (1840), уступ [[Ян Чачот|Яна Чачота]] да яго «Сялянскіх песень з-над Нёмана і Дзвіны» (1837), а таксама артыкул [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]] «Нарыс Паўночнай Беларусі», змешчаны ва ўступе да паэмы «[[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях]]» (1843). Значны ўклад унеслі артыкулы [[Казімір Буйніцкі|Казіміра Буйніцкага]] «Беларускія народныя песні» (1843), [[Ігнацій Храпавіцкі|Ігнацыя Храпавіцкага]] «Погляд на паэзію беларускага люду» (1845) і [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальда Падбярэскага]] «Беларусь і Ян Баршчэўскі». Этнаграфічныя даследаванні на Беларусі ў гэты перыяд праводзілі [[Марыя Чарноўская]], [[Зарыян Даленга-Хадакоўскі]], [[Ігнацы Шыдлоўскі]], [[Рамуальд Зянкевіч]], [[Яўстах Тышкевіч]] і [[Міхал Федароўскі]]{{sfn|Siwek|2021|с=132—133}}. === Міжваенны перыяд (1918—1939) === Пачатак XX стагоддзя прынёс новыя значныя публікацыі. Былі выдадзены «Нарыс беларускай літаратуры» [[Багдан Жыранік|Багдана Жыраніка]] (1921), «Кароткі нарыс гісторыі беларускай літаратуры» [[Максім Іванавіч Гарэцкі|Максіма Гарэцкага]] (Вільня, 1921), «Нарыс гісторыі літаратур і літаратурных славянскіх моў» [[Аляксандр Брукнер|Аляксандра Брукнера]] і [[Тадэвуш Лер-Сплавінскі|Тадэвуша Лера-Сплавінскага]] (Львоў, 1929). У 1933 годзе [[Юзаф Галомбак]] апублікаваў нарыс пра беларускую літаратуру ў чацвёртым томе «Вялікай усеагульнай літаратуры», а ў 1936 годзе выйшла манаграфія [[Марыя Рудзінская-Фроліхава|Марыі Рудзінскай-Фроліхавай]] «Заўвагі аб беларускай літаратуры»{{sfn|Siwek|2021|с=133}}. Важным цэнтрам даследаванняў у [[міжваенны перыяд]] стаў [[Універсітэт Стэфана Баторыя]] ў [[Вільня|Вільні]], дзе вывучаліся беларуская мова, літаратура, этнаграфія і гісторыя. Першы лектарат беларускай мовы з'явіўся ў 1920/1921 навучальным годзе пад кіраўніцтвам [[Марыян Масоніус|Марыяна Масоніуса]], а з 1930/1931 года пастаянны лектарат пачаў весці доктар [[Ян Станкевіч]]. Ён таксама распрацаваў шэраг мовазнаўчых прац, прысвечаных гісторыі беларускай мовы. Прафесар [[Фелікс Канечны]] выкладаў курс «Агляд гісторыі Літвы і Беларусі», а [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ|Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройцава]] чытала лекцыі па этнаграфіі беларусаў. З Віленскім універсітэтам былі звязаны гісторыкі і юрысты, якія даследавалі гісторыю дзяржаўнага ладу і права Вялікага Княства Літоўскага, такія як [[Стэфан Эрэнкройц]], [[Ян Адамус]], [[Севярын Віславух]] і [[Генрык Лаўмяньскі]]{{sfn|Siwek|2021|с=133}}. Да значных публікацый віленскіх даследчыкаў адносяцца манаграфія «Вільня і Віленская зямля» (1930, 1937), працы Севярына Віславуха і «[[Падручны беларуска-польскі слоўнік]]» [[Баляслаў Друцкі-Падбярэскі|Баляслава Друцкага-Падбярэскага]], выдадзены ў 1929 годзе пад рэдакцыяй [[Вінцэнт Грышкевіч|Вінцэнта Грышкевіча]]{{sfn|Siwek|2021|с=133—134}}. == Асноўныя акадэмічныя цэнтры пасля Другой сусветнай вайны == Рост цікавасці да беларусістыкі прыпаў на пасляваенны перыяд і асабліва на час пасля палітычных трансфармацый 1990-х гадоў. У гэты перыяд сфарміраваліся тры галоўныя ўніверсітэцкія цэнтры беларусістыкі ў Польшчы: варшаўскі, люблінскі і беластоцкі{{sfn|Siwek|2021|с=134}}. === Варшаўскі цэнтр === Галоўным асяродкам развіцця беларусістыкі ў Польшчы першапачаткова стала [[Лабараторыя беларускай філалогіі]], створаная ў 1953 годзе ў [[Польска-савецкі інстытут|Польска-савецкім інстытуце]] пад кіраўніцтвам прафесара [[Антаніна Абрэмбская-Яблонская|Антаніны Абрэмбскай-Яблонскай]]. У 1957 годзе лабараторыя была ўключана ў склад [[Інстытут славяназнаўства Польскай акадэміі навук|Інстытута славяназнаўства]] [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] (ПАН). Даследчыкі гэтай установы распрацавалі і выдалі дзесяцітомны «[[Атлас усходнеславянскіх гаворак Беласточчыны]]» (1980—2012) і навукова апрацавалі матэрыялы [[Міхал Федароўскі|Міхала Федароўскага]] «[[Беларускі люд]]» (1958, 1960, 1969){{sfn|Siwek|2021|с=135}}. У 1956 годзе ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] (UW) была адкрыта [[Кафедра беларускай філалогіі Варшаўскага ўніверсітэта|Кафедра беларускай філалогіі]]. Яе першым кіраўніком стала [[А. Абрэмбская-Яблонская|А.&nbsp;Абрэмбская-Яблонская]]. Значную ролю ў станаўленні кафедры адыграла прафесар [[Эльжбета Смулкова]], якая кіравала ёй з 1971 па 1975 год. Э.&nbsp;Смулкова з'яўляецца выбітнай даследчыцай беларускай мовы і дыялектаў, аўтаркай манаграфій «Даследаванні над акцэнтам беларускай мовы» (1978) і «Беларусь і памежжы. Даследаванні пра мову і грамадства» (2002). Пазней, у 2009—2018 гадах, мовазнаўчы напрамак развівала прафесар [[Ніна Баршчэўская]], якая даследавала мову беларускай эміграцыі і дыялекталогію («Беларуская эміграцыя — абаронца роднае мовы», 2004){{sfn|Siwek|2021|с=135—138}}. Літаратуразнаўчы кірунак у Варшаўскім універсітэце шмат гадоў (1975—2004) узначальваў прафесар [[Аляксандр Баршчэўскі]] (вядомы пад літаратурным псеўданімам Алесь Барскі). Яго навуковая спадчына ўключае манаграфіі «Творцы беларускага літаратурнага руху ў Польшчы. 1958—1998» (2001) і «Беларуская эміграцыйная пісьмовасць» (2004). Выбітным даследчыкам літаратуры XIX стагоддзя з'яўляецца прафесар [[Мікалай Хаўстовіч|Мікалай Хаўстовіч]], аўтар фундаментальных прац пра [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]], [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальда Падбярэскага]] і [[Ігнат Яцкоўскі|Ігната Яцкоўскага]]. З 1998 года кафедра выдае навуковы часопіс «[[Acta Albaruthenica]]»{{sfn|Siwek|2021|с=139—140}}. З Інстытутам славяназнаўства ПАН былі звязаны такія гісторыкі і даследчыкі, як [[Базыль Белаказовіч]], [[Юрый Туронак]], антраполаг [[Ганна Энгелькінг]] і дыялектолаг [[Міраслаў Янковяк]]{{sfn|Siwek|2021|с=136}}. === Люблінскі цэнтр === У Любліне даследаванні сканцэнтраваны ў двух універсітэтах: [[Люблінскі каталіцкі універсітэт|Люблінскім каталіцкім універсітэце]] (KUL) і [[Універсітэт Марыі Складоўскай-Кюры|Універсітэце Марыі Складоўскай-Кюры]] (UMCS). У KUL развіццё беларусістыкі звязана з імем прафесара [[Рышард Лужны|Рышарда Лужнага]], які даследаваў старабеларускую літаратуру ([[Жыціе Ефрасінні Полацкай|Жыціе святой Ефрасінні Полацкай]], казанні [[Кірыла Тураўскі|Кірылы Тураўскага]], тэксты [[Сімяон Полацкі|Сімяона Полацкага]]). Цяпер даследаванні па беларускай літаратуры працягвае доктар габілітаваны [[Беата Сівек]]{{sfn|Siwek|2021|с=140—143}}. У UMCS значны ўклад у гістарычную граматыку і дыялекталогію ўнеслі прафесары [[Тэатын Рот-Жаброўскі]] і [[Міхал Лесьёў]]. З 2005 па 2019 год існаваў Аддзел беларусістыкі пад кіраўніцтвам прафесара [[Міхал Саевіч|Міхала Саевіча]], аўтара прац па анамастыцы («Патранімічныя прозвішчы з фармантам -ук у Гайнаўскім павеце», 2013). Літаратуразнаўчыя даследаванні праводзіў прафесар [[Сяргей Валер’евіч Кавалёў|Сяргей Кавалёў]], спецыяліст па шматмоўнай паэзіі Вялікага Княства Літоўскага эпохі Рэнесансу. З 2007 года ўніверсітэт выдае штогоднік «[[Studia Białorutenistyczne]]». Актыўна даследаваў працэсы нацыянальнага фарміравання беларусаў сацыёлаг прафесар [[Рышард Радзік]]{{sfn|Siwek|2021|с=143—145}}. === Беластоцкі цэнтр === На беларусістычнай карце Польшчы важнае месца займае [[Беласток]]. У 1997 годзе ў [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкім універсітэце]] (UwB) была створана [[Кафедра беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта|Кафедра беларускай культуры]] (пераўтворана ў аддзел у 2016 годзе і ліквідавана ў 2020 годзе), з якой доўгі час былі звязаны прафесар [[Э. Смулкова|Э.&nbsp;Смулкова]], гісторыкі [[Яўген Васілевіч Мірановіч|Яўген Мірановіч]] (аўтар «Найноўшай гісторыі Беларусі», 1999) і [[Алег Латышонак]] («Ад белых русаў да беларусаў», 2006), а таксама [[Алена Глагоўская]] і [[Ірэна Матуш]]{{sfn|Siwek|2021|с=146}}. З 1993 года ў горадзе дзейнічае [[Беларускае гістарычнае таварыства (Беласток)|Беларускае гістарычнае таварыства]], якое выдае «[[Białoruskie Zeszyty Historyczne]]» (галоўны рэдактар — Я.&nbsp;Мірановіч){{sfn|Siwek|2021|с=149}}. У [[Крынкі|Крынках]] на Беласточчыне выдаваўся шматмоўны часопіс «[[Annus Albaruthenicus]]», заснавальнікам якога быў пісьменнік [[Сакрат Яновіч]]{{sfn|Siwek|2021|с=149}}. У 1999 годзе была створана [[Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта]]. Яе першымі кіраўнікамі былі прафесары [[Міхал Кандрацюк]] (спецыяліст па анамастыцы і дыялекталогіі), [[Галіна Тварановіч]] (даследчыца сучаснай беларускай літаратуры і творчасці аб'яднання «[[Белавежа (літаратурнае аб’яднанне)|Белавежа]]») і [[Ян Чыквін]] (рэдактар літаратурнага перыёдыка «[[Termopile]]»). З 2009 года кафедра выдае навуковы штогоднік «[[Białorutenistyka Białostocka]]»{{sfn|Siwek|2021|с=147—148}}{{sfn|Siegień|2013|с=503}}. === Іншыя цэнтры === Акрамя вышэйзгаданых асяродкаў, даследаванні па беларусістыцы праводзіліся ў [[Інстытут славянскай філалогіі Уроцлаўскага ўніверсітэта|Інстытуце славянскай філалогіі]] [[Уроцлаўскі ўніверсітэт|Уроцлаўскага ўніверсітэта]] ([[Францішак Сяліцкі]], [[Тэлесфар Позняк]]), у [[Ольштынскі ўніверсітэт|Ольштынскім універсітэце]] ([[Альберт Барташэвіч]], [[Аляксандр Кіклевіч]]), у [[Апольскі ўніверсітэт|Апольскім універсітэце]] ([[Томаш Вельг]]), у [[Зялёнагурскі ўніверсітэт|Зялёнагурскім універсітэце]] ([[Базыль Ціханюк]]) і ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце ў Кракаве]] ([[Дзмітрый Клябанаў]]){{sfn|Siwek|2021|с=150}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Siwek B.|загаловак=Białorutenistyka polska. Historia – stan obecny – perspektywy rozwoju|выданне=Roczniki Humanistyczne|год=2021|том=LXIX|нумар=7|старонкі=131—155|doi=10.18290/rh21697-9|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/353861655_Bialorutenistyka_polska_Historia_-_stan_obecny_-_perspektywy_rozwoju|ref=Siwek}} * {{артыкул|аўтар=Sawicka-Mierzyńska K.|загаловак=Białoruskość jako idée fixe twórczości Sokrata Janowicza|выданне=Podlasie – od „terra incognita” do „white Power”. Szkice z nowego regionalizmu literackiego|месца=Białystok|год=2018|старонкі=335—340|спасылка=https://www.academia.edu/145086976/Podlasie_od_terra_incognita_do_white_power_Szkice_z_nowego_regionalizmu_literackiego|ref=Sawicka-Mierzyńska}} * {{артыкул |аўтар=Siegień B. |загаловак=Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku – historia i stan obecny |выданне=Białorutenistyka Białostocka |год=2013 |том=5 |старонкі=503—508 |спасылка=https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/2435/1/Bialrut_5_2013_Siegien.pdf |ref=Siegień}} * {{Кніга|ref=Srodowisko|спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf|загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018: historia w 45 wywiadach|адказны=Dominik Sołowiej, Jarosław Ławski|год=2018|месца=Białystok|выдавецтва=Wydawnictwo Alter Studio|старонак=523|isbn=978-83-64081-49-1}} [[Катэгорыя:Беларусістыка]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Навука ў Польшчы]] pjku0r2p9g81fclyxznelzypptmvsk3 5121098 5121052 2026-04-05T08:36:17Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121098 wikitext text/x-wiki '''Беларусазна́ўства ў По́льшчы''' — комплекс навуковых даследаванняў у галіне [[Беларуская мова|беларускай мовы]], [[Беларуская літаратура|літаратуры]], [[Беларуская гісторыя|гісторыі]] і [[Беларуская культура|культуры]], які праводзіцца ў польскіх акадэмічных і ўніверсітэцкіх цэнтрах. Развіццё [[Беларусістыка|гэтай дысцыпліны]] ў [[Польшча|Польшчы]] шчыльна звязана з пераломнымі палітычнымі і сацыяльнымі падзеямі на тэрыторыі Беларусі, пачынаючы ад паўстанняў XIX стагоддзя і фарміравання [[Беларускі нацыянальны рух|беларускага нацыянальнага руху]] ў пачатку XX стагоддзя, і заканчваючы [[Распад СССР|распадам СССР]] у 1991 годзе і станаўленнем незалежнай беларускай дзяржавы{{sfn|Siwek|2021|с=131}}. == Гісторыя даследаванняў == === XIX стагоддзе === Пачаткі польскіх філалагічных даследаванняў, прысвечаных мове і культуры [[Беларусы|беларусаў]], сягаюць XIX стагоддзя. Адным з пачынальнікаў мовазнаўчых даследаванняў у Польшчы быў [[Самуіл Багуміл Ліндэ|С.&nbsp;Б.&nbsp;Ліндэ]]. Пад уплывам прац расійскіх і чэшскіх даследчыкаў (у прыватнасці, манаграфіі [[Васіль Сцяпанавіч Сопікаў|В.&nbsp;Спікава]] 1813 года), ён зацікавіўся мовай [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Статута Вялікага Княства Літоўскага]] і прадмовамі да Бібліі [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]]. С.&nbsp;Б.&nbsp;Ліндэ на аснове ўзораў тэкстаў паказаў адметнасць [[Старабеларуская мова|беларускай]], [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] моў, а таксама вызначыў часткова беларускі характар мовы Статута{{sfn|Siwek|2021|с=131—132}}. Зацікаўленасць польскіх літаратуразнаўцаў беларускай літаратурай узрасла ў эпоху [[Рамантызм|рамантызму]]. Гэта было звязана са зваротам да [[Беларускі фальклор|беларускага фальклору]] і фарміраваннем так званай [[Беларуская школа ў польскай літаратуры|«беларускай школы» ў польскай літаратуры]]. Сярод важных літаратуразнаўчых прац таго часу адзначаюцца манаграфія [[Аляксандр Феліксавіч Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Беларусь. Колькі слоў пра паэзію простага люду гэтае нашае польскае правінцыі...» (1840), уступ [[Ян Чачот|Яна Чачота]] да яго «Сялянскіх песень з-над Нёмана і Дзвіны» (1837), а таксама артыкул [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]] «Нарыс Паўночнай Беларусі», змешчаны ва ўступе да паэмы «[[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях]]» (1843). Значны ўклад унеслі артыкулы [[Казімір Буйніцкі|Казіміра Буйніцкага]] «Беларускія народныя песні» (1843), [[Ігнацій Храпавіцкі|Ігнацыя Храпавіцкага]] «Погляд на паэзію беларускага люду» (1845) і [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальда Падбярэскага]] «Беларусь і Ян Баршчэўскі». Этнаграфічныя даследаванні на Беларусі ў гэты перыяд праводзілі [[Марыя Чарноўская]], [[Зарыян Даленга-Хадакоўскі]], [[Ігнацы Шыдлоўскі]], [[Рамуальд Зянкевіч]], [[Яўстах Тышкевіч]] і [[Міхал Федароўскі]]{{sfn|Siwek|2021|с=132—133}}. === Міжваенны перыяд (1918—1939) === Пачатак XX стагоддзя прынёс новыя значныя публікацыі. Былі выдадзены «Нарыс беларускай літаратуры» [[Багдан Жыранік|Багдана Жыраніка]] (1921), «Кароткі нарыс гісторыі беларускай літаратуры» [[Максім Іванавіч Гарэцкі|Максіма Гарэцкага]] (Вільня, 1921), «Нарыс гісторыі літаратур і літаратурных славянскіх моў» [[Аляксандр Брукнер|Аляксандра Брукнера]] і [[Тадэвуш Лер-Сплавінскі|Тадэвуша Лера-Сплавінскага]] (Львоў, 1929). У 1933 годзе [[Юзаф Галомбак]] апублікаваў нарыс пра беларускую літаратуру ў чацвёртым томе «Вялікай усеагульнай літаратуры», а ў 1936 годзе выйшла манаграфія [[Марыя Рудзінская-Фроліхава|Марыі Рудзінскай-Фроліхавай]] «Заўвагі аб беларускай літаратуры»{{sfn|Siwek|2021|с=133}}. Важным цэнтрам даследаванняў у [[міжваенны перыяд]] стаў [[Універсітэт Стэфана Баторыя]] ў [[Вільня|Вільні]], дзе вывучаліся беларуская мова, літаратура, этнаграфія і гісторыя. Першы лектарат беларускай мовы з'явіўся ў 1920/1921 навучальным годзе пад кіраўніцтвам [[Марыян Масоніус|Марыяна Масоніуса]], а з 1930/1931 года пастаянны лектарат пачаў весці доктар [[Ян Станкевіч]]. Ён таксама распрацаваў шэраг мовазнаўчых прац, прысвечаных гісторыі беларускай мовы. Прафесар [[Фелікс Канечны]] выкладаў курс «Агляд гісторыі Літвы і Беларусі», а [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ|Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройцава]] чытала лекцыі па этнаграфіі беларусаў. З Віленскім універсітэтам былі звязаны гісторыкі і юрысты, якія даследавалі гісторыю дзяржаўнага ладу і права Вялікага Княства Літоўскага, такія як [[Стэфан Эрэнкройц]], [[Ян Адамус]], [[Севярын Віславух]] і [[Генрык Лаўмяньскі]]{{sfn|Siwek|2021|с=133}}. Да значных публікацый віленскіх даследчыкаў адносяцца манаграфія «Вільня і Віленская зямля» (1930, 1937), працы Севярына Віславуха і «[[Падручны беларуска-польскі слоўнік]]» [[Баляслаў Друцкі-Падбярэскі|Баляслава Друцкага-Падбярэскага]], выдадзены ў 1929 годзе пад рэдакцыяй [[Вінцэнт Грышкевіч|Вінцэнта Грышкевіча]]{{sfn|Siwek|2021|с=133—134}}. == Асноўныя акадэмічныя цэнтры пасля Другой сусветнай вайны == Рост цікавасці да беларусістыкі прыпаў на пасляваенны перыяд і асабліва на час пасля палітычных трансфармацый 1990-х гадоў. У гэты перыяд сфарміраваліся тры галоўныя ўніверсітэцкія цэнтры беларусістыкі ў Польшчы: варшаўскі, люблінскі і беластоцкі{{sfn|Siwek|2021|с=134}}. === Варшаўскі цэнтр === Галоўным асяродкам развіцця беларусістыкі ў Польшчы першапачаткова стала [[Лабараторыя беларускай філалогіі]], створаная ў 1953 годзе ў [[Польска-савецкі інстытут|Польска-савецкім інстытуце]] пад кіраўніцтвам прафесара [[Антаніна Абрэмбская-Яблонская|Антаніны Абрэмбскай-Яблонскай]]. У 1957 годзе лабараторыя была ўключана ў склад [[Інстытут славяназнаўства Польскай акадэміі навук|Інстытута славяназнаўства]] [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] (ПАН). Даследчыкі гэтай установы распрацавалі і выдалі дзесяцітомны «[[Атлас усходнеславянскіх гаворак Беласточчыны]]» (1980—2012) і навукова апрацавалі матэрыялы [[Міхал Федароўскі|Міхала Федароўскага]] «[[Беларускі люд]]» (1958, 1960, 1969){{sfn|Siwek|2021|с=135}}. У 1956 годзе ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] (UW) была адкрыта [[Кафедра беларускай філалогіі Варшаўскага ўніверсітэта|Кафедра беларускай філалогіі]]. Яе першым кіраўніком стала [[А. Абрэмбская-Яблонская|А.&nbsp;Абрэмбская-Яблонская]]. Значную ролю ў станаўленні кафедры адыграла прафесар [[Эльжбета Смулкова]], якая кіравала ёй з 1971 па 1975 год. Э.&nbsp;Смулкова з'яўляецца выбітнай даследчыцай беларускай мовы і дыялектаў, аўтаркай манаграфій «Даследаванні над акцэнтам беларускай мовы» (1978) і «Беларусь і памежжы. Даследаванні пра мову і грамадства» (2002). Пазней, у 2009—2018 гадах, мовазнаўчы напрамак развівала прафесар [[Ніна Баршчэўская]], якая даследавала мову беларускай эміграцыі і дыялекталогію («Беларуская эміграцыя — абаронца роднае мовы», 2004){{sfn|Siwek|2021|с=135—138}}. Літаратуразнаўчы кірунак у Варшаўскім універсітэце шмат гадоў (1975—2004) узначальваў прафесар [[Аляксандр Баршчэўскі]] (вядомы пад літаратурным псеўданімам Алесь Барскі). Яго навуковая спадчына ўключае манаграфіі «Творцы беларускага літаратурнага руху ў Польшчы. 1958—1998» (2001) і «Беларуская эміграцыйная пісьмовасць» (2004). Выбітным даследчыкам літаратуры XIX стагоддзя з'яўляецца прафесар [[Мікалай Хаўстовіч|Мікалай Хаўстовіч]], аўтар фундаментальных прац пра [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]], [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальда Падбярэскага]] і [[Ігнат Яцкоўскі|Ігната Яцкоўскага]]. З 1998 года кафедра выдае навуковы часопіс «[[Acta Albaruthenica]]»{{sfn|Siwek|2021|с=139—140}}. З Інстытутам славяназнаўства ПАН былі звязаны такія гісторыкі і даследчыкі, як [[Базыль Белаказовіч]], [[Юрый Туронак]], антраполаг [[Ганна Энгелькінг]] і дыялектолаг [[Міраслаў Янковяк]]{{sfn|Siwek|2021|с=136}}. === Люблінскі цэнтр === У Любліне даследаванні сканцэнтраваны ў двух універсітэтах: [[Люблінскі каталіцкі універсітэт|Люблінскім каталіцкім універсітэце]] (KUL) і [[Універсітэт Марыі Складоўскай-Кюры|Універсітэце Марыі Складоўскай-Кюры]] (UMCS). У KUL развіццё беларусістыкі звязана з імем прафесара [[Рышард Лужны|Рышарда Лужнага]], які даследаваў старабеларускую літаратуру ([[Жыціе Ефрасінні Полацкай|Жыціе святой Ефрасінні Полацкай]], казанні [[Кірыла Тураўскі|Кірылы Тураўскага]], тэксты [[Сімяон Полацкі|Сімяона Полацкага]]). Цяпер даследаванні па беларускай літаратуры працягвае доктар габілітаваны [[Беата Сівек]]{{sfn|Siwek|2021|с=140—143}}. У UMCS значны ўклад у гістарычную граматыку і дыялекталогію ўнеслі прафесары [[Тэатын Рот-Жаброўскі]] і [[Міхал Лесьёў]]. З 2005 па 2019 год існаваў Аддзел беларусістыкі пад кіраўніцтвам прафесара [[Міхал Саевіч|Міхала Саевіча]], аўтара прац па анамастыцы («Патранімічныя прозвішчы з фармантам -ук у Гайнаўскім павеце», 2013). Літаратуразнаўчыя даследаванні праводзіў прафесар [[Сяргей Валер’евіч Кавалёў|Сяргей Кавалёў]], спецыяліст па шматмоўнай паэзіі Вялікага Княства Літоўскага эпохі Рэнесансу. З 2007 года ўніверсітэт выдае штогоднік «[[Studia Białorutenistyczne]]». Актыўна даследаваў працэсы нацыянальнага фарміравання беларусаў сацыёлаг прафесар [[Рышард Радзік]]{{sfn|Siwek|2021|с=143—145}}. === Беластоцкі цэнтр === На беларусістычнай карце Польшчы важнае месца займае [[Беласток]]. У 1997 годзе ў [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкім універсітэце]] (UwB) была створана [[Кафедра беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта|Кафедра беларускай культуры]] (пераўтворана ў аддзел у 2016 годзе і ліквідавана ў 2020 годзе), з якой доўгі час былі звязаны прафесар [[Э. Смулкова|Э.&nbsp;Смулкова]], гісторыкі [[Яўген Васілевіч Мірановіч|Яўген Мірановіч]] (аўтар «Найноўшай гісторыі Беларусі», 1999) і [[Алег Латышонак]] («Ад белых русаў да беларусаў», 2006), а таксама [[Алена Глагоўская]] і [[Ірэна Матуш]]{{sfn|Siwek|2021|с=146}}. З 1993 года ў горадзе дзейнічае [[Беларускае гістарычнае таварыства (Беласток)|Беларускае гістарычнае таварыства]], якое выдае «[[Białoruskie Zeszyty Historyczne]]» (галоўны рэдактар — Я.&nbsp;Мірановіч){{sfn|Siwek|2021|с=149}}. У [[Крынкі|Крынках]] на Беласточчыне выдаваўся шматмоўны часопіс «[[Annus Albaruthenicus]]», заснавальнікам якога быў пісьменнік [[Сакрат Яновіч]]{{sfn|Siwek|2021|с=149}}. У 1999 годзе была створана [[Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта]]. Яе першымі кіраўнікамі былі прафесары [[Міхал Кандрацюк]] (спецыяліст па анамастыцы і дыялекталогіі), [[Галіна Тварановіч]] (даследчыца сучаснай беларускай літаратуры і творчасці аб'яднання «[[Белавежа (літаратурнае аб’яднанне)|Белавежа]]») і [[Ян Чыквін]] (рэдактар літаратурнага перыёдыка «[[Termopile]]»). З 2009 года кафедра выдае навуковы штогоднік «[[Białorutenistyka Białostocka]]»{{sfn|Siwek|2021|с=147—148}}{{sfn|Siegień|2013|с=503}}. === Іншыя цэнтры === Акрамя вышэйзгаданых асяродкаў, даследаванні па беларусістыцы праводзіліся ў [[Інстытут славянскай філалогіі Уроцлаўскага ўніверсітэта|Інстытуце славянскай філалогіі]] [[Уроцлаўскі ўніверсітэт|Уроцлаўскага ўніверсітэта]] ([[Францішак Сяліцкі]], [[Тэлесфар Позняк]]), у [[Ольштынскі ўніверсітэт|Ольштынскім універсітэце]] ([[Альберт Барташэвіч]], [[Аляксандр Кіклевіч]]), у [[Апольскі ўніверсітэт|Апольскім універсітэце]] ([[Томаш Вельг]]), у [[Зялёнагурскі ўніверсітэт|Зялёнагурскім універсітэце]] ([[Базыль Ціханюк]]) і ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце ў Кракаве]] ([[Дзмітрый Клябанаў]]){{sfn|Siwek|2021|с=150}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Siwek B.|загаловак=Białorutenistyka polska. Historia – stan obecny – perspektywy rozwoju|выданне=Roczniki Humanistyczne|год=2021|том=LXIX|нумар=7|старонкі=131—155|doi=10.18290/rh21697-9|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/353861655_Bialorutenistyka_polska_Historia_-_stan_obecny_-_perspektywy_rozwoju|ref=Siwek}} * {{артыкул|аўтар=Sawicka-Mierzyńska K.|загаловак=Białoruskość jako idée fixe twórczości Sokrata Janowicza|выданне=Podlasie – od „terra incognita” do „white Power”. Szkice z nowego regionalizmu literackiego|месца=Białystok|год=2018|старонкі=335—340|спасылка=https://www.academia.edu/145086976/Podlasie_od_terra_incognita_do_white_power_Szkice_z_nowego_regionalizmu_literackiego|ref=Sawicka-Mierzyńska}} * {{артыкул |аўтар=Siegień B. |загаловак=Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku – historia i stan obecny |выданне=Białorutenistyka Białostocka |год=2013 |том=5 |старонкі=503—508 |спасылка=https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/2435/1/Bialrut_5_2013_Siegien.pdf |ref=Siegień}} * {{Кніга|ref=Srodowisko|спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf|загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018: historia w 45 wywiadach|адказны=Dominik Sołowiej, Jarosław Ławski|год=2018|месца=Białystok|выдавецтва=Wydawnictwo Alter Studio|старонак=523|isbn=978-83-64081-49-1}} [[Катэгорыя:Беларусістыка]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Навука ў Польшчы]] nc2tis1wr8hdup9j7076cbt8cw32num 5121099 5121098 2026-04-05T08:36:25Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Беларусістыка ў Польшчы]] у [[Беларусазнаўства ў Польшчы]] 5121098 wikitext text/x-wiki '''Беларусазна́ўства ў По́льшчы''' — комплекс навуковых даследаванняў у галіне [[Беларуская мова|беларускай мовы]], [[Беларуская літаратура|літаратуры]], [[Беларуская гісторыя|гісторыі]] і [[Беларуская культура|культуры]], які праводзіцца ў польскіх акадэмічных і ўніверсітэцкіх цэнтрах. Развіццё [[Беларусістыка|гэтай дысцыпліны]] ў [[Польшча|Польшчы]] шчыльна звязана з пераломнымі палітычнымі і сацыяльнымі падзеямі на тэрыторыі Беларусі, пачынаючы ад паўстанняў XIX стагоддзя і фарміравання [[Беларускі нацыянальны рух|беларускага нацыянальнага руху]] ў пачатку XX стагоддзя, і заканчваючы [[Распад СССР|распадам СССР]] у 1991 годзе і станаўленнем незалежнай беларускай дзяржавы{{sfn|Siwek|2021|с=131}}. == Гісторыя даследаванняў == === XIX стагоддзе === Пачаткі польскіх філалагічных даследаванняў, прысвечаных мове і культуры [[Беларусы|беларусаў]], сягаюць XIX стагоддзя. Адным з пачынальнікаў мовазнаўчых даследаванняў у Польшчы быў [[Самуіл Багуміл Ліндэ|С.&nbsp;Б.&nbsp;Ліндэ]]. Пад уплывам прац расійскіх і чэшскіх даследчыкаў (у прыватнасці, манаграфіі [[Васіль Сцяпанавіч Сопікаў|В.&nbsp;Спікава]] 1813 года), ён зацікавіўся мовай [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Статута Вялікага Княства Літоўскага]] і прадмовамі да Бібліі [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]]. С.&nbsp;Б.&nbsp;Ліндэ на аснове ўзораў тэкстаў паказаў адметнасць [[Старабеларуская мова|беларускай]], [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] моў, а таксама вызначыў часткова беларускі характар мовы Статута{{sfn|Siwek|2021|с=131—132}}. Зацікаўленасць польскіх літаратуразнаўцаў беларускай літаратурай узрасла ў эпоху [[Рамантызм|рамантызму]]. Гэта было звязана са зваротам да [[Беларускі фальклор|беларускага фальклору]] і фарміраваннем так званай [[Беларуская школа ў польскай літаратуры|«беларускай школы» ў польскай літаратуры]]. Сярод важных літаратуразнаўчых прац таго часу адзначаюцца манаграфія [[Аляксандр Феліксавіч Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Беларусь. Колькі слоў пра паэзію простага люду гэтае нашае польскае правінцыі...» (1840), уступ [[Ян Чачот|Яна Чачота]] да яго «Сялянскіх песень з-над Нёмана і Дзвіны» (1837), а таксама артыкул [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]] «Нарыс Паўночнай Беларусі», змешчаны ва ўступе да паэмы «[[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях]]» (1843). Значны ўклад унеслі артыкулы [[Казімір Буйніцкі|Казіміра Буйніцкага]] «Беларускія народныя песні» (1843), [[Ігнацій Храпавіцкі|Ігнацыя Храпавіцкага]] «Погляд на паэзію беларускага люду» (1845) і [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальда Падбярэскага]] «Беларусь і Ян Баршчэўскі». Этнаграфічныя даследаванні на Беларусі ў гэты перыяд праводзілі [[Марыя Чарноўская]], [[Зарыян Даленга-Хадакоўскі]], [[Ігнацы Шыдлоўскі]], [[Рамуальд Зянкевіч]], [[Яўстах Тышкевіч]] і [[Міхал Федароўскі]]{{sfn|Siwek|2021|с=132—133}}. === Міжваенны перыяд (1918—1939) === Пачатак XX стагоддзя прынёс новыя значныя публікацыі. Былі выдадзены «Нарыс беларускай літаратуры» [[Багдан Жыранік|Багдана Жыраніка]] (1921), «Кароткі нарыс гісторыі беларускай літаратуры» [[Максім Іванавіч Гарэцкі|Максіма Гарэцкага]] (Вільня, 1921), «Нарыс гісторыі літаратур і літаратурных славянскіх моў» [[Аляксандр Брукнер|Аляксандра Брукнера]] і [[Тадэвуш Лер-Сплавінскі|Тадэвуша Лера-Сплавінскага]] (Львоў, 1929). У 1933 годзе [[Юзаф Галомбак]] апублікаваў нарыс пра беларускую літаратуру ў чацвёртым томе «Вялікай усеагульнай літаратуры», а ў 1936 годзе выйшла манаграфія [[Марыя Рудзінская-Фроліхава|Марыі Рудзінскай-Фроліхавай]] «Заўвагі аб беларускай літаратуры»{{sfn|Siwek|2021|с=133}}. Важным цэнтрам даследаванняў у [[міжваенны перыяд]] стаў [[Універсітэт Стэфана Баторыя]] ў [[Вільня|Вільні]], дзе вывучаліся беларуская мова, літаратура, этнаграфія і гісторыя. Першы лектарат беларускай мовы з'явіўся ў 1920/1921 навучальным годзе пад кіраўніцтвам [[Марыян Масоніус|Марыяна Масоніуса]], а з 1930/1931 года пастаянны лектарат пачаў весці доктар [[Ян Станкевіч]]. Ён таксама распрацаваў шэраг мовазнаўчых прац, прысвечаных гісторыі беларускай мовы. Прафесар [[Фелікс Канечны]] выкладаў курс «Агляд гісторыі Літвы і Беларусі», а [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ|Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройцава]] чытала лекцыі па этнаграфіі беларусаў. З Віленскім універсітэтам былі звязаны гісторыкі і юрысты, якія даследавалі гісторыю дзяржаўнага ладу і права Вялікага Княства Літоўскага, такія як [[Стэфан Эрэнкройц]], [[Ян Адамус]], [[Севярын Віславух]] і [[Генрык Лаўмяньскі]]{{sfn|Siwek|2021|с=133}}. Да значных публікацый віленскіх даследчыкаў адносяцца манаграфія «Вільня і Віленская зямля» (1930, 1937), працы Севярына Віславуха і «[[Падручны беларуска-польскі слоўнік]]» [[Баляслаў Друцкі-Падбярэскі|Баляслава Друцкага-Падбярэскага]], выдадзены ў 1929 годзе пад рэдакцыяй [[Вінцэнт Грышкевіч|Вінцэнта Грышкевіча]]{{sfn|Siwek|2021|с=133—134}}. == Асноўныя акадэмічныя цэнтры пасля Другой сусветнай вайны == Рост цікавасці да беларусістыкі прыпаў на пасляваенны перыяд і асабліва на час пасля палітычных трансфармацый 1990-х гадоў. У гэты перыяд сфарміраваліся тры галоўныя ўніверсітэцкія цэнтры беларусістыкі ў Польшчы: варшаўскі, люблінскі і беластоцкі{{sfn|Siwek|2021|с=134}}. === Варшаўскі цэнтр === Галоўным асяродкам развіцця беларусістыкі ў Польшчы першапачаткова стала [[Лабараторыя беларускай філалогіі]], створаная ў 1953 годзе ў [[Польска-савецкі інстытут|Польска-савецкім інстытуце]] пад кіраўніцтвам прафесара [[Антаніна Абрэмбская-Яблонская|Антаніны Абрэмбскай-Яблонскай]]. У 1957 годзе лабараторыя была ўключана ў склад [[Інстытут славяназнаўства Польскай акадэміі навук|Інстытута славяназнаўства]] [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] (ПАН). Даследчыкі гэтай установы распрацавалі і выдалі дзесяцітомны «[[Атлас усходнеславянскіх гаворак Беласточчыны]]» (1980—2012) і навукова апрацавалі матэрыялы [[Міхал Федароўскі|Міхала Федароўскага]] «[[Беларускі люд]]» (1958, 1960, 1969){{sfn|Siwek|2021|с=135}}. У 1956 годзе ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] (UW) была адкрыта [[Кафедра беларускай філалогіі Варшаўскага ўніверсітэта|Кафедра беларускай філалогіі]]. Яе першым кіраўніком стала [[А. Абрэмбская-Яблонская|А.&nbsp;Абрэмбская-Яблонская]]. Значную ролю ў станаўленні кафедры адыграла прафесар [[Эльжбета Смулкова]], якая кіравала ёй з 1971 па 1975 год. Э.&nbsp;Смулкова з'яўляецца выбітнай даследчыцай беларускай мовы і дыялектаў, аўтаркай манаграфій «Даследаванні над акцэнтам беларускай мовы» (1978) і «Беларусь і памежжы. Даследаванні пра мову і грамадства» (2002). Пазней, у 2009—2018 гадах, мовазнаўчы напрамак развівала прафесар [[Ніна Баршчэўская]], якая даследавала мову беларускай эміграцыі і дыялекталогію («Беларуская эміграцыя — абаронца роднае мовы», 2004){{sfn|Siwek|2021|с=135—138}}. Літаратуразнаўчы кірунак у Варшаўскім універсітэце шмат гадоў (1975—2004) узначальваў прафесар [[Аляксандр Баршчэўскі]] (вядомы пад літаратурным псеўданімам Алесь Барскі). Яго навуковая спадчына ўключае манаграфіі «Творцы беларускага літаратурнага руху ў Польшчы. 1958—1998» (2001) і «Беларуская эміграцыйная пісьмовасць» (2004). Выбітным даследчыкам літаратуры XIX стагоддзя з'яўляецца прафесар [[Мікалай Хаўстовіч|Мікалай Хаўстовіч]], аўтар фундаментальных прац пра [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]], [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальда Падбярэскага]] і [[Ігнат Яцкоўскі|Ігната Яцкоўскага]]. З 1998 года кафедра выдае навуковы часопіс «[[Acta Albaruthenica]]»{{sfn|Siwek|2021|с=139—140}}. З Інстытутам славяназнаўства ПАН былі звязаны такія гісторыкі і даследчыкі, як [[Базыль Белаказовіч]], [[Юрый Туронак]], антраполаг [[Ганна Энгелькінг]] і дыялектолаг [[Міраслаў Янковяк]]{{sfn|Siwek|2021|с=136}}. === Люблінскі цэнтр === У Любліне даследаванні сканцэнтраваны ў двух універсітэтах: [[Люблінскі каталіцкі універсітэт|Люблінскім каталіцкім універсітэце]] (KUL) і [[Універсітэт Марыі Складоўскай-Кюры|Універсітэце Марыі Складоўскай-Кюры]] (UMCS). У KUL развіццё беларусістыкі звязана з імем прафесара [[Рышард Лужны|Рышарда Лужнага]], які даследаваў старабеларускую літаратуру ([[Жыціе Ефрасінні Полацкай|Жыціе святой Ефрасінні Полацкай]], казанні [[Кірыла Тураўскі|Кірылы Тураўскага]], тэксты [[Сімяон Полацкі|Сімяона Полацкага]]). Цяпер даследаванні па беларускай літаратуры працягвае доктар габілітаваны [[Беата Сівек]]{{sfn|Siwek|2021|с=140—143}}. У UMCS значны ўклад у гістарычную граматыку і дыялекталогію ўнеслі прафесары [[Тэатын Рот-Жаброўскі]] і [[Міхал Лесьёў]]. З 2005 па 2019 год існаваў Аддзел беларусістыкі пад кіраўніцтвам прафесара [[Міхал Саевіч|Міхала Саевіча]], аўтара прац па анамастыцы («Патранімічныя прозвішчы з фармантам -ук у Гайнаўскім павеце», 2013). Літаратуразнаўчыя даследаванні праводзіў прафесар [[Сяргей Валер’евіч Кавалёў|Сяргей Кавалёў]], спецыяліст па шматмоўнай паэзіі Вялікага Княства Літоўскага эпохі Рэнесансу. З 2007 года ўніверсітэт выдае штогоднік «[[Studia Białorutenistyczne]]». Актыўна даследаваў працэсы нацыянальнага фарміравання беларусаў сацыёлаг прафесар [[Рышард Радзік]]{{sfn|Siwek|2021|с=143—145}}. === Беластоцкі цэнтр === На беларусістычнай карце Польшчы важнае месца займае [[Беласток]]. У 1997 годзе ў [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкім універсітэце]] (UwB) была створана [[Кафедра беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта|Кафедра беларускай культуры]] (пераўтворана ў аддзел у 2016 годзе і ліквідавана ў 2020 годзе), з якой доўгі час былі звязаны прафесар [[Э. Смулкова|Э.&nbsp;Смулкова]], гісторыкі [[Яўген Васілевіч Мірановіч|Яўген Мірановіч]] (аўтар «Найноўшай гісторыі Беларусі», 1999) і [[Алег Латышонак]] («Ад белых русаў да беларусаў», 2006), а таксама [[Алена Глагоўская]] і [[Ірэна Матуш]]{{sfn|Siwek|2021|с=146}}. З 1993 года ў горадзе дзейнічае [[Беларускае гістарычнае таварыства (Беласток)|Беларускае гістарычнае таварыства]], якое выдае «[[Białoruskie Zeszyty Historyczne]]» (галоўны рэдактар — Я.&nbsp;Мірановіч){{sfn|Siwek|2021|с=149}}. У [[Крынкі|Крынках]] на Беласточчыне выдаваўся шматмоўны часопіс «[[Annus Albaruthenicus]]», заснавальнікам якога быў пісьменнік [[Сакрат Яновіч]]{{sfn|Siwek|2021|с=149}}. У 1999 годзе была створана [[Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта]]. Яе першымі кіраўнікамі былі прафесары [[Міхал Кандрацюк]] (спецыяліст па анамастыцы і дыялекталогіі), [[Галіна Тварановіч]] (даследчыца сучаснай беларускай літаратуры і творчасці аб'яднання «[[Белавежа (літаратурнае аб’яднанне)|Белавежа]]») і [[Ян Чыквін]] (рэдактар літаратурнага перыёдыка «[[Termopile]]»). З 2009 года кафедра выдае навуковы штогоднік «[[Białorutenistyka Białostocka]]»{{sfn|Siwek|2021|с=147—148}}{{sfn|Siegień|2013|с=503}}. === Іншыя цэнтры === Акрамя вышэйзгаданых асяродкаў, даследаванні па беларусістыцы праводзіліся ў [[Інстытут славянскай філалогіі Уроцлаўскага ўніверсітэта|Інстытуце славянскай філалогіі]] [[Уроцлаўскі ўніверсітэт|Уроцлаўскага ўніверсітэта]] ([[Францішак Сяліцкі]], [[Тэлесфар Позняк]]), у [[Ольштынскі ўніверсітэт|Ольштынскім універсітэце]] ([[Альберт Барташэвіч]], [[Аляксандр Кіклевіч]]), у [[Апольскі ўніверсітэт|Апольскім універсітэце]] ([[Томаш Вельг]]), у [[Зялёнагурскі ўніверсітэт|Зялёнагурскім універсітэце]] ([[Базыль Ціханюк]]) і ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце ў Кракаве]] ([[Дзмітрый Клябанаў]]){{sfn|Siwek|2021|с=150}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Siwek B.|загаловак=Białorutenistyka polska. Historia – stan obecny – perspektywy rozwoju|выданне=Roczniki Humanistyczne|год=2021|том=LXIX|нумар=7|старонкі=131—155|doi=10.18290/rh21697-9|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/353861655_Bialorutenistyka_polska_Historia_-_stan_obecny_-_perspektywy_rozwoju|ref=Siwek}} * {{артыкул|аўтар=Sawicka-Mierzyńska K.|загаловак=Białoruskość jako idée fixe twórczości Sokrata Janowicza|выданне=Podlasie – od „terra incognita” do „white Power”. Szkice z nowego regionalizmu literackiego|месца=Białystok|год=2018|старонкі=335—340|спасылка=https://www.academia.edu/145086976/Podlasie_od_terra_incognita_do_white_power_Szkice_z_nowego_regionalizmu_literackiego|ref=Sawicka-Mierzyńska}} * {{артыкул |аўтар=Siegień B. |загаловак=Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku – historia i stan obecny |выданне=Białorutenistyka Białostocka |год=2013 |том=5 |старонкі=503—508 |спасылка=https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/2435/1/Bialrut_5_2013_Siegien.pdf |ref=Siegień}} * {{Кніга|ref=Srodowisko|спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf|загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018: historia w 45 wywiadach|адказны=Dominik Sołowiej, Jarosław Ławski|год=2018|месца=Białystok|выдавецтва=Wydawnictwo Alter Studio|старонак=523|isbn=978-83-64081-49-1}} [[Катэгорыя:Беларусістыка]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Навука ў Польшчы]] nc2tis1wr8hdup9j7076cbt8cw32num 5121101 5121099 2026-04-05T08:36:43Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Беларусістыка]]; дададзена [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121101 wikitext text/x-wiki '''Беларусазна́ўства ў По́льшчы''' — комплекс навуковых даследаванняў у галіне [[Беларуская мова|беларускай мовы]], [[Беларуская літаратура|літаратуры]], [[Беларуская гісторыя|гісторыі]] і [[Беларуская культура|культуры]], які праводзіцца ў польскіх акадэмічных і ўніверсітэцкіх цэнтрах. Развіццё [[Беларусістыка|гэтай дысцыпліны]] ў [[Польшча|Польшчы]] шчыльна звязана з пераломнымі палітычнымі і сацыяльнымі падзеямі на тэрыторыі Беларусі, пачынаючы ад паўстанняў XIX стагоддзя і фарміравання [[Беларускі нацыянальны рух|беларускага нацыянальнага руху]] ў пачатку XX стагоддзя, і заканчваючы [[Распад СССР|распадам СССР]] у 1991 годзе і станаўленнем незалежнай беларускай дзяржавы{{sfn|Siwek|2021|с=131}}. == Гісторыя даследаванняў == === XIX стагоддзе === Пачаткі польскіх філалагічных даследаванняў, прысвечаных мове і культуры [[Беларусы|беларусаў]], сягаюць XIX стагоддзя. Адным з пачынальнікаў мовазнаўчых даследаванняў у Польшчы быў [[Самуіл Багуміл Ліндэ|С.&nbsp;Б.&nbsp;Ліндэ]]. Пад уплывам прац расійскіх і чэшскіх даследчыкаў (у прыватнасці, манаграфіі [[Васіль Сцяпанавіч Сопікаў|В.&nbsp;Спікава]] 1813 года), ён зацікавіўся мовай [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Статута Вялікага Княства Літоўскага]] і прадмовамі да Бібліі [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]]. С.&nbsp;Б.&nbsp;Ліндэ на аснове ўзораў тэкстаў паказаў адметнасць [[Старабеларуская мова|беларускай]], [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] моў, а таксама вызначыў часткова беларускі характар мовы Статута{{sfn|Siwek|2021|с=131—132}}. Зацікаўленасць польскіх літаратуразнаўцаў беларускай літаратурай узрасла ў эпоху [[Рамантызм|рамантызму]]. Гэта было звязана са зваротам да [[Беларускі фальклор|беларускага фальклору]] і фарміраваннем так званай [[Беларуская школа ў польскай літаратуры|«беларускай школы» ў польскай літаратуры]]. Сярод важных літаратуразнаўчых прац таго часу адзначаюцца манаграфія [[Аляксандр Феліксавіч Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Беларусь. Колькі слоў пра паэзію простага люду гэтае нашае польскае правінцыі...» (1840), уступ [[Ян Чачот|Яна Чачота]] да яго «Сялянскіх песень з-над Нёмана і Дзвіны» (1837), а таксама артыкул [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]] «Нарыс Паўночнай Беларусі», змешчаны ва ўступе да паэмы «[[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях]]» (1843). Значны ўклад унеслі артыкулы [[Казімір Буйніцкі|Казіміра Буйніцкага]] «Беларускія народныя песні» (1843), [[Ігнацій Храпавіцкі|Ігнацыя Храпавіцкага]] «Погляд на паэзію беларускага люду» (1845) і [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальда Падбярэскага]] «Беларусь і Ян Баршчэўскі». Этнаграфічныя даследаванні на Беларусі ў гэты перыяд праводзілі [[Марыя Чарноўская]], [[Зарыян Даленга-Хадакоўскі]], [[Ігнацы Шыдлоўскі]], [[Рамуальд Зянкевіч]], [[Яўстах Тышкевіч]] і [[Міхал Федароўскі]]{{sfn|Siwek|2021|с=132—133}}. === Міжваенны перыяд (1918—1939) === Пачатак XX стагоддзя прынёс новыя значныя публікацыі. Былі выдадзены «Нарыс беларускай літаратуры» [[Багдан Жыранік|Багдана Жыраніка]] (1921), «Кароткі нарыс гісторыі беларускай літаратуры» [[Максім Іванавіч Гарэцкі|Максіма Гарэцкага]] (Вільня, 1921), «Нарыс гісторыі літаратур і літаратурных славянскіх моў» [[Аляксандр Брукнер|Аляксандра Брукнера]] і [[Тадэвуш Лер-Сплавінскі|Тадэвуша Лера-Сплавінскага]] (Львоў, 1929). У 1933 годзе [[Юзаф Галомбак]] апублікаваў нарыс пра беларускую літаратуру ў чацвёртым томе «Вялікай усеагульнай літаратуры», а ў 1936 годзе выйшла манаграфія [[Марыя Рудзінская-Фроліхава|Марыі Рудзінскай-Фроліхавай]] «Заўвагі аб беларускай літаратуры»{{sfn|Siwek|2021|с=133}}. Важным цэнтрам даследаванняў у [[міжваенны перыяд]] стаў [[Універсітэт Стэфана Баторыя]] ў [[Вільня|Вільні]], дзе вывучаліся беларуская мова, літаратура, этнаграфія і гісторыя. Першы лектарат беларускай мовы з'явіўся ў 1920/1921 навучальным годзе пад кіраўніцтвам [[Марыян Масоніус|Марыяна Масоніуса]], а з 1930/1931 года пастаянны лектарат пачаў весці доктар [[Ян Станкевіч]]. Ён таксама распрацаваў шэраг мовазнаўчых прац, прысвечаных гісторыі беларускай мовы. Прафесар [[Фелікс Канечны]] выкладаў курс «Агляд гісторыі Літвы і Беларусі», а [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ|Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройцава]] чытала лекцыі па этнаграфіі беларусаў. З Віленскім універсітэтам былі звязаны гісторыкі і юрысты, якія даследавалі гісторыю дзяржаўнага ладу і права Вялікага Княства Літоўскага, такія як [[Стэфан Эрэнкройц]], [[Ян Адамус]], [[Севярын Віславух]] і [[Генрык Лаўмяньскі]]{{sfn|Siwek|2021|с=133}}. Да значных публікацый віленскіх даследчыкаў адносяцца манаграфія «Вільня і Віленская зямля» (1930, 1937), працы Севярына Віславуха і «[[Падручны беларуска-польскі слоўнік]]» [[Баляслаў Друцкі-Падбярэскі|Баляслава Друцкага-Падбярэскага]], выдадзены ў 1929 годзе пад рэдакцыяй [[Вінцэнт Грышкевіч|Вінцэнта Грышкевіча]]{{sfn|Siwek|2021|с=133—134}}. == Асноўныя акадэмічныя цэнтры пасля Другой сусветнай вайны == Рост цікавасці да беларусістыкі прыпаў на пасляваенны перыяд і асабліва на час пасля палітычных трансфармацый 1990-х гадоў. У гэты перыяд сфарміраваліся тры галоўныя ўніверсітэцкія цэнтры беларусістыкі ў Польшчы: варшаўскі, люблінскі і беластоцкі{{sfn|Siwek|2021|с=134}}. === Варшаўскі цэнтр === Галоўным асяродкам развіцця беларусістыкі ў Польшчы першапачаткова стала [[Лабараторыя беларускай філалогіі]], створаная ў 1953 годзе ў [[Польска-савецкі інстытут|Польска-савецкім інстытуце]] пад кіраўніцтвам прафесара [[Антаніна Абрэмбская-Яблонская|Антаніны Абрэмбскай-Яблонскай]]. У 1957 годзе лабараторыя была ўключана ў склад [[Інстытут славяназнаўства Польскай акадэміі навук|Інстытута славяназнаўства]] [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] (ПАН). Даследчыкі гэтай установы распрацавалі і выдалі дзесяцітомны «[[Атлас усходнеславянскіх гаворак Беласточчыны]]» (1980—2012) і навукова апрацавалі матэрыялы [[Міхал Федароўскі|Міхала Федароўскага]] «[[Беларускі люд]]» (1958, 1960, 1969){{sfn|Siwek|2021|с=135}}. У 1956 годзе ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] (UW) была адкрыта [[Кафедра беларускай філалогіі Варшаўскага ўніверсітэта|Кафедра беларускай філалогіі]]. Яе першым кіраўніком стала [[А. Абрэмбская-Яблонская|А.&nbsp;Абрэмбская-Яблонская]]. Значную ролю ў станаўленні кафедры адыграла прафесар [[Эльжбета Смулкова]], якая кіравала ёй з 1971 па 1975 год. Э.&nbsp;Смулкова з'яўляецца выбітнай даследчыцай беларускай мовы і дыялектаў, аўтаркай манаграфій «Даследаванні над акцэнтам беларускай мовы» (1978) і «Беларусь і памежжы. Даследаванні пра мову і грамадства» (2002). Пазней, у 2009—2018 гадах, мовазнаўчы напрамак развівала прафесар [[Ніна Баршчэўская]], якая даследавала мову беларускай эміграцыі і дыялекталогію («Беларуская эміграцыя — абаронца роднае мовы», 2004){{sfn|Siwek|2021|с=135—138}}. Літаратуразнаўчы кірунак у Варшаўскім універсітэце шмат гадоў (1975—2004) узначальваў прафесар [[Аляксандр Баршчэўскі]] (вядомы пад літаратурным псеўданімам Алесь Барскі). Яго навуковая спадчына ўключае манаграфіі «Творцы беларускага літаратурнага руху ў Польшчы. 1958—1998» (2001) і «Беларуская эміграцыйная пісьмовасць» (2004). Выбітным даследчыкам літаратуры XIX стагоддзя з'яўляецца прафесар [[Мікалай Хаўстовіч|Мікалай Хаўстовіч]], аўтар фундаментальных прац пра [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]], [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальда Падбярэскага]] і [[Ігнат Яцкоўскі|Ігната Яцкоўскага]]. З 1998 года кафедра выдае навуковы часопіс «[[Acta Albaruthenica]]»{{sfn|Siwek|2021|с=139—140}}. З Інстытутам славяназнаўства ПАН былі звязаны такія гісторыкі і даследчыкі, як [[Базыль Белаказовіч]], [[Юрый Туронак]], антраполаг [[Ганна Энгелькінг]] і дыялектолаг [[Міраслаў Янковяк]]{{sfn|Siwek|2021|с=136}}. === Люблінскі цэнтр === У Любліне даследаванні сканцэнтраваны ў двух універсітэтах: [[Люблінскі каталіцкі універсітэт|Люблінскім каталіцкім універсітэце]] (KUL) і [[Універсітэт Марыі Складоўскай-Кюры|Універсітэце Марыі Складоўскай-Кюры]] (UMCS). У KUL развіццё беларусістыкі звязана з імем прафесара [[Рышард Лужны|Рышарда Лужнага]], які даследаваў старабеларускую літаратуру ([[Жыціе Ефрасінні Полацкай|Жыціе святой Ефрасінні Полацкай]], казанні [[Кірыла Тураўскі|Кірылы Тураўскага]], тэксты [[Сімяон Полацкі|Сімяона Полацкага]]). Цяпер даследаванні па беларускай літаратуры працягвае доктар габілітаваны [[Беата Сівек]]{{sfn|Siwek|2021|с=140—143}}. У UMCS значны ўклад у гістарычную граматыку і дыялекталогію ўнеслі прафесары [[Тэатын Рот-Жаброўскі]] і [[Міхал Лесьёў]]. З 2005 па 2019 год існаваў Аддзел беларусістыкі пад кіраўніцтвам прафесара [[Міхал Саевіч|Міхала Саевіча]], аўтара прац па анамастыцы («Патранімічныя прозвішчы з фармантам -ук у Гайнаўскім павеце», 2013). Літаратуразнаўчыя даследаванні праводзіў прафесар [[Сяргей Валер’евіч Кавалёў|Сяргей Кавалёў]], спецыяліст па шматмоўнай паэзіі Вялікага Княства Літоўскага эпохі Рэнесансу. З 2007 года ўніверсітэт выдае штогоднік «[[Studia Białorutenistyczne]]». Актыўна даследаваў працэсы нацыянальнага фарміравання беларусаў сацыёлаг прафесар [[Рышард Радзік]]{{sfn|Siwek|2021|с=143—145}}. === Беластоцкі цэнтр === На беларусістычнай карце Польшчы важнае месца займае [[Беласток]]. У 1997 годзе ў [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкім універсітэце]] (UwB) была створана [[Кафедра беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта|Кафедра беларускай культуры]] (пераўтворана ў аддзел у 2016 годзе і ліквідавана ў 2020 годзе), з якой доўгі час былі звязаны прафесар [[Э. Смулкова|Э.&nbsp;Смулкова]], гісторыкі [[Яўген Васілевіч Мірановіч|Яўген Мірановіч]] (аўтар «Найноўшай гісторыі Беларусі», 1999) і [[Алег Латышонак]] («Ад белых русаў да беларусаў», 2006), а таксама [[Алена Глагоўская]] і [[Ірэна Матуш]]{{sfn|Siwek|2021|с=146}}. З 1993 года ў горадзе дзейнічае [[Беларускае гістарычнае таварыства (Беласток)|Беларускае гістарычнае таварыства]], якое выдае «[[Białoruskie Zeszyty Historyczne]]» (галоўны рэдактар — Я.&nbsp;Мірановіч){{sfn|Siwek|2021|с=149}}. У [[Крынкі|Крынках]] на Беласточчыне выдаваўся шматмоўны часопіс «[[Annus Albaruthenicus]]», заснавальнікам якога быў пісьменнік [[Сакрат Яновіч]]{{sfn|Siwek|2021|с=149}}. У 1999 годзе была створана [[Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта]]. Яе першымі кіраўнікамі былі прафесары [[Міхал Кандрацюк]] (спецыяліст па анамастыцы і дыялекталогіі), [[Галіна Тварановіч]] (даследчыца сучаснай беларускай літаратуры і творчасці аб'яднання «[[Белавежа (літаратурнае аб’яднанне)|Белавежа]]») і [[Ян Чыквін]] (рэдактар літаратурнага перыёдыка «[[Termopile]]»). З 2009 года кафедра выдае навуковы штогоднік «[[Białorutenistyka Białostocka]]»{{sfn|Siwek|2021|с=147—148}}{{sfn|Siegień|2013|с=503}}. === Іншыя цэнтры === Акрамя вышэйзгаданых асяродкаў, даследаванні па беларусістыцы праводзіліся ў [[Інстытут славянскай філалогіі Уроцлаўскага ўніверсітэта|Інстытуце славянскай філалогіі]] [[Уроцлаўскі ўніверсітэт|Уроцлаўскага ўніверсітэта]] ([[Францішак Сяліцкі]], [[Тэлесфар Позняк]]), у [[Ольштынскі ўніверсітэт|Ольштынскім універсітэце]] ([[Альберт Барташэвіч]], [[Аляксандр Кіклевіч]]), у [[Апольскі ўніверсітэт|Апольскім універсітэце]] ([[Томаш Вельг]]), у [[Зялёнагурскі ўніверсітэт|Зялёнагурскім універсітэце]] ([[Базыль Ціханюк]]) і ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце ў Кракаве]] ([[Дзмітрый Клябанаў]]){{sfn|Siwek|2021|с=150}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Siwek B.|загаловак=Białorutenistyka polska. Historia – stan obecny – perspektywy rozwoju|выданне=Roczniki Humanistyczne|год=2021|том=LXIX|нумар=7|старонкі=131—155|doi=10.18290/rh21697-9|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/353861655_Bialorutenistyka_polska_Historia_-_stan_obecny_-_perspektywy_rozwoju|ref=Siwek}} * {{артыкул|аўтар=Sawicka-Mierzyńska K.|загаловак=Białoruskość jako idée fixe twórczości Sokrata Janowicza|выданне=Podlasie – od „terra incognita” do „white Power”. Szkice z nowego regionalizmu literackiego|месца=Białystok|год=2018|старонкі=335—340|спасылка=https://www.academia.edu/145086976/Podlasie_od_terra_incognita_do_white_power_Szkice_z_nowego_regionalizmu_literackiego|ref=Sawicka-Mierzyńska}} * {{артыкул |аўтар=Siegień B. |загаловак=Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku – historia i stan obecny |выданне=Białorutenistyka Białostocka |год=2013 |том=5 |старонкі=503—508 |спасылка=https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/2435/1/Bialrut_5_2013_Siegien.pdf |ref=Siegień}} * {{Кніга|ref=Srodowisko|спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf|загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018: historia w 45 wywiadach|адказны=Dominik Sołowiej, Jarosław Ławski|год=2018|месца=Białystok|выдавецтва=Wydawnictwo Alter Studio|старонак=523|isbn=978-83-64081-49-1}} [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Навука ў Польшчы]] 1lve1mgfba9ogz4ksfw3ewexc6w3jeu 5121151 5121101 2026-04-05T09:08:30Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5121151 wikitext text/x-wiki '''Беларусазна́ўства ў По́льшчы''' — комплекс навуковых даследаванняў у галіне [[Беларуская мова|беларускай мовы]], [[Беларуская літаратура|літаратуры]], [[Беларуская гісторыя|гісторыі]] і [[Беларуская культура|культуры]], які праводзіцца ў польскіх акадэмічных і ўніверсітэцкіх цэнтрах. Развіццё [[Беларусістыка|гэтай дысцыпліны]] ў [[Польшча|Польшчы]] шчыльна звязана з пераломнымі палітычнымі і сацыяльнымі падзеямі на тэрыторыі Беларусі, пачынаючы ад паўстанняў XIX стагоддзя і фарміравання [[Беларускі нацыянальны рух|беларускага нацыянальнага руху]] ў пачатку XX стагоддзя, і заканчваючы [[Распад СССР|распадам СССР]] у 1991 годзе і станаўленнем незалежнай беларускай дзяржавы{{sfn|Siwek|2021|с=131}}. == Гісторыя даследаванняў == === XIX стагоддзе === Пачаткі польскіх філалагічных даследаванняў, прысвечаных мове і культуры [[Беларусы|беларусаў]], сягаюць XIX стагоддзя. Адным з пачынальнікаў мовазнаўчых даследаванняў у Польшчы быў [[Самуіл Багуміл Ліндэ|С.&nbsp;Б.&nbsp;Ліндэ]]. Пад уплывам прац расійскіх і чэшскіх даследчыкаў (у прыватнасці, манаграфіі [[Васіль Сцяпанавіч Сопікаў|В.&nbsp;Спікава]] 1813 года), ён зацікавіўся мовай [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Статута Вялікага Княства Літоўскага]] і прадмовамі да Бібліі [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]]. С.&nbsp;Б.&nbsp;Ліндэ на аснове ўзораў тэкстаў паказаў адметнасць [[Старабеларуская мова|беларускай]], [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] моў, а таксама вызначыў часткова беларускі характар мовы Статута{{sfn|Siwek|2021|с=131—132}}. Зацікаўленасць польскіх літаратуразнаўцаў беларускай літаратурай узрасла ў эпоху [[Рамантызм|рамантызму]]. Гэта было звязана са зваротам да [[Беларускі фальклор|беларускага фальклору]] і фарміраваннем так званай [[Беларуская школа ў польскай літаратуры|«беларускай школы» ў польскай літаратуры]]. Сярод важных літаратуразнаўчых прац таго часу адзначаюцца манаграфія [[Аляксандр Феліксавіч Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Беларусь. Колькі слоў пра паэзію простага люду гэтае нашае польскае правінцыі...» (1840), уступ [[Ян Чачот|Яна Чачота]] да яго «Сялянскіх песень з-над Нёмана і Дзвіны» (1837), а таксама артыкул [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]] «Нарыс Паўночнай Беларусі», змешчаны ва ўступе да паэмы «[[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях]]» (1843). Значны ўклад унеслі артыкулы [[Казімір Буйніцкі|Казіміра Буйніцкага]] «Беларускія народныя песні» (1843), [[Ігнацій Храпавіцкі|Ігнацыя Храпавіцкага]] «Погляд на паэзію беларускага люду» (1845) і [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальда Падбярэскага]] «Беларусь і Ян Баршчэўскі». Этнаграфічныя даследаванні на Беларусі ў гэты перыяд праводзілі [[Марыя Чарноўская]], [[Зарыян Даленга-Хадакоўскі]], [[Ігнацы Шыдлоўскі]], [[Рамуальд Зянкевіч]], [[Яўстах Тышкевіч]] і [[Міхал Федароўскі]]{{sfn|Siwek|2021|с=132—133}}. === Міжваенны перыяд (1918—1939) === Пачатак XX стагоддзя прынёс новыя значныя публікацыі. Былі выдадзены «Нарыс беларускай літаратуры» [[Багдан Жыранік|Багдана Жыраніка]] (1921), «Кароткі нарыс гісторыі беларускай літаратуры» [[Максім Іванавіч Гарэцкі|Максіма Гарэцкага]] (Вільня, 1921), «Нарыс гісторыі літаратур і літаратурных славянскіх моў» [[Аляксандр Брукнер|Аляксандра Брукнера]] і [[Тадэвуш Лер-Сплавінскі|Тадэвуша Лера-Сплавінскага]] (Львоў, 1929). У 1933 годзе [[Юзаф Галомбак]] апублікаваў нарыс пра беларускую літаратуру ў чацвёртым томе «Вялікай усеагульнай літаратуры», а ў 1936 годзе выйшла манаграфія [[Марыя Рудзінская-Фроліхава|Марыі Рудзінскай-Фроліхавай]] «Заўвагі аб беларускай літаратуры»{{sfn|Siwek|2021|с=133}}. Важным цэнтрам даследаванняў у [[міжваенны перыяд]] стаў [[Універсітэт Стэфана Баторыя]] ў [[Вільня|Вільні]], дзе вывучаліся беларуская мова, літаратура, этнаграфія і гісторыя. Першы лектарат беларускай мовы з'явіўся ў 1920/1921 навучальным годзе пад кіраўніцтвам [[Марыян Масоніус|Марыяна Масоніуса]], а з 1930/1931 года пастаянны лектарат пачаў весці доктар [[Ян Станкевіч]]. Ён таксама распрацаваў шэраг мовазнаўчых прац, прысвечаных гісторыі беларускай мовы. Прафесар [[Фелікс Канечны]] выкладаў курс «Агляд гісторыі Літвы і Беларусі», а [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ|Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройцава]] чытала лекцыі па этнаграфіі беларусаў. З Віленскім універсітэтам былі звязаны гісторыкі і юрысты, якія даследавалі гісторыю дзяржаўнага ладу і права Вялікага Княства Літоўскага, такія як [[Стэфан Эрэнкройц]], [[Ян Адамус]], [[Севярын Віславух]] і [[Генрык Лаўмяньскі]]{{sfn|Siwek|2021|с=133}}. Да значных публікацый віленскіх даследчыкаў адносяцца манаграфія «Вільня і Віленская зямля» (1930, 1937), працы Севярына Віславуха і «[[Падручны беларуска-польскі слоўнік]]» [[Баляслаў Друцкі-Падбярэскі|Баляслава Друцкага-Падбярэскага]], выдадзены ў 1929 годзе пад рэдакцыяй [[Вінцэнт Грышкевіч|Вінцэнта Грышкевіча]]{{sfn|Siwek|2021|с=133—134}}. == Асноўныя акадэмічныя цэнтры пасля Другой сусветнай вайны == Рост цікавасці да беларусістыкі прыпаў на пасляваенны перыяд і асабліва на час пасля палітычных трансфармацый 1990-х гадоў. У гэты перыяд сфарміраваліся тры галоўныя ўніверсітэцкія цэнтры беларусістыкі ў Польшчы: варшаўскі, люблінскі і беластоцкі{{sfn|Siwek|2021|с=134}}. === Варшаўскі цэнтр === Галоўным асяродкам развіцця беларусістыкі ў Польшчы першапачаткова стала [[Лабараторыя беларускай філалогіі]], створаная ў 1953 годзе ў [[Польска-савецкі інстытут|Польска-савецкім інстытуце]] пад кіраўніцтвам прафесара [[Антаніна Абрэмбская-Яблонская|Антаніны Абрэмбскай-Яблонскай]]. У 1957 годзе лабараторыя была ўключана ў склад [[Інстытут славяназнаўства Польскай акадэміі навук|Інстытута славяназнаўства]] [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] (ПАН). Даследчыкі гэтай установы распрацавалі і выдалі дзесяцітомны «[[Атлас усходнеславянскіх гаворак Беласточчыны]]» (1980—2012) і навукова апрацавалі матэрыялы [[Міхал Федароўскі|Міхала Федароўскага]] «[[Беларускі люд]]» (1958, 1960, 1969){{sfn|Siwek|2021|с=135}}. У 1956 годзе ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] (UW) была адкрыта [[Кафедра беларускай філалогіі Варшаўскага ўніверсітэта|Кафедра беларускай філалогіі]]. Яе першым кіраўніком стала [[А. Абрэмбская-Яблонская|А.&nbsp;Абрэмбская-Яблонская]]. Значную ролю ў станаўленні кафедры адыграла прафесар [[Эльжбета Смулкова]], якая кіравала ёй з 1971 па 1975 год. Э.&nbsp;Смулкова з'яўляецца выбітнай даследчыцай беларускай мовы і дыялектаў, аўтаркай манаграфій «Даследаванні над акцэнтам беларускай мовы» (1978) і «Беларусь і памежжы. Даследаванні пра мову і грамадства» (2002). Пазней, у 2009—2018 гадах, мовазнаўчы напрамак развівала прафесар [[Ніна Баршчэўская]], якая даследавала мову беларускай эміграцыі і дыялекталогію («Беларуская эміграцыя — абаронца роднае мовы», 2004){{sfn|Siwek|2021|с=135—138}}. Літаратуразнаўчы кірунак у Варшаўскім універсітэце шмат гадоў (1975—2004) узначальваў прафесар [[Аляксандр Баршчэўскі]] (вядомы пад літаратурным псеўданімам Алесь Барскі). Яго навуковая спадчына ўключае манаграфіі «Творцы беларускага літаратурнага руху ў Польшчы. 1958—1998» (2001) і «Беларуская эміграцыйная пісьмовасць» (2004). Выбітным даследчыкам літаратуры XIX стагоддзя з'яўляецца прафесар [[Мікалай Хаўстовіч|Мікалай Хаўстовіч]], аўтар фундаментальных прац пра [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]], [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальда Падбярэскага]] і [[Ігнат Яцкоўскі|Ігната Яцкоўскага]]. З 1998 года кафедра выдае навуковы часопіс «[[Acta Albaruthenica]]»{{sfn|Siwek|2021|с=139—140}}. З Інстытутам славяназнаўства ПАН былі звязаны такія гісторыкі і даследчыкі, як [[Базыль Белаказовіч]], [[Юрый Туронак]], антраполаг [[Ганна Энгелькінг]] і дыялектолаг [[Міраслаў Янковяк]]{{sfn|Siwek|2021|с=136}}. === Люблінскі цэнтр === У Любліне даследаванні сканцэнтраваны ў двух універсітэтах: [[Люблінскі каталіцкі універсітэт|Люблінскім каталіцкім універсітэце]] (KUL) і [[Універсітэт Марыі Складоўскай-Кюры|Універсітэце Марыі Складоўскай-Кюры]] (UMCS). У KUL развіццё беларусістыкі звязана з імем прафесара [[Рышард Лужны|Рышарда Лужнага]], які даследаваў старабеларускую літаратуру ([[Жыціе Ефрасінні Полацкай|Жыціе святой Ефрасінні Полацкай]], казанні [[Кірыла Тураўскі|Кірылы Тураўскага]], тэксты [[Сімяон Полацкі|Сімяона Полацкага]]). Цяпер даследаванні па беларускай літаратуры працягвае доктар габілітаваны [[Беата Сівек]]{{sfn|Siwek|2021|с=140—143}}. У UMCS значны ўклад у гістарычную граматыку і дыялекталогію ўнеслі прафесары [[Тэатын Рот-Жаброўскі]] і [[Міхал Лесьёў]]. З 2005 па 2019 год існаваў Аддзел беларусістыкі пад кіраўніцтвам прафесара [[Міхал Саевіч|Міхала Саевіча]], аўтара прац па анамастыцы («Патранімічныя прозвішчы з фармантам -ук у Гайнаўскім павеце», 2013). Літаратуразнаўчыя даследаванні праводзіў прафесар [[Сяргей Валер’евіч Кавалёў|Сяргей Кавалёў]], спецыяліст па шматмоўнай паэзіі Вялікага Княства Літоўскага эпохі Рэнесансу. З 2007 года ўніверсітэт выдае штогоднік «[[Studia Białorutenistyczne]]». Актыўна даследаваў працэсы нацыянальнага фарміравання беларусаў сацыёлаг прафесар [[Рышард Радзік]]{{sfn|Siwek|2021|с=143—145}}. === Беластоцкі цэнтр === На беларусістычнай карце Польшчы важнае месца займае [[Беласток]]. У 1997 годзе ў [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкім універсітэце]] (UwB) была створана [[Кафедра беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта|Кафедра беларускай культуры]] (пераўтворана ў аддзел у 2016 годзе і ліквідавана ў 2020 годзе), з якой доўгі час былі звязаны прафесар [[Э. Смулкова|Э.&nbsp;Смулкова]], гісторыкі [[Яўген Васілевіч Мірановіч|Яўген Мірановіч]] (аўтар «Найноўшай гісторыі Беларусі», 1999) і [[Алег Латышонак]] («Ад белых русаў да беларусаў», 2006), а таксама [[Алена Глагоўская]] і [[Ірэна Матуш]]{{sfn|Siwek|2021|с=146}}. З 1993 года ў горадзе дзейнічае [[Беларускае гістарычнае таварыства (Беласток)|Беларускае гістарычнае таварыства]], якое выдае «[[Białoruskie Zeszyty Historyczne]]» (галоўны рэдактар — Я.&nbsp;Мірановіч){{sfn|Siwek|2021|с=149}}. У [[Крынкі|Крынках]] на Беласточчыне выдаваўся шматмоўны часопіс «[[Annus Albaruthenicus]]», заснавальнікам якога быў пісьменнік [[Сакрат Яновіч]]{{sfn|Siwek|2021|с=149}}. У 1999 годзе была створана [[Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта]]. Яе першымі кіраўнікамі былі прафесары [[Міхал Кандрацюк]] (спецыяліст па анамастыцы і дыялекталогіі), [[Галіна Тварановіч]] (даследчыца сучаснай беларускай літаратуры і творчасці аб'яднання «[[Белавежа (літаратурнае аб’яднанне)|Белавежа]]») і [[Ян Чыквін]] (рэдактар літаратурнага перыёдыка «[[Termopile]]»). З 2009 года кафедра выдае навуковы штогоднік «[[Białorutenistyka Białostocka]]»{{sfn|Siwek|2021|с=147—148}}{{sfn|Siegień|2013|с=503}}. === Іншыя цэнтры === Акрамя вышэйзгаданых асяродкаў, даследаванні па беларусістыцы праводзіліся ў [[Інстытут славянскай філалогіі Уроцлаўскага ўніверсітэта|Інстытуце славянскай філалогіі]] [[Уроцлаўскі ўніверсітэт|Уроцлаўскага ўніверсітэта]] ([[Францішак Сяліцкі]], [[Тэлесфар Позняк]]), у [[Ольштынскі ўніверсітэт|Ольштынскім універсітэце]] ([[Альберт Барташэвіч]], [[Аляксандр Кіклевіч]]), у [[Апольскі ўніверсітэт|Апольскім універсітэце]] ([[Томаш Вельг]]), у [[Зялёнагурскі ўніверсітэт|Зялёнагурскім універсітэце]] ([[Базыль Ціханюк]]) і ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце ў Кракаве]] ([[Дзмітрый Клябанаў]]){{sfn|Siwek|2021|с=150}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Siwek B.|загаловак=Białorutenistyka polska. Historia – stan obecny – perspektywy rozwoju|выданне=Roczniki Humanistyczne|год=2021|том=LXIX|нумар=7|старонкі=131—155|doi=10.18290/rh21697-9|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/353861655_Bialorutenistyka_polska_Historia_-_stan_obecny_-_perspektywy_rozwoju|ref=Siwek}} * {{артыкул|аўтар=Sawicka-Mierzyńska K.|загаловак=Białoruskość jako idée fixe twórczości Sokrata Janowicza|выданне=Podlasie – od „terra incognita” do „white Power”. Szkice z nowego regionalizmu literackiego|месца=Białystok|год=2018|старонкі=335—340|спасылка=https://www.academia.edu/145086976/Podlasie_od_terra_incognita_do_white_power_Szkice_z_nowego_regionalizmu_literackiego|ref=Sawicka-Mierzyńska}} * {{артыкул |аўтар=Siegień B. |загаловак=Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku – historia i stan obecny |выданне=Białorutenistyka Białostocka |год=2013 |том=5 |старонкі=503—508 |спасылка=https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/2435/1/Bialrut_5_2013_Siegien.pdf |ref=Siegień}} * {{Кніга|ref=Srodowisko|спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf|загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018: historia w 45 wywiadach|адказны=Dominik Sołowiej, Jarosław Ławski|год=2018|месца=Białystok|выдавецтва=Wydawnictwo Alter Studio|старонак=523|isbn=978-83-64081-49-1}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Навука ў Польшчы]] e5i2984e09a3t9hc847upbl4e91dksi Ігнацій Храпавіцкі 0 805417 5121053 2026-04-05T06:51:51Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Ігнат Яўстахавіч Храпавіцкі]] 5121053 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ігнат Яўстахавіч Храпавіцкі]] c4dngzlyzhly5th80hx1arywnvr16g8 Пасквіль 0 805418 5121056 2026-04-05T07:14:52Z DzBar 156353 Новая старонка: «'''Па'''{{Націск}}'''сквіль''' — твор, у якім узводзіцца паклёп на якога-небудзь чалавека або грамадскую з'яву. У пасквіле звычайна прыдумваюцца неіснуючыя заганы з мэтай скампраметаваць праціўніка, дапускаюцца абразлівыя выказванні, прадузятыя ацэнкі. Зв...» 5121056 wikitext text/x-wiki '''Па'''{{Націск}}'''сквіль''' — твор, у якім узводзіцца паклёп на якога-небудзь чалавека або грамадскую з'яву. У пасквіле звычайна прыдумваюцца неіснуючыя заганы з мэтай скампраметаваць праціўніка, дапускаюцца абразлівыя выказванні, прадузятыя ацэнкі. Звычайна пасквілі выкарыстоўваюць рэакцыйныя колы, якія выступаюць супраць прагрэсіўных з'яў у грамадскім ці культурным жыцці або супраць перадавых пісьменнікаў.{{Sfn|Лазарук|Ленсу|p=146|loc=Мінск|2003}} Стылістычна пасквіль імітуе форму літаратурнага жанру, але не з'яўляецца ім; разглядаецца як маральна-ідэалагічная катэгорыя. Часта форму пасквіля прымае твор, які першапачаткова задумваўся як [[памфлет]].{{Sfn|Бел. эн.|2001|p=164|loc=Мінск}} == Гісторыя == [[Файл:Pasquino 1.JPG|міні|''Пасквінская статуя'']] Назва «пасквіль» паходзіць ад імя рымскага башмачніка 15 стагоддзя Пасквіна ({{Lang-it|Pasquino}}), аўтара з'едлівых і абразлівых эпіграм на высокапастаўленых асоб. У 1501 непадалёку ад яго дома была ўстаноўлена антычная скульптура, на якую вывешвалі злабадзённыя вершы, падобныя на тыя, якія пісаў Пасквіна (статуя атрымала назву ''pasguino'' — маленькі Пасквіна). Сатырычныя радкі, што вывешвалі на статую, пазней выдадзены пад назвай пасквіль. З цягам часу значэнне тэрміна «пасквіль» трансфармавалася і набыло сучаснае адценне: злоснае і наўмыснае абвінавачванне.{{Sfn|Бел. эн.|2001|p=164|loc=Мінск}} У залежнасці ад гістарычных, палітычных і ідэалагічных умоў вызначэнне пасквіля мянялася (напрыклад, у савецкі перыяд пасквільнымі лічыліся некаторыя творы М. Ляскова, В. Мандэльштама, А. Салжаніцына і інш.).{{Sfn|Бел. эн.|2001|p=164|loc=Мінск}} У паэтычнай форме пасквілі звычайна бытуюць ананімна. '''У Беларусі''' Пасквілі пісалі прадстаўнікі шавіністычна настроенай інтэлігенцыі на дэмакратычную беларускую літаратуру ў канцы XIX — пачатку XX ст. Прыкладам пасквіляў з'яўляюцца некаторыя артыкулы [[Станіслаў Янавіч Будзінскі|С. Будзінскага]], [[Міхась Клімковіч|М. Клімковіча]], [[Алесь Кучар|А. Кучара]], выступленні [[Лукаш Бэндэ|Л. Бэндэ]] супраць Я. Купалы і Я. Коласа. [[Янка Купала|Я. Купала]] адказваў на пасквілі вершамі "Ворагам Бацькаўшчыны", "Слугам алтарным" і інш.{{Sfn|Лазарук|Ленсу|p=146|loc=Мінск|2003}} == Прыклады пасквіляў == * кніга В. Менцэля «Нямецкая літаратура» (1827), у якой змешчаны паклёпніцкія выпады супраць [[Фрыдрых Шылер|Ф.Шылера]], [[Ёган Вольфганг фон Гётэ|І.В.Гётэ]] * кніга {{Не перакладзена 3|Мадэст Андрэевіч Корф|М. А. Корфа|ru|Корф, Модест Андреевич}} «Уступленне на прастол імператара Мікалая І» (1848), скіраваная супраць [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]] * «Цені на сонцы» [[Андрэй Іванавіч Александровіч|А. Александровіча]] == Зноскі == <references /> == Літаратура == * {{Кніга|ref=Лазарук М. А., Ленсу А. Я.|аўтар=Лазарук М. А., Ленсу А. Я.|загаловак=Слоўнік літаратуразнаўчых тэрмінаў|год=2003|выданне=3-е выд|месца=Мінск|выдавецтва=Народная асвета|старонкі=146|isbn=985-12-0677-6}} * {{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Пасквіль|том=12|старонкі=164|ref=Бел. эн.}} [[Катэгорыя:Літаратурная тэрміналогія]] l0dzbe101trrei49x9qa1nqwirlomu0 5121057 5121056 2026-04-05T07:16:44Z DzBar 156353 шаблон 5121057 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Па'''{{Націск}}'''сквіль''' — твор, у якім узводзіцца паклёп на якога-небудзь чалавека або грамадскую з'яву. У пасквіле звычайна прыдумваюцца неіснуючыя заганы з мэтай скампраметаваць праціўніка, дапускаюцца абразлівыя выказванні, прадузятыя ацэнкі. Звычайна пасквілі выкарыстоўваюць рэакцыйныя колы, якія выступаюць супраць прагрэсіўных з'яў у грамадскім ці культурным жыцці або супраць перадавых пісьменнікаў.{{Sfn|Лазарук|Ленсу|p=146|loc=Мінск|2003}} Стылістычна пасквіль імітуе форму літаратурнага жанру, але не з'яўляецца ім; разглядаецца як маральна-ідэалагічная катэгорыя. Часта форму пасквіля прымае твор, які першапачаткова задумваўся як [[памфлет]].{{Sfn|Бел. эн.|2001|p=164|loc=Мінск}} == Гісторыя == [[Файл:Pasquino 1.JPG|міні|''Пасквінская статуя'']] Назва «пасквіль» паходзіць ад імя рымскага башмачніка 15 стагоддзя Пасквіна ({{Lang-it|Pasquino}}), аўтара з'едлівых і абразлівых эпіграм на высокапастаўленых асоб. У 1501 непадалёку ад яго дома была ўстаноўлена антычная скульптура, на якую вывешвалі злабадзённыя вершы, падобныя на тыя, якія пісаў Пасквіна (статуя атрымала назву ''pasguino'' — маленькі Пасквіна). Сатырычныя радкі, што вывешвалі на статую, пазней выдадзены пад назвай пасквіль. З цягам часу значэнне тэрміна «пасквіль» трансфармавалася і набыло сучаснае адценне: злоснае і наўмыснае абвінавачванне.{{Sfn|Бел. эн.|2001|p=164|loc=Мінск}} У залежнасці ад гістарычных, палітычных і ідэалагічных умоў вызначэнне пасквіля мянялася (напрыклад, у савецкі перыяд пасквільнымі лічыліся некаторыя творы М. Ляскова, В. Мандэльштама, А. Салжаніцына і інш.).{{Sfn|Бел. эн.|2001|p=164|loc=Мінск}} У паэтычнай форме пасквілі звычайна бытуюць ананімна. '''У Беларусі''' Пасквілі пісалі прадстаўнікі шавіністычна настроенай інтэлігенцыі на дэмакратычную беларускую літаратуру ў канцы XIX — пачатку XX ст. Прыкладам пасквіляў з'яўляюцца некаторыя артыкулы [[Станіслаў Янавіч Будзінскі|С. Будзінскага]], [[Міхась Клімковіч|М. Клімковіча]], [[Алесь Кучар|А. Кучара]], выступленні [[Лукаш Бэндэ|Л. Бэндэ]] супраць Я. Купалы і Я. Коласа. [[Янка Купала|Я. Купала]] адказваў на пасквілі вершамі "Ворагам Бацькаўшчыны", "Слугам алтарным" і інш.{{Sfn|Лазарук|Ленсу|p=146|loc=Мінск|2003}} == Прыклады пасквіляў == * кніга В. Менцэля «Нямецкая літаратура» (1827), у якой змешчаны паклёпніцкія выпады супраць [[Фрыдрых Шылер|Ф.Шылера]], [[Ёган Вольфганг фон Гётэ|І.В.Гётэ]] * кніга {{Не перакладзена 3|Мадэст Андрэевіч Корф|М. А. Корфа|ru|Корф, Модест Андреевич}} «Уступленне на прастол імператара Мікалая І» (1848), скіраваная супраць [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]] * «Цені на сонцы» [[Андрэй Іванавіч Александровіч|А. Александровіча]] == Зноскі == <references /> == Літаратура == * {{Кніга|ref=Лазарук М. А., Ленсу А. Я.|аўтар=Лазарук М. А., Ленсу А. Я.|загаловак=Слоўнік літаратуразнаўчых тэрмінаў|год=2003|выданне=3-е выд|месца=Мінск|выдавецтва=Народная асвета|старонкі=146|isbn=985-12-0677-6}} * {{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Пасквіль|том=12|старонкі=164|ref=Бел. эн.}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Літаратурная тэрміналогія]] slg80vxe9w55rozvdz0exr37dvisxr4 5121058 5121057 2026-04-05T07:18:35Z DzBar 156353 афармленне 5121058 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Па'''{{Націск}}'''сквіль''' — твор, у якім узводзіцца паклёп на якога-небудзь чалавека або грамадскую з'яву. У пасквіле звычайна прыдумваюцца неіснуючыя заганы з мэтай скампраметаваць праціўніка, дапускаюцца абразлівыя выказванні, прадузятыя ацэнкі. Звычайна пасквілі выкарыстоўваюць рэакцыйныя колы, якія выступаюць супраць прагрэсіўных з'яў у грамадскім ці культурным жыцці або супраць перадавых пісьменнікаў.{{Sfn|Лазарук|Ленсу|p=146|loc=Мінск|2003}} Стылістычна пасквіль імітуе форму літаратурнага жанру, але не з'яўляецца ім; разглядаецца як маральна-ідэалагічная катэгорыя. Часта форму пасквіля прымае твор, які першапачаткова задумваўся як [[памфлет]].{{Sfn|Бел. эн.|2001|p=164|loc=Мінск}} == Гісторыя == [[Файл:Pasquino 1.JPG|міні|''Пасквінская статуя'']] Назва «пасквіль» паходзіць ад імя рымскага башмачніка 15 стагоддзя Пасквіна ({{Lang-it|Pasquino}}), аўтара з'едлівых і абразлівых эпіграм на высокапастаўленых асоб. У 1501 непадалёку ад яго дома была ўстаноўлена антычная скульптура, на якую вывешвалі злабадзённыя вершы, падобныя на тыя, якія пісаў Пасквіна (статуя атрымала назву ''pasguino'' — маленькі Пасквіна). Сатырычныя радкі, што вывешвалі на статую, пазней выдадзены пад назвай пасквіль. З цягам часу значэнне тэрміна «пасквіль» трансфармавалася і набыло сучаснае адценне: злоснае і наўмыснае абвінавачванне.{{Sfn|Бел. эн.|2001|p=164|loc=Мінск}} У залежнасці ад гістарычных, палітычных і ідэалагічных умоў вызначэнне пасквіля мянялася (напрыклад, у савецкі перыяд пасквільнымі лічыліся некаторыя творы М. Ляскова, В. Мандэльштама, А. Салжаніцына і інш.).{{Sfn|Бел. эн.|2001|p=164|loc=Мінск}} У паэтычнай форме пасквілі звычайна бытуюць ананімна. '''У Беларусі''' Пасквілі пісалі прадстаўнікі шавіністычна настроенай інтэлігенцыі на дэмакратычную беларускую літаратуру ў канцы XIX — пачатку XX ст. Прыкладам пасквіляў з'яўляюцца некаторыя артыкулы [[Станіслаў Янавіч Будзінскі|С. Будзінскага]], [[Міхась Клімковіч|М. Клімковіча]], [[Алесь Кучар|А. Кучара]], выступленні [[Лукаш Бэндэ|Л. Бэндэ]] супраць Я. Купалы і Я. Коласа. [[Янка Купала|Я. Купала]] адказваў на пасквілі вершамі "Ворагам Бацькаўшчыны", "Слугам алтарным" і інш.{{Sfn|Лазарук|Ленсу|p=146|loc=Мінск|2003}} == Прыклады пасквіляў == * кніга В. Менцэля «Нямецкая літаратура» (1827), у якой змешчаны паклёпніцкія выпады супраць [[Фрыдрых Шылер|Ф.Шылера]], [[Ёган Вольфганг фон Гётэ|І.В.Гётэ]] * кніга {{Не перакладзена 3|Мадэст Андрэевіч Корф|М. А. Корфа|ru|Корф, Модест Андреевич}} «Уступленне на прастол імператара Мікалая І» (1848), скіраваная супраць [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]] * «Цені на сонцы» [[Андрэй Іванавіч Александровіч|А. Александровіча]] == Зноскі == <references /> == Літаратура == * {{Кніга|ref=Лазарук М. А., Ленсу А. Я.|аўтар=Лазарук М. А., Ленсу А. Я.|загаловак=Слоўнік літаратуразнаўчых тэрмінаў|год=2003|выданне=3-е выд|месца=Мінск|выдавецтва=Народная асвета|старонкі=146|isbn=985-12-0677-6}} {{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Пасквіль|том=12|старонкі=164|ref=Бел. эн.}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Літаратурная тэрміналогія]] 440l578qw2jd2sj1h2bg2wanf7axdiz 5121059 5121058 2026-04-05T07:19:46Z DzBar 156353 Адкат праўкі [[Special:Diff/5121058|5121058]] аўтарства [[Special:Contributions/DzBar|DzBar]] ([[User talk:DzBar|размовы]]) 5121059 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Па'''{{Націск}}'''сквіль''' — твор, у якім узводзіцца паклёп на якога-небудзь чалавека або грамадскую з'яву. У пасквіле звычайна прыдумваюцца неіснуючыя заганы з мэтай скампраметаваць праціўніка, дапускаюцца абразлівыя выказванні, прадузятыя ацэнкі. Звычайна пасквілі выкарыстоўваюць рэакцыйныя колы, якія выступаюць супраць прагрэсіўных з'яў у грамадскім ці культурным жыцці або супраць перадавых пісьменнікаў.{{Sfn|Лазарук|Ленсу|p=146|loc=Мінск|2003}} Стылістычна пасквіль імітуе форму літаратурнага жанру, але не з'яўляецца ім; разглядаецца як маральна-ідэалагічная катэгорыя. Часта форму пасквіля прымае твор, які першапачаткова задумваўся як [[памфлет]].{{Sfn|Бел. эн.|2001|p=164|loc=Мінск}} == Гісторыя == [[Файл:Pasquino 1.JPG|міні|''Пасквінская статуя'']] Назва «пасквіль» паходзіць ад імя рымскага башмачніка 15 стагоддзя Пасквіна ({{Lang-it|Pasquino}}), аўтара з'едлівых і абразлівых эпіграм на высокапастаўленых асоб. У 1501 непадалёку ад яго дома была ўстаноўлена антычная скульптура, на якую вывешвалі злабадзённыя вершы, падобныя на тыя, якія пісаў Пасквіна (статуя атрымала назву ''pasguino'' — маленькі Пасквіна). Сатырычныя радкі, што вывешвалі на статую, пазней выдадзены пад назвай пасквіль. З цягам часу значэнне тэрміна «пасквіль» трансфармавалася і набыло сучаснае адценне: злоснае і наўмыснае абвінавачванне.{{Sfn|Бел. эн.|2001|p=164|loc=Мінск}} У залежнасці ад гістарычных, палітычных і ідэалагічных умоў вызначэнне пасквіля мянялася (напрыклад, у савецкі перыяд пасквільнымі лічыліся некаторыя творы М. Ляскова, В. Мандэльштама, А. Салжаніцына і інш.).{{Sfn|Бел. эн.|2001|p=164|loc=Мінск}} У паэтычнай форме пасквілі звычайна бытуюць ананімна. '''У Беларусі''' Пасквілі пісалі прадстаўнікі шавіністычна настроенай інтэлігенцыі на дэмакратычную беларускую літаратуру ў канцы XIX — пачатку XX ст. Прыкладам пасквіляў з'яўляюцца некаторыя артыкулы [[Станіслаў Янавіч Будзінскі|С. Будзінскага]], [[Міхась Клімковіч|М. Клімковіча]], [[Алесь Кучар|А. Кучара]], выступленні [[Лукаш Бэндэ|Л. Бэндэ]] супраць Я. Купалы і Я. Коласа. [[Янка Купала|Я. Купала]] адказваў на пасквілі вершамі "Ворагам Бацькаўшчыны", "Слугам алтарным" і інш.{{Sfn|Лазарук|Ленсу|p=146|loc=Мінск|2003}} == Прыклады пасквіляў == * кніга В. Менцэля «Нямецкая літаратура» (1827), у якой змешчаны паклёпніцкія выпады супраць [[Фрыдрых Шылер|Ф.Шылера]], [[Ёган Вольфганг фон Гётэ|І.В.Гётэ]] * кніга {{Не перакладзена 3|Мадэст Андрэевіч Корф|М. А. Корфа|ru|Корф, Модест Андреевич}} «Уступленне на прастол імператара Мікалая І» (1848), скіраваная супраць [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]] * «Цені на сонцы» [[Андрэй Іванавіч Александровіч|А. Александровіча]] == Зноскі == <references /> == Літаратура == * {{Кніга|ref=Лазарук М. А., Ленсу А. Я.|аўтар=Лазарук М. А., Ленсу А. Я.|загаловак=Слоўнік літаратуразнаўчых тэрмінаў|год=2003|выданне=3-е выд|месца=Мінск|выдавецтва=Народная асвета|старонкі=146|isbn=985-12-0677-6}} * {{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Пасквіль|том=12|старонкі=164|ref=Бел. эн.}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Літаратурная тэрміналогія]] slg80vxe9w55rozvdz0exr37dvisxr4 Катэгорыя:Метал-гурты Расіі 14 805419 5121063 2026-04-05T07:40:04Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Метал-гурты паводле краін|Расія]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Расіі]]» 5121063 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Метал-гурты паводле краін|Расія]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Расіі]] po3ixo5a9g9jcu3evh3ctq1bfd2qry8 5121064 5121063 2026-04-05T07:41:59Z DzBar 156353 шаблон 5121064 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Метал-гурты паводле краін|Расія]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Расіі]] {{Commonscat|Heavy metal musical groups from Russia}} 94r6ylbck7umj24lbog0kxesjfo8lgu Размовы:Артэміда-2 1 805420 5121066 2026-04-05T07:43:58Z HK-47 9640 /* "Артэміда II" ці "Артэміда-2" */ новы падраздзел 5121066 wikitext text/x-wiki == "Артэміда II" ці "Артэміда-2" == Спачатку на старонках Вікіпедый назіраўся хаос, але цяпер назва "Артэміда II" сустракаецца часцей. І ўсёж "Артэміда II" ці "Артэміда-2"? [[Удзельнік:HK-47|HK-47]] ([[Размовы з удзельнікам:HK-47|размовы]]) 10:43, 5 красавіка 2026 (+03) cuvhres9l6sv8rd8u1uozjh6qy92cm2 Марыя Леанідаўна Пахоменка 0 805421 5121072 2026-04-05T07:56:39Z Аляксандр Белы 46814 Створана перакладам старонкі «[[:uk:Special:Redirect/revision/45035472|Пахоменко Марія Леонідівна]]» 5121072 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:22em" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background-color: #D8DDE8;" |Марія Пахоменко |- ! colspan="2" class="infobox-above" style="background-color: #D8DDE8; font-size: 100%; font-style: italic; font-weight: normal;" |Мария Пахоменко |- | colspan="2" class="infobox-image" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$67190a37-4cc1-9d2c-14ee-b4fcc602cc4b" data-wikidata-property-id="P18[1]"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Файл:2009,_Pakhomenko_(cropped).jpg|frameless|347x347пкс]]</span></span></span></span> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color: #D8DDE8;" |Основна інформація |- ! class="infobox-label" scope="row" |Повне ім'я | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |Пахоменко Марія Леонідівна |- ! class="infobox-label" scope="row" |Дата народження | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$5181D233-47B7-4908-A175-EE75B215C1BD" data-wikidata-property-id="P569"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak"><span class="nowrap">[[25 березня]] [[1937]]</span><span style="display:none">(<span class="bday">1937-03-25</span>)</span></span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P569|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Місце народження | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$e35a0e19-4146-2ebe-f436-aab57fa59fda" data-wikidata-property-id="P19"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Санкт-Петербург|Ленінград]]</span>, <span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Російська Радянська Федеративна Соціалістична Республіка|РРФСР]]</span>, <span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Союз Радянських Соціалістичних Республік|СРСР]]</span><ref name="<span class=&quot;wikidata_cite citetype_Q3331189&quot; data-entity-id=&quot;Q4306629&quot;&gt;Пахоменко М. Л. // [[:Музична енциклопедія (СРСР)|Музыкальная энциклопедия]]<span class=&quot;wef_low_priority_links&quot;&gt; / под ред. [[:Келдиш Юрій Всеволодович|Ю.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Келдыш]] — [[:Москва|Москва]]: [[:Велика російська енциклопедія (видавництво)|Советская энциклопедия]], [[:ru:Советский композитор|Советский композитор]], 1973. — Т.&amp;nbsp;6. — С.&amp;nbsp;875.</span&gt;</span&gt;<div style=&quot;display:none&quot;&gt;[[d:Track:Q4219059]][[d:Track:Q649]][[d:Track:Q4306629]][[d:Track:Q48947513]]</div&gt;"><span class="wikidata_cite citetype_Q3331189" data-entity-id="Q4306629">Пахоменко М. Л. // [[Музична енциклопедія (СРСР)|Музыкальная энциклопедия]]<span class="wef_low_priority_links"> / под ред. [[Келдиш Юрій Всеволодович|Ю.&nbsp;В.&nbsp;Келдыш]] — [[Москва]]: [[Велика російська енциклопедія (видавництво)|Советская энциклопедия]], [[:ru:Советский композитор|Советский композитор]], 1973. — Т.&nbsp;6. — С.&nbsp;875.</span></span></ref></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P19|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Дата смерті | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$4461FCF6-53B2-494C-A489-1C3759F1F689" data-wikidata-property-id="P570"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak"><span class="nowrap">[[8 березня]] [[2013]]</span><span style="display:none">(<span class="dday">2013-03-08</span>)</span></span> <span style="white-space:nowrap;">(75 років)</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P570|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Місце смерті | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$81ACC7BA-32C5-43F5-BA13-E79A4616AE65" data-wikidata-property-id="P20"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Санкт-Петербург]]</span>, <span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Росія]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P20|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Причина смерті | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$73ED4ED5-AACA-4510-8675-87A6643CF3CA" data-wikidata-property-id="P509"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[пневмонія]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P509|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Поховання | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$D12EFDE0-EFBF-4334-9DB5-8F44C67EBBC6" data-wikidata-property-id="P119"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Комаровське селищне кладовище]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P119|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Роки активності | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |1964-2013 |- ! class="infobox-label" scope="row" |Громадянство | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Файл:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|border|20x20пкс|СРСР]] [[Союз Радянських Соціалістичних Республік|СРСР]] → <span style="white-space: nowrap;">[[Файл:Flag_of_Russia.svg|border|20x20пкс|Росія]]&nbsp;[[Росія]]</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Професія | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Співачка]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Інструменти | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$9CC4C40D-B3CC-4A1B-AE92-4B1BBF288203" data-wikidata-property-id="P1303"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak"><span class="iw" data-title="вокал">вокал<sup class="plainlinks noprint">[https://www.wikidata.org/wiki/Q17172850?uselang=uk [d&#x5D;]</sup></span></span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P1303|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Музичний жанр|Жанр]] | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Фолк-музика]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Співпраця | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Едуард Хіль]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Лейбл звукозапису|Лейбл]] | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Мелодія (лейбл)|Мелодія]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Нагороди | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Файл:Honoured_Artist_of_RSFSR_medal.jpg|link=Заслужений_артист_РРФСР|40x40пкс|Заслужений артист РРФСР ]]<imagemap>Image:Narodniy artist1 copy.png|20px|Народний артист Росії default [[Народний артист Росії]] desc none</imagemap> |- ! class="infobox-label" scope="row" |У шлюбі з | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$fd4f0e46-48d2-9d43-92b3-4f70e8f04928" data-wikidata-property-id="P26"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">Колкер Олександр Наумович</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P26|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- | colspan="2" class="infobox-below" style="text-align:center; border-top:2px; padding: 5px 0;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$4b1a368d-422c-26d3-28d5-0e9707f8b4a2" data-wikidata-property-id="P373"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">''' [[Файл:Commons-logo.svg|link=commons:Category:Maria_Pakhomenko|alt=CMNS:|20x20пкс]] [[commons:Category:Maria Pakhomenko|Файли]] ''' у [[Вікісховішча|Вікісховищі]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P373|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |} '''Пахоменка Марыя Леанідаўна''' ( {{Lang-ru|Пахоменко Мария Леонидовна}} ; 25 сакавіка 1937 г. — 8 сакавіка 2013 г.) — савецкая і расійская эстрадная спявачка, салістка Саюза канцэртных артыстаў горада Санкт-Пецярбурга. [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная артыстка РСФСР]] (1976). [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народная артыстка Расіі]] (1998). == Біяграфія == Марыя Пахоменка нарадзілася [[25 сакавіка]] [[193|1937 года]] ў вёсцы Лютня [[Краснапольскі раён|Краснапольскага раёна]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] (цяпер [[Магілёўская вобласць|Магілёўская вобласць,]] [[Беларусь]] ). Вучылася ў радыётэхнікуме, дзе арганізавала квартэт, які стаў прафесійным пад кіраўніцтвам В. Акульшына. Працавала на фабрыцы «Чырвоны трыкутнік», выступала з ансамблем Палаца культуры імя Ленсавета. Скончыў музычную школу імя М.&nbsp;П.&nbsp;Мусаргскага( [[Санкт-Пецярбург]] ). З 1964 года&nbsp;— салістка Ленінградскага музычна-эстраднага ансамбля пад кіраўніцтвам А. Бадхена і Аляксандра Колкера ў Ленканцэрце. Сцэнічны поспех М. Пахоменкі ў значнай ступені звязаны з песнямі яе мужа — кампазітара Аляксандр Колкер . Першы поспех прыйшоў у 1964 годзе — з выкананнем па радыё песні «Качае, качае» (А. Колкер — Л. Куклін), напісаная для спектакля тэатра імя Камісаржэўскай «Я іду на навальніцу» (рэжысёр — М. Сулімаў.). Песні ў выкананні Марыі Пахоменка гучалі ў эфіры многіх радыёстанцый і ў тэлевізійных праграмах. Яна шмат гадоў гастралявала па СССР і за мяжой. Знялася ў некалькіх музычных фільмах. У 1980-х гадах яна працавала вядучай на Ленінградскім тэлебачанні ў цыкле праграм «Марыя Пахоменка запрашае» (Приглашает Мария Пахоменко). З 1964 па 2000-я гады запісы выступаў М. Пахоменкі выходзілі мільённымі тыражамі на гнуткіх пласцінках, пласцінках-міньёнах, гіганцкіх дысках і кампакт-дысках. У 1971 годзе яна стала першай савецкай эстраднай спявачкай, якая атрымала Гран-пры на міжнародным конкурсе [[Золотий Орфей|«Залаты Арфей»]] у Балгарыі. Яна прыўнесла на сцэну свой уласны стыль выканання — спалучэнне народнага характару спеваў з эстрадным артыстызмам. Многія вядучыя савецкія кампазітары і паэты давяралі спявачцы першыя выкананні сваіх твораў: * «Непрыкметная міна» ( [[Аляксандра Мікалаеўна Пахмутава|А. Пахмутава]]&nbsp;— Р. Казакова ) * «Мужчыны» (Э. Калманаўскі&nbsp;— В. Салаухін) * «Размовы» (Э. Ханок&nbsp;— Г. Серабракоў) * «Вальс пры свечках» ( О. Фельцман&nbsp;— [[Андрэй Андрэевіч Вазнясенскі|А. Вазнясенскі]] ) * «Сланечнікі» (В. Кулакоў&nbsp;— Е. Кузняцоў.) і іншыя. Спявак памёр [[8 сакавіка]] [[2013|2013 года]] ва ўзросце 76 гадоў, правёўшы менш за суткі ў аддзяленни рэанімацыі гарадской бальніцы № 2 Санкт-Пецярбурга з дыягназам [[Пнеўманія|«пнеўманія»]] . == Сям'я == Сям'я жыла ў Санкт-Пецярбургу на набярэжнай Чорнай рэчкі. * Муж — кампазітар Аляксандр Колкер . * Дачка — Наталля Пахоменка, рэжысёр і сцэнарыст. * Унучка — Марыя Пахоменка-малодшая == Дыскаграфія == Першыя запісы спявачкі былі апублікаваныя ў 1964 годзе на гнуткіх пласцінках у часопісе «Кругазор». Першая пласцінка- мін'ён М. Пахоменкі — «Песні Аляксандра Колкера» — выпушчаны ў 1966 годзе. У 1968 годзе было прададзена больш за два з паловай мільёны пласцінак Марыі Пахоменка, што было адзначана «Нефрытавай пласцінкай» — прэстыжнай міжнароднай ўзнагародай, уручанай у [[Каны|Канах]] . Першы дыск-гігант з папулярнымі песнямі ў выкананні М. Пахоменкі быў выпушчаны гуказапісвальнай кампаніяй [[Мелодыя (фірма)|«Мелодыя]] » ў 1970 годзе. Песня «Калі смяюцца львы» (І. Цвяткоў&nbsp;— Я. Галякоў) з гэтага альбома стаў хітом. «Мелодыя» выпускала пласцінкі спявачкі да 1984 года. Дыскаграфія М. Пахоменкі налічвае больш за 30 назваў, у тым ліку 10 дыскаў-гігантаў. Компакт-дыскі з лепшымі песнямі спявачкі выйшлі ў серыі «Імёны на ўсе часы» (2002) і ў серыі «Залатая мелодыя» (дыск «Любовь останется», 2005). == Фільмаграфія == '''Ролі ў кіно:''' * 1975: ''Каханне застанецца / Любовь останется'' (фільм-спектакль) — спевы, галоўная роля * 1972: ''<a href="https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D0%B2_%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%85_(%D1%84%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BC)" rel="mw:ExtLink" title="Москва в нотах (фільм)" class="cx-link" data-linkid="194">Москва в нотах</a>''(тэлевізійны фільм-канцэрт)&nbsp;— песня «Дзяўчаты стаяць» * 1970: ''[[Вирує «Маргарита»|«Маргарыта» бушуе]] /'' ''Бушует «Маргарита»'' — выкананне песні * 1968: ''Горад і песня /'' ''Город и песня''&nbsp;— спявачка * 1968: ''Адрас песень&nbsp;— маладосць / Адрес песен&nbsp;— молодость'' (кароткаметражны фільм)&nbsp;— спевы, галоўная роля '''Выкананне песень:''' * 1976: ''Салодкая жанчына / Салодкая жанчына''&nbsp;— уступная песня «Над рекою печальная звёздочка повисла» (вершы Глеба Горбоўскага) * 1976: ''Абвяржэнне / Абвяржэнне''&nbsp;— песня «Тихие города» ( Ю. Саульскі)&nbsp;— І. Шаферан) * 1973: ''Разумныя рэчы / Разумныя рэчы''&nbsp;— песня «Яблочко румяное» * 1972: ''Песня пра добрага чалавека / Песня о добром человеке'' (дак.) * 1968: ''Город и песня'' (фільм-канцэрт) * 1968: ''В день свадьбы'' * 1967: ''Личная жизнь Кузяева Валентина''&nbsp;— песня «Это не секрет» (О. Колкер&nbsp;— К. Рыжоў ) з ансамблем [[Співаючі гітари|«Спяваючыя гітары»]] * 1965: ''Иду на грозу'' — песня «Задира-Ветер» '''Архіўныя кадры:''' * 2009: ''[[Синє море... білий пароплав...|Синее]]'' ''[[Синє море... білий пароплав...|море…]]'' белый пароход… ''Валерия Гаврилина'' (дакументальны фільм) == Узнагароды і прызнанне == * 1-е месца ў конкурсе, праведзеным радыёстанцыяй «Юность» (1964 г.),&nbsp;— за выкананне песні «Опять плывут куда-то корабли» * 1-е месца (прыз Jade Record) на Міжнародным конкурсе гуказапісу [[MIDEM]] у [[Каны|Канах]] (1968) * Гран-пры на Міжнародным конкурсе [[Золотий Орфей|«Залаты Арфей»]] (Балгарыя, 1971)&nbsp;— за песню «Чудо-кони» ( А. Колкер&nbsp;— К. Рыжоў ) * [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная артыстка РСФСР]] (1976) * [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народная артыстка Расіі]] (1998) == Заўвагі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Беларусы ў Расіі]] [[Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснапольскім раёне]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Народныя артысты Расіі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты РСФСР]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Камароўскіх могілках]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2013 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 8 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1937 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 25 сакавіка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] igdbibmc7oa5q1nxkv7xmfgur2mgxhk 5121075 5121072 2026-04-05T08:00:30Z Аляксандр Белы 46814 вычытка 5121075 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:22em" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background-color: #D8DDE8;" |Марія Пахоменко |- ! colspan="2" class="infobox-above" style="background-color: #D8DDE8; font-size: 100%; font-style: italic; font-weight: normal;" |Мария Пахоменко |- | colspan="2" class="infobox-image" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$67190a37-4cc1-9d2c-14ee-b4fcc602cc4b" data-wikidata-property-id="P18[1]"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Файл:2009,_Pakhomenko_(cropped).jpg|frameless|347x347пкс]]</span></span></span></span> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color: #D8DDE8;" |Основна інформація |- ! class="infobox-label" scope="row" |Повне ім'я | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |Пахоменко Марія Леонідівна |- ! class="infobox-label" scope="row" |Дата народження | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$5181D233-47B7-4908-A175-EE75B215C1BD" data-wikidata-property-id="P569"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak"><span class="nowrap">[[25 березня]] [[1937]]</span><span style="display:none">(<span class="bday">1937-03-25</span>)</span></span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P569|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Місце народження | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$e35a0e19-4146-2ebe-f436-aab57fa59fda" data-wikidata-property-id="P19"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Санкт-Петербург|Ленінград]]</span>, <span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Російська Радянська Федеративна Соціалістична Республіка|РРФСР]]</span>, <span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Союз Радянських Соціалістичних Республік|СРСР]]</span><ref name="<span class=&quot;wikidata_cite citetype_Q3331189&quot; data-entity-id=&quot;Q4306629&quot;&gt;Пахоменко М. Л. // [[:Музична енциклопедія (СРСР)|Музыкальная энциклопедия]]<span class=&quot;wef_low_priority_links&quot;&gt; / под ред. [[:Келдиш Юрій Всеволодович|Ю.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Келдыш]] — [[:Москва|Москва]]: [[:Велика російська енциклопедія (видавництво)|Советская энциклопедия]], [[:ru:Советский композитор|Советский композитор]], 1973. — Т.&amp;nbsp;6. — С.&amp;nbsp;875.</span&gt;</span&gt;<div style=&quot;display:none&quot;&gt;[[d:Track:Q4219059]][[d:Track:Q649]][[d:Track:Q4306629]][[d:Track:Q48947513]]</div&gt;"><span class="wikidata_cite citetype_Q3331189" data-entity-id="Q4306629">Пахоменко М. Л. // [[Музична енциклопедія (СРСР)|Музыкальная энциклопедия]]<span class="wef_low_priority_links"> / под ред. [[Келдиш Юрій Всеволодович|Ю.&nbsp;В.&nbsp;Келдыш]] — [[Москва]]: [[Велика російська енциклопедія (видавництво)|Советская энциклопедия]], [[:ru:Советский композитор|Советский композитор]], 1973. — Т.&nbsp;6. — С.&nbsp;875.</span></span></ref></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P19|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Дата смерті | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$4461FCF6-53B2-494C-A489-1C3759F1F689" data-wikidata-property-id="P570"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak"><span class="nowrap">[[8 березня]] [[2013]]</span><span style="display:none">(<span class="dday">2013-03-08</span>)</span></span> <span style="white-space:nowrap;">(75 років)</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P570|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Місце смерті | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$81ACC7BA-32C5-43F5-BA13-E79A4616AE65" data-wikidata-property-id="P20"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Санкт-Петербург]]</span>, <span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Росія]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P20|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Причина смерті | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$73ED4ED5-AACA-4510-8675-87A6643CF3CA" data-wikidata-property-id="P509"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[пневмонія]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P509|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Поховання | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$D12EFDE0-EFBF-4334-9DB5-8F44C67EBBC6" data-wikidata-property-id="P119"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Комаровське селищне кладовище]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P119|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Роки активності | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |1964-2013 |- ! class="infobox-label" scope="row" |Громадянство | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Файл:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|border|20x20пкс|СРСР]] [[Союз Радянських Соціалістичних Республік|СРСР]] → <span style="white-space: nowrap;">[[Файл:Flag_of_Russia.svg|border|20x20пкс|Росія]]&nbsp;[[Росія]]</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Професія | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Співачка]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Інструменти | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$9CC4C40D-B3CC-4A1B-AE92-4B1BBF288203" data-wikidata-property-id="P1303"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak"><span class="iw" data-title="вокал">вокал<sup class="plainlinks noprint">[https://www.wikidata.org/wiki/Q17172850?uselang=uk [d&#x5D;]</sup></span></span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P1303|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Музичний жанр|Жанр]] | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Фолк-музика]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Співпраця | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Едуард Хіль]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Лейбл звукозапису|Лейбл]] | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Мелодія (лейбл)|Мелодія]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Нагороди | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Файл:Honoured_Artist_of_RSFSR_medal.jpg|link=Заслужений_артист_РРФСР|40x40пкс|Заслужений артист РРФСР ]]<imagemap>Image:Narodniy artist1 copy.png|20px|Народний артист Росії default [[Народний артист Росії]] desc none</imagemap> |- ! class="infobox-label" scope="row" |У шлюбі з | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$fd4f0e46-48d2-9d43-92b3-4f70e8f04928" data-wikidata-property-id="P26"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">Колкер Олександр Наумович</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P26|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- | colspan="2" class="infobox-below" style="text-align:center; border-top:2px; padding: 5px 0;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$4b1a368d-422c-26d3-28d5-0e9707f8b4a2" data-wikidata-property-id="P373"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">''' [[Файл:Commons-logo.svg|link=commons:Category:Maria_Pakhomenko|alt=CMNS:|20x20пкс]] [[commons:Category:Maria Pakhomenko|Файли]] ''' у [[Вікісховішча|Вікісховищі]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P373|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |} '''Марыя Леанідаўна Пахоменка''' ({{Lang-ru|Пахоменко Мария Леонидовна}} ; 25 сакавіка 1937 — 8 сакавіка 2013) — савецкая і расійская эстрадная спявачка, салістка Саюза канцэртных артыстаў горада Санкт-Пецярбурга. [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная артыстка РСФСР]] (1976). [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народная артыстка Расіі]] (1998). == Біяграфія == Марыя Пахоменка нарадзілася [[25 сакавіка]] [[193|1937 года]] ў вёсцы Лютня [[Краснапольскі раён|Краснапольскага раёна]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] (цяпер [[Магілёўская вобласць|Магілёўская вобласць,]] [[Беларусь]]), паводле іншых звестак - у Ленінградзе. Вучылася ў радыётэхнікуме, дзе арганізавала квартэт, які стаў прафесійным пад кіраўніцтвам В. Акульшына. Працавала на фабрыцы «Чырвоны трыкутнік», выступала з ансамблем Палаца культуры імя Ленсавета. Скончыла музычную школу імя М.&nbsp;П.&nbsp;Мусаргскага( [[Санкт-Пецярбург]] ). З 1964 года — салістка Ленінградскага музычна-эстраднага ансамбля пад кіраўніцтвам А. Бадхена і Аляксандра Колкера ў Ленканцэрце. Сцэнічны поспех М. Пахоменкі ў значнай ступені звязаны з песнямі яе мужа — кампазітара Аляксандр Колкер . Першы поспех прыйшоў у 1964 годзе — з выкананнем па радыё песні «Качает, качает» (А. Колкер — Л. Куклін), напісаная для спектакля тэатра імя Камісаржэўскай «Я іду на навальніцу» (рэжысёр — М. Сулімаў.). Песні ў выкананні Марыі Пахоменка гучалі ў эфіры многіх радыёстанцый і ў тэлевізійных праграмах. Яна шмат гадоў гастралявала па СССР і за мяжой. Знялася ў некалькіх музычных фільмах. У 1980-х гадах яна працавала вядучай на Ленінградскім тэлебачанні ў цыкле праграм «Марыя Пахоменка запрашае» (Приглашает Мария Пахоменко). З 1964 па 2000-я гады запісы выступаў М. Пахоменкі выходзілі мільённымі тыражамі на гнуткіх пласцінках, пласцінках-міньёнах, гіганцкіх дысках і кампакт-дысках. У 1971 годзе яна стала першай савецкай эстраднай спявачкай, якая атрымала Гран-пры на міжнародным конкурсе [[Золотий Орфей|«Залаты Арфей»]] у Балгарыі. Яна прыўнесла на сцэну свой уласны стыль выканання — спалучэнне народнага характару спеваў з эстрадным артыстызмам. Многія вядучыя савецкія кампазітары і паэты давяралі спявачцы першыя выкананні сваіх твораў: * «Непрыкметная міна» ( [[Аляксандра Мікалаеўна Пахмутава|А. Пахмутава]] — Р. Казакова ) * «Мужчыны» (Э. Калманоўскі&nbsp;— В. Салаухін) * «Размовы» (Э. Ханок&nbsp;— Г. Серабракоў) * «Вальс пры свечках» ( О. Фельцман&nbsp;— [[Андрэй Андрэевіч Вазнясенскі|А. Вазнясенскі]] ) * «Сланечнікі» (В. Кулакоў&nbsp;— Е. Кузняцоў.) і іншыя. Спявак памёр [[8 сакавіка]] [[2013|2013 года]] ва ўзросце 76 гадоў, правёўшы менш за суткі ў аддзяленни рэанімацыі гарадской бальніцы № 2 Санкт-Пецярбурга з дыягназам [[Пнеўманія|«пнеўманія»]] . == Сям'я == Сям'я жыла ў Санкт-Пецярбургу на набярэжнай Чорнай рэчкі. * Муж — кампазітар Аляксандр Колкер . * Дачка — Наталля Пахоменка, рэжысёр і сцэнарыст. * Унучка — Марыя Пахоменка-малодшая == Дыскаграфія == Першыя запісы спявачкі былі апублікаваныя ў 1964 годзе на гнуткіх пласцінках у часопісе «Кругазор». Першая пласцінка- міньён М. Пахоменкі — «Песні Аляксандра Колкера» — выпушчаны ў 1966 годзе. У 1968 годзе было прададзена больш за два з паловай мільёны пласцінак Марыі Пахоменка, што было адзначана «Нефрытавай пласцінкай» — прэстыжнай міжнароднай ўзнагародай, уручанай у [[Каны|Канах]] . Першы дыск-гігант з папулярнымі песнямі ў выкананні М. Пахоменкі быў выпушчаны гуказапісвальнай кампаніяй [[Мелодыя (фірма)|«Мелодыя]] » ў 1970 годзе. Песня «Калі смяюцца львы» (І. Цвяткоў — Я. Галякоў) з гэтага альбома стаў хітом. «Мелодыя» выпускала пласцінкі спявачкі да 1984 года. Дыскаграфія М. Пахоменкі налічвае больш за 30 назваў, у тым ліку 10 дыскаў-гігантаў. Компакт-дыскі з лепшымі песнямі спявачкі выйшлі ў серыі «Імёны на ўсе часы» (2002) і ў серыі «Залатая мелодыя» (дыск «Любовь останется», 2005). == Фільмаграфія == '''Ролі ў кіно:''' * 1975: ''Каханне застанецца / Любовь останется'' (фільм-спектакль) — спевы, галоўная роля * 1972: ''<a href="https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D0%B2_%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%85_(%D1%84%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BC)" rel="mw:ExtLink" title="Москва в нотах (фільм)" class="cx-link" data-linkid="194">Москва в нотах</a>''(тэлевізійны фільм-канцэрт)&nbsp;— песня «Дзяўчаты стаяць» * 1970: ''[[Вирує «Маргарита»|«Маргарыта» бушуе]] /'' ''Бушует «Маргарита»'' — выкананне песні * 1968: ''Горад і песня /'' ''Город и песня''&nbsp;— спявачка * 1968: ''Адрас песень&nbsp;— маладосць / Адрес песен&nbsp;— молодость'' (кароткаметражны фільм)&nbsp;— спевы, галоўная роля '''Выкананне песень:''' * 1976: ''Салодкая жанчына / Салодкая жанчына''&nbsp;— уступная песня «Над рекою печальная звёздочка повисла» (вершы Глеба Горбоўскага) * 1976: ''Абвяржэнне / Абвяржэнне''&nbsp;— песня «Тихие города» ( Ю. Саульскі)&nbsp;— І. Шаферан) * 1973: ''Разумныя рэчы / Разумныя рэчы''&nbsp;— песня «Яблочко румяное» * 1972: ''Песня пра добрага чалавека / Песня о добром человеке'' (дак.) * 1968: ''Город и песня'' (фільм-канцэрт) * 1968: ''В день свадьбы'' * 1967: ''Личная жизнь Кузяева Валентина''&nbsp;— песня «Это не секрет» (О. Колкер&nbsp;— К. Рыжоў ) з ансамблем [[Співаючі гітари|«Спяваючыя гітары»]] * 1965: ''Иду на грозу'' — песня «Задира-Ветер» '''Архіўныя кадры:''' * 2009: ''[[Синє море... білий пароплав...|Синее]]'' ''[[Синє море... білий пароплав...|море…]]'' белый пароход… ''Валерия Гаврилина'' (дакументальны фільм) == Узнагароды і прызнанне == * 1-е месца ў конкурсе, праведзеным радыёстанцыяй «Юность» (1964 г.),&nbsp;— за выкананне песні «Опять плывут куда-то корабли» * 1-е месца (прыз Jade Record) на Міжнародным конкурсе гуказапісу [[MIDEM]] у [[Каны|Канах]] (1968) * Гран-пры на Міжнародным конкурсе [[Золотий Орфей|«Залаты Арфей»]] (Балгарыя, 1971)&nbsp;— за песню «Чудо-кони» ( А. Колкер&nbsp;— К. Рыжоў ) * [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная артыстка РСФСР]] (1976) * [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народная артыстка Расіі]] (1998) == Заўвагі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Беларусы ў Расіі]] [[Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснапольскім раёне]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Народныя артысты Расіі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты РСФСР]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Камароўскіх могілках]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2013 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 8 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1937 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 25 сакавіка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] m9eemds3lq8vn2vi6snlt72t9l00odu 5121079 5121075 2026-04-05T08:06:17Z Аляксандр Белы 46814 удакладненні дробныя 5121079 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:22em" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background-color: #D8DDE8;" |Марія Пахоменко |- ! colspan="2" class="infobox-above" style="background-color: #D8DDE8; font-size: 100%; font-style: italic; font-weight: normal;" |Мария Пахоменко |- | colspan="2" class="infobox-image" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$67190a37-4cc1-9d2c-14ee-b4fcc602cc4b" data-wikidata-property-id="P18[1]"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Файл:2009,_Pakhomenko_(cropped).jpg|frameless|347x347пкс]]</span></span></span></span> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color: #D8DDE8;" |Основна інформація |- ! class="infobox-label" scope="row" |Повне ім'я | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |Пахоменко Марія Леонідівна |- ! class="infobox-label" scope="row" |Дата народження | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$5181D233-47B7-4908-A175-EE75B215C1BD" data-wikidata-property-id="P569"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak"><span class="nowrap">[[25 березня]] [[1937]]</span><span style="display:none">(<span class="bday">1937-03-25</span>)</span></span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P569|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Місце народження | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$e35a0e19-4146-2ebe-f436-aab57fa59fda" data-wikidata-property-id="P19"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Санкт-Петербург|Ленінград]]</span>, <span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Російська Радянська Федеративна Соціалістична Республіка|РРФСР]]</span>, <span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Союз Радянських Соціалістичних Республік|СРСР]]</span><ref name="<span class=&quot;wikidata_cite citetype_Q3331189&quot; data-entity-id=&quot;Q4306629&quot;&gt;Пахоменко М. Л. // [[:Музична енциклопедія (СРСР)|Музыкальная энциклопедия]]<span class=&quot;wef_low_priority_links&quot;&gt; / под ред. [[:Келдиш Юрій Всеволодович|Ю.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Келдыш]] — [[:Москва|Москва]]: [[:Велика російська енциклопедія (видавництво)|Советская энциклопедия]], [[:ru:Советский композитор|Советский композитор]], 1973. — Т.&amp;nbsp;6. — С.&amp;nbsp;875.</span&gt;</span&gt;<div style=&quot;display:none&quot;&gt;[[d:Track:Q4219059]][[d:Track:Q649]][[d:Track:Q4306629]][[d:Track:Q48947513]]</div&gt;"><span class="wikidata_cite citetype_Q3331189" data-entity-id="Q4306629">Пахоменко М. Л. // [[Музична енциклопедія (СРСР)|Музыкальная энциклопедия]]<span class="wef_low_priority_links"> / под ред. [[Келдиш Юрій Всеволодович|Ю.&nbsp;В.&nbsp;Келдыш]] — [[Москва]]: [[Велика російська енциклопедія (видавництво)|Советская энциклопедия]], [[:ru:Советский композитор|Советский композитор]], 1973. — Т.&nbsp;6. — С.&nbsp;875.</span></span></ref></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P19|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Дата смерті | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$4461FCF6-53B2-494C-A489-1C3759F1F689" data-wikidata-property-id="P570"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak"><span class="nowrap">[[8 березня]] [[2013]]</span><span style="display:none">(<span class="dday">2013-03-08</span>)</span></span> <span style="white-space:nowrap;">(75 років)</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P570|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Місце смерті | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$81ACC7BA-32C5-43F5-BA13-E79A4616AE65" data-wikidata-property-id="P20"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Санкт-Петербург]]</span>, <span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Росія]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P20|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Причина смерті | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$73ED4ED5-AACA-4510-8675-87A6643CF3CA" data-wikidata-property-id="P509"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[пневмонія]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P509|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Поховання | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$D12EFDE0-EFBF-4334-9DB5-8F44C67EBBC6" data-wikidata-property-id="P119"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Комаровське селищне кладовище]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P119|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Роки активності | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |1964-2013 |- ! class="infobox-label" scope="row" |Громадянство | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Файл:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|border|20x20пкс|СРСР]] [[Союз Радянських Соціалістичних Республік|СРСР]] → <span style="white-space: nowrap;">[[Файл:Flag_of_Russia.svg|border|20x20пкс|Росія]]&nbsp;[[Росія]]</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Професія | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Співачка]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Інструменти | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$9CC4C40D-B3CC-4A1B-AE92-4B1BBF288203" data-wikidata-property-id="P1303"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak"><span class="iw" data-title="вокал">вокал<sup class="plainlinks noprint">[https://www.wikidata.org/wiki/Q17172850?uselang=uk [d&#x5D;]</sup></span></span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P1303|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Музичний жанр|Жанр]] | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Фолк-музика]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Співпраця | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Едуард Хіль]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Лейбл звукозапису|Лейбл]] | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Мелодія (лейбл)|Мелодія]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Нагороди | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Файл:Honoured_Artist_of_RSFSR_medal.jpg|link=Заслужений_артист_РРФСР|40x40пкс|Заслужений артист РРФСР ]]<imagemap>Image:Narodniy artist1 copy.png|20px|Народний артист Росії default [[Народний артист Росії]] desc none</imagemap> |- ! class="infobox-label" scope="row" |У шлюбі з | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$fd4f0e46-48d2-9d43-92b3-4f70e8f04928" data-wikidata-property-id="P26"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">Колкер Олександр Наумович</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P26|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- | colspan="2" class="infobox-below" style="text-align:center; border-top:2px; padding: 5px 0;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$4b1a368d-422c-26d3-28d5-0e9707f8b4a2" data-wikidata-property-id="P373"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">''' [[Файл:Commons-logo.svg|link=commons:Category:Maria_Pakhomenko|alt=CMNS:|20x20пкс]] [[commons:Category:Maria Pakhomenko|Файли]] ''' у [[Вікісховішча|Вікісховищі]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P373|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |} '''Марыя Леанідаўна Пахоменка''' ({{Lang-ru|Пахоменко Мария Леонидовна}} ; 25 сакавіка 1937 — 8 сакавіка 2013) — савецкая і расійская эстрадная спявачка, салістка Саюза канцэртных артыстаў горада Санкт-Пецярбурга. [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная артыстка РСФСР]] (1976). [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народная артыстка Расіі]] (1998). == Біяграфія == Марыя Пахоменка нарадзілася [[25 сакавіка]] [[193|1937 года]] ў вёсцы Лютня [[Краснапольскі раён|Краснапольскага раёна]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] (цяпер [[Магілёўская вобласць|Магілёўская вобласць,]] [[Беларусь]]), паводле іншых звестак - у Ленінградзе. Маці, Дар'я Міхайлаўна, і бацька, Леанід Антонавіч, былі родам з вёскі Лютня Краснапольскага раёна Беларускай ССР. У сям'і было чацвёра дзяцей: Іван, Марыя, Людміла і Галіна. Вучылася ў радыётэхнікуме, дзе арганізавала квартэт, які стаў прафесійным пад кіраўніцтвам В. Акульшына. Працавала на фабрыцы «Чырвоны трыкутнік», выступала з ансамблем Палаца культуры імя Ленсавета. Скончыла музычную школу імя М.&nbsp;П.&nbsp;Мусаргскага ([[Санкт-Пецярбург]] ). З 1964 года — салістка Ленінградскага музычна-эстраднага ансамбля пад кіраўніцтвам А. Бадхена і Аляксандра Колкера ў Ленканцэрце. Сцэнічны поспех М. Пахоменкі ў значнай ступені звязаны з песнямі яе мужа — кампазітара Аляксандр Колкер . Першы поспех прыйшоў у 1964 годзе — з выкананнем па радыё песні «Качает, качает» (А. Колкер — Л. Куклін), напісаная для спектакля тэатра імя Камісаржэўскай «Я іду на навальніцу» (рэжысёр — М. Сулімаў.). Песні ў выкананні Марыі Пахоменка гучалі ў эфіры многіх радыёстанцый і ў тэлевізійных праграмах. Яна шмат гадоў гастралявала па СССР і за мяжой. Знялася ў некалькіх музычных фільмах. У 1980-х гадах яна працавала вядучай на Ленінградскім тэлебачанні ў цыкле праграм «Марыя Пахоменка запрашае» (Приглашает Мария Пахоменко). З 1964 па 2000-я гады запісы выступаў М. Пахоменкі выходзілі мільённымі тыражамі на гнуткіх пласцінках, пласцінках-міньёнах, гіганцкіх дысках і кампакт-дысках. У 1971 годзе яна стала першай савецкай эстраднай спявачкай, якая атрымала Гран-пры на міжнародным конкурсе [[Золотий Орфей|«Залаты Арфей»]] у Балгарыі. Яна прыўнесла на сцэну свой уласны стыль выканання — спалучэнне народнага характару спеваў з эстрадным артыстызмам. Многія вядучыя савецкія кампазітары і паэты давяралі спявачцы першыя выкананні сваіх твораў: * «Непрыкметная міна» ( [[Аляксандра Мікалаеўна Пахмутава|А. Пахмутава]] — Р. Казакова ) * «Мужчины» (Э. Калманоўскі — В. Салаухін) * «Разговоры» (Э. Ханок — Г. Серабракоў) * «Вальс пры свечах» ( О. Фельцман&nbsp;— [[Андрэй Андрэевіч Вазнясенскі|А. Вазнясенскі]]) * «Подсолнухи» (В. Кулакоў — Е. Кузняцоў.) і іншыя. Спявачка памерла [[8 сакавіка]] [[2013|2013 года]] ва ўзросце 76 гадоў, правёўшы менш за суткі ў аддзяленни рэанімацыі гарадской бальніцы № 2 Санкт-Пецярбурга з дыягназам [[Пнеўманія|«пнеўманія»]] . == Сям'я == Сям'я жыла ў Санкт-Пецярбургу на набярэжнай Чорнай рэчкі. * Муж — кампазітар Аляксандр Колкер . * Дачка — Наталля Пахоменка, рэжысёр і сцэнарыст. * Унучка — Марыя Пахоменка-малодшая == Дыскаграфія == Першыя запісы спявачкі былі апублікаваныя ў 1964 годзе на гнуткіх пласцінках у часопісе «Кругазор». Першая пласцінка- міньён М. Пахоменкі — «Песні Аляксандра Колкера» — выпушчаны ў 1966 годзе. У 1968 годзе было прададзена больш за два з паловай мільёны пласцінак Марыі Пахоменка, што было адзначана «Нефрытавай пласцінкай» — прэстыжнай міжнароднай ўзнагародай, уручанай у [[Каны|Канах]] . Першы дыск-гігант з папулярнымі песнямі ў выкананні М. Пахоменкі быў выпушчаны гуказапісвальнай кампаніяй [[Мелодыя (фірма)|«Мелодыя]] » ў 1970 годзе. Песня «Калі смяюцца львы» (І. Цвяткоў — Я. Галякоў) з гэтага альбома стаў хітом. «Мелодыя» выпускала пласцінкі спявачкі да 1984 года. Дыскаграфія М. Пахоменкі налічвае больш за 30 назваў, у тым ліку 10 дыскаў-гігантаў. Компакт-дыскі з лепшымі песнямі спявачкі выйшлі ў серыі «Імёны на ўсе часы» (2002) і ў серыі «Залатая мелодыя» (дыск «Любовь останется», 2005). == Фільмаграфія == '''Ролі ў кіно:''' * 1975: ''Любовь останется'' (фільм-спектакль) — спевы, галоўная роля * 1972: ''Москва в нотах'' — песня «Стоят девчонки» * 1970: ''[[Вирує «Маргарита»|«]]'' ''Бушует «Маргарита»'' — выкананне песні * 1968: ''Город и песня'' — спявачка * 1968: ''Адрес песен&nbsp;— молодость'' (кароткаметражны фільм)&nbsp;— спевы, галоўная роля '''Выкананне песень:''' * 1976: ''Салодкая жанчына / Салодкая жанчына''&nbsp;— уступная песня «Над рекою печальная звёздочка повисла» (вершы Глеба Горбоўскага) * 1976: ''Абвяржэнне / Абвяржэнне''&nbsp;— песня «Тихие города» ( Ю. Саульскі)&nbsp;— І. Шаферан) * 1973: ''Разумныя рэчы / Разумныя рэчы''&nbsp;— песня «Яблочко румяное» * 1972: ''Песня пра добрага чалавека / Песня о добром человеке'' (дак.) * 1968: ''Город и песня'' (фільм-канцэрт) * 1968: ''В день свадьбы'' * 1967: ''Личная жизнь Кузяева Валентина''&nbsp;— песня «Это не секрет» (О. Колкер&nbsp;— К. Рыжоў ) з ансамблем [[Співаючі гітари|«Спяваючыя гітары»]] * 1965: ''Иду на грозу'' — песня «Задира-Ветер» '''Архіўныя кадры:''' * 2009: ''[[Синє море... білий пароплав...|Синее]]'' ''[[Синє море... білий пароплав...|море…]]'' белый пароход… ''Валерия Гаврилина'' (дакументальны фільм) == Узнагароды і прызнанне == * 1-е месца ў конкурсе, праведзеным радыёстанцыяй «Юность» (1964 г.),&nbsp;— за выкананне песні «Опять плывут куда-то корабли» * 1-е месца (прыз Jade Record) на Міжнародным конкурсе гуказапісу [[MIDEM]] у [[Каны|Канах]] (1968) * Гран-пры на Міжнародным конкурсе [[Золотий Орфей|«Залаты Арфей»]] (Балгарыя, 1971)&nbsp;— за песню «Чудо-кони» ( А. Колкер&nbsp;— К. Рыжоў ) * [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная артыстка РСФСР]] (1976) * [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народная артыстка Расіі]] (1998) == Заўвагі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Беларусы ў Расіі]] [[Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснапольскім раёне]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Народныя артысты Расіі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты РСФСР]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Камароўскіх могілках]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2013 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 8 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1937 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 25 сакавіка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] rnp7nf5dc6c6tcrti9bdkd6cwv1qj4w 5121081 5121079 2026-04-05T08:09:55Z Аляксандр Белы 46814 арфаграфія 5121081 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:22em" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background-color: #D8DDE8;" |Марія Пахоменко |- ! colspan="2" class="infobox-above" style="background-color: #D8DDE8; font-size: 100%; font-style: italic; font-weight: normal;" |Мария Пахоменко |- | colspan="2" class="infobox-image" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$67190a37-4cc1-9d2c-14ee-b4fcc602cc4b" data-wikidata-property-id="P18[1]"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Файл:2009,_Pakhomenko_(cropped).jpg|frameless|347x347пкс]]</span></span></span></span> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color: #D8DDE8;" |Основна інформація |- ! class="infobox-label" scope="row" |Повне ім'я | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |Пахоменко Марія Леонідівна |- ! class="infobox-label" scope="row" |Дата народження | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$5181D233-47B7-4908-A175-EE75B215C1BD" data-wikidata-property-id="P569"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak"><span class="nowrap">[[25 березня]] [[1937]]</span><span style="display:none">(<span class="bday">1937-03-25</span>)</span></span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P569|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Місце народження | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$e35a0e19-4146-2ebe-f436-aab57fa59fda" data-wikidata-property-id="P19"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Санкт-Петербург|Ленінград]]</span>, <span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Російська Радянська Федеративна Соціалістична Республіка|РРФСР]]</span>, <span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Союз Радянських Соціалістичних Республік|СРСР]]</span><ref name="<span class=&quot;wikidata_cite citetype_Q3331189&quot; data-entity-id=&quot;Q4306629&quot;&gt;Пахоменко М. Л. // [[:Музична енциклопедія (СРСР)|Музыкальная энциклопедия]]<span class=&quot;wef_low_priority_links&quot;&gt; / под ред. [[:Келдиш Юрій Всеволодович|Ю.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Келдыш]] — [[:Москва|Москва]]: [[:Велика російська енциклопедія (видавництво)|Советская энциклопедия]], [[:ru:Советский композитор|Советский композитор]], 1973. — Т.&amp;nbsp;6. — С.&amp;nbsp;875.</span&gt;</span&gt;<div style=&quot;display:none&quot;&gt;[[d:Track:Q4219059]][[d:Track:Q649]][[d:Track:Q4306629]][[d:Track:Q48947513]]</div&gt;"><span class="wikidata_cite citetype_Q3331189" data-entity-id="Q4306629">Пахоменко М. Л. // [[Музична енциклопедія (СРСР)|Музыкальная энциклопедия]]<span class="wef_low_priority_links"> / под ред. [[Келдиш Юрій Всеволодович|Ю.&nbsp;В.&nbsp;Келдыш]] — [[Москва]]: [[Велика російська енциклопедія (видавництво)|Советская энциклопедия]], [[:ru:Советский композитор|Советский композитор]], 1973. — Т.&nbsp;6. — С.&nbsp;875.</span></span></ref></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P19|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Дата смерті | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$4461FCF6-53B2-494C-A489-1C3759F1F689" data-wikidata-property-id="P570"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak"><span class="nowrap">[[8 березня]] [[2013]]</span><span style="display:none">(<span class="dday">2013-03-08</span>)</span></span> <span style="white-space:nowrap;">(75 років)</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P570|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Місце смерті | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$81ACC7BA-32C5-43F5-BA13-E79A4616AE65" data-wikidata-property-id="P20"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Санкт-Петербург]]</span>, <span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Росія]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P20|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Причина смерті | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$73ED4ED5-AACA-4510-8675-87A6643CF3CA" data-wikidata-property-id="P509"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[пневмонія]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P509|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Поховання | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$D12EFDE0-EFBF-4334-9DB5-8F44C67EBBC6" data-wikidata-property-id="P119"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Комаровське селищне кладовище]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P119|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Роки активності | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |1964-2013 |- ! class="infobox-label" scope="row" |Громадянство | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Файл:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|border|20x20пкс|СРСР]] [[Союз Радянських Соціалістичних Республік|СРСР]] → <span style="white-space: nowrap;">[[Файл:Flag_of_Russia.svg|border|20x20пкс|Росія]]&nbsp;[[Росія]]</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Професія | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Співачка]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Інструменти | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$9CC4C40D-B3CC-4A1B-AE92-4B1BBF288203" data-wikidata-property-id="P1303"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak"><span class="iw" data-title="вокал">вокал<sup class="plainlinks noprint">[https://www.wikidata.org/wiki/Q17172850?uselang=uk [d&#x5D;]</sup></span></span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P1303|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Музичний жанр|Жанр]] | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Фолк-музика]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Співпраця | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Едуард Хіль]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Лейбл звукозапису|Лейбл]] | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Мелодія (лейбл)|Мелодія]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Нагороди | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Файл:Honoured_Artist_of_RSFSR_medal.jpg|link=Заслужений_артист_РРФСР|40x40пкс|Заслужений артист РРФСР ]]<imagemap>Image:Narodniy artist1 copy.png|20px|Народний артист Росії default [[Народний артист Росії]] desc none</imagemap> |- ! class="infobox-label" scope="row" |У шлюбі з | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$fd4f0e46-48d2-9d43-92b3-4f70e8f04928" data-wikidata-property-id="P26"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">Колкер Олександр Наумович</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P26|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- | colspan="2" class="infobox-below" style="text-align:center; border-top:2px; padding: 5px 0;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$4b1a368d-422c-26d3-28d5-0e9707f8b4a2" data-wikidata-property-id="P373"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">''' [[Файл:Commons-logo.svg|link=commons:Category:Maria_Pakhomenko|alt=CMNS:|20x20пкс]] [[commons:Category:Maria Pakhomenko|Файли]] ''' у [[Вікісховішча|Вікісховищі]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P373|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |} '''Марыя Леанідаўна Пахоменка''' ({{Lang-ru|Пахоменко Мария Леонидовна}} ; 25 сакавіка 1937 — 8 сакавіка 2013) — савецкая і расійская эстрадная спявачка, салістка Саюза канцэртных артыстаў горада Санкт-Пецярбурга. [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная артыстка РСФСР]] (1976). [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народная артыстка Расіі]] (1998). == Біяграфія == Марыя Пахоменка нарадзілася [[25 сакавіка]] [[193|1937 года]] ў вёсцы Лютня [[Краснапольскі раён|Краснапольскага раёна]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] (цяпер [[Магілёўская вобласць|Магілёўская вобласць,]] [[Беларусь]]), паводле іншых звестак - у Ленінградзе. Маці, Дар'я Міхайлаўна, і бацька, Леанід Антонавіч, былі родам з вёскі Лютня Краснапольскага раёна Беларускай ССР. У сям'і было чацвёра дзяцей: Іван, Марыя, Людміла і Галіна. Вучылася ў радыётэхнікуме, дзе арганізавала квартэт, які стаў прафесійным пад кіраўніцтвам В. Акульшына. Працавала на фабрыцы «Чырвоны трыкутнік», выступала з ансамблем Палаца культуры імя Ленсавета. Скончыла музычную школу імя М.П.Мусаргскага ([[Санкт-Пецярбург]] ). З 1964 года — салістка Ленінградскага музычна-эстраднага ансамбля пад кіраўніцтвам А. Бадхена і Аляксандра Колкера ў Ленканцэрце. Сцэнічны поспех М. Пахоменкі ў значнай ступені звязаны з песнямі яе мужа — кампазітара Аляксандр Колкер . Першы поспех прыйшоў у 1964 годзе — з выкананнем па радыё песні «Качает, качает» (А. Колкер — Л. Куклін), напісаная для спектакля тэатра імя Камісаржэўскай «Я іду на навальніцу» (рэжысёр — М. Сулімаў). Песні ў выкананні Марыі Пахоменка гучалі ў эфіры многіх радыёстанцый і ў тэлевізійных праграмах. Яна шмат гадоў гастралявала па СССР і за мяжой. Знялася ў некалькіх музычных фільмах. У 1980-х гадах яна працавала вядучай на Ленінградскім тэлебачанні ў цыкле праграм «Марыя Пахоменка запрашае» (Приглашает Мария Пахоменко). З 1964 па 2000-я гады запісы выступаў М. Пахоменкі выходзілі мільённымі тыражамі на гнуткіх пласцінках, пласцінках-міньёнах, гіганцкіх дысках і кампакт-дысках. У 1971 годзе яна стала першай савецкай эстраднай спявачкай, якая атрымала Гран-пры на міжнародным конкурсе [[Золотий Орфей|«Залаты Арфей»]] у Балгарыі. Яна прыўнесла на сцэну свой уласны стыль выканання — спалучэнне народнага характару спеваў з эстрадным артыстызмам. Многія вядучыя савецкія кампазітары і паэты давяралі спявачцы першыя выкананні сваіх твораў: * «Непрыкметная міна» ([[Аляксандра Мікалаеўна Пахмутава|А. Пахмутава]] — Р. Казакова ) * «Мужчины» (Э. Калманоўскі — В. Салаухін) * «Разговоры» (Э. Ханок — Г. Серабракоў) * «Вальс при свечах» ( О. Фельцман&nbsp;— [[Андрэй Андрэевіч Вазнясенскі|А. Вазнясенскі]]) * «Подсолнухи» (В. Кулакоў — Е. Кузняцоў.) і іншыя. Апошнія сем гадоў жыцця спявачка пакутавала ад хваробы Альцгеймера. Памерла [[8 сакавіка]] [[2013|2013 года]] ва ўзросце 76 гадоў, правёўшы менш за суткі ў аддзяленни рэанімацыі гарадской бальніцы № 2 Санкт-Пецярбурга з дыягназам [[Пнеўманія|«пнеўманія»]] . == Сям'я == Сям'я жыла ў Санкт-Пецярбургу на набярэжнай Чорнай рэчкі. * Муж — кампазітар Аляксандр Колкер . * Дачка — Наталля Пахоменка, рэжысёр і сцэнарыст. * Унучка — Марыя Пахоменка-малодшая == Дыскаграфія == Першыя запісы спявачкі былі апублікаваныя ў 1964 годзе на гнуткіх пласцінках у часопісе «Кругазор». Першая пласцінка- міньён М. Пахоменкі — «Песні Аляксандра Колкера» — выпушчаны ў 1966 годзе. У 1968 годзе было прададзена больш за два з паловай мільёны пласцінак Марыі Пахоменка, што было адзначана «Нефрытавай пласцінкай» — прэстыжнай міжнароднай ўзнагародай, уручанай у [[Каны|Канах]] . Першы дыск-гігант з папулярнымі песнямі ў выкананні М. Пахоменкі быў выпушчаны гуказапісвальнай кампаніяй [[Мелодыя (фірма)|«Мелодыя]] » ў 1970 годзе. Песня «Калі смяюцца львы» (І. Цвяткоў — Я. Галякоў) з гэтага альбома стаў хітом. «Мелодыя» выпускала пласцінкі спявачкі да 1984 года. Дыскаграфія М. Пахоменкі налічвае больш за 30 назваў, у тым ліку 10 дыскаў-гігантаў. Компакт-дыскі з лепшымі песнямі спявачкі выйшлі ў серыі «Імёны на ўсе часы» (2002) і ў серыі «Залатая мелодыя» (дыск «Любовь останется», 2005). == Фільмаграфія == '''Ролі ў кіно:''' * 1975: ''Любовь останется'' (фільм-спектакль) — спевы, галоўная роля * 1972: ''Москва в нотах'' — песня «Стоят девчонки» * 1970: ''[[Вирує «Маргарита»|«]]'' ''Бушует «Маргарита»'' — выкананне песні * 1968: ''Город и песня'' — спявачка * 1968: ''Адрес песен&nbsp;— молодость'' (кароткаметражны фільм)&nbsp;— спевы, галоўная роля '''Выкананне песень:''' * 1976: ''Салодкая жанчына / Салодкая жанчына''&nbsp;— уступная песня «Над рекою печальная звёздочка повисла» (вершы Глеба Горбоўскага) * 1976: ''Абвяржэнне / Абвяржэнне''&nbsp;— песня «Тихие города» ( Ю. Саульскі)&nbsp;— І. Шаферан) * 1973: ''Разумныя рэчы / Разумныя рэчы''&nbsp;— песня «Яблочко румяное» * 1972: ''Песня пра добрага чалавека / Песня о добром человеке'' (дак.) * 1968: ''Город и песня'' (фільм-канцэрт) * 1968: ''В день свадьбы'' * 1967: ''Личная жизнь Кузяева Валентина''&nbsp;— песня «Это не секрет» (О. Колкер&nbsp;— К. Рыжоў ) з ансамблем [[Співаючі гітари|«Спяваючыя гітары»]] * 1965: ''Иду на грозу'' — песня «Задира-Ветер» '''Архіўныя кадры:''' * 2009: ''[[Синє море... білий пароплав...|Синее]]'' ''[[Синє море... білий пароплав...|море…]]'' белый пароход… ''Валерия Гаврилина'' (дакументальны фільм) == Узнагароды і прызнанне == * 1-е месца ў конкурсе, праведзеным радыёстанцыяй «Юность» (1964 г.),&nbsp;— за выкананне песні «Опять плывут куда-то корабли» * 1-е месца (прыз Jade Record) на Міжнародным конкурсе гуказапісу [[MIDEM]] у [[Каны|Канах]] (1968) * Гран-пры на Міжнародным конкурсе [[Золотий Орфей|«Залаты Арфей»]] (Балгарыя, 1971)&nbsp;— за песню «Чудо-кони» ( А. Колкер&nbsp;— К. Рыжоў ) * [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная артыстка РСФСР]] (1976) * [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народная артыстка Расіі]] (1998) == Заўвагі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Беларусы ў Расіі]] [[Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснапольскім раёне]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Народныя артысты Расіі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты РСФСР]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Камароўскіх могілках]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2013 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 8 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1937 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 25 сакавіка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] cyn68lzcqya8zsk5uw6m7yaktk6ucl8 5121095 5121081 2026-04-05T08:32:15Z Аляксандр Белы 46814 дапаўненнi дробныя 5121095 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:22em" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background-color: #D8DDE8;" |Марія Пахоменко |- ! colspan="2" class="infobox-above" style="background-color: #D8DDE8; font-size: 100%; font-style: italic; font-weight: normal;" |Мария Пахоменко |- | colspan="2" class="infobox-image" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$67190a37-4cc1-9d2c-14ee-b4fcc602cc4b" data-wikidata-property-id="P18[1]"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Файл:2009,_Pakhomenko_(cropped).jpg|frameless|347x347пкс]]</span></span></span></span> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color: #D8DDE8;" |Основна інформація |- ! class="infobox-label" scope="row" |Повне ім'я | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |Пахоменко Марія Леонідівна |- ! class="infobox-label" scope="row" |Дата народження | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$5181D233-47B7-4908-A175-EE75B215C1BD" data-wikidata-property-id="P569"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak"><span class="nowrap">[[25 березня]] [[1937]]</span><span style="display:none">(<span class="bday">1937-03-25</span>)</span></span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P569|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Місце народження | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$e35a0e19-4146-2ebe-f436-aab57fa59fda" data-wikidata-property-id="P19"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Санкт-Петербург|Ленінград]]</span>, <span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Російська Радянська Федеративна Соціалістична Республіка|РРФСР]]</span>, <span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Союз Радянських Соціалістичних Республік|СРСР]]</span><ref name="<span class=&quot;wikidata_cite citetype_Q3331189&quot; data-entity-id=&quot;Q4306629&quot;&gt;Пахоменко М. Л. // [[:Музична енциклопедія (СРСР)|Музыкальная энциклопедия]]<span class=&quot;wef_low_priority_links&quot;&gt; / под ред. [[:Келдиш Юрій Всеволодович|Ю.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Келдыш]] — [[:Москва|Москва]]: [[:Велика російська енциклопедія (видавництво)|Советская энциклопедия]], [[:ru:Советский композитор|Советский композитор]], 1973. — Т.&amp;nbsp;6. — С.&amp;nbsp;875.</span&gt;</span&gt;<div style=&quot;display:none&quot;&gt;[[d:Track:Q4219059]][[d:Track:Q649]][[d:Track:Q4306629]][[d:Track:Q48947513]]</div&gt;"><span class="wikidata_cite citetype_Q3331189" data-entity-id="Q4306629">Пахоменко М. Л. // [[Музична енциклопедія (СРСР)|Музыкальная энциклопедия]]<span class="wef_low_priority_links"> / под ред. [[Келдиш Юрій Всеволодович|Ю.&nbsp;В.&nbsp;Келдыш]] — [[Москва]]: [[Велика російська енциклопедія (видавництво)|Советская энциклопедия]], [[:ru:Советский композитор|Советский композитор]], 1973. — Т.&nbsp;6. — С.&nbsp;875.</span></span></ref></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P19|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Дата смерті | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$4461FCF6-53B2-494C-A489-1C3759F1F689" data-wikidata-property-id="P570"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak"><span class="nowrap">[[8 березня]] [[2013]]</span><span style="display:none">(<span class="dday">2013-03-08</span>)</span></span> <span style="white-space:nowrap;">(75 років)</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P570|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Місце смерті | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$81ACC7BA-32C5-43F5-BA13-E79A4616AE65" data-wikidata-property-id="P20"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Санкт-Петербург]]</span>, <span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Росія]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P20|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Причина смерті | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$73ED4ED5-AACA-4510-8675-87A6643CF3CA" data-wikidata-property-id="P509"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[пневмонія]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P509|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Поховання | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$D12EFDE0-EFBF-4334-9DB5-8F44C67EBBC6" data-wikidata-property-id="P119"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Комаровське селищне кладовище]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P119|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Роки активності | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |1964-2013 |- ! class="infobox-label" scope="row" |Громадянство | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Файл:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|border|20x20пкс|СРСР]] [[Союз Радянських Соціалістичних Республік|СРСР]] → <span style="white-space: nowrap;">[[Файл:Flag_of_Russia.svg|border|20x20пкс|Росія]]&nbsp;[[Росія]]</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Професія | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Співачка]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Інструменти | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$9CC4C40D-B3CC-4A1B-AE92-4B1BBF288203" data-wikidata-property-id="P1303"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak"><span class="iw" data-title="вокал">вокал<sup class="plainlinks noprint">[https://www.wikidata.org/wiki/Q17172850?uselang=uk [d&#x5D;]</sup></span></span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P1303|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Музичний жанр|Жанр]] | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Фолк-музика]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Співпраця | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Едуард Хіль]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Лейбл звукозапису|Лейбл]] | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Мелодія (лейбл)|Мелодія]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Нагороди | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Файл:Honoured_Artist_of_RSFSR_medal.jpg|link=Заслужений_артист_РРФСР|40x40пкс|Заслужений артист РРФСР ]]<imagemap>Image:Narodniy artist1 copy.png|20px|Народний артист Росії default [[Народний артист Росії]] desc none</imagemap> |- ! class="infobox-label" scope="row" |У шлюбі з | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$fd4f0e46-48d2-9d43-92b3-4f70e8f04928" data-wikidata-property-id="P26"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">Колкер Олександр Наумович</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P26|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- | colspan="2" class="infobox-below" style="text-align:center; border-top:2px; padding: 5px 0;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$4b1a368d-422c-26d3-28d5-0e9707f8b4a2" data-wikidata-property-id="P373"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">''' [[Файл:Commons-logo.svg|link=commons:Category:Maria_Pakhomenko|alt=CMNS:|20x20пкс]] [[commons:Category:Maria Pakhomenko|Файли]] ''' у [[Вікісховішча|Вікісховищі]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P373|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |} '''Марыя Леанідаўна Пахоменка''' ({{Lang-ru|Пахоменко Мария Леонидовна}} ; 25 сакавіка 1937 — 8 сакавіка 2013) — савецкая і расійская эстрадная спявачка, салістка Саюза канцэртных артыстаў горада Санкт-Пецярбурга. [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная артыстка РСФСР]] (1976). [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народная артыстка Расіі]] (1998). == Біяграфія == Марыя Пахоменка нарадзілася [[25 сакавіка]] [[193|1937 года]] ў вёсцы [[Лютня (Краснапольскі раён)|Лютня]] [[Краснапольскі раён|Краснапольскага раёна]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] (цяпер [[Магілёўская вобласць|Магілёўская вобласць,]] [[Беларусь]]), паводле іншых звестак - у Ленінградзе. Маці, Дар'я Міхайлаўна, і бацька, Леанід Антонавіч, былі родам з вёскі Лютня Краснапольскага раёна Беларускай ССР. У сям'і было чацвёра дзяцей: Іван, Марыя, Людміла і Галіна. Вучылася ў радыётэхнікуме, дзе арганізавала квартэт, які стаў прафесійным пад кіраўніцтвам В. Акульшына. Працавала на фабрыцы «Чырвоны трыкутнік», выступала з ансамблем Палаца культуры імя Ленсавета. Скончыла музычную школу імя М.П.Мусаргскага ([[Санкт-Пецярбург]]). З 1964 года — салістка Ленінградскага музычна-эстраднага ансамбля пад кіраўніцтвам А. Бадхена і Аляксандра Колкера ў Ленканцэрце. Сцэнічны поспех М. Пахоменкі ў значнай ступені звязаны з песнямі яе мужа — кампазітара Аляксандра Колкера. Першы поспех да яе прыйшоў у 1964 годзе — з выкананнем па радыё песні «Качает, качает» (А. Колкер — Л. Куклін), напісаная для спектакля тэатра імя Камісаржэўскай «Я іду на навальніцу» (рэжысёр — М. Сулімаў). Песні ў выкананні Марыі Пахоменка гучалі ў эфіры многіх радыёстанцый і ў тэлевізійных праграмах. Яна шмат гадоў гастралявала па СССР і за мяжой. Знялася ў некалькіх музычных фільмах. У 1980-х гадах яна працавала вядучай на Ленінградскім тэлебачанні ў цыкле праграм «Марыя Пахоменка запрашае» (Приглашает Мария Пахоменко). З 1964 па 2000-я гады запісы выступаў М. Пахоменкі выходзілі мільённымі тыражамі на гнуткіх пласцінках, пласцінках-міньёнах, гіганцкіх дысках і кампакт-дысках. У 1971 годзе яна стала першай савецкай эстраднай спявачкай, якая атрымала Гран-пры на міжнародным конкурсе [[Золотий Орфей|«Залаты Арфей»]] у Балгарыі. Яна прыўнесла на сцэну свой уласны стыль выканання — спалучэнне народнага характару спеваў з эстрадным артыстызмам, лірычнасцю і мягкай жаноцкасцю. Многія вядучыя савецкія кампазітары і паэты давяралі спявачцы першыя выкананні сваіх твораў: * «Непрыкметная міна» ([[Аляксандра Мікалаеўна Пахмутава|А. Пахмутава]] — Р. Казакова ) * «Мужчины» (Э. Калманоўскі — В. Салаухін) * «Разговоры» (Э. Ханок — Г. Серабракоў) * «Вальс при свечах» (О. Фельцман&nbsp;— [[Андрэй Андрэевіч Вазнясенскі|А. Вазнясенскі]]) * «Подсолнухи» (В. Кулакоў — Е. Кузняцоў.) і іншыя. Апошнія сем гадоў жыцця спявачка пакутавала ад хваробы Альцгеймера. Памерла [[8 сакавіка]] [[2013|2013 года]] ва ўзросце 76 гадоў, правёўшы менш за суткі ў аддзяленни рэанімацыі гарадской бальніцы № 2 Санкт-Пецярбурга з дыягназам [[Пнеўманія|«пнеўманія»]] . == Сям'я == Сям'я жыла ў Санкт-Пецярбургу на набярэжнай Чорнай рэчкі. * Муж — кампазітар Аляксандр Колкер . * Дачка — Наталля Пахоменка, рэжысёр і сцэнарыст. * Унучка — Марыя Пахоменка-малодшая == Дыскаграфія == Першыя запісы спявачкі былі апублікаваныя ў 1964 годзе на гнуткіх пласцінках у часопісе «Кругазор». Першая пласцінка- міньён М. Пахоменкі — «Песні Аляксандра Колкера» — выпушчаны ў 1966 годзе. У 1968 годзе было прададзена больш за два з паловай мільёны пласцінак Марыі Пахоменка, што было адзначана «Нефрытавай пласцінкай» — прэстыжнай міжнароднай ўзнагародай, уручанай у [[Каны|Канах]] . Першы дыск-гігант з папулярнымі песнямі ў выкананні М. Пахоменкі быў выпушчаны гуказапісвальнай кампаніяй [[Мелодыя (фірма)|«Мелодыя]] » ў 1970 годзе. Песня «Калі смяюцца львы» (І. Цвяткоў — Я. Галякоў) з гэтага альбома стаў хітом. «Мелодыя» выпускала пласцінкі спявачкі да 1984 года. Дыскаграфія М. Пахоменкі налічвае больш за 30 назваў, у тым ліку 10 дыскаў-гігантаў. Компакт-дыскі з лепшымі песнямі спявачкі выйшлі ў серыі «Імёны на ўсе часы» (2002) і ў серыі «Залатая мелодыя» (дыск «Любовь останется», 2005). == Фільмаграфія == '''Ролі ў кіно:''' * 1975: ''Любовь останется'' (фільм-спектакль) — спевы, галоўная роля * 1972: ''Москва в нотах'' — песня «Стоят девчонки» * 1970: ''[[Вирує «Маргарита»|«]]'' ''Бушует «Маргарита»'' — выкананне песні * 1968: ''Город и песня'' — спявачка * 1968: ''Адрес песен&nbsp;— молодость'' (кароткаметражны фільм)&nbsp;— спевы, галоўная роля '''Выкананне песень:''' * 1976: ''Салодкая жанчына / Салодкая жанчына''&nbsp;— уступная песня «Над рекою печальная звёздочка повисла» (вершы Глеба Горбоўскага) * 1976: ''Абвяржэнне / Абвяржэнне''&nbsp;— песня «Тихие города» ( Ю. Саульскі)&nbsp;— І. Шаферан) * 1973: ''Разумныя рэчы / Разумныя рэчы''&nbsp;— песня «Яблочко румяное» * 1972: ''Песня пра добрага чалавека / Песня о добром человеке'' (дак.) * 1968: ''Город и песня'' (фільм-канцэрт) * 1968: ''В день свадьбы'' * 1967: ''Личная жизнь Кузяева Валентина''&nbsp;— песня «Это не секрет» (О. Колкер&nbsp;— К. Рыжоў ) з ансамблем [[Співаючі гітари|«Спяваючыя гітары»]] * 1965: ''Иду на грозу'' — песня «Задира-Ветер» '''Архіўныя кадры:''' * 2009: ''[[Синє море... білий пароплав...|Синее]]'' ''[[Синє море... білий пароплав...|море…]]'' белый пароход… ''Валерия Гаврилина'' (дакументальны фільм) == Узнагароды і прызнанне == * 1-е месца ў конкурсе, праведзеным радыёстанцыяй «Юность» (1964 г.),&nbsp;— за выкананне песні «Опять плывут куда-то корабли» * 1-е месца (прыз Jade Record) на Міжнародным конкурсе гуказапісу [[MIDEM]] у [[Каны|Канах]] (1968) * Гран-пры на Міжнародным конкурсе [[Золотий Орфей|«Залаты Арфей»]] (Балгарыя, 1971)&nbsp;— за песню «Чудо-кони» ( А. Колкер&nbsp;— К. Рыжоў ) * [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная артыстка РСФСР]] (1976) * [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народная артыстка Расіі]] (1998) == Заўвагі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Беларусы ў Расіі]] [[Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснапольскім раёне]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Народныя артысты Расіі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты РСФСР]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Камароўскіх могілках]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2013 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 8 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1937 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 25 сакавіка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 2t39cmuhvsov7mwqf8eapvmm7fmfh4o 5121122 5121095 2026-04-05T08:43:57Z JerzyKundrat 174 /* Заўвагі */ 5121122 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:22em" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background-color: #D8DDE8;" |Марія Пахоменко |- ! colspan="2" class="infobox-above" style="background-color: #D8DDE8; font-size: 100%; font-style: italic; font-weight: normal;" |Мария Пахоменко |- | colspan="2" class="infobox-image" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$67190a37-4cc1-9d2c-14ee-b4fcc602cc4b" data-wikidata-property-id="P18[1]"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Файл:2009,_Pakhomenko_(cropped).jpg|frameless|347x347пкс]]</span></span></span></span> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color: #D8DDE8;" |Основна інформація |- ! class="infobox-label" scope="row" |Повне ім'я | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |Пахоменко Марія Леонідівна |- ! class="infobox-label" scope="row" |Дата народження | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$5181D233-47B7-4908-A175-EE75B215C1BD" data-wikidata-property-id="P569"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak"><span class="nowrap">[[25 березня]] [[1937]]</span><span style="display:none">(<span class="bday">1937-03-25</span>)</span></span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P569|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Місце народження | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$e35a0e19-4146-2ebe-f436-aab57fa59fda" data-wikidata-property-id="P19"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Санкт-Петербург|Ленінград]]</span>, <span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Російська Радянська Федеративна Соціалістична Республіка|РРФСР]]</span>, <span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Союз Радянських Соціалістичних Республік|СРСР]]</span><ref name="<span class=&quot;wikidata_cite citetype_Q3331189&quot; data-entity-id=&quot;Q4306629&quot;&gt;Пахоменко М. Л. // [[:Музична енциклопедія (СРСР)|Музыкальная энциклопедия]]<span class=&quot;wef_low_priority_links&quot;&gt; / под ред. [[:Келдиш Юрій Всеволодович|Ю.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Келдыш]] — [[:Москва|Москва]]: [[:Велика російська енциклопедія (видавництво)|Советская энциклопедия]], [[:ru:Советский композитор|Советский композитор]], 1973. — Т.&amp;nbsp;6. — С.&amp;nbsp;875.</span&gt;</span&gt;<div style=&quot;display:none&quot;&gt;[[d:Track:Q4219059]][[d:Track:Q649]][[d:Track:Q4306629]][[d:Track:Q48947513]]</div&gt;"><span class="wikidata_cite citetype_Q3331189" data-entity-id="Q4306629">Пахоменко М. Л. // [[Музична енциклопедія (СРСР)|Музыкальная энциклопедия]]<span class="wef_low_priority_links"> / под ред. [[Келдиш Юрій Всеволодович|Ю.&nbsp;В.&nbsp;Келдыш]] — [[Москва]]: [[Велика російська енциклопедія (видавництво)|Советская энциклопедия]], [[:ru:Советский композитор|Советский композитор]], 1973. — Т.&nbsp;6. — С.&nbsp;875.</span></span></ref></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P19|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Дата смерті | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$4461FCF6-53B2-494C-A489-1C3759F1F689" data-wikidata-property-id="P570"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak"><span class="nowrap">[[8 березня]] [[2013]]</span><span style="display:none">(<span class="dday">2013-03-08</span>)</span></span> <span style="white-space:nowrap;">(75 років)</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P570|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Місце смерті | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$81ACC7BA-32C5-43F5-BA13-E79A4616AE65" data-wikidata-property-id="P20"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Санкт-Петербург]]</span>, <span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Росія]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P20|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Причина смерті | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$73ED4ED5-AACA-4510-8675-87A6643CF3CA" data-wikidata-property-id="P509"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[пневмонія]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P509|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Поховання | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$D12EFDE0-EFBF-4334-9DB5-8F44C67EBBC6" data-wikidata-property-id="P119"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">[[Комаровське селищне кладовище]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P119|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Роки активності | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |1964-2013 |- ! class="infobox-label" scope="row" |Громадянство | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Файл:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|border|20x20пкс|СРСР]] [[Союз Радянських Соціалістичних Республік|СРСР]] → <span style="white-space: nowrap;">[[Файл:Flag_of_Russia.svg|border|20x20пкс|Росія]]&nbsp;[[Росія]]</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Професія | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Співачка]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Інструменти | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$9CC4C40D-B3CC-4A1B-AE92-4B1BBF288203" data-wikidata-property-id="P1303"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak"><span class="iw" data-title="вокал">вокал<sup class="plainlinks noprint">[https://www.wikidata.org/wiki/Q17172850?uselang=uk [d&#x5D;]</sup></span></span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P1303|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Музичний жанр|Жанр]] | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Фолк-музика]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Співпраця | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Едуард Хіль]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Лейбл звукозапису|Лейбл]] | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Мелодія (лейбл)|Мелодія]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Нагороди | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |[[Файл:Honoured_Artist_of_RSFSR_medal.jpg|link=Заслужений_артист_РРФСР|40x40пкс|Заслужений артист РРФСР ]]<imagemap>Image:Narodniy artist1 copy.png|20px|Народний артист Росії default [[Народний артист Росії]] desc none</imagemap> |- ! class="infobox-label" scope="row" |У шлюбі з | class="infobox-data" style="background-color: #EFF0F7;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$fd4f0e46-48d2-9d43-92b3-4f70e8f04928" data-wikidata-property-id="P26"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">Колкер Олександр Наумович</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P26|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |- | colspan="2" class="infobox-below" style="text-align:center; border-top:2px; padding: 5px 0;" |<span class="nowrap"><span class="wrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4347341$4b1a368d-422c-26d3-28d5-0e9707f8b4a2" data-wikidata-property-id="P373"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">''' [[Файл:Commons-logo.svg|link=commons:Category:Maria_Pakhomenko|alt=CMNS:|20x20пкс]] [[commons:Category:Maria Pakhomenko|Файли]] ''' у [[Вікісховішча|Вікісховищі]]</span></span></span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[Файл:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q4347341?uselang=uk#P373|text-top|frameless|10x10пкс|Редагувати інформацію у Вікіданих]]</span></span> |} '''Марыя Леанідаўна Пахоменка''' ({{Lang-ru|Пахоменко Мария Леонидовна}} ; 25 сакавіка 1937 — 8 сакавіка 2013) — савецкая і расійская эстрадная спявачка, салістка Саюза канцэртных артыстаў горада Санкт-Пецярбурга. [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная артыстка РСФСР]] (1976). [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народная артыстка Расіі]] (1998). == Біяграфія == Марыя Пахоменка нарадзілася [[25 сакавіка]] [[193|1937 года]] ў вёсцы [[Лютня (Краснапольскі раён)|Лютня]] [[Краснапольскі раён|Краснапольскага раёна]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] (цяпер [[Магілёўская вобласць|Магілёўская вобласць,]] [[Беларусь]]), паводле іншых звестак - у Ленінградзе. Маці, Дар'я Міхайлаўна, і бацька, Леанід Антонавіч, былі родам з вёскі Лютня Краснапольскага раёна Беларускай ССР. У сям'і было чацвёра дзяцей: Іван, Марыя, Людміла і Галіна. Вучылася ў радыётэхнікуме, дзе арганізавала квартэт, які стаў прафесійным пад кіраўніцтвам В. Акульшына. Працавала на фабрыцы «Чырвоны трыкутнік», выступала з ансамблем Палаца культуры імя Ленсавета. Скончыла музычную школу імя М.П.Мусаргскага ([[Санкт-Пецярбург]]). З 1964 года — салістка Ленінградскага музычна-эстраднага ансамбля пад кіраўніцтвам А. Бадхена і Аляксандра Колкера ў Ленканцэрце. Сцэнічны поспех М. Пахоменкі ў значнай ступені звязаны з песнямі яе мужа — кампазітара Аляксандра Колкера. Першы поспех да яе прыйшоў у 1964 годзе — з выкананнем па радыё песні «Качает, качает» (А. Колкер — Л. Куклін), напісаная для спектакля тэатра імя Камісаржэўскай «Я іду на навальніцу» (рэжысёр — М. Сулімаў). Песні ў выкананні Марыі Пахоменка гучалі ў эфіры многіх радыёстанцый і ў тэлевізійных праграмах. Яна шмат гадоў гастралявала па СССР і за мяжой. Знялася ў некалькіх музычных фільмах. У 1980-х гадах яна працавала вядучай на Ленінградскім тэлебачанні ў цыкле праграм «Марыя Пахоменка запрашае» (Приглашает Мария Пахоменко). З 1964 па 2000-я гады запісы выступаў М. Пахоменкі выходзілі мільённымі тыражамі на гнуткіх пласцінках, пласцінках-міньёнах, гіганцкіх дысках і кампакт-дысках. У 1971 годзе яна стала першай савецкай эстраднай спявачкай, якая атрымала Гран-пры на міжнародным конкурсе [[Золотий Орфей|«Залаты Арфей»]] у Балгарыі. Яна прыўнесла на сцэну свой уласны стыль выканання — спалучэнне народнага характару спеваў з эстрадным артыстызмам, лірычнасцю і мягкай жаноцкасцю. Многія вядучыя савецкія кампазітары і паэты давяралі спявачцы першыя выкананні сваіх твораў: * «Непрыкметная міна» ([[Аляксандра Мікалаеўна Пахмутава|А. Пахмутава]] — Р. Казакова ) * «Мужчины» (Э. Калманоўскі — В. Салаухін) * «Разговоры» (Э. Ханок — Г. Серабракоў) * «Вальс при свечах» (О. Фельцман&nbsp;— [[Андрэй Андрэевіч Вазнясенскі|А. Вазнясенскі]]) * «Подсолнухи» (В. Кулакоў — Е. Кузняцоў.) і іншыя. Апошнія сем гадоў жыцця спявачка пакутавала ад хваробы Альцгеймера. Памерла [[8 сакавіка]] [[2013|2013 года]] ва ўзросце 76 гадоў, правёўшы менш за суткі ў аддзяленни рэанімацыі гарадской бальніцы № 2 Санкт-Пецярбурга з дыягназам [[Пнеўманія|«пнеўманія»]] . == Сям'я == Сям'я жыла ў Санкт-Пецярбургу на набярэжнай Чорнай рэчкі. * Муж — кампазітар Аляксандр Колкер . * Дачка — Наталля Пахоменка, рэжысёр і сцэнарыст. * Унучка — Марыя Пахоменка-малодшая == Дыскаграфія == Першыя запісы спявачкі былі апублікаваныя ў 1964 годзе на гнуткіх пласцінках у часопісе «Кругазор». Першая пласцінка- міньён М. Пахоменкі — «Песні Аляксандра Колкера» — выпушчаны ў 1966 годзе. У 1968 годзе было прададзена больш за два з паловай мільёны пласцінак Марыі Пахоменка, што было адзначана «Нефрытавай пласцінкай» — прэстыжнай міжнароднай ўзнагародай, уручанай у [[Каны|Канах]] . Першы дыск-гігант з папулярнымі песнямі ў выкананні М. Пахоменкі быў выпушчаны гуказапісвальнай кампаніяй [[Мелодыя (фірма)|«Мелодыя]] » ў 1970 годзе. Песня «Калі смяюцца львы» (І. Цвяткоў — Я. Галякоў) з гэтага альбома стаў хітом. «Мелодыя» выпускала пласцінкі спявачкі да 1984 года. Дыскаграфія М. Пахоменкі налічвае больш за 30 назваў, у тым ліку 10 дыскаў-гігантаў. Компакт-дыскі з лепшымі песнямі спявачкі выйшлі ў серыі «Імёны на ўсе часы» (2002) і ў серыі «Залатая мелодыя» (дыск «Любовь останется», 2005). == Фільмаграфія == '''Ролі ў кіно:''' * 1975: ''Любовь останется'' (фільм-спектакль) — спевы, галоўная роля * 1972: ''Москва в нотах'' — песня «Стоят девчонки» * 1970: ''[[Вирує «Маргарита»|«]]'' ''Бушует «Маргарита»'' — выкананне песні * 1968: ''Город и песня'' — спявачка * 1968: ''Адрес песен&nbsp;— молодость'' (кароткаметражны фільм)&nbsp;— спевы, галоўная роля '''Выкананне песень:''' * 1976: ''Салодкая жанчына / Салодкая жанчына''&nbsp;— уступная песня «Над рекою печальная звёздочка повисла» (вершы Глеба Горбоўскага) * 1976: ''Абвяржэнне / Абвяржэнне''&nbsp;— песня «Тихие города» ( Ю. Саульскі)&nbsp;— І. Шаферан) * 1973: ''Разумныя рэчы / Разумныя рэчы''&nbsp;— песня «Яблочко румяное» * 1972: ''Песня пра добрага чалавека / Песня о добром человеке'' (дак.) * 1968: ''Город и песня'' (фільм-канцэрт) * 1968: ''В день свадьбы'' * 1967: ''Личная жизнь Кузяева Валентина''&nbsp;— песня «Это не секрет» (О. Колкер&nbsp;— К. Рыжоў ) з ансамблем [[Співаючі гітари|«Спяваючыя гітары»]] * 1965: ''Иду на грозу'' — песня «Задира-Ветер» '''Архіўныя кадры:''' * 2009: ''[[Синє море... білий пароплав...|Синее]]'' ''[[Синє море... білий пароплав...|море…]]'' белый пароход… ''Валерия Гаврилина'' (дакументальны фільм) == Узнагароды і прызнанне == * 1-е месца ў конкурсе, праведзеным радыёстанцыяй «Юность» (1964 г.),&nbsp;— за выкананне песні «Опять плывут куда-то корабли» * 1-е месца (прыз Jade Record) на Міжнародным конкурсе гуказапісу [[MIDEM]] у [[Каны|Канах]] (1968) * Гран-пры на Міжнародным конкурсе [[Золотий Орфей|«Залаты Арфей»]] (Балгарыя, 1971)&nbsp;— за песню «Чудо-кони» ( А. Колкер&nbsp;— К. Рыжоў ) * [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная артыстка РСФСР]] (1976) * [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народная артыстка Расіі]] (1998) == Заўвагі == {{Крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Пахоменка Марыя Леанідаўна}} [[Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснапольскім раёне]] [[Катэгорыя:Народныя артысты Расіі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты РСФСР]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Камароўскіх могілках]] 40gka8n06ybc0wzbpvwdyfrrmb3gl25 5121133 5121122 2026-04-05T08:48:15Z JerzyKundrat 174 5121133 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}} '''Марыя Леанідаўна Пахоменка''' ({{Lang-ru|Мария Леонидовна Пахоменко}}; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкая і расійская эстрадная спявачка, салістка Саюза канцэртных артыстаў горада Санкт-Пецярбурга. [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная артыстка РСФСР]] (1976). [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народная артыстка Расіі]] (1998). == Біяграфія == Марыя Пахоменка нарадзілася 25 сакавіка 1937 года ў вёсцы [[Лютня (Краснапольскі раён)|Лютня]] [[Краснапольскі раён|Краснапольскага раёна]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] (цяпер [[Магілёўская вобласць|Магілёўская вобласць,]] [[Беларусь]]), паводле іншых звестак — у Ленінградзе. Маці, Дар’я Міхайлаўна, і бацька, Леанід Антонавіч, былі родам з вёскі Лютня Краснапольскага раёна Беларускай ССР. У сям’і было чацвёра дзяцей: Іван, Марыя, Людміла і Галіна. Вучылася ў радыётэхнікуме, дзе арганізавала квартэт, які стаў прафесійным пад кіраўніцтвам В. Акульшына. Працавала на фабрыцы «Чырвоны трыкутнік», выступала з ансамблем Палаца культуры імя Ленсавета. Скончыла музычную школу імя М. П. Мусаргскага ([[Санкт-Пецярбург]]). З 1964 года — салістка Ленінградскага музычна-эстраднага ансамбля пад кіраўніцтвам А. Бадхена і Аляксандра Колкера ў Ленканцэрце. Сцэнічны поспех М. Пахоменкі ў значнай ступені звязаны з песнямі яе мужа — кампазітара Аляксандра Колкера. Першы поспех да яе прыйшоў у 1964 годзе — з выкананнем па радыё песні «Качает, качает» (А. Колкер — Л. Куклін), напісаная для спектакля тэатра імя Камісаржэўскай «Я іду на навальніцу» (рэжысёр — М. Сулімаў). Песні ў выкананні Марыі Пахоменка гучалі ў эфіры многіх радыёстанцый і ў тэлевізійных праграмах. Яна шмат гадоў гастралявала па СССР і за мяжой. Знялася ў некалькіх музычных фільмах. У 1980-х гадах яна працавала вядучай на Ленінградскім тэлебачанні ў цыкле праграм «Марыя Пахоменка запрашае» (Приглашает Мария Пахоменко). З 1964 па 2000-я гады запісы выступаў М. Пахоменкі выходзілі мільённымі тыражамі на гнуткіх пласцінках, пласцінках-міньёнах, гіганцкіх дысках і кампакт-дысках. У 1971 годзе яна стала першай савецкай эстраднай спявачкай, якая атрымала Гран-пры на міжнародным конкурсе «[[Золотий Орфей|Залаты Арфей]]» у Балгарыі. Яна прыўнесла на сцэну свой уласны стыль выканання — спалучэнне народнага характару спеваў з эстрадным артыстызмам, лірычнасцю і мягкай жаноцкасцю. Многія вядучыя савецкія кампазітары і паэты давяралі спявачцы першыя выкананні сваіх твораў: * «Непрыкметная міна» ([[Аляксандра Мікалаеўна Пахмутава|А. Пахмутава]] — Р. Казакова) * «Мужчины» (Э. Калманоўскі — В. Салаухін) * «Разговоры» (Э. Ханок — Г. Серабракоў) * «Вальс при свечах» (О. Фельцман&nbsp;— [[Андрэй Андрэевіч Вазнясенскі|А. Вазнясенскі]]) * «Подсолнухи» (В. Кулакоў — Е. Кузняцоў.) і іншыя. Апошнія сем гадоў жыцця спявачка пакутавала ад хваробы Альцгеймера. Памерла [[8 сакавіка]] [[2013|2013 года]] ва ўзросце 76 гадоў, правёўшы менш за суткі ў аддзяленни рэанімацыі гарадской бальніцы № 2 Санкт-Пецярбурга з дыягназам «[[пнеўманія]]» . == Сям’я == Сям’я жыла ў Санкт-Пецярбургу на набярэжнай Чорнай рэчкі. * Муж — кампазітар Аляксандр Колкер . * Дачка — Наталля Пахоменка, рэжысёр і сцэнарыст. * Унучка — Марыя Пахоменка-малодшая == Дыскаграфія == Першыя запісы спявачкі былі апублікаваныя ў 1964 годзе на гнуткіх пласцінках у часопісе «Кругазор». Першая пласцінка- міньён М. Пахоменкі — «Песні Аляксандра Колкера» — выпушчаны ў 1966 годзе. У 1968 годзе было прададзена больш за два з паловай мільёны пласцінак Марыі Пахоменка, што было адзначана «Нефрытавай пласцінкай» — прэстыжнай міжнароднай ўзнагародай, уручанай у [[Каны|Канах]] . Першы дыск-гігант з папулярнымі песнямі ў выкананні М. Пахоменкі быў выпушчаны гуказапісвальнай кампаніяй [[Мелодыя (фірма)|"Мелодыя]] " ў 1970 годзе. Песня «Калі смяюцца львы» (І. Цвяткоў — Я. Галякоў) з гэтага альбома стаў хітом. «Мелодыя» выпускала пласцінкі спявачкі да 1984 года. Дыскаграфія М. Пахоменкі налічвае больш за 30 назваў, у тым ліку 10 дыскаў-гігантаў. Компакт-дыскі з лепшымі песнямі спявачкі выйшлі ў серыі «Імёны на ўсе часы» (2002) і ў серыі «Залатая мелодыя» (дыск «Любовь останется», 2005). == Фільмаграфія == '''Ролі ў кіно:''' * 1975: ''Любовь останется'' (фільм-спектакль) — спевы, галоўная роля * 1972: ''Москва в нотах'' — песня «Стоят девчонки» * 1970: ''[[Вирує «Маргарита»|"]]'' ''Бушует «Маргарита»'' — выкананне песні * 1968: ''Город и песня'' — спявачка * 1968: ''Адрес песен&nbsp;— молодость'' (кароткаметражны фільм)&nbsp;— спевы, галоўная роля '''Выкананне песень:''' * 1976: ''Салодкая жанчына / Салодкая жанчына''&nbsp;— уступная песня «Над рекою печальная звёздочка повисла» (вершы Глеба Горбоўскага) * 1976: ''Абвяржэнне / Абвяржэнне''&nbsp;— песня «Тихие города» (Ю. Саульскі)&nbsp;— І. Шаферан) * 1973: ''Разумныя рэчы / Разумныя рэчы''&nbsp;— песня «Яблочко румяное» * 1972: ''Песня пра добрага чалавека / Песня о добром человеке'' (дак.) * 1968: ''Город и песня'' (фільм-канцэрт) * 1968: ''В день свадьбы'' * 1967: ''Личная жизнь Кузяева Валентина''&nbsp;— песня «Это не секрет» (О. Колкер&nbsp;— К. Рыжоў) з ансамблем «[[Співаючі гітари|Спяваючыя гітары]]» * 1965: ''Иду на грозу'' — песня «Задира-Ветер» '''Архіўныя кадры:''' * 2009: ''[[Синє море... білий пароплав...|Синее]]'' ''[[Синє море... білий пароплав...|море…]]'' белый пароход… ''Валерия Гаврилина'' (дакументальны фільм) == Узнагароды і прызнанне == * 1-е месца ў конкурсе, праведзеным радыёстанцыяй «Юность» (1964 г.),&nbsp;— за выкананне песні «Опять плывут куда-то корабли» * 1-е месца (прыз Jade Record) на Міжнародным конкурсе гуказапісу [[MIDEM]] у [[Каны|Канах]] (1968) * Гран-пры на Міжнародным конкурсе «[[Золотий Орфей|Залаты Арфей]]» (Балгарыя, 1971)&nbsp;— за песню «Чудо-кони» (А. Колкер&nbsp;— К. Рыжоў) * [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная артыстка РСФСР]] (1976) * [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народная артыстка Расіі]] (1998) == Заўвагі == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пахоменка Марыя Леанідаўна}} [[Катэгорыя:Народныя артысты Расіі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты РСФСР]] [[Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі]] qgt1mgb9i6p0ifkjsc6novmqzs366gk 5121268 5121133 2026-04-05T11:51:02Z Аляксандр Белы 46814 ўваскрасіла многія песні мінулых гадоў 5121268 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}} '''Марыя Леанідаўна Пахоменка''' ({{Lang-ru|Мария Леонидовна Пахоменко}}; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкая і расійская эстрадная спявачка, салістка Саюза канцэртных артыстаў горада Санкт-Пецярбурга. [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная артыстка РСФСР]] (1976). [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народная артыстка Расіі]] (1998). == Біяграфія == Марыя Пахоменка нарадзілася 25 сакавіка 1937 года ў вёсцы [[Лютня (Краснапольскі раён)|Лютня]] [[Краснапольскі раён|Краснапольскага раёна]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] (цяпер [[Магілёўская вобласць|Магілёўская вобласць,]] [[Беларусь]]), паводле іншых звестак — у Ленінградзе. Маці, Дар’я Міхайлаўна, і бацька, Леанід Антонавіч, былі родам з вёскі Лютня Краснапольскага раёна Беларускай ССР. У сям’і было чацвёра дзяцей: Іван, Марыя, Людміла і Галіна. Вучылася ў радыётэхнікуме, дзе арганізавала квартэт, які стаў прафесійным пад кіраўніцтвам В. Акульшына. Працавала на фабрыцы «Чырвоны трыкутнік», выступала з ансамблем Палаца культуры імя Ленсавета. Скончыла музычную школу імя М. П. Мусаргскага ([[Санкт-Пецярбург]]). З 1964 года — салістка Ленінградскага музычна-эстраднага ансамбля пад кіраўніцтвам А. Бадхена і Аляксандра Колкера ў Ленканцэрце. Сцэнічны поспех М. Пахоменкі ў значнай ступені звязаны з песнямі яе мужа — кампазітара Аляксандра Колкера. Першы поспех да яе прыйшоў у 1964 годзе — з выкананнем па радыё песні «Качает, качает» (А. Колкер — Л. Куклін), напісаная для спектакля тэатра імя Камісаржэўскай «Я іду на навальніцу» (рэжысёр — М. Сулімаў). Песні ў выкананні Марыі Пахоменка гучалі ў эфіры многіх радыёстанцый і ў тэлевізійных праграмах. Яна шмат гадоў гастралявала па СССР і за мяжой. Знялася ў некалькіх музычных фільмах. У 1980-х гадах яна працавала вядучай на Ленінградскім тэлебачанні ў цыкле праграм «Марыя Пахоменка запрашае» (Приглашает Мария Пахоменко). З 1964 па 2000-я гады запісы выступаў М. Пахоменкі выходзілі мільённымі тыражамі на гнуткіх пласцінках, пласцінках-міньёнах, гіганцкіх дысках і кампакт-дысках. У 1971 годзе яна стала першай савецкай эстраднай спявачкай, якая атрымала Гран-пры на міжнародным конкурсе «[[Золотий Орфей|Залаты Арфей]]» у Балгарыі. Яна прыўнесла на сцэну свой уласны стыль выканання — спалучэнне народнага характару спеваў з эстрадным артыстызмам, лірычнасцю і мягкай жаноцкасцю. Многія вядучыя савецкія кампазітары і паэты давяралі спявачцы першыя выкананні сваіх твораў: * «Непрыкметная міна» ([[Аляксандра Мікалаеўна Пахмутава|А. Пахмутава]] — Р. Казакова) * «Мужчины» (Э. Калманоўскі — В. Салаухін) * «Разговоры» (Э. Ханок — Г. Серабракоў) * «Вальс при свечах» (О. Фельцман — [[Андрэй Андрэевіч Вазнясенскі|А. Вазнясенскі]]) * «Подсолнухи» (В. Кулакоў — Е. Кузняцоў.) і іншыя. Спявачка таксама ўваскрасіла многія песні мінулых гадоў — «Матросские ночи» і «Не тревожь ты себя, не тревожь» В. Салаўёва-Сівога, «Лучше нету того цвету» (М. Блантэр — М. Ісакоўскі) і «К нам в Саратов» (М. Фрадкін — Л. Ашанін). Кампазітары Сяргей Слонімскі і Валерый Гаўрылін запісалі з Марыяй Пахоменка свае музычныя цыклы ў жанры камернай музыкі<ref>[https://melody.su/artists/133976/#:~:text=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%CC%81%D1%8F%20%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B8%CC%81%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0%20%D0%9F%D0%B0%D1%85%D0%BE%CC%81%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE%20(25%20%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0,%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%201937%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%B2%20%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5. Мария Пахоменко] // melody.su </ref>. Апошнія сем гадоў жыцця спявачка пакутавала ад хваробы Альцгеймера. Памерла [[8 сакавіка]] [[2013|2013 года]] ва ўзросце 76 гадоў, правёўшы менш за суткі ў аддзяленни рэанімацыі гарадской бальніцы № 2 Санкт-Пецярбурга з дыягназам «[[пнеўманія]]» . == Сям’я == Сям’я жыла ў Санкт-Пецярбургу на набярэжнай Чорнай рэчкі. * Муж — кампазітар Аляксандр Колкер . * Дачка — Наталля Пахоменка, рэжысёр і сцэнарыст. * Унучка — Марыя Пахоменка-малодшая == Дыскаграфія == Першыя запісы спявачкі былі апублікаваныя ў 1964 годзе на гнуткіх пласцінках у часопісе «Кругазор». Першая пласцінка- міньён М. Пахоменкі — «Песні Аляксандра Колкера» — выпушчаны ў 1966 годзе. У 1968 годзе было прададзена больш за два з паловай мільёны пласцінак Марыі Пахоменка, што было адзначана «Нефрытавай пласцінкай» — прэстыжнай міжнароднай ўзнагародай, уручанай у [[Каны|Канах]] . Першы дыск-гігант з папулярнымі песнямі ў выкананні М. Пахоменкі быў выпушчаны гуказапісвальнай кампаніяй [[Мелодыя (фірма)|"Мелодыя]] " ў 1970 годзе. Песня «Калі смяюцца львы» (І. Цвяткоў — Я. Галякоў) з гэтага альбома стаў хітом. «Мелодыя» выпускала пласцінкі спявачкі да 1984 года. Дыскаграфія М. Пахоменкі налічвае больш за 30 назваў, у тым ліку 10 дыскаў-гігантаў. Компакт-дыскі з лепшымі песнямі спявачкі выйшлі ў серыі «Імёны на ўсе часы» (2002) і ў серыі «Залатая мелодыя» (дыск «Любовь останется», 2005). == Фільмаграфія == '''Ролі ў кіно:''' * 1975: ''Любовь останется'' (фільм-спектакль) — спевы, галоўная роля * 1972: ''Москва в нотах'' — песня «Стоят девчонки» * 1970: ''[[Вирує «Маргарита»|"]]'' ''Бушует «Маргарита»'' — выкананне песні * 1968: ''Город и песня'' — спявачка * 1968: ''Адрес песен&nbsp;— молодость'' (кароткаметражны фільм)&nbsp;— спевы, галоўная роля '''Выкананне песень:''' * 1976: ''Салодкая жанчына / Салодкая жанчына''&nbsp;— уступная песня «Над рекою печальная звёздочка повисла» (вершы Глеба Горбоўскага) * 1976: ''Абвяржэнне / Абвяржэнне''&nbsp;— песня «Тихие города» (Ю. Саульскі)&nbsp;— І. Шаферан) * 1973: ''Разумныя рэчы / Разумныя рэчы''&nbsp;— песня «Яблочко румяное» * 1972: ''Песня пра добрага чалавека / Песня о добром человеке'' (дак.) * 1968: ''Город и песня'' (фільм-канцэрт) * 1968: ''В день свадьбы'' * 1967: ''Личная жизнь Кузяева Валентина''&nbsp;— песня «Это не секрет» (О. Колкер&nbsp;— К. Рыжоў) з ансамблем «[[Співаючі гітари|Спяваючыя гітары]]» * 1965: ''Иду на грозу'' — песня «Задира-Ветер» '''Архіўныя кадры:''' * 2009: ''[[Синє море... білий пароплав...|Синее]]'' ''[[Синє море... білий пароплав...|море…]]'' белый пароход… ''Валерия Гаврилина'' (дакументальны фільм) == Узнагароды і прызнанне == * 1-е месца ў конкурсе, праведзеным радыёстанцыяй «Юность» (1964 г.),&nbsp;— за выкананне песні «Опять плывут куда-то корабли» * 1-е месца (прыз Jade Record) на Міжнародным конкурсе гуказапісу [[MIDEM]] у [[Каны|Канах]] (1968) * Гран-пры на Міжнародным конкурсе «[[Золотий Орфей|Залаты Арфей]]» (Балгарыя, 1971)&nbsp;— за песню «Чудо-кони» (А. Колкер&nbsp;— К. Рыжоў) * [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная артыстка РСФСР]] (1976) * [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народная артыстка Расіі]] (1998) == Заўвагі == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пахоменка Марыя Леанідаўна}} [[Катэгорыя:Народныя артысты Расіі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты РСФСР]] [[Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі]] 9gk4b7pwz6dosqlsqbciias5hlemki4 Уладзіслаў Дамброўскі (1891—1927) 0 805422 5121080 2026-04-05T08:06:44Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/74964150|Władysław Dąbrowski (1891–1927)]]» 5121080 wikitext text/x-wiki [[Файл:Władysław Dąbrowski (1892-1927).jpg|міні|Уладзіслаў Дамброўскі]] '''Уладзіслаў Дамброўскі, пол.''' '''Władysław Dąbrowski''' герба [[Юноша (герб)|«Юноша]] » (нар. [[19 красавіка]] [[1892|1892 г.]] у [[Сувалкі|Сувалках]], памёр [[21 кастрычніка]] [[1927|1927 г.]] ) — «загоньчык» (рэйдавік), камандзір партызанскага атрада, самааховы і беларуска-польскіх кавалерысцкіх фармаванняў на Віленшчыне ў 1919 -1920 г., [[маёр]] кавалерыі Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari . == Біяграфія == Нарадзіўся 19 красавіка 1892 года ў Сувалках, у сям'і Адольфа Дамброўскага, рускага генерал-маёра кавалерыі, і Леянціны Казлоўскай <ref name="Muzeum">{{Cite web|url=https://muzeumsg.strazgraniczna.pl/muz/formacje-ochrony-granic/biografie/1918-1939/kadra/d-f/wladyslaw-dabrowski/9504,Wladyslaw-Dabrowski.html?search=59803235|title=Władysław Dąbrowski|website=Muzeum Polskich Formacji Granicznych}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ipn.gov.pl/pl/publikacje/ksiazki/12609,Lupaszka-1939.html|title=Jerzy Dąmbrowski Łupaszka|website=Instytut Pamięci Narodowej}}</ref>. Род меў маёнткі на [[Дзісеншчына|Дзісеншчыне каля]] [[Германавічы|Германавічаў]]. Ён быў малодшым братам Ежы Дамброўскага.Адукацыю атрымаў у кадэцкім корпусе ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]], затым у кавалерыйскай школе ў [[Крапыўныцкы|Елісаветградзе]], якую скончыў 6 ліпеня 1911 г. у званні карнета і прызначаны ў 2-гі Курляндскі лейб-уланскі полк. [[Першая сусветная вайна|У Першую сусветную вайну]] В. Дамброўскі рушыў у званні паручніка лейб ўланскаў. Пазней, з яго згоды, яго перавялі ў пяхоту; ён камандаваў ротай і батальёнам 10-га Туркестанскага стралковага палка, затым матацыклетным падраздзяленнем, прыпісаным да 2-й кавалерыйскай дывізіі . Паслядоўна быў павышаны да [[Паручнік|лейтэнанта]] (10 верасня 1914 г.), [[Штабс-капітан|штабс-капітана]] (4 лютага 1916 г.) і [[Ротмістр|капітана]] (10 кастрычніка 1917 г.). 25 лістапада 1917 года ён пакінуў службу ў расійскай арміі і на чале 85 вершнікаў-палякаў далучыўся да [[Польскі корпус|1-га Польскага корпуса]] пад камандаваннем генерала [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Юзафа Доўбар-Мусніцкага]], з якім ўдзельнічаў у фарміраванні 3-га палка ўланаў. 14 лютага 1918 года быў прызначаны камандзірам 5-га эскадрону гэтага палка. Знаходзячыся ў складзе 1-га корпуса з 12 снежня 1917 года па 24 чэрвеня 1918 года, ён удзельнічаў ва ўсіх яго баях супраць бальшавікоў. Пасля дэмабілізацыі палка немцамі ў 1918 годзе ён прыбыў у маёнтак [[Падольцы|Падольшчына]] ў [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісненскім павеце]], дзе жыў да восені таго ж года. Там ён самастойна фармаваў абарону Дзісненскага павета. Актыўна абараняў павет ад бальшавіцкіх банд, разбіваў нямецкія гарнізоны і перашкаджаў рабаванню польскай (шляхецкай, каталіцкай) маёмасці. [[Файл:Dowództwo_ochotniczego_oddziału_braci_Dąbrowskich_-_luty_1919_rok.JPG|міні|271x271пкс|Камандаванне добраахвотніцкім атрадам братоў Дамброўскіх – люты 1919 г. Злева сядзяць: Уладзіслаў і Ежы.]] 25 лістапада 1918 года капітан Уладзіслаў Дамброўскі разам са сваім братам Ежы Дамброўскім звярнуўся да [[Уладзіслаў Вейтка|Уладзіслава Вейткі,]] камандзіра [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны крэсаў]], і быў прызначаны камандзірам коннага падраздзялення самаабароны Віленскай зямлі. 30 лістапада 1918 года ён узначаліў фармавальны эскадрон, а 25 снежня быў прызначаны камандзірам Віленскага палка ўланаў. Падчас вызвалення [[Вільня|Вільні]] ад немцаў і камуністаў ён па ўласнай ініцыятыве стаў камандзірам усіх падраздзяленняў, якія змагаліся ў тых мясцінах, атрымаўшы намінацыю на гэтыя функцыі ад генерала Вейткі постфактум. Ён камандаваў сіламі, якія захапілі так званае «Вароняе гняздо», а пасля выконваў абавязкі камандзіра ўсходняга ўчастка фронту. У пачатку студзеня 1919 г., будучы камандзірам гарадскога гарнізона, ён змагаўся супраць наступаючых бальшавіцкіх войскаў. 6 студзеня 1919 года, пасля таго, як польскія войскі адышлі з Вільні ў бок [[Балтайі Воке|Вакі-Бялай]] і [[Waka Tyszkiewiczowska|Вакі-Тышкевічоўскай]], капітан Уладзіслаў Дамброўскі адмовіўся часова здаць зброю немцам. На чале двух кавалерыйскіх эскадронаў (пад камандаваннем брата) і стралковага батальёна, сфарміраванага ў Віленскую дывізію Польскай арміі, звычайна вядомую як падраздзяленне маёра Дамброўскага (рускі «капітан» — польскі «маёр»), ён пачаў свой знакаміты паход на [[Брэст]], дзе 13 лютага 1919 года зноў аб'яднаўся з рэгулярнымі польскімі войскамі. Па дарозе ён змагаўся з бальшавікамі пад [[Ружаны|Ружанамі]], захапіў [[Пружаны]], захапіў крэпасць [[Брэст|Брэст-Літоўск]], павярнуў назад, дайшоў да [[Пінск|Пінска]], захапіў [[Баранавічы]] і прайшоў каля Нясвіжа. Нягледзячы на невялікія сілы, ён свабодна перамяшчаўся па краіне, акупаванай бальшавіцкімі войскамі, выклікаючы страх сярод ворага. У сваіх лекцыях пра Віленскую экспедыцыю маршал [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] падкрэсліваў, што лёгкасць, з якой Дамброўскі абыходзіўся з бальшавікамі, натхніла яго пачаць барацьбу за вызваленне памежжа. За прарыў на чале падраздзялення з Вільні ў Брэст ён атрымаў падзяку загадам галоўнакамандуючага. Падраздзяленне пад кіраўніцтвам капітана В. Дамброўскага было дададзена да групы войскаў генерала Антонія Лістоўскага і перайменавана ў аператыўную групу. 22 лютага 1919 г. ( старонства 07.11.1918) В. Дамброўскі быў узведзены ў маёры і атрымаў камандаванне над гэтай групай. Камандуючы аператыўнай групай, ён удзельнічаў у захопе [[Быцень (Івацэвіцкі раён)|Быценя]], [[Іванава|Янава]], [[Пінск|Пінска]] і [[Баранавічы|Баранавіч]]. У чэрвені 1919 г., падчас адпачынку і рэарганізацыі ў [[Ліда|Лідзе]], падраздзяленне маёра В. Дамброўскага стала рэгулярным падраздзяленнем: кавалерыя была сфарміравана ў [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-ы ўланскі полк]], а пяхота дала пачатак Лідскаму стралковаму палку (пазней [[76-ы Лідскі пяхотны полк|76-му пяхотнаму палку]]). 19 чэрвеня 1919 г. В. Дамброўскі стаў камандзірам 13-га ўланскага палка. На чале гэтага палка, а з лета 1920 года — на чале 211-га палка ўланаў, ён удзельнічаў у баях супраць бальшавікоў, у тым ліку: з 13-м палком уланаў змагаўся пад Маладэчна, Радашкевічамі, Какавам, Мінскам, Барысавам, Лепелем; з 211-м палком уланаў змагаўся пад [[Плоцк|Плоцкам]], Гурай, [[Хажэлі|Хожэлем]], і ў атацы захапіў мост праз Нёман і гарады [[Друскенікі|Друскінінкай]], [[Стоўбцы|Стоўпцы]] [[Дзяржынск|і Койданова]] . 15 кастрычніка 1920 года ён перайшоў з палком у войскі [[Сярэдняя Літва|Цэнтральнай Літвы]] і прыняў удзел у баях супраць літоўцаў пад Рыконтамі, [[Рудзішкі (горад)|Рудзішкамі]], [[Ляйпуны|Лейпунамі]], [[Майшагола|Мейшаголай]] [[Шырвінты|і Шырвінтамі]] . Дэмабілізаваўся 25 кастрычніка 1921 года. 13 снежня 1921 года яго ізноў прызваны на актыўную службу і прызначаны камандзірам 34-га мытнага батальёна. 27 верасня 1922 года ён стаў камандзірам 34-га батальёна памежнай аховы, а 20 ліпеня 1923 года — камандзірам 31-га батальёна памежнай аховы . 25 кастрычніка 1923 года ён быў прызваны на актыўную службу і пераведзены ў 27-ы ўланскі полк камандзірам рэзервовага эскадрону, а затым кватэрмайстрам. 8 студзеня 1924 года быў зацверджаны ў званні маёра са старшынствам ад 1 чэрвеня 1919 года і 53-й пасадзе ў корпусе рэзервовых кавалерыйскіх афіцэраў. У той час ён быў прызначаны ў рэзерв [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|23-га ўланскага палка]] ў Вільні. 27 кастрычніка 1925 года ён быў пераведзены ў 6-ы конна-стралковы полк у Жоўкве камандзірам рэзервовага эскадрону. 31 мая 1926 года ён быў звольнены з актыўнай службы. Памёр 21 кастрычніка 1927 года. Пахаваны на салдацкіх могілках у маёнтку Падольшчына каля [[Германавічы|Германавічаў]], які належаў яго сястры Марыі Шырын. == Ордэны і ўзнагароды == * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 5378 – 25 красавіка 1922 г. * Чатыры разы [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] * Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы – 3 сакавіка 1926 г. == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/VM/I.482.41-3195.pdf|title=Władysław Dąbrowski|website=Wojskowe Biuro Historyczne}} * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Pierwsza lista oficerów rezerwowych WP. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1921. * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924. [[Катэгорыя:Памерлі ў 1927 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1891 годзе]] [[Катэгорыя:Постаці Вільні]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сувалках]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 8qkpp4kholkx7pssawl26m7eb603v1a Размовы:Марыя Леанідаўна Пахоменка 1 805423 5121088 2026-04-05T08:22:52Z Аляксандр Белы 46814 /* Гэты артыкул створаны ў рамках марафона «WikiGap 2026 Belarus». */ новы падраздзел 5121088 wikitext text/x-wiki == {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} == <nowiki>{{</nowiki>[[Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus]]<nowiki>}}</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:22, 5 красавіка 2026 (+03) 668o55s7uupugej6ts3hj27eaxg43bv Беларусазнаўства ва Універсітэце Стэфана Баторыя 0 805424 5121096 2026-04-05T08:36:02Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «'''Беларусазна́ўства ва Універсітэ́це Стэ́фана Бато́рыя''' — комплекс адукацыйных і навукова-даследчых ініцыятыў па вывучэнні [[Беларуская мова|беларускай мовы]], [[Беларуская літаратура|літаратуры]], [[Беларуская гісторыя|гісторыі]], Этнаграфія|этнагр...» 5121096 wikitext text/x-wiki '''Беларусазна́ўства ва Універсітэ́це Стэ́фана Бато́рыя''' — комплекс адукацыйных і навукова-даследчых ініцыятыў па вывучэнні [[Беларуская мова|беларускай мовы]], [[Беларуская літаратура|літаратуры]], [[Беларуская гісторыя|гісторыі]], [[Этнаграфія|этнаграфіі]] і [[Беларускі фальклор|фальклору]], якія рэалізоўваліся ў сценах [[Універсітэт Стэфана Баторыя|Універсітэта Стэфана Баторыя]] (УСБ) у [[Вільня|Вільні]] ў міжваенны перыяд (1919—1939 гады). Нягледзячы на тое, што ўніверсітэт ствараўся перш за ўсё як апірышча [[Польская культура|польскай культуры]], ён адыграў выключна важную ролю ў фарміраванні беларускай інтэлектуальнай эліты, паколькі ў міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] не існавала асобнай беларускай вышэйшай навучальнай установы{{sfn|Мастыка|2021|с=23}}. == Мовазнаўства і літаратуразнаўства == Падчас адкрыцця ўніверсітэта разглядаліся ініцыятывы прыхільнікаў ідэі краёвасці па вывучэнні мясцовых моў і культур, у тым ліку [[Беларуская культура|беларускай]]. Аднак перамагла канцэпцыя ўніверсітэта як цэнтра польскасці, што значна абмежавала прысутнасць беларускай мовы ў навучальным працэсе. Тым не менш, упершыню моўныя курсы былі адкрыты практычна адразу пасля стварэння ўніверсітэта ў 1920—1921 навучальным годзе пад кіраўніцтвам прафесара [[Марыян Масоніус|Мар’яна Масоніуса]]{sfn|Мастыка|2021|с=23}{{sfn|Siwek|2021|с=133}}. Гэтыя заняткі праіснавалі толькі адзін год, і выкладанне [[Беларуская мова|беларускай мовы]] было перапынена амаль на дзесяцігоддзе з-за недахопу кваліфікаваных кадраў{{sfn|Мастыка|2021|с=23}}. Паўнавартасны лектарат беларускай мовы быў заснаваны толькі ў 1930—1931 навучальным годзе. Для правядзення заняткаў і даследаванняў у галіне беларускай філалогіі быў запрошаны філолаг [[Ян Станкевіч]], які перад гэтым абараніў доктарскую дысертацыю ў [[Карлаў універсітэт|Карлавым універсітэце ў Празе]]. З яго прыходам пачалося сапраўднае станаўленне [[Беларуская лінгвістыка|беларускай лінгвістыкі]] ў Віленскім універсітэце. Ян Станкевіч падрыхтаваў некалькі прац па беларускім мовазнаўстве і праводзіў палявыя даследаванні беларускіх дыялектаў. З 1938—1939 навучальнага года ён таксама пачаў выкладаць курс па [[Новая беларуская літаратура|найноўшай беларускай літаратуры]]{{sfn|Мастыка|2021|с=23—24}}{{sfn|Siwek|2021|с=133}}. Значнай падзеяй у галіне [[Лексікаграфія|лексікаграфіі]] стала выданне ў 1929 годзе ў віленскім выдавецтве [[Барыс Клецкін|Барыса Клецкіна]] «[[Падручны беларуска-польскі слоўнік|Падручнага беларуска-польскага слоўніка]]» аўтарства [[Баляслаў Друцкі-Падбярэскі|Баляслава Друцкага-Падбярэскага]]. Праца выйшла пад рэдакцыяй [[Вінцэнт Грышкевіч|Вінцэнта Грышкевіча]], члена [[Беларускае навуковае таварыства (Вільня)|Беларускага навуковага таварыства ў Вільні]], і стала адным з важных інструментаў для далейшых лінгвістычных даследаванняў{{sfn|Siwek|2021|с=133—134}}. Дзякуючы намаганням Яна Станкевіча ў 1930 і 1931 гадах выдаваўся часопіс «[[Родная мова (часопіс)|Родная мова]]» — акадэмічнае выданне, прысвечанае пытанням беларускай мовы, якое выходзіла пры падтрымцы [[Міністэрства веравызнанняў і асветы Польшчы]] (усяго выйшла шэсць нумароў). У часопісе друкаваліся працы самога [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]], [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]], а таксама маладых навукоўцаў і студэнтаў. Станкевіч таксама распрацаваў метадычны дапаможнік «Нашто і як збіраць геаграфічныя і асабовыя назвы беларускія?» для палявых даследаванняў{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. == Студэнцкія і навуковыя таварыствы == Значную ролю ў развіцці беларусазнаўства адыграла студэнцкае [[Таварыства прыяцеляў беларусаведы]] (ТПБ), якое было заснавана ў 1931 годзе і чый статут быў зацверджаны сенатам УСБ у 1933 годзе. Яно належала да акадэмічных навуковых колаў і ставіла сваёй мэтай пашырэнне ведаў у галіне [[беларусазнаўства]], вывучэнне і аналіз беларускіх твораў, выданне ўласных распрацовак па гісторыі, мове, літаратуры і этнаграфіі. Куратарамі таварыства былі прафесары славянскай філалогіі [[Эрвін Кашэмідэр]] і пазней [[Ежы Хопен]]{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. Праца таварыства вялася па філалагічнай, этнаграфічнай, літаратурнай і гістарычнай секцыях. Навуковымі кіраўнікамі выступалі вядомыя беларускія дзеячы, у тым ліку [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]] курыраваў [[Беларуская літаратура|літаратуру]], а [[Ян Станкевіч]] — [[Беларускае мовазнаўства|мовазнаўства]]. Таварыства арганізоўвала навуковыя сходы, дыскусійныя сустрэчы і чытанні лекцый. Для збору дыялектычных асаблівасцей рэгіёна быў выдадзены спецыяльны апытальнік{{sfn|Мастыка|2021|с=24—25}}. Выбітным дзеячам і кіраўніком Таварыства прыяцеляў беларусаведы быў гісторык літаратуры, выпускнік польскай філалогіі УСБ [[Станіслаў Станкевіч (літаратуразнавец)|Станіслаў Станкевіч]]. Ён абараніў магістарскую дысертацыю пра беларускі элемент у творах [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшкі]], а ў 1936 годзе паспяхова абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі». Пасля абароны Станіслаў Станкевіч быў прыняты на кафедру славянскай філалогіі ўніверсітэта. Ён актыўна супрацоўнічаў з газетамі «[[Przegląd Wileński]]», «[[Środy Literackie]]» і часопісам «[[Калоссе (часопіс)|Калоссе]]», а разам з Янам Станкевічам, Антонам Луцкевічам і прафесарам Эрвінам Кашэмідэрам працаваў над часопісам «[[Balticoslavica]]»{{sfn|Мастыка|2021|с=25}}. == Этнаграфія і археалогія == Важны ўнёсак у развіццё беларусазнаўства зрабіў этнаграфічны асяродак універсітэта, які спецыялізаваўся на даследаванні польска-літоўска-беларускага памежжа. Пачынаючы з 1924 года даследчыца [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ|Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройцава]] пачала чытаць лекцыі па [[Этнаграфія беларусаў|этнаграфіі беларусаў]]{{sfn|Siwek|2021|с=133}}. У гэты ж час было створана аддзяленне этналогіі, якое ў 1927 годзе ператварылася ў кафедру. Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройцава таксама арганізавала ў 1925 годзе Этнаграфічны музей пры ўніверсітэце. У 1934 годзе кіраўніком кафедры этналогіі стаў прафесар [[Казімір Машынскі]]{{sfn|Мастыка|2021|с=25}}. Пры ўніверсітэце з 1925 года актыўна дзейнічала Таварыства студэнтаў-этнолагаў. Яго сябрамі і даследчыкамі былі маладыя навукоўцы [[Мар’ян Пецюкевіч]], [[Генадзь Іванавіч Цітовіч|Генадзь Цітовіч]], [[Антон Антонавіч Шукелойць|Антон Шукелойць]], [[Уладзімір Галубовіч]] і [[Севярын Віславух]]. Яны праводзілі палявыя даследаванні, збіралі этнаграфічныя і лінгвістычныя матэрыялы (у тым ліку для «Атласа народнай культуры ў Польшчы»), працавалі над навуковымі працамі па [[Народная музыка|народнай музыцы]], [[Гаспадарчыя заняткі беларусаў|гаспадарцы]] і [[Ганчарства|ганчарстве]]. Да 1938 года ў зборах этнаграфічнага аддзела Таварыства прыяцеляў беларусаведы налічвалася больш за трыццаць экспанатаў, сабраных на аснове метадычнага дапаможніка Мар'яна Пецюкевіча па запісванні беларускай народнай творчасці{{sfn|Мастыка|2021|с=26}}. Дзейнічаў таксама Археалагічны музей, якім з 1933 года кіравала [[Хэлена Цэгак-Галубовіч]]. Музей ладзіў палявыя работы і раскопкі ў Вільні, а таксама ў [[Навагрудскі павет (1921—1940)|Навагрудскім]] і [[Віленскі павет (Польская Рэспубліка)|Віленскім]] паветах. Пры музеі існавала Археалагічнае студэнцкае таварыства пад куратарствам даследчыка класічнай філалогіі [[Ян Ока|Яна Окі]]. Сярод актыўных даследчыкаў музея быў археолаг і этнограф [[Уладзімір Галубовіч]]{{sfn|Мастыка|2021|с=26—27}}. == Гістарычныя і прававыя даследаванні == Асабліва актыўна рэгіянальныя даследаванні праводзіліся на [[Гуманітарны факультэт Універсітэта Стэфана Баторыя|гуманітарным]] і [[Юрыдычны факультэт Універсітэта Стэфана Баторыя|юрыдычным]] факультэтах. З 1919 года студэнтам чыталіся курсы «Гісторыя Віленскага ўніверсітэта» і «Агляд гісторыі Літвы і Беларусі». Абавязковым прадметам для гісторыкаў і юрыстаў была «Гісторыя дзяржавы Польшчы і Літвы»{{sfn|Мастыка|2021|с=27}}. Сярод значных гістарычных публікацый таго часу вылучаецца шматаўтарская манаграфія «Вільня і Віленская зямля: манаграфічны нарыс» (у двух тамах — 1930 і 1937 гады){{sfn|Siwek|2021|с=133—134}}. У 1933 годзе пры факультэце права было створана спецыяльнае аддзяленне «Гісторыя Літоўскага права», якое вывучала гісторыю дзяржаўнага ладу і права [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Аддзяленне ўзначаліў прафесар [[Стэфан Эрэнкройц]], а сярод яго супрацоўнікаў былі гісторыкі і правазнаўцы [[Севярын Віславух]], [[Генрык Лаўмянскі]], [[Ян Адамус]], [[Аліна Ваўрынчыкава]] і [[Станіслаў Францішак Заянчкоўскі]]{{sfn|Мастыка|2021|с=27}}{{sfn|Siwek|2021|с=133}}. Вынікам працы гэтага цэнтра стала стварэнне асобнай віленскай школы гісторыі ВКЛ, якая даследавала [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Статуты ВКЛ]] і сярэднявечнае гарадское права. Выбітным выпускніком гэтай школы быў вядомы гісторык [[Юліюш Бардах]]{{sfn|Мастыка|2021|с=27}}. Прыкметны ўнёсак зрабіў Севярын Віславух, які апублікаваў важныя працы па нацыянальных пытаннях: «Нацыянальныя адносіны на тэрыторыі ўсходніх ваяводстваў» і «Нацыянальная свядомасць праваслаўнага насельніцтва, якое пражывае ва ўсходніх і паўночна-ўсходніх паветах Віленшчыны»{{sfn|Siwek|2021|с=134}}. У 1930 годзе пры ўніверсітэце быў заснаваны [[Навукова-даследчы інстытут Усходняй Еўропы]], які займаўся [[Саветалогія|саветалогіяй]] і вывучэннем грамадска-палітычнай сітуацыі ў краінах [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. Эксперт [[Віктар Сукеніцкі]] аналізаваў савецкую ідэалогію, а [[Станіслаў Свяневіч]] — эканамічную структуру Савецкага Саюза. За нацыянальны сектар у інстытуце адказваў Севярын Віславух, чые даследаванні былі сканцэнтраваны на вывучэнні беларусаў, іх сацыяльна-эканамічнага становішча ў Польшчы і палітычных стасункаў улад з беларускай супольнасцю{{sfn|Мастыка|2021|с=27—28}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Siwek B.|загаловак=Białorutenistyka polska. Historia – stan obecny – perspektywy rozwoju|выданне=Roczniki Humanistyczne|год=2021|том=LXIX|нумар=7|старонкі=131—155|doi=10.18290/rh21697-9|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/353861655_Bialorutenistyka_polska_Historia_-_stan_obecny_-_perspektywy_rozwoju|ref=Siwek}} * {{артыкул|аўтар=Мастыка А. І.|загаловак=Беларусазнаўства ва Універсітэце Стэфана Баторыя ў Вільні (1919–1939)|выданне=Вышэйшая школа: навукова-практычны і публіцыстычны часопіс|год=2021|нумар=2|старонкі=22—29|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/272581/1/%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%9D%D0%A2_21_%D0%A7.2_V-022-029.pdf|ref=Мастыка}} {{DEFAULTSORT:Беларусазнауства ва Універсітэце Стэфана Баторыя}} [[Катэгорыя:Універсітэт Стэфана Баторыя]] [[Катэгорыя:Беларусістыка]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Вільні]] 5txiyreidkm83velygic0p8gmkzkok2 5121155 5121096 2026-04-05T09:09:23Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5121155 wikitext text/x-wiki '''Беларусазна́ўства ва Універсітэ́це Стэ́фана Бато́рыя''' — комплекс адукацыйных і навукова-даследчых ініцыятыў па вывучэнні [[Беларуская мова|беларускай мовы]], [[Беларуская літаратура|літаратуры]], [[Беларуская гісторыя|гісторыі]], [[Этнаграфія|этнаграфіі]] і [[Беларускі фальклор|фальклору]], якія рэалізоўваліся ў сценах [[Універсітэт Стэфана Баторыя|Універсітэта Стэфана Баторыя]] (УСБ) у [[Вільня|Вільні]] ў міжваенны перыяд (1919—1939 гады). Нягледзячы на тое, што ўніверсітэт ствараўся перш за ўсё як апірышча [[Польская культура|польскай культуры]], ён адыграў выключна важную ролю ў фарміраванні беларускай інтэлектуальнай эліты, паколькі ў міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] не існавала асобнай беларускай вышэйшай навучальнай установы{{sfn|Мастыка|2021|с=23}}. == Мовазнаўства і літаратуразнаўства == Падчас адкрыцця ўніверсітэта разглядаліся ініцыятывы прыхільнікаў ідэі краёвасці па вывучэнні мясцовых моў і культур, у тым ліку [[Беларуская культура|беларускай]]. Аднак перамагла канцэпцыя ўніверсітэта як цэнтра польскасці, што значна абмежавала прысутнасць беларускай мовы ў навучальным працэсе. Тым не менш, упершыню моўныя курсы былі адкрыты практычна адразу пасля стварэння ўніверсітэта ў 1920—1921 навучальным годзе пад кіраўніцтвам прафесара [[Марыян Масоніус|Мар’яна Масоніуса]]{sfn|Мастыка|2021|с=23}{{sfn|Siwek|2021|с=133}}. Гэтыя заняткі праіснавалі толькі адзін год, і выкладанне [[Беларуская мова|беларускай мовы]] было перапынена амаль на дзесяцігоддзе з-за недахопу кваліфікаваных кадраў{{sfn|Мастыка|2021|с=23}}. Паўнавартасны лектарат беларускай мовы быў заснаваны толькі ў 1930—1931 навучальным годзе. Для правядзення заняткаў і даследаванняў у галіне беларускай філалогіі быў запрошаны філолаг [[Ян Станкевіч]], які перад гэтым абараніў доктарскую дысертацыю ў [[Карлаў універсітэт|Карлавым універсітэце ў Празе]]. З яго прыходам пачалося сапраўднае станаўленне [[Беларуская лінгвістыка|беларускай лінгвістыкі]] ў Віленскім універсітэце. Ян Станкевіч падрыхтаваў некалькі прац па беларускім мовазнаўстве і праводзіў палявыя даследаванні беларускіх дыялектаў. З 1938—1939 навучальнага года ён таксама пачаў выкладаць курс па [[Новая беларуская літаратура|найноўшай беларускай літаратуры]]{{sfn|Мастыка|2021|с=23—24}}{{sfn|Siwek|2021|с=133}}. Значнай падзеяй у галіне [[Лексікаграфія|лексікаграфіі]] стала выданне ў 1929 годзе ў віленскім выдавецтве [[Барыс Клецкін|Барыса Клецкіна]] «[[Падручны беларуска-польскі слоўнік|Падручнага беларуска-польскага слоўніка]]» аўтарства [[Баляслаў Друцкі-Падбярэскі|Баляслава Друцкага-Падбярэскага]]. Праца выйшла пад рэдакцыяй [[Вінцэнт Грышкевіч|Вінцэнта Грышкевіча]], члена [[Беларускае навуковае таварыства (Вільня)|Беларускага навуковага таварыства ў Вільні]], і стала адным з важных інструментаў для далейшых лінгвістычных даследаванняў{{sfn|Siwek|2021|с=133—134}}. Дзякуючы намаганням Яна Станкевіча ў 1930 і 1931 гадах выдаваўся часопіс «[[Родная мова (часопіс)|Родная мова]]» — акадэмічнае выданне, прысвечанае пытанням беларускай мовы, якое выходзіла пры падтрымцы [[Міністэрства веравызнанняў і асветы Польшчы]] (усяго выйшла шэсць нумароў). У часопісе друкаваліся працы самога [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]], [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]], а таксама маладых навукоўцаў і студэнтаў. Станкевіч таксама распрацаваў метадычны дапаможнік «Нашто і як збіраць геаграфічныя і асабовыя назвы беларускія?» для палявых даследаванняў{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. == Студэнцкія і навуковыя таварыствы == Значную ролю ў развіцці беларусазнаўства адыграла студэнцкае [[Таварыства прыяцеляў беларусаведы]] (ТПБ), якое было заснавана ў 1931 годзе і чый статут быў зацверджаны сенатам УСБ у 1933 годзе. Яно належала да акадэмічных навуковых колаў і ставіла сваёй мэтай пашырэнне ведаў у галіне [[беларусазнаўства]], вывучэнне і аналіз беларускіх твораў, выданне ўласных распрацовак па гісторыі, мове, літаратуры і этнаграфіі. Куратарамі таварыства былі прафесары славянскай філалогіі [[Эрвін Кашэмідэр]] і пазней [[Ежы Хопен]]{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. Праца таварыства вялася па філалагічнай, этнаграфічнай, літаратурнай і гістарычнай секцыях. Навуковымі кіраўнікамі выступалі вядомыя беларускія дзеячы, у тым ліку [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]] курыраваў [[Беларуская літаратура|літаратуру]], а [[Ян Станкевіч]] — [[Беларускае мовазнаўства|мовазнаўства]]. Таварыства арганізоўвала навуковыя сходы, дыскусійныя сустрэчы і чытанні лекцый. Для збору дыялектычных асаблівасцей рэгіёна быў выдадзены спецыяльны апытальнік{{sfn|Мастыка|2021|с=24—25}}. Выбітным дзеячам і кіраўніком Таварыства прыяцеляў беларусаведы быў гісторык літаратуры, выпускнік польскай філалогіі УСБ [[Станіслаў Станкевіч (літаратуразнавец)|Станіслаў Станкевіч]]. Ён абараніў магістарскую дысертацыю пра беларускі элемент у творах [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшкі]], а ў 1936 годзе паспяхова абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі». Пасля абароны Станіслаў Станкевіч быў прыняты на кафедру славянскай філалогіі ўніверсітэта. Ён актыўна супрацоўнічаў з газетамі «[[Przegląd Wileński]]», «[[Środy Literackie]]» і часопісам «[[Калоссе (часопіс)|Калоссе]]», а разам з Янам Станкевічам, Антонам Луцкевічам і прафесарам Эрвінам Кашэмідэрам працаваў над часопісам «[[Balticoslavica]]»{{sfn|Мастыка|2021|с=25}}. == Этнаграфія і археалогія == Важны ўнёсак у развіццё беларусазнаўства зрабіў этнаграфічны асяродак універсітэта, які спецыялізаваўся на даследаванні польска-літоўска-беларускага памежжа. Пачынаючы з 1924 года даследчыца [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ|Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройцава]] пачала чытаць лекцыі па [[Этнаграфія беларусаў|этнаграфіі беларусаў]]{{sfn|Siwek|2021|с=133}}. У гэты ж час было створана аддзяленне этналогіі, якое ў 1927 годзе ператварылася ў кафедру. Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройцава таксама арганізавала ў 1925 годзе Этнаграфічны музей пры ўніверсітэце. У 1934 годзе кіраўніком кафедры этналогіі стаў прафесар [[Казімір Машынскі]]{{sfn|Мастыка|2021|с=25}}. Пры ўніверсітэце з 1925 года актыўна дзейнічала Таварыства студэнтаў-этнолагаў. Яго сябрамі і даследчыкамі былі маладыя навукоўцы [[Мар’ян Пецюкевіч]], [[Генадзь Іванавіч Цітовіч|Генадзь Цітовіч]], [[Антон Антонавіч Шукелойць|Антон Шукелойць]], [[Уладзімір Галубовіч]] і [[Севярын Віславух]]. Яны праводзілі палявыя даследаванні, збіралі этнаграфічныя і лінгвістычныя матэрыялы (у тым ліку для «Атласа народнай культуры ў Польшчы»), працавалі над навуковымі працамі па [[Народная музыка|народнай музыцы]], [[Гаспадарчыя заняткі беларусаў|гаспадарцы]] і [[Ганчарства|ганчарстве]]. Да 1938 года ў зборах этнаграфічнага аддзела Таварыства прыяцеляў беларусаведы налічвалася больш за трыццаць экспанатаў, сабраных на аснове метадычнага дапаможніка Мар'яна Пецюкевіча па запісванні беларускай народнай творчасці{{sfn|Мастыка|2021|с=26}}. Дзейнічаў таксама Археалагічны музей, якім з 1933 года кіравала [[Хэлена Цэгак-Галубовіч]]. Музей ладзіў палявыя работы і раскопкі ў Вільні, а таксама ў [[Навагрудскі павет (1921—1940)|Навагрудскім]] і [[Віленскі павет (Польская Рэспубліка)|Віленскім]] паветах. Пры музеі існавала Археалагічнае студэнцкае таварыства пад куратарствам даследчыка класічнай філалогіі [[Ян Ока|Яна Окі]]. Сярод актыўных даследчыкаў музея быў археолаг і этнограф [[Уладзімір Галубовіч]]{{sfn|Мастыка|2021|с=26—27}}. == Гістарычныя і прававыя даследаванні == Асабліва актыўна рэгіянальныя даследаванні праводзіліся на [[Гуманітарны факультэт Універсітэта Стэфана Баторыя|гуманітарным]] і [[Юрыдычны факультэт Універсітэта Стэфана Баторыя|юрыдычным]] факультэтах. З 1919 года студэнтам чыталіся курсы «Гісторыя Віленскага ўніверсітэта» і «Агляд гісторыі Літвы і Беларусі». Абавязковым прадметам для гісторыкаў і юрыстаў была «Гісторыя дзяржавы Польшчы і Літвы»{{sfn|Мастыка|2021|с=27}}. Сярод значных гістарычных публікацый таго часу вылучаецца шматаўтарская манаграфія «Вільня і Віленская зямля: манаграфічны нарыс» (у двух тамах — 1930 і 1937 гады){{sfn|Siwek|2021|с=133—134}}. У 1933 годзе пры факультэце права было створана спецыяльнае аддзяленне «Гісторыя Літоўскага права», якое вывучала гісторыю дзяржаўнага ладу і права [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Аддзяленне ўзначаліў прафесар [[Стэфан Эрэнкройц]], а сярод яго супрацоўнікаў былі гісторыкі і правазнаўцы [[Севярын Віславух]], [[Генрык Лаўмянскі]], [[Ян Адамус]], [[Аліна Ваўрынчыкава]] і [[Станіслаў Францішак Заянчкоўскі]]{{sfn|Мастыка|2021|с=27}}{{sfn|Siwek|2021|с=133}}. Вынікам працы гэтага цэнтра стала стварэнне асобнай віленскай школы гісторыі ВКЛ, якая даследавала [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Статуты ВКЛ]] і сярэднявечнае гарадское права. Выбітным выпускніком гэтай школы быў вядомы гісторык [[Юліюш Бардах]]{{sfn|Мастыка|2021|с=27}}. Прыкметны ўнёсак зрабіў Севярын Віславух, які апублікаваў важныя працы па нацыянальных пытаннях: «Нацыянальныя адносіны на тэрыторыі ўсходніх ваяводстваў» і «Нацыянальная свядомасць праваслаўнага насельніцтва, якое пражывае ва ўсходніх і паўночна-ўсходніх паветах Віленшчыны»{{sfn|Siwek|2021|с=134}}. У 1930 годзе пры ўніверсітэце быў заснаваны [[Навукова-даследчы інстытут Усходняй Еўропы]], які займаўся [[Саветалогія|саветалогіяй]] і вывучэннем грамадска-палітычнай сітуацыі ў краінах [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. Эксперт [[Віктар Сукеніцкі]] аналізаваў савецкую ідэалогію, а [[Станіслаў Свяневіч]] — эканамічную структуру Савецкага Саюза. За нацыянальны сектар у інстытуце адказваў Севярын Віславух, чые даследаванні былі сканцэнтраваны на вывучэнні беларусаў, іх сацыяльна-эканамічнага становішча ў Польшчы і палітычных стасункаў улад з беларускай супольнасцю{{sfn|Мастыка|2021|с=27—28}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Siwek B.|загаловак=Białorutenistyka polska. Historia – stan obecny – perspektywy rozwoju|выданне=Roczniki Humanistyczne|год=2021|том=LXIX|нумар=7|старонкі=131—155|doi=10.18290/rh21697-9|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/353861655_Bialorutenistyka_polska_Historia_-_stan_obecny_-_perspektywy_rozwoju|ref=Siwek}} * {{артыкул|аўтар=Мастыка А. І.|загаловак=Беларусазнаўства ва Універсітэце Стэфана Баторыя ў Вільні (1919–1939)|выданне=Вышэйшая школа: навукова-практычны і публіцыстычны часопіс|год=2021|нумар=2|старонкі=22—29|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/272581/1/%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%9D%D0%A2_21_%D0%A7.2_V-022-029.pdf|ref=Мастыка}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} [[Катэгорыя:Універсітэт Стэфана Баторыя]] [[Катэгорыя:Беларусістыка]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Вільні]] 13ocaoeavk76vrt1sthxgpg9qe8oywp 5121156 5121155 2026-04-05T09:09:58Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ± 3 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121156 wikitext text/x-wiki '''Беларусазна́ўства ва Універсітэ́це Стэ́фана Бато́рыя''' — комплекс адукацыйных і навукова-даследчых ініцыятыў па вывучэнні [[Беларуская мова|беларускай мовы]], [[Беларуская літаратура|літаратуры]], [[Беларуская гісторыя|гісторыі]], [[Этнаграфія|этнаграфіі]] і [[Беларускі фальклор|фальклору]], якія рэалізоўваліся ў сценах [[Універсітэт Стэфана Баторыя|Універсітэта Стэфана Баторыя]] (УСБ) у [[Вільня|Вільні]] ў міжваенны перыяд (1919—1939 гады). Нягледзячы на тое, што ўніверсітэт ствараўся перш за ўсё як апірышча [[Польская культура|польскай культуры]], ён адыграў выключна важную ролю ў фарміраванні беларускай інтэлектуальнай эліты, паколькі ў міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] не існавала асобнай беларускай вышэйшай навучальнай установы{{sfn|Мастыка|2021|с=23}}. == Мовазнаўства і літаратуразнаўства == Падчас адкрыцця ўніверсітэта разглядаліся ініцыятывы прыхільнікаў ідэі краёвасці па вывучэнні мясцовых моў і культур, у тым ліку [[Беларуская культура|беларускай]]. Аднак перамагла канцэпцыя ўніверсітэта як цэнтра польскасці, што значна абмежавала прысутнасць беларускай мовы ў навучальным працэсе. Тым не менш, упершыню моўныя курсы былі адкрыты практычна адразу пасля стварэння ўніверсітэта ў 1920—1921 навучальным годзе пад кіраўніцтвам прафесара [[Марыян Масоніус|Мар’яна Масоніуса]]{sfn|Мастыка|2021|с=23}{{sfn|Siwek|2021|с=133}}. Гэтыя заняткі праіснавалі толькі адзін год, і выкладанне [[Беларуская мова|беларускай мовы]] было перапынена амаль на дзесяцігоддзе з-за недахопу кваліфікаваных кадраў{{sfn|Мастыка|2021|с=23}}. Паўнавартасны лектарат беларускай мовы быў заснаваны толькі ў 1930—1931 навучальным годзе. Для правядзення заняткаў і даследаванняў у галіне беларускай філалогіі быў запрошаны філолаг [[Ян Станкевіч]], які перад гэтым абараніў доктарскую дысертацыю ў [[Карлаў універсітэт|Карлавым універсітэце ў Празе]]. З яго прыходам пачалося сапраўднае станаўленне [[Беларуская лінгвістыка|беларускай лінгвістыкі]] ў Віленскім універсітэце. Ян Станкевіч падрыхтаваў некалькі прац па беларускім мовазнаўстве і праводзіў палявыя даследаванні беларускіх дыялектаў. З 1938—1939 навучальнага года ён таксама пачаў выкладаць курс па [[Новая беларуская літаратура|найноўшай беларускай літаратуры]]{{sfn|Мастыка|2021|с=23—24}}{{sfn|Siwek|2021|с=133}}. Значнай падзеяй у галіне [[Лексікаграфія|лексікаграфіі]] стала выданне ў 1929 годзе ў віленскім выдавецтве [[Барыс Клецкін|Барыса Клецкіна]] «[[Падручны беларуска-польскі слоўнік|Падручнага беларуска-польскага слоўніка]]» аўтарства [[Баляслаў Друцкі-Падбярэскі|Баляслава Друцкага-Падбярэскага]]. Праца выйшла пад рэдакцыяй [[Вінцэнт Грышкевіч|Вінцэнта Грышкевіча]], члена [[Беларускае навуковае таварыства (Вільня)|Беларускага навуковага таварыства ў Вільні]], і стала адным з важных інструментаў для далейшых лінгвістычных даследаванняў{{sfn|Siwek|2021|с=133—134}}. Дзякуючы намаганням Яна Станкевіча ў 1930 і 1931 гадах выдаваўся часопіс «[[Родная мова (часопіс)|Родная мова]]» — акадэмічнае выданне, прысвечанае пытанням беларускай мовы, якое выходзіла пры падтрымцы [[Міністэрства веравызнанняў і асветы Польшчы]] (усяго выйшла шэсць нумароў). У часопісе друкаваліся працы самога [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]], [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]], а таксама маладых навукоўцаў і студэнтаў. Станкевіч таксама распрацаваў метадычны дапаможнік «Нашто і як збіраць геаграфічныя і асабовыя назвы беларускія?» для палявых даследаванняў{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. == Студэнцкія і навуковыя таварыствы == Значную ролю ў развіцці беларусазнаўства адыграла студэнцкае [[Таварыства прыяцеляў беларусаведы]] (ТПБ), якое было заснавана ў 1931 годзе і чый статут быў зацверджаны сенатам УСБ у 1933 годзе. Яно належала да акадэмічных навуковых колаў і ставіла сваёй мэтай пашырэнне ведаў у галіне [[беларусазнаўства]], вывучэнне і аналіз беларускіх твораў, выданне ўласных распрацовак па гісторыі, мове, літаратуры і этнаграфіі. Куратарамі таварыства былі прафесары славянскай філалогіі [[Эрвін Кашэмідэр]] і пазней [[Ежы Хопен]]{{sfn|Мастыка|2021|с=24}}. Праца таварыства вялася па філалагічнай, этнаграфічнай, літаратурнай і гістарычнай секцыях. Навуковымі кіраўнікамі выступалі вядомыя беларускія дзеячы, у тым ліку [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]] курыраваў [[Беларуская літаратура|літаратуру]], а [[Ян Станкевіч]] — [[Беларускае мовазнаўства|мовазнаўства]]. Таварыства арганізоўвала навуковыя сходы, дыскусійныя сустрэчы і чытанні лекцый. Для збору дыялектычных асаблівасцей рэгіёна быў выдадзены спецыяльны апытальнік{{sfn|Мастыка|2021|с=24—25}}. Выбітным дзеячам і кіраўніком Таварыства прыяцеляў беларусаведы быў гісторык літаратуры, выпускнік польскай філалогіі УСБ [[Станіслаў Станкевіч (літаратуразнавец)|Станіслаў Станкевіч]]. Ён абараніў магістарскую дысертацыю пра беларускі элемент у творах [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшкі]], а ў 1936 годзе паспяхова абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі». Пасля абароны Станіслаў Станкевіч быў прыняты на кафедру славянскай філалогіі ўніверсітэта. Ён актыўна супрацоўнічаў з газетамі «[[Przegląd Wileński]]», «[[Środy Literackie]]» і часопісам «[[Калоссе (часопіс)|Калоссе]]», а разам з Янам Станкевічам, Антонам Луцкевічам і прафесарам Эрвінам Кашэмідэрам працаваў над часопісам «[[Balticoslavica]]»{{sfn|Мастыка|2021|с=25}}. == Этнаграфія і археалогія == Важны ўнёсак у развіццё беларусазнаўства зрабіў этнаграфічны асяродак універсітэта, які спецыялізаваўся на даследаванні польска-літоўска-беларускага памежжа. Пачынаючы з 1924 года даследчыца [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ|Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройцава]] пачала чытаць лекцыі па [[Этнаграфія беларусаў|этнаграфіі беларусаў]]{{sfn|Siwek|2021|с=133}}. У гэты ж час было створана аддзяленне этналогіі, якое ў 1927 годзе ператварылася ў кафедру. Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройцава таксама арганізавала ў 1925 годзе Этнаграфічны музей пры ўніверсітэце. У 1934 годзе кіраўніком кафедры этналогіі стаў прафесар [[Казімір Машынскі]]{{sfn|Мастыка|2021|с=25}}. Пры ўніверсітэце з 1925 года актыўна дзейнічала Таварыства студэнтаў-этнолагаў. Яго сябрамі і даследчыкамі былі маладыя навукоўцы [[Мар’ян Пецюкевіч]], [[Генадзь Іванавіч Цітовіч|Генадзь Цітовіч]], [[Антон Антонавіч Шукелойць|Антон Шукелойць]], [[Уладзімір Галубовіч]] і [[Севярын Віславух]]. Яны праводзілі палявыя даследаванні, збіралі этнаграфічныя і лінгвістычныя матэрыялы (у тым ліку для «Атласа народнай культуры ў Польшчы»), працавалі над навуковымі працамі па [[Народная музыка|народнай музыцы]], [[Гаспадарчыя заняткі беларусаў|гаспадарцы]] і [[Ганчарства|ганчарстве]]. Да 1938 года ў зборах этнаграфічнага аддзела Таварыства прыяцеляў беларусаведы налічвалася больш за трыццаць экспанатаў, сабраных на аснове метадычнага дапаможніка Мар'яна Пецюкевіча па запісванні беларускай народнай творчасці{{sfn|Мастыка|2021|с=26}}. Дзейнічаў таксама Археалагічны музей, якім з 1933 года кіравала [[Хэлена Цэгак-Галубовіч]]. Музей ладзіў палявыя работы і раскопкі ў Вільні, а таксама ў [[Навагрудскі павет (1921—1940)|Навагрудскім]] і [[Віленскі павет (Польская Рэспубліка)|Віленскім]] паветах. Пры музеі існавала Археалагічнае студэнцкае таварыства пад куратарствам даследчыка класічнай філалогіі [[Ян Ока|Яна Окі]]. Сярод актыўных даследчыкаў музея быў археолаг і этнограф [[Уладзімір Галубовіч]]{{sfn|Мастыка|2021|с=26—27}}. == Гістарычныя і прававыя даследаванні == Асабліва актыўна рэгіянальныя даследаванні праводзіліся на [[Гуманітарны факультэт Універсітэта Стэфана Баторыя|гуманітарным]] і [[Юрыдычны факультэт Універсітэта Стэфана Баторыя|юрыдычным]] факультэтах. З 1919 года студэнтам чыталіся курсы «Гісторыя Віленскага ўніверсітэта» і «Агляд гісторыі Літвы і Беларусі». Абавязковым прадметам для гісторыкаў і юрыстаў была «Гісторыя дзяржавы Польшчы і Літвы»{{sfn|Мастыка|2021|с=27}}. Сярод значных гістарычных публікацый таго часу вылучаецца шматаўтарская манаграфія «Вільня і Віленская зямля: манаграфічны нарыс» (у двух тамах — 1930 і 1937 гады){{sfn|Siwek|2021|с=133—134}}. У 1933 годзе пры факультэце права было створана спецыяльнае аддзяленне «Гісторыя Літоўскага права», якое вывучала гісторыю дзяржаўнага ладу і права [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Аддзяленне ўзначаліў прафесар [[Стэфан Эрэнкройц]], а сярод яго супрацоўнікаў былі гісторыкі і правазнаўцы [[Севярын Віславух]], [[Генрык Лаўмянскі]], [[Ян Адамус]], [[Аліна Ваўрынчыкава]] і [[Станіслаў Францішак Заянчкоўскі]]{{sfn|Мастыка|2021|с=27}}{{sfn|Siwek|2021|с=133}}. Вынікам працы гэтага цэнтра стала стварэнне асобнай віленскай школы гісторыі ВКЛ, якая даследавала [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Статуты ВКЛ]] і сярэднявечнае гарадское права. Выбітным выпускніком гэтай школы быў вядомы гісторык [[Юліюш Бардах]]{{sfn|Мастыка|2021|с=27}}. Прыкметны ўнёсак зрабіў Севярын Віславух, які апублікаваў важныя працы па нацыянальных пытаннях: «Нацыянальныя адносіны на тэрыторыі ўсходніх ваяводстваў» і «Нацыянальная свядомасць праваслаўнага насельніцтва, якое пражывае ва ўсходніх і паўночна-ўсходніх паветах Віленшчыны»{{sfn|Siwek|2021|с=134}}. У 1930 годзе пры ўніверсітэце быў заснаваны [[Навукова-даследчы інстытут Усходняй Еўропы]], які займаўся [[Саветалогія|саветалогіяй]] і вывучэннем грамадска-палітычнай сітуацыі ў краінах [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. Эксперт [[Віктар Сукеніцкі]] аналізаваў савецкую ідэалогію, а [[Станіслаў Свяневіч]] — эканамічную структуру Савецкага Саюза. За нацыянальны сектар у інстытуце адказваў Севярын Віславух, чые даследаванні былі сканцэнтраваны на вывучэнні беларусаў, іх сацыяльна-эканамічнага становішча ў Польшчы і палітычных стасункаў улад з беларускай супольнасцю{{sfn|Мастыка|2021|с=27—28}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Siwek B.|загаловак=Białorutenistyka polska. Historia – stan obecny – perspektywy rozwoju|выданне=Roczniki Humanistyczne|год=2021|том=LXIX|нумар=7|старонкі=131—155|doi=10.18290/rh21697-9|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/353861655_Bialorutenistyka_polska_Historia_-_stan_obecny_-_perspektywy_rozwoju|ref=Siwek}} * {{артыкул|аўтар=Мастыка А. І.|загаловак=Беларусазнаўства ва Універсітэце Стэфана Баторыя ў Вільні (1919–1939)|выданне=Вышэйшая школа: навукова-практычны і публіцыстычны часопіс|год=2021|нумар=2|старонкі=22—29|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/272581/1/%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%9D%D0%A2_21_%D0%A7.2_V-022-029.pdf|ref=Мастыка}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} [[Катэгорыя:Універсітэт Стэфана Баторыя]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Заходняя Беларусь]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Вільні]] rlve0tjtvviex846ha85f6gvshogghj Беларусістыка ў Польшчы 0 805425 5121100 2026-04-05T08:36:25Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Беларусістыка ў Польшчы]] у [[Беларусазнаўства ў Польшчы]] 5121100 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Беларусазнаўства ў Польшчы]] t5xiyuoaad6jrj2xyxt7hcl9nnc1vmw Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы 14 805426 5121103 2026-04-05T08:38:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Навуковыя дысцыпліны ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства паводле краін|Польшча]]» 5121103 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Навуковыя дысцыпліны ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства паводле краін|Польшча]] b7y3ttm9qmb6l95i46jptk34k104px5 5121105 5121103 2026-04-05T08:38:56Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121105 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Катэгорыя:Навуковыя дысцыпліны ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства паводле краін|Польшча]] 8eibv6k7qeoz8crckpzim7ac4zzjbbl 5121107 5121105 2026-04-05T08:39:39Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:Славістыка ў Польшчы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121107 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Катэгорыя:Навуковыя дысцыпліны ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства паводле краін|Польшча]] [[Катэгорыя:Славістыка ў Польшчы]] a41oxp29rppd0xpuft7srsm84ciqpkr Катэгорыя:Беларусазнаўства паводле краін 14 805427 5121108 2026-04-05T08:40:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Беларусазнаўства|*]] [[Катэгорыя:Славістыка паводле краін|*]]» 5121108 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Беларусазнаўства|*]] [[Катэгорыя:Славістыка паводле краін|*]] ixelw7t9h44pvcqp5arcg7ulcu2e5ab Рускае радыё (Беларусь) 0 805428 5121138 2026-04-05T08:53:30Z Андрэй 2403 Б 152769 Новая старонка: «{{Радыёстанцыя | назва = Рускае радыё | поўная назва = АТ «Рускае радыё — Еўразія» | лагатып = Русское радио.png | горад = [[Масква]] | краіна = {{RUS}} | фармат = расійская [[поп-музыка]] | частата = 98.9 МГц — [[Мінск]] | час вяшчання = кругласутачна | зона вяшчання = {{сцягіф...» 5121138 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва = Рускае радыё | поўная назва = АТ «Рускае радыё — Еўразія» | лагатып = Русское радио.png | горад = [[Масква]] | краіна = {{RUS}} | фармат = расійская [[поп-музыка]] | частата = 98.9 МГц — [[Мінск]] | час вяшчання = кругласутачна | зона вяшчання = {{сцягіфікацыя|Расія}}<br>{{сцягіфікацыя|Абхазія}}<br>{{сцягіфікацыя|СНД}}<br>{{сцягіфікацыя|Кіпр}} | створана = [[2 жніўня]] [[1995]] г. | слоган = «Всё будет хорошо!» | адрас студыі ў РБ = [[Мінск]], [[Старажоўская вуліца (Мінск)|Старажоўская]], 8А | заснавальнік = | уладальнік = [[Руская медыягрупа]] | кіраўнікі = | сайт у РБ = [https://rusradio.by Rusradio.by] }} '''«Рускае радыё»''' — [[Расія|расійская]] міжнародная [[радыёстанцыя]], якая вядзе вяшчэнне на пэўныя краіны [[Саджружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]] і шэраг іншых краін свету. Асаблівасць радыёстанцыі тым, што яна транслюе песні толькі на [[Руская мова|рукскай мове]]. З'яўляецца галоўным праектам «[[Руская медыягрупа|Рускай медыягрупы]]». Вяшчанне станцыі пачалося ў [[Масква|Маскве]] 2 жніўня 1995 г. З 2001 г. пачала вяшчанне ў [[Мінск]]у і [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]<ref>[https://rusradio.by/radio/o-radio О радио] // Сайт Рускага радыё ў Беларусі</ref>. У FM-дыяпазоне Мінска займае частату 98.9. Шоу «ВечерОК» і «Стол заказов» з'яўляюцца беларускімі<ref>[https://www.prfm.ru/radio/russkoe-belarus.html Русское Радио Беларусь] // Рrfm.ru</ref>. Мае сваю службу навін пад назвай «Раская служба навін», якая працуе з 7.00 да 23.00 штодзень. == Цікавыя факты з гісторыі станцыі == * У 1996 г. «Рускае радыё» заснавала народную музычную прэмію «[[Залаты грамафон]]», якая праходзіць у канцы кожнага года; у Беларусі яе ўручаюць на [[Мінск-Арэна|Мінск-Арэне]]. * 22 верасня 2010 года радыёстанцыя патрапіла ў «[[Кніга рэкродаў Гінеса|Кнігу рэкордаў Гінеса]]» за правядзенне 52-гадзіннага шоу «Рускія перцы» ў рэжыме нон-стоп. 3 красавіка 2015 г. гэта шоу зрабіла новы рэкорд: 60 гадзін нон-стоп<ref>[https://web.archive.org/web/20150408115409/http://rusnovosti.ru/posts/369262 Ведущие «Русского радио» завершили 60-часовой марафон]</ref>. * 26 чэрвеня 2014 года «Рускае радыё» расторгла дагавор аб пастаўцы музычнага кантэнта з «Рускае радыё — Украіна» за фінансавую дапамогу [[Узброеныя сілы Украіны|УСУ]] падчас [[Антытэрарыстычная аперацыя ва Украіне|АТА]]<ref>[https://web.archive.org/web/20140928215937/http://rusnovosti.ru/news/325699 «Русское радио» расторгнет договор с «Русским радио – Украина»]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://rusradio.ru/ Сайт Рускага радыё ў Расіі] * [https://rusradio.by/ Сайт Рускага радыё ў Беларусі] {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя: Радыёстанцыі Беларусі]] tuueubjp4muui4dkgm2ddp68b7axzix 5121139 5121138 2026-04-05T08:55:58Z Андрэй 2403 Б 152769 5121139 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва = Рускае радыё | поўная назва = АТ «Рускае радыё — Еўразія» | лагатып = Русское радио.png | горад = [[Масква]] | краіна = {{RUS}} | фармат = расійская [[поп-музыка]] | частата = 98.9 МГц — [[Мінск]] | час вяшчання = кругласутачна | зона вяшчання = [[Расія]]<br>[[Абхазія]]<br>[[СНД]]<br>[[Кіпр]] | створана = [[2 жніўня]] [[1995]] г. | слоган = «Всё будет хорошо!» | адрас студыі ў РБ = [[Мінск]], [[Старажоўская вуліца (Мінск)|Старажоўская]], 8А | заснавальнік = | уладальнік = [[Руская медыягрупа]] | кіраўнікі = | сайт у РБ = [https://rusradio.by Rusradio.by] }} '''«Рускае радыё»''' — [[Расія|расійская]] міжнародная [[радыёстанцыя]], якая вядзе вяшчэнне на пэўныя краіны [[СНД]] і шэраг іншых краін свету. Асаблівасць радыёстанцыі тым, што яна транслюе песні толькі на [[Руская мова|рукскай мове]]. З'яўляецца галоўным праектам «[[Руская медыягрупа|Рускай медыягрупы]]». Вяшчанне станцыі пачалося ў [[Масква|Маскве]] 2 жніўня 1995 г. З 2001 г. пачала вяшчанне ў [[Мінск]]у і [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]<ref>[https://rusradio.by/radio/o-radio О радио] // Сайт Рускага радыё ў Беларусі</ref>. У FM-дыяпазоне Мінска займае частату 98.9. Шоу «ВечерОК» і «Стол заказов» з'яўляюцца беларускімі<ref>[https://www.prfm.ru/radio/russkoe-belarus.html Русское Радио Беларусь] // Рrfm.ru</ref>. Мае сваю службу навін пад назвай «Раская служба навін», якая працуе з 7.00 да 23.00 штодзень. == Цікавыя факты з гісторыі станцыі == * У 1996 г. «Рускае радыё» заснавала народную музычную прэмію «[[Залаты грамафон]]», якая праходзіць у канцы кожнага года; у Беларусі яе ўручаюць на [[Мінск-Арэна|Мінск-Арэне]]. * 22 верасня 2010 года радыёстанцыя патрапіла ў «[[Кніга рэкродаў Гінеса|Кнігу рэкордаў Гінеса]]» за правядзенне 52-гадзіннага шоу «Рускія перцы» ў рэжыме нон-стоп. 3 красавіка 2015 г. гэта шоу зрабіла новы рэкорд: 60 гадзін нон-стоп<ref>[https://web.archive.org/web/20150408115409/http://rusnovosti.ru/posts/369262 Ведущие «Русского радио» завершили 60-часовой марафон]</ref>. * 26 чэрвеня 2014 года «Рускае радыё» расторгла дагавор аб пастаўцы музычнага кантэнта з «Рускае радыё — Украіна» за фінансавую дапамогу [[Узброеныя сілы Украіны|УСУ]] падчас [[Антытэрарыстычная аперацыя ва Украіне|АТА]]<ref>[https://web.archive.org/web/20140928215937/http://rusnovosti.ru/news/325699 «Русское радио» расторгнет договор с «Русским радио – Украина»]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://rusradio.ru/ Сайт Рускага радыё ў Расіі] * [https://rusradio.by/ Сайт Рускага радыё ў Беларусі] {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя: Радыёстанцыі Беларусі]] cgwpcnmyjotczc2vigss2xq47wsmwof 5121141 5121139 2026-04-05T08:57:29Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Цікавыя факты з гісторыі станцыі */ 5121141 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва = Рускае радыё | поўная назва = АТ «Рускае радыё — Еўразія» | лагатып = Русское радио.png | горад = [[Масква]] | краіна = {{RUS}} | фармат = расійская [[поп-музыка]] | частата = 98.9 МГц — [[Мінск]] | час вяшчання = кругласутачна | зона вяшчання = [[Расія]]<br>[[Абхазія]]<br>[[СНД]]<br>[[Кіпр]] | створана = [[2 жніўня]] [[1995]] г. | слоган = «Всё будет хорошо!» | адрас студыі ў РБ = [[Мінск]], [[Старажоўская вуліца (Мінск)|Старажоўская]], 8А | заснавальнік = | уладальнік = [[Руская медыягрупа]] | кіраўнікі = | сайт у РБ = [https://rusradio.by Rusradio.by] }} '''«Рускае радыё»''' — [[Расія|расійская]] міжнародная [[радыёстанцыя]], якая вядзе вяшчэнне на пэўныя краіны [[СНД]] і шэраг іншых краін свету. Асаблівасць радыёстанцыі тым, што яна транслюе песні толькі на [[Руская мова|рукскай мове]]. З'яўляецца галоўным праектам «[[Руская медыягрупа|Рускай медыягрупы]]». Вяшчанне станцыі пачалося ў [[Масква|Маскве]] 2 жніўня 1995 г. З 2001 г. пачала вяшчанне ў [[Мінск]]у і [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]<ref>[https://rusradio.by/radio/o-radio О радио] // Сайт Рускага радыё ў Беларусі</ref>. У FM-дыяпазоне Мінска займае частату 98.9. Шоу «ВечерОК» і «Стол заказов» з'яўляюцца беларускімі<ref>[https://www.prfm.ru/radio/russkoe-belarus.html Русское Радио Беларусь] // Рrfm.ru</ref>. Мае сваю службу навін пад назвай «Раская служба навін», якая працуе з 7.00 да 23.00 штодзень. == Цікавыя факты з гісторыі станцыі == * У 1996 г. «Рускае радыё» заснавала народную музычную прэмію «[[Залаты грамафон]]», якая праходзіць у канцы кожнага года; у Беларусі яе ўручаюць на [[Мінск-Арэна|Мінск-Арэне]]. * 22 верасня 2010 года радыёстанцыя патрапіла ў «[[Кніга рэкордаў Гінеса|Кнігу рэкордаў Гінеса]]» за правядзенне 52-гадзіннага шоу «Рускія перцы» ў рэжыме нон-стоп. 3 красавіка 2015 г. гэта шоу зрабіла новы рэкорд: 60 гадзін нон-стоп<ref>[https://web.archive.org/web/20150408115409/http://rusnovosti.ru/posts/369262 Ведущие «Русского радио» завершили 60-часовой марафон]</ref>. * 26 чэрвеня 2014 года «Рускае радыё» расторгла дагавор аб пастаўцы музычнага кантэнта з «Рускае радыё — Украіна» за фінансавую дапамогу [[Узброеныя сілы Украіны|УСУ]] падчас [[Антытэрарыстычная аперацыя ва Украіне|АТА]]<ref>[https://web.archive.org/web/20140928215937/http://rusnovosti.ru/news/325699 «Русское радио» расторгнет договор с «Русским радио – Украина»]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://rusradio.ru/ Сайт Рускага радыё ў Расіі] * [https://rusradio.by/ Сайт Рускага радыё ў Беларусі] {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя: Радыёстанцыі Беларусі]] 3b6kiz453hmhw3b0rdmhu78gw1o1uwo 5121142 5121141 2026-04-05T08:58:42Z Андрэй 2403 Б 152769 5121142 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва = Рускае радыё | поўная назва = АТ «Рускае радыё — Еўразія» | лагатып = Русское радио.png | горад = [[Масква]] | краіна = {{RUS}} | фармат = расійская [[поп-музыка]] | частата = 98.9 МГц — [[Мінск]] | час вяшчання = кругласутачна | зона вяшчання = [[Расія]]<br>[[Абхазія]]<br>[[СНД]]<br>[[Кіпр]] | створана = [[2 жніўня]] [[1995]] г. | слоган = «Всё будет хорошо!» | адрас = [[Мінск]], [[Старажоўская вуліца (Мінск)|Старажоўская]], 8А | заснавальнік = | уладальнік = [[Руская медыягрупа]] | кіраўнікі = | сайт = [https://rusradio.by Rusradio.by] [https://rusradio.ru Rusradio.ru] }} '''«Рускае радыё»''' — [[Расія|расійская]] міжнародная [[радыёстанцыя]], якая вядзе вяшчэнне на пэўныя краіны [[СНД]] і шэраг іншых краін свету. Асаблівасць радыёстанцыі тым, што яна транслюе песні толькі на [[Руская мова|рукскай мове]]. З'яўляецца галоўным праектам «[[Руская медыягрупа|Рускай медыягрупы]]». Вяшчанне станцыі пачалося ў [[Масква|Маскве]] 2 жніўня 1995 г. З 2001 г. пачала вяшчанне ў [[Мінск]]у і [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]<ref>[https://rusradio.by/radio/o-radio О радио] // Сайт Рускага радыё ў Беларусі</ref>. У FM-дыяпазоне Мінска займае частату 98.9. Шоу «ВечерОК» і «Стол заказов» з'яўляюцца беларускімі<ref>[https://www.prfm.ru/radio/russkoe-belarus.html Русское Радио Беларусь] // Рrfm.ru</ref>. Мае сваю службу навін пад назвай «Раская служба навін», якая працуе з 7.00 да 23.00 штодзень. == Цікавыя факты з гісторыі станцыі == * У 1996 г. «Рускае радыё» заснавала народную музычную прэмію «[[Залаты грамафон]]», якая праходзіць у канцы кожнага года; у Беларусі яе ўручаюць на [[Мінск-Арэна|Мінск-Арэне]]. * 22 верасня 2010 года радыёстанцыя патрапіла ў «[[Кніга рэкордаў Гінеса|Кнігу рэкордаў Гінеса]]» за правядзенне 52-гадзіннага шоу «Рускія перцы» ў рэжыме нон-стоп. 3 красавіка 2015 г. гэта шоу зрабіла новы рэкорд: 60 гадзін нон-стоп<ref>[https://web.archive.org/web/20150408115409/http://rusnovosti.ru/posts/369262 Ведущие «Русского радио» завершили 60-часовой марафон]</ref>. * 26 чэрвеня 2014 года «Рускае радыё» расторгла дагавор аб пастаўцы музычнага кантэнта з «Рускае радыё — Украіна» за фінансавую дапамогу [[Узброеныя сілы Украіны|УСУ]] падчас [[Антытэрарыстычная аперацыя ва Украіне|АТА]]<ref>[https://web.archive.org/web/20140928215937/http://rusnovosti.ru/news/325699 «Русское радио» расторгнет договор с «Русским радио – Украина»]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://rusradio.ru/ Сайт Рускага радыё ў Расіі] * [https://rusradio.by/ Сайт Рускага радыё ў Беларусі] {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя: Радыёстанцыі Беларусі]] crp3uvw213lho71d6elnbrph7h9vzj4 5121145 5121142 2026-04-05T09:05:37Z Андрэй 2403 Б 152769 Перасылае да [[Рускае Радыё]] 5121145 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Рускае Радыё]] {{Радыёстанцыя | назва = Рускае радыё | поўная назва = АТ «Рускае радыё — Еўразія» | лагатып = Русское радио.png | горад = [[Масква]] | краіна = {{RUS}} | фармат = расійская [[поп-музыка]] | частата = 98.9 МГц — [[Мінск]] | час вяшчання = кругласутачна | зона вяшчання = [[Расія]]<br>[[Абхазія]]<br>[[СНД]]<br>[[Кіпр]] | створана = [[2 жніўня]] [[1995]] г. | слоган = «Всё будет хорошо!» | адрас = [[Мінск]], [[Старажоўская вуліца (Мінск)|Старажоўская]], 8А | заснавальнік = | уладальнік = [[Руская медыягрупа]] | кіраўнікі = | сайт = [https://rusradio.by Rusradio.by] [https://rusradio.ru Rusradio.ru] }} '''«Рускае радыё»''' — [[Расія|расійская]] міжнародная [[радыёстанцыя]], якая вядзе вяшчэнне на пэўныя краіны [[СНД]] і шэраг іншых краін свету. Асаблівасць радыёстанцыі тым, што яна транслюе песні толькі на [[Руская мова|рукскай мове]]. З'яўляецца галоўным праектам «[[Руская медыягрупа|Рускай медыягрупы]]». Вяшчанне станцыі пачалося ў [[Масква|Маскве]] 2 жніўня 1995 г. З 2001 г. пачала вяшчанне ў [[Мінск]]у і [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]<ref>[https://rusradio.by/radio/o-radio О радио] // Сайт Рускага радыё ў Беларусі</ref>. У FM-дыяпазоне Мінска займае частату 98.9. Шоу «ВечерОК» і «Стол заказов» з'яўляюцца беларускімі<ref>[https://www.prfm.ru/radio/russkoe-belarus.html Русское Радио Беларусь] // Рrfm.ru</ref>. Мае сваю службу навін пад назвай «Раская служба навін», якая працуе з 7.00 да 23.00 штодзень. == Цікавыя факты з гісторыі станцыі == * У 1996 г. «Рускае радыё» заснавала народную музычную прэмію «[[Залаты грамафон]]», якая праходзіць у канцы кожнага года; у Беларусі яе ўручаюць на [[Мінск-Арэна|Мінск-Арэне]]. * З 2001 г. пачала вяшчанне ў [[Мінск]]у і [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]<ref>[https://rusradio.by/radio/o-radio О радио] // Сайт Рускага радыё ў Беларусі</ref>. У FM-дыяпазоне Мінска займае частату 98.9. Шоу «ВечерОК» і «Стол заказов» з'яўляюцца беларускімі<ref>[https://www.prfm.ru/radio/russkoe-belarus.html Русское Радио Беларусь] // Рrfm.ru</ref>. * 22 верасня 2010 года радыёстанцыя патрапіла ў «[[Кніга рэкордаў Гінеса|Кнігу рэкордаў Гінеса]]» за правядзенне 52-гадзіннага шоу «Рускія перцы» ў рэжыме нон-стоп. 3 красавіка 2015 г. гэта шоу зрабіла новы рэкорд: 60 гадзін нон-стоп<ref>[https://web.archive.org/web/20150408115409/http://rusnovosti.ru/posts/369262 Ведущие «Русского радио» завершили 60-часовой марафон]</ref>. * 26 чэрвеня 2014 года «Рускае радыё» расторгла дагавор аб пастаўцы музычнага кантэнта з «Рускае радыё — Украіна» за фінансавую дапамогу [[Узброеныя сілы Украіны|УСУ]] падчас [[Антытэрарыстычная аперацыя ва Украіне|АТА]]<ref>[https://web.archive.org/web/20140928215937/http://rusnovosti.ru/news/325699 «Русское радио» расторгнет договор с «Русским радио – Украина»]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://rusradio.ru/ Сайт Рускага радыё ў Расіі] * [https://rusradio.by/ Сайт Рускага радыё ў Беларусі] {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя: Радыёстанцыі Беларусі]] 4eesswyvllok49xjwyxx3x8bzfd6kl1 Ежы Дамброўскі (падпалкоўнік) 0 805429 5121140 2026-04-05T08:57:07Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/77569221|Jerzy Dąbrowski (podpułkownik)]]» 5121140 wikitext text/x-wiki [[Файл:Jerzy Dąbrowski 1919.jpg|міні|Ежы Дамброўскі]] '''Ежы Дамброўскі''', Дамброўскі, пол. '''Jerzy ІІІ Dąbrowski''' [[Юноша (герб)|Юноша]] [[Юноша (герб)|гербу]], псеўданім «Лупашка» (нар. [[29 красавіка]] [[1889|1889 г.]] у [[Сувалкі|Сувалках]] , загінуў [[17 снежня]] [[1940|1940 г.]] у [[Мінск|Мінску]] ) — удзельнік [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], польскіх сіл самаабароны на Заходняй Беларусі, польска-беларускіх фармаванняў [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]], «загоньшчык» (рэйдавік) 1918-1919, [[падпалкоўнік]] кавалерыі Войска Польскага, . == Біяграфія == Сын Адольфа, рускага генерал-маёра кавалерыі, і Леянціны Казлоўскай. Род меў маёнтак пад [[Германавічы|Германавічамі]]. Быў старэйшым братам [[Уладзіслаў Дамброўскі (1891–1927)|Уладзіслава Дамброўскага]] (1891–1927), таксама «загоньчыка» і маёра кавалерыі ў Войску Польскім. Ён скончыў сярэднюю школу ў [[Выбарг|Выбаргу]], дзе здаў выпускныя экзамены. Затым вучыўся ў Геадэзічным інстытуце ў [[Масква|Маскве]]. У 1910 годзе прайшоў абавязковую вайсковую службу. Пасля пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] быў прызваны ў [[Руская імператарская армія|расійскую армію]] . У верасні 1914 года за адвагу ў баі быў павышаны [[Харунжы|да прапаршчыка]], а ў кастрычніку таго ж года — [[Падпаручнік|да падпаручніка]]. Служыў на фронце ў кавалерыі ў званні капітана і камандзіра эскадрыллі, а затым быў пераведзены ў паветраныя сілы, дзе займаў пасаду камандзіра эскадрыллі. Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] 1917 года пераехаў у Нахполь у [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]]. Пасля дэмабілізацыі прыехаў у маёнтак Падольшчына ў [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскім павеце]], дзе жыў да восені таго ж года. У кастрычніку 1918 года разам з Уладзіславам ён далучыўся да [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Віленскай самаабароны]], абараняючы Віленскі край ад бальшавікоў. Ён арганізаваў добраахвотніцкі кавалерыйскі эскадрон, які пазней стаў Віленскім палком уланаў. Абодва браты камандавалі гэтым вайсковым фармаваннем. У пачатку студзеня 1919 года ён прыняў удзел у жорсткіх абарончых баях на віленскім Антокалі супраць наступаючых бальшавіцкіх сіл. Сутыкнуўшыся з гнятучай перавагай бальшавікоў, 5 студзеня ён разам з астатнімі атрадамі самаабароны адступіў з горада. На наступны дзень ён і яго брат сфармавалі партызанскі атрад у [[Балтайі Воке|Белай Вацы]] каля Вільні пад назвай Віленскі адзел Войска Польскага. Яго брат стаў камандзірам атрада, а Ежы Дамброўскі служыў намеснікам камандзіра і камандзірам 1-га палка уланаў. Пасля таго, як браты Дамброўскія захапілі сродкі былой Самаабароны, агульнай сумай каля 140 000 марак, на чале двух кавалерыйскіх швадронаў і пяхотнага батальёна (каля 700 чалавек) рушылі праз [[Эйшышкі]] ў бок [[Гродна]]. Гэта падраздзяленне вяло партызанскую вайну супраць бальшавікоў у Гродзенскай вобласці, Віленскай вобласці і на Палессі. Сярод іншага, яно змагалася пад [[Ружаны|Ружанай]], захапіла [[Пружаны]], [[Брэст|Брэст-Літоўскую]] крэпасць, затым павярнула назад, дасягнула [[Пінск|Пінска]], захапіла [[Баранавічы]] і прайшла каля [[Нясвіж|Нясвіжа]] . Нягледзячы на невялікія сілы, яно свабодна перамяшчалася па тэрыторыі, занятай бальшавіцкімі войскамі, выклікаючы ў іх страх. [[Файл:Dowództwo ochotniczego oddziału braci Dąbrowskich - luty 1919 rok.JPG|міні|камандзіры аддзелу дабраахвотнікаў братоў Дамброўскіх люты 1919 г.]] У кавалерыі тагачаснага фармальна [[Падротмістр|падротмістра]] Ежы Дамброўскага ваявалі шматлікія пазней вядомыя дзеячы [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|міжваеннай Польшчы]], у тым ліку [[Станіслаў Мацкевіч|Станіслаў Цат-Мацкевіч]] і яго малодшы брат [[Юзаф Мацкевіч]], граф [[Яўстах Сапега|Яўстафій Сапега]], князь Уладзімір Чатвярцінскі, граф Ян Тышкевіч, Ян Каленкевіч, бацька [[Мацей Каленкевіч|Мацея Каленкевіча]], і Канстанцін Друцкі-Любецкі, нашчадак старажытнага княжацкага роду і камандзір Віленскай кавалерыйскай брыгады ў 1939 годзе. Малады [[Вітольд Пілецкі]] пачаў сваю вайсковую службу ў гэтым падраздзяленні. Пасля таго, як партызанскае падраздзяленне братоў Дамброўскіх было ўключана ў склад групы войскаў генерала Антонія Лістоўскага, падраздзяленне было перайменавана ў аператыўную групу. Ежы Дамброўскі зноў стаў намеснікам свайго брата. Званне капітана было пацверджана ў Лідзе 24 красавіка 1919 года. У чэрвені таго ж года, падчас адпачынку і рэарганізацыі ў [[Ліда|Лідзе]], падраздзяленне Дамброўскага стала рэгулярным падраздзяленнем Войска Польскага — кавалерыя сфармавала [[13-ы Віленскі ўланскі полк]], а пяхота дала пачатак Лідскаму стралковаму палку (пазней [[76-ы Лідскі пяхотны полк|76-му пяхотнаму палку]] ). Ежы Дамброўскі стаў намеснікам камандзіра 13-га палка, якім камандаваў яго брат Уладзіслаў. Падчас бальшавіцкага наступу летам 1920 года браты Дамброўскія сфармавалі 211-ы ўланскі полк. Камандзірам палка стаў маёр Уладзіслаў Дамброўскі, а яго намеснікам — капітан Ежы Дамброўскі. 15 кастрычніка 1920 года полк увайшоў у склад [[Войска Сярэдняй Літвы|Цэнтральна-Літоўскай арміі]] і ўдзельнічаў у баях супраць літоўцаў пад Рыконтамі, Рудзішкамі, [[Ляйпуны|Лейпунамі]], [[Майшагола|Мейшаголай]] і [[Шырвінты|Шырвінтамі]] . [[Файл:Ppłk. Jerzy Dąbrowski.jpg|міні|Ежы дамброўскі 1939 г.]] Пасля заканчэння вайны служыў у 9-м конна-стралковым палку ва [[Уладава|Улодаве]], а пазней у 3-м конна-стралковым палку ў [[Ваўкавыск|Ваўкавыску.]] 3 мая 1922 года быў завераны ў званні [[Ротмістр|капітана]] і 213-м месцам у корпусе кавалерыйскіх афіцэраў (з 1924 года - кавалерыя) . 4 кастрычніка 1924 года быў пераведзены ў [[Корпус аховы памежжа]] на пасаду камандзіра 6-га кавалерыйскага швадрону. 18 лютага 1928 года быў узведзены ў [[Маёр|маёры]] са старшынством з 1 студзеня 1928 года і 14-м месцам у прафесійным корпусе кавалерыйскіх афіцэраў. 28 студзеня 1931 года яго перавялі з КОП у 4-ы Занеменскі ўланскі полк у Вільні на пасаду намесніка камандзіра палка. 14 снежня 1931 года яму было прысвоена званне падпалкоўніка са старшынством з 1 студзеня 1932 года і 5-е месца ў корпусе прафесійных кавалерыйскіх афіцэраў. 28 чэрвеня 1931 года яго перавялі на пасаду раённага інспектара коней у Вільні. У рамках ваеннага асадніцтва ён набыў зямельны ўчастак у раёне [[Дзісна]], які прадаў, каб набыць маёнтак [[:pl:Mazuryszki_(gmina_Zujuny)|Мазурышкі]] плошчай некалькі дзясяткаў гектараў у тагачаснай парафіі Судэрве каля Вільні. Тут ён і яго сям'я жылі і займаліся гаспадаркай, пераважна летам. Падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі]] ён прыняў камандаванне 110-м рэзервовым палком уланаў, які 14 верасня ўвайшоў у склад рэзервовай кавалерыйскай брыгады «Ваўкавыск» . Яго намеснікам быў маёр Генрык Дабжанскі, пазней «Губал». Полк спачатку дзейнічаў на ўскраіне [[Ваўкавыск|Ваўкавыска]], затым прайшоў праз [[Пескі (Мастоўскі раён)|Пяскі]] — [[Масты]] — [[Вялікія Эйсманты|Эйсманты]] ў напрамку [[Вільня|Вільні]] . Атрымаўшы ілжывую інфармацыю пра капітуляцыю горада [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]], ён накіраваўся на [[Гродна]]. У той час ён служыў авангардам брыгады і выконваў задачу па падаўленні камуністычнага сабатажу ў навакольных гарадах і вёсках. У раёне Гродна падпалкоўнік Ежы Дамброўскі прыняў рашэнне (магчыма самавольнае) аддзяліцца ад рэшты брыгады. У ноч з 20 на 21 верасня полк пераправіўся на заходні бераг [[Нёман|ракі Нёман]] і накіраваўся да [[Аўгустоўская пушча|Аўгустоўскай пушчы]], дзе вёў баі супраць савецкіх войскаў у раёне Чырвонага Бору і каля Далістава Старога на [[Бебжа|рацэ Бебжа]] і панёс значныя страты. У гэты час падпалкоўнік Дамброўскі вырашыў пайсці на дапамогу [[Абарона Варшавы (1939)|абложанай Варшаве]]. Некаторыя афіцэры вырашылі паехаць у [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літву]] або вярнуцца дадому, на што яны атрымалі дазвол ад падпалкоўніка Я. Дамброўскага. У ноч з 24 на 25 верасня палку ўдалося вырвацца з рук ворага. Ён накіраваўся на поўдзень, да [[Ломжа|Ломжы]], дзе атрымаў вестку аб капітуляцыі Варшавы. На світанні 28 верасня ў раёне Янава каля [[Кольна (Польшча)|Кольна]] хворы падпалкоўнік Дамброўскі распусціў рэшткі свайго палка (прыкладна 100 чалавек), пры гэтым некаторыя афіцэры і салдаты пад камандаваннем маёра Генрыка Дабжанскага працягнулі свой марш на Варшаву, а сам хворы падпалкоўнік Дамброўскі ў пачатку кастрычніка дасягнуў Літвы, дзе правёў два тыдні ў шпіталі, а затым быў інтэрнаваны ў Форт VI. Пасля [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкай]] акупацыі Літвы ён быў арыштаваны [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] . За заслугі ў баях супраць бальшавікоў у 1919–1920 гадах ён быў прысуджаны да смяротнага пакарання і пакараны смерцю ў турме ў Мінску ў ноч з 16 на 17 снежня 1940 года пасля жахлівых катаванняў. Паводле іншай крыніцы, ён памёр у турме ў Мінску ў студзені 1941 года. == Ордэны і ўзнагароды == * Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2023 г.) * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 5379 (8 красавіка 1922 г.) * [[Крыж Храбрых|Крыж Харобрых]] (чатыры разы, першы ў 1921 г.) * Залаты Крыж Заслугі (14 верасня 1929 г.) * Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы == Бібліяграфія == * ''Дзённікі асабістага складу Міністэрства ваенных спраў'' . * Rocznik Oficerski 1923. Варшава : Міністэрства ваенных спраў , 1923 год. * Rocznik Oficerski 1924. Варшава : Міністэрства ваенных спраў, 1924 год. * Rocznik Oficerski 1928 . Варшава : Міністэрства ваенных спраў, 1928 год. * Rocznik Oficerski 1932 . Варшава : Міністэрства ваенных спраў, 1932 год. * Rocznik Oficerów Kawalerii 1930 . Варшава : Агляд кавалерыі, 1930 год. * Tomasz Strzembosz, ''The Saga of "Łupaszka" Падпалкоўнік'' ''Ежы Дамброўскі 1889–1941.'' * Krzysztof К. Выжыкоўскі Кшыштаф К., Славамір С. Заянчкоўскі Sławomir S., Łupaszka 1939, Варшава: Інстытут Нацыянальнай Памяці, 2009, ISBN 978-83-7629-066-9 . [[Катэгорыя:Памерлі ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1899 годзе]] [[Катэгорыя:Постаці Вільні]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сувалках]] [[Катэгорыя:Афіцэры міжваеннай Польшчы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі антыбальшавіцкага супраціву]] [[Катэгорыя:Войска Сярэдняй Літвы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі вераснеўскай кампаніі 1939]] [[Катэгорыя:Афіцэры корпусу аховы памежжа]] 5464dzqpd7h51pudj3l651tj7zv8lk3 5121147 5121140 2026-04-05T09:07:59Z Voūk12 159072 5121147 wikitext text/x-wiki [[Файл:Jerzy Dąbrowski 1919.jpg|міні|Ежы Дамброўскі]] '''Ежы Дамброўскі''', Дамброўскі, пол. '''Jerzy ІІІ Dąbrowski, гербу''' [[Юноша (герб)|Юноша]], псеўданім «Лупашка» (нар. [[29 красавіка]] [[1889|1889 г.]] у [[Сувалкі|Сувалках]]<ref>{{Кніга|загаловак=Łoza S. (red.), Czy wiesz kto to jest?, (Przedr. fotooffs., oryg.: Warszawa : Wydaw. Głównej Księgarni Wojskowej, 1938.), Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe : na zam. Zrzeszenia Księgarstwa, 1983, s. 134.}}</ref>, загінуў [[17 снежня]] [[1940|1940 г.]] у [[Мінск|Мінску]]) — удзельнік [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], польскіх сіл самаабароны на Заходняй Беларусі, польска-беларускіх фармаванняў [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]], «загоншчык» (партызан-рэйдавік) 1918-1919, [[падпалкоўнік]] кавалерыі Войска Польскага<ref>{{Кніга|загаловак=Tomasz Strzembosz: Saga o „Łupaszce” ppłk. Jerzym Da̜mbrowskim, 1889-1941. Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 1996. ISBN 978-83-86678-33-4.}}</ref>. == Біяграфія == Сын Адольфа, рускага генерал-маёра кавалерыі, і Леянціны Казлоўскай. Род меў маёнтак пад [[Германавічы|Германавічамі]]. Быў старэйшым братам [[Уладзіслаў Дамброўскі (1891–1927)|Уладзіслава Дамброўскага]] (1891–1927), таксама «загоншчыка» і маёра кавалерыі ў Войску Польскім. Скончыў сярэднюю школу ў [[Выбарг|Выбаргу]], дзе здаў выпускныя экзамены. Затым вучыўся ў Геадэзічным інстытуце ў [[Масква|Маскве]]<ref>{{Кніга|загаловак=Stanisław Łoza (red.), Czy wiesz kto to jest?, (Przedr. fotooffs., oryg.: Warszawa : Wydaw. Głównej Księgarni Wojskowej, 1938.), Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe : na zam. Zrzeszenia Księgarstwa, 1983, s. 134.}}</ref>. У 1910 годзе прайшоў абавязковую вайсковую службу. Пасля пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] быў прызваны ў [[Руская імператарская армія|расійскую армію]] . У верасні 1914 года за адвагу ў баі быў павышаны [[Харунжы|да прапаршчыка]], а ў кастрычніку таго ж года — [[Падпаручнік|да падпаручніка]]. Служыў на фронце ў кавалерыі ў званні капітана і камандзіра эскадрыллі, а затым быў пераведзены ў паветраныя сілы, дзе займаў пасаду камандзіра эскадрыллі. Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] 1917 года пераехаў у Нахполь у [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]]. Пасля дэмабілізацыі прыехаў у маёнтак Падольшчына ў [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскім павеце]], дзе жыў да восені таго ж года. У кастрычніку 1918 года разам з Уладзіславам ён далучыўся да [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Віленскай самаабароны]], абараняючы Віленскі край ад бальшавікоў. Ён арганізаваў добраахвотніцкі кавалерыйскі эскадрон, які пазней стаў Віленскім палком уланаў. Абодва браты камандавалі гэтым вайсковым фармаваннем. У пачатку студзеня 1919 года ён прыняў удзел у жорсткіх абарончых баях на віленскім Антокалі супраць наступаючых бальшавіцкіх сіл. Сутыкнуўшыся з гнятучай перавагай бальшавікоў, 5 студзеня ён разам з астатнімі атрадамі самаабароны адступіў з горада. На наступны дзень ён і яго брат сфармавалі партызанскі атрад у [[Балтайі Воке|Белай Вацы]] каля Вільні пад назвай Віленскі адзел Войска Польскага. Яго брат стаў камандзірам атрада, а Ежы Дамброўскі служыў намеснікам камандзіра і камандзірам 1-га палка уланаў. Пасля таго, як браты Дамброўскія захапілі сродкі былой Самаабароны, агульнай сумай каля 140 000 марак, на чале двух кавалерыйскіх швадронаў і пяхотнага батальёна (каля 700 чалавек) рушылі праз [[Эйшышкі]] ў бок [[Гродна]]. Гэта падраздзяленне вяло партызанскую вайну супраць бальшавікоў у Гродзенскай вобласці, Віленскай вобласці і на Палессі. Сярод іншага, яно змагалася пад [[Ружаны|Ружанай]], захапіла [[Пружаны]], [[Брэст|Брэст-Літоўскую]] крэпасць, затым павярнула назад, дасягнула [[Пінск|Пінска]], захапіла [[Баранавічы]] і прайшла каля [[Нясвіж|Нясвіжа]] . Нягледзячы на невялікія сілы, яно свабодна перамяшчалася па тэрыторыі, занятай бальшавіцкімі войскамі, выклікаючы ў іх страх. [[Файл:Dowództwo ochotniczego oddziału braci Dąbrowskich - luty 1919 rok.JPG|міні|камандзіры аддзелу дабраахвотнікаў братоў Дамброўскіх люты 1919 г.]] У кавалерыі тагачаснага фармальна [[Падротмістр|падротмістра]] Ежы Дамброўскага ваявалі шматлікія пазней вядомыя дзеячы [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|міжваеннай Польшчы]], у тым ліку [[Станіслаў Мацкевіч|Станіслаў Цат-Мацкевіч]] і яго малодшы брат [[Юзаф Мацкевіч]], граф [[Яўстах Сапега|Яўстафій Сапега]], князь Уладзімір Чатвярцінскі, граф Ян Тышкевіч, Ян Каленкевіч, бацька [[Мацей Каленкевіч|Мацея Каленкевіча]], і Канстанцін Друцкі-Любецкі, нашчадак старажытнага княжацкага роду і камандзір Віленскай кавалерыйскай брыгады ў 1939 годзе. Малады [[Вітольд Пілецкі]] пачаў сваю вайсковую службу ў гэтым падраздзяленні<ref>{{Кніга|загаловак=Krzysztof Tracki, Młodość Witolda Pileckiego, 2014, s. 108.}}</ref>. Пасля таго, як партызанскае падраздзяленне братоў Дамброўскіх было ўключана ў склад групы войскаў генерала Антонія Лістоўскага, падраздзяленне было перайменавана ў аператыўную групу. Ежы Дамброўскі зноў стаў намеснікам свайго брата. Званне капітана было пацверджана ў Лідзе 24 красавіка 1919 года. У чэрвені таго ж года, падчас адпачынку і рэарганізацыі ў [[Ліда|Лідзе]], падраздзяленне Дамброўскага стала рэгулярным падраздзяленнем Войска Польскага — кавалерыя сфармавала [[13-ы Віленскі ўланскі полк]], а пяхота дала пачатак Лідскаму стралковаму палку (пазней [[76-ы Лідскі пяхотны полк|76-му пяхотнаму палку]] ). Ежы Дамброўскі стаў намеснікам камандзіра 13-га палка, якім камандаваў яго брат Уладзіслаў. Падчас бальшавіцкага наступу летам 1920 года браты Дамброўскія сфармавалі 211-ы ўланскі полк. Камандзірам палка стаў маёр Уладзіслаў Дамброўскі, а яго намеснікам — капітан Ежы Дамброўскі. 15 кастрычніка 1920 года полк увайшоў у склад [[Войска Сярэдняй Літвы|Сярэдне Літоўскай арміі]] і ўдзельнічаў у баях супраць літоўцаў пад Рыконтамі, Рудзішкамі, [[Ляйпуны|Лейпунамі]], [[Майшагола|Мейшаголай]] і [[Шырвінты|Шырвінтамі]] . [[Файл:Ppłk. Jerzy Dąbrowski.jpg|міні|Ежы дамброўскі 1939 г.]] Пасля заканчэння вайны служыў у 9-м конна-стралковым палку ва [[Уладава|Улодаве]], а пазней у 3-м конна-стралковым палку ў [[Ваўкавыск|Ваўкавыску.]]<ref>{{Кніга|загаловак=Rocznik Oficerski 1923, s. 670, 680.}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Rocznik Oficerski 1924, s. 587, 602.}}</ref> 3 мая 1922 года быў зацверджаны ў званні [[Ротмістр|капітана]] і 213-м месцам у корпусе кавалерыйскіх афіцэраў (з 1924 года - кавалерыя)<ref>{{Кніга|загаловак=Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Załącznik do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 8 czerwca 1922 roku, Zakłady Graficzne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1922, s. 162.}}</ref>. 4 кастрычніка 1924 года быў пераведзены ў [[Корпус аховы памежжа]] на пасаду камандзіра 6-га кавалерыйскага швадрону. 18 лютага 1928 года быў узведзены ў [[Маёр|маёры]] са старшынством з 1 студзеня 1928 года і 14-м месцам у прафесійным корпусе кавалерыйскіх афіцэраў. 28 студзеня 1931 года яго перавялі з КОП у 4-ы Занеменскі ўланскі полк у Вільні на пасаду намесніка камандзіра палка<ref>{{Кніга|загаловак=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 14, błędnie podano, że miał objąć stanowisko zastępcy dowódcy 22 Pułku Ułanów Podkarpackich w Brodach. Sprostowanie ukazało się w Dzienniku Personalnym Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 3 z 26 marca 1931 roku, s. 134.}}</ref>. 14 снежня 1931 года яму было прысвоена званне падпалкоўніка са старшынством з 1 студзеня 1932 года і 5-е месца ў корпусе прафесійных кавалерыйскіх афіцэраў. 28 чэрвеня 1931 года яго перавялі на пасаду раённага інспектара коней у Вільні<ref>{{Кніга|загаловак=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 134.}}</ref>. У рамках ваеннага асадніцтва ён набыў зямельны ўчастак у раёне [[Дзісна]], які прадаў, каб набыць маёнтак [[:pl:Mazuryszki_(gmina_Zujuny)|Мазурышкі]] плошчай некалькі дзясяткаў гектараў у тагачаснай парафіі Судэрве каля Вільні. Тут ён і яго сям'я жылі і займаліся гаспадаркай, пераважна летам. Падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі]] ён прыняў камандаванне 110-м рэзервовым палком уланаў, які 14 верасня ўвайшоў у склад рэзервовай кавалерыйскай брыгады «Ваўкавыск» . Яго намеснікам быў маёр Генрык Дабжанскі, пазней «Губал». Полк спачатку дзейнічаў на ўскраіне [[Ваўкавыск|Ваўкавыска]], затым прайшоў праз [[Пескі (Мастоўскі раён)|Пяскі]] — [[Масты]] — [[Вялікія Эйсманты|Эйсманты]] ў напрамку [[Вільня|Вільні]] . Атрымаўшы ілжывую інфармацыю пра капітуляцыю горада [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]], ён накіраваўся на [[Гродна]]. У той час ён служыў авангардам брыгады і выконваў задачу па падаўленні камуністычнага сабатажу ў навакольных гарадах і вёсках. У раёне Гродна падпалкоўнік Ежы Дамброўскі прыняў рашэнне (магчыма самавольнае) аддзяліцца ад рэшты брыгады. У ноч з 20 на 21 верасня полк пераправіўся на заходні бераг [[Нёман|ракі Нёман]] і накіраваўся да [[Аўгустоўская пушча|Аўгустоўскай пушчы]], дзе вёў баі супраць савецкіх войскаў у раёне Чырвонага Бору і каля Далістава Старога на [[Бебжа|рацэ Бебжа]] і панёс значныя страты. У гэты час падпалкоўнік Дамброўскі вырашыў пайсці на дапамогу [[Абарона Варшавы (1939)|абложанай Варшаве]]. Некаторыя афіцэры вырашылі паехаць у [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літву]] або вярнуцца дадому, на што яны атрымалі дазвол ад падпалкоўніка Я. Дамброўскага. У ноч з 24 на 25 верасня палку ўдалося вырвацца з рук ворага. Ён накіраваўся на поўдзень, да [[Ломжа|Ломжы]], дзе атрымаў вестку аб капітуляцыі Варшавы. На світанні 28 верасня ў раёне Янава каля [[Кольна (Польшча)|Кольна]] хворы падпалкоўнік Дамброўскі распусціў рэшткі свайго палка (прыкладна 100 чалавек), пры гэтым некаторыя афіцэры і салдаты пад камандаваннем маёра Генрыка Дабжанскага працягнулі свой марш на Варшаву, а сам хворы падпалкоўнік Дамброўскі ў пачатку кастрычніка дасягнуў Літвы, дзе правёў два тыдні ў шпіталі, а затым быў інтэрнаваны ў Форт VI. Пасля [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкай]] акупацыі Літвы ён быў арыштаваны [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] . За заслугі ў баях супраць бальшавікоў у 1919–1920 гадах ён быў прысуджаны да смяротнага пакарання і пакараны смерцю ў турме ў Мінску ў ноч з 16 на 17 снежня 1940 года пасля жахлівых катаванняў. Паводле іншай крыніцы, ён памёр у турме ў Мінску ў студзені 1941 года<ref>{{Кніга|загаловак=Wykaz poległych i zmarłych żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na obczyźnie w latach 1939–1945. Londyn: Instytut Historyczny im. Gen. Sikorskiego, 1952, s. 358.}}</ref>. == Ордэны і ўзнагароды == * Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2023 г.) * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 5379 (8 красавіка 1922 г.) * [[Крыж Храбрых|Крыж Харобрых]] (чатыры разы, першы ў 1921 г.) * Залаты Крыж Заслугі (14 верасня 1929 г.) * Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы == Бібліяграфія == * ''Дзённікі асабістага складу Міністэрства ваенных спраў'' . * Rocznik Oficerski 1923. Варшава : Міністэрства ваенных спраў , 1923 год. * Rocznik Oficerski 1924. Варшава : Міністэрства ваенных спраў, 1924 год. * Rocznik Oficerski 1928 . Варшава : Міністэрства ваенных спраў, 1928 год. * Rocznik Oficerski 1932 . Варшава : Міністэрства ваенных спраў, 1932 год. * Rocznik Oficerów Kawalerii 1930 . Варшава : Агляд кавалерыі, 1930 год. * Tomasz Strzembosz, ''The Saga of "Łupaszka" Падпалкоўнік'' ''Ежы Дамброўскі 1889–1941.'' * Krzysztof К. Выжыкоўскі Кшыштаф К., Славамір С. Заянчкоўскі Sławomir S., Łupaszka 1939, Варшава: Інстытут Нацыянальнай Памяці, 2009, ISBN 978-83-7629-066-9 . [[Катэгорыя:Памерлі ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1899 годзе]] [[Катэгорыя:Постаці Вільні]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сувалках]] [[Катэгорыя:Афіцэры міжваеннай Польшчы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі антыбальшавіцкага супраціву]] [[Катэгорыя:Войска Сярэдняй Літвы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі вераснеўскай кампаніі 1939]] [[Катэгорыя:Афіцэры корпусу аховы памежжа]] 0hn1krbsezlbjncem2ump2sce6fpvrz Шаблон:Беларусазнаўства ў Польшчы 10 805430 5121148 2026-04-05T09:08:07Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Навігацыйная табліца |імя = Беларусазнаўства ў Польшчы |загаловак = [[Беларусазнаўства ў Польшчы]] |выява = |клас_спісаў = hlist |група1 = Акадэмічныя і навуковыя цэнтры |спіс1 = {{Навігацыйная табліца|subgroup |загало...» 5121148 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Беларусазнаўства ў Польшчы |загаловак = [[Беларусазнаўства ў Польшчы]] |выява = |клас_спісаў = hlist |група1 = Акадэмічныя і навуковыя цэнтры |спіс1 = {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1 = Варшава |спіс1 = [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта]]{{·}} [[Працоўня беларускай філалогіі Польскай акадэміі навук|Працоўня беларускай філалогіі ПАН]] |загаловак2 = Беласток |спіс2 = [[Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта]]{{·}} [[Аддзел беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта]] |загаловак3 = Люблін |спіс3 = [[Аддзел беларусістыкі Універсітэта Марыі Складоўскай-Кюры]] |загаловак4 = Вільня<br/> <small>(міжваенны час)</small> |спіс4 = [[Беларусазнаўства ва Універсітэце Стэфана Баторыя]]{{·}} [[Навукова-даследчы інстытут Усходняй Еўропы]] }} |група2 = Даследчыкі паводле асяродкаў |спіс2 = {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1 = Пачынальнікі |спіс1 = [[Самуіл Багуміл Ліндэ]]{{·}} [[Ян Баршчэўскі]]{{·}} [[Казімір Андрэевіч Буйніцкі|Казімір Буйніцкі]]{{·}} [[Аляксандр Феліксавіч Рыпінскі|Аляксандр Рыпінскі]]{{·}} [[Ян Чачот]] |загаловак2 = Варшаўскі |спіс2 = [[Антаніна Абрэмбская-Яблонская]]{{·}} [[Аляксандр Баршчэўскі]]{{·}} [[Ніна Баршчэўская]]{{·}} [[Базыль Белаказовіч]]{{·}} [[Яніна Эльжбета Смулэк|Эльжбета Смулкова]]{{·}} [[Юры Туронак]]{{·}} [[Мікалай Валянцінавіч Хаўстовіч|Мікалай Хаўстовіч]]{{·}} [[Ганна Энгелькінг]]{{·}} [[Мірослаў Янковяк]] |загаловак3 = Беластоцкі |спіс3 = [[Алена Глагоўская]]{{·}} [[Міхал Кандрацюк]]{{·}} [[Алег Юр’евіч Латышонак|Алег Латышонак]]{{·}} [[Ірэна Матуш]]{{·}} [[Яўген Васілевіч Мірановіч|Яўген Мірановіч]]{{·}} [[Аляксандр Мішкевіч]]{{·}} [[Базыль Сегень]]{{·}} [[Галіна Паўлаўна Тварановіч|Галіна Тварановіч]]{{·}} [[Лілія Цытко]]{{·}} [[Ян Чыквін]] |загаловак4 = Люблінскі |спіс4 = [[Сяргей Валер’евіч Кавалёў|Сяргей Кавалёў]]{{·}} [[Міхал Лесьёў]]{{·}} [[Рышард Лужны]]{{·}} [[Рышард Радзік]]{{·}} [[Міхал Саевіч]]{{·}} [[Беата Сівек]] |загаловак5 = Віленскі (да 1939) |спіс5 = [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ|Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройцава]]{{·}} [[Севярын Віславух]]{{·}} [[Мар’ян Пецюкевіч]]{{·}} [[Станіслаў Станкевіч]]{{·}} [[Ян Станкевіч]]{{·}} [[Генадзь Іванавіч Цітовіч|Генадзь Цітовіч]] }} |група3 = Навуковыя і гістарычныя<br/> таварыствы |спіс3 = * [[Беларускае гістарычнае таварыства (Польшча)|Беларускае гістарычнае таварыства]] * [[Беларускае навуковае таварыства (Вільня)|Беларускае навуковае таварыства]] * [[Таварыства прыяцеляў беларусаведы]] (УСБ) * [[Белавежа (літаратурнае аб’яднанне)|БЛА «Белавежа»]] ''(навукова-крытычная секцыя)'' |група4 = Перыядычныя выданні |спіс4 = {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1 = Сучасныя |спіс1 = «[[Acta Albaruthenica]]»{{·}} «[[Annus Albaruthenicus]]»{{·}} «[[Białorutenistyka Białostocka]]»{{·}} «[[Białoruskie Zeszyty Historyczne]]»{{·}} «[[Studia Białorutenistyczne]]»{{·}} «[[Termopile]]» |загаловак2 = Гістарычныя |спіс2 = «[[Balticoslavica]]»{{·}} «[[Родная мова (часопіс)|Родная мова]]»{{·}} «[[Środy Literackie]]» }} |група5 = Фундаментальныя<br/> працы і выданні |спіс5 = * «[[Люд беларускі]]» (М. Федароўскі) *«[[Падручны беларуска-польскі слоўнік]]» (Б. Друцкі-Падбярэскі) *«[[Вільня і Віленская зямля (манаграфія)|Вільня і Віленская зямля]]» *«[[Атлас усходнеславянскіх гаворак Беласточчыны]]» *«[[Старабеларуская літаратура ХІ—XVIII стст. Хрэстаматыя]]» }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Беларусь]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Польшча]] </noinclude> hxw4vw2vq38fmd2gd9shjoxzqws0xyj 5121149 5121148 2026-04-05T09:08:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Шаблон:Беларусістыка ў Польшчы]] у [[Шаблон:Беларусазнаўства ў Польшчы]] 5121148 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Беларусазнаўства ў Польшчы |загаловак = [[Беларусазнаўства ў Польшчы]] |выява = |клас_спісаў = hlist |група1 = Акадэмічныя і навуковыя цэнтры |спіс1 = {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1 = Варшава |спіс1 = [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта]]{{·}} [[Працоўня беларускай філалогіі Польскай акадэміі навук|Працоўня беларускай філалогіі ПАН]] |загаловак2 = Беласток |спіс2 = [[Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта]]{{·}} [[Аддзел беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта]] |загаловак3 = Люблін |спіс3 = [[Аддзел беларусістыкі Універсітэта Марыі Складоўскай-Кюры]] |загаловак4 = Вільня<br/> <small>(міжваенны час)</small> |спіс4 = [[Беларусазнаўства ва Універсітэце Стэфана Баторыя]]{{·}} [[Навукова-даследчы інстытут Усходняй Еўропы]] }} |група2 = Даследчыкі паводле асяродкаў |спіс2 = {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1 = Пачынальнікі |спіс1 = [[Самуіл Багуміл Ліндэ]]{{·}} [[Ян Баршчэўскі]]{{·}} [[Казімір Андрэевіч Буйніцкі|Казімір Буйніцкі]]{{·}} [[Аляксандр Феліксавіч Рыпінскі|Аляксандр Рыпінскі]]{{·}} [[Ян Чачот]] |загаловак2 = Варшаўскі |спіс2 = [[Антаніна Абрэмбская-Яблонская]]{{·}} [[Аляксандр Баршчэўскі]]{{·}} [[Ніна Баршчэўская]]{{·}} [[Базыль Белаказовіч]]{{·}} [[Яніна Эльжбета Смулэк|Эльжбета Смулкова]]{{·}} [[Юры Туронак]]{{·}} [[Мікалай Валянцінавіч Хаўстовіч|Мікалай Хаўстовіч]]{{·}} [[Ганна Энгелькінг]]{{·}} [[Мірослаў Янковяк]] |загаловак3 = Беластоцкі |спіс3 = [[Алена Глагоўская]]{{·}} [[Міхал Кандрацюк]]{{·}} [[Алег Юр’евіч Латышонак|Алег Латышонак]]{{·}} [[Ірэна Матуш]]{{·}} [[Яўген Васілевіч Мірановіч|Яўген Мірановіч]]{{·}} [[Аляксандр Мішкевіч]]{{·}} [[Базыль Сегень]]{{·}} [[Галіна Паўлаўна Тварановіч|Галіна Тварановіч]]{{·}} [[Лілія Цытко]]{{·}} [[Ян Чыквін]] |загаловак4 = Люблінскі |спіс4 = [[Сяргей Валер’евіч Кавалёў|Сяргей Кавалёў]]{{·}} [[Міхал Лесьёў]]{{·}} [[Рышард Лужны]]{{·}} [[Рышард Радзік]]{{·}} [[Міхал Саевіч]]{{·}} [[Беата Сівек]] |загаловак5 = Віленскі (да 1939) |спіс5 = [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ|Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройцава]]{{·}} [[Севярын Віславух]]{{·}} [[Мар’ян Пецюкевіч]]{{·}} [[Станіслаў Станкевіч]]{{·}} [[Ян Станкевіч]]{{·}} [[Генадзь Іванавіч Цітовіч|Генадзь Цітовіч]] }} |група3 = Навуковыя і гістарычныя<br/> таварыствы |спіс3 = * [[Беларускае гістарычнае таварыства (Польшча)|Беларускае гістарычнае таварыства]] * [[Беларускае навуковае таварыства (Вільня)|Беларускае навуковае таварыства]] * [[Таварыства прыяцеляў беларусаведы]] (УСБ) * [[Белавежа (літаратурнае аб’яднанне)|БЛА «Белавежа»]] ''(навукова-крытычная секцыя)'' |група4 = Перыядычныя выданні |спіс4 = {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1 = Сучасныя |спіс1 = «[[Acta Albaruthenica]]»{{·}} «[[Annus Albaruthenicus]]»{{·}} «[[Białorutenistyka Białostocka]]»{{·}} «[[Białoruskie Zeszyty Historyczne]]»{{·}} «[[Studia Białorutenistyczne]]»{{·}} «[[Termopile]]» |загаловак2 = Гістарычныя |спіс2 = «[[Balticoslavica]]»{{·}} «[[Родная мова (часопіс)|Родная мова]]»{{·}} «[[Środy Literackie]]» }} |група5 = Фундаментальныя<br/> працы і выданні |спіс5 = * «[[Люд беларускі]]» (М. Федароўскі) *«[[Падручны беларуска-польскі слоўнік]]» (Б. Друцкі-Падбярэскі) *«[[Вільня і Віленская зямля (манаграфія)|Вільня і Віленская зямля]]» *«[[Атлас усходнеславянскіх гаворак Беласточчыны]]» *«[[Старабеларуская літаратура ХІ—XVIII стст. Хрэстаматыя]]» }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Беларусь]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Польшча]] </noinclude> hxw4vw2vq38fmd2gd9shjoxzqws0xyj 5121187 5121149 2026-04-05T09:26:32Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121187 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Беларусазнаўства ў Польшчы |загаловак = [[Беларусазнаўства ў Польшчы]] |выява = |клас_спісаў = hlist |група1 = Акадэмічныя і навуковыя цэнтры |спіс1 = {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1 = Варшава |спіс1 = [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта]]{{·}} [[Працоўня беларускай філалогіі Польскай акадэміі навук|Працоўня беларускай філалогіі ПАН]] |загаловак2 = Беласток |спіс2 = [[Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта]]{{·}} [[Аддзел беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта]] |загаловак3 = Люблін |спіс3 = [[Аддзел беларусістыкі Універсітэта Марыі Складоўскай-Кюры]] |загаловак4 = Вільня<br/> <small>(міжваенны час)</small> |спіс4 = [[Беларусазнаўства ва Універсітэце Стэфана Баторыя]]{{·}} [[Навукова-даследчы інстытут Усходняй Еўропы]] }} |група2 = Даследчыкі паводле асяродкаў |спіс2 = {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1 = Пачынальнікі |спіс1 = [[Самуіл Багуміл Ліндэ]]{{·}} [[Ян Баршчэўскі]]{{·}} [[Казімір Андрэевіч Буйніцкі|Казімір Буйніцкі]]{{·}} [[Аляксандр Феліксавіч Рыпінскі|Аляксандр Рыпінскі]]{{·}} [[Ян Чачот]] |загаловак2 = Варшаўскі |спіс2 = [[Антаніна Абрэмбская-Яблонская]]{{·}} [[Аляксандр Баршчэўскі]]{{·}} [[Ніна Баршчэўская]]{{·}} [[Базыль Белаказовіч]]{{·}} [[Яніна Эльжбета Смулэк|Эльжбета Смулкова]]{{·}} [[Юры Туронак]]{{·}} [[Мікалай Валянцінавіч Хаўстовіч|Мікалай Хаўстовіч]]{{·}} [[Ганна Энгелькінг]]{{·}} [[Мірослаў Янковяк]] |загаловак3 = Беластоцкі |спіс3 = [[Алена Глагоўская]]{{·}} [[Міхал Кандрацюк]]{{·}} [[Алег Юр’евіч Латышонак|Алег Латышонак]]{{·}} [[Ірэна Матуш]]{{·}} [[Яўген Васілевіч Мірановіч|Яўген Мірановіч]]{{·}} [[Аляксандр Мішкевіч]]{{·}} [[Базыль Сегень]]{{·}} [[Галіна Паўлаўна Тварановіч|Галіна Тварановіч]]{{·}} [[Лілія Цытко]]{{·}} [[Ян Чыквін]] |загаловак4 = Люблінскі |спіс4 = [[Сяргей Валер’евіч Кавалёў|Сяргей Кавалёў]]{{·}} [[Міхал Лесьёў]]{{·}} [[Рышард Лужны]]{{·}} [[Рышард Радзік]]{{·}} [[Міхал Саевіч]]{{·}} [[Беата Сівек]] |загаловак5 = Віленскі (да 1939) |спіс5 = [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ|Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройцава]]{{·}} [[Севярын Віславух]]{{·}} [[Мар’ян Пецюкевіч]]{{·}} [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|Станіслаў Станкевіч]]{{·}} [[Ян Станкевіч]]{{·}} [[Генадзь Іванавіч Цітовіч|Генадзь Цітовіч]] }} |група3 = Навуковыя і гістарычныя<br/> таварыствы |спіс3 = * [[Беларускае гістарычнае таварыства (Польшча)|Беларускае гістарычнае таварыства]] * [[Беларускае навуковае таварыства (Вільня)|Беларускае навуковае таварыства]] * [[Таварыства прыяцеляў беларусаведы]] (УСБ) * [[Белавежа (літаратурнае аб’яднанне)|БЛА «Белавежа»]] ''(навукова-крытычная секцыя)'' |група4 = Перыядычныя выданні |спіс4 = {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1 = Сучасныя |спіс1 = «[[Acta Albaruthenica]]»{{·}} «[[Annus Albaruthenicus]]»{{·}} «[[Białorutenistyka Białostocka]]»{{·}} «[[Białoruskie Zeszyty Historyczne]]»{{·}} «[[Studia Białorutenistyczne]]»{{·}} «[[Termopile]]» |загаловак2 = Гістарычныя |спіс2 = «[[Balticoslavica]]»{{·}} «[[Родная мова (часопіс)|Родная мова]]»{{·}} «[[Środy Literackie]]» }} |група5 = Фундаментальныя<br/> працы і выданні |спіс5 = * «[[Люд беларускі]]» (М. Федароўскі) *«[[Падручны беларуска-польскі слоўнік]]» (Б. Друцкі-Падбярэскі) *«[[Вільня і Віленская зямля (манаграфія)|Вільня і Віленская зямля]]» *«[[Атлас усходнеславянскіх гаворак Беласточчыны]]» *«[[Старабеларуская літаратура ХІ—XVIII стст. Хрэстаматыя]]» }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Беларусь]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Польшча]] </noinclude> 6q27nctzjeymfycg2hcay00u1gzors1 Шаблон:Беларусістыка ў Польшчы 10 805431 5121150 2026-04-05T09:08:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Шаблон:Беларусістыка ў Польшчы]] у [[Шаблон:Беларусазнаўства ў Польшчы]] 5121150 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Беларусазнаўства ў Польшчы]] 43plxdoh4nlge8rsasgjmwezc5h0jhu Шаблон:Картка аніманга/Відэа/Дакументацыя 10 805432 5121172 2026-04-05T09:16:01Z Plaga med 116903 Новая старонка: «{{docpage}} <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга|Фільм]] </includeonly>» 5121172 wikitext text/x-wiki {{docpage}} <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга|Фільм]] </includeonly> hojmxhrll7966l6bjxvoy28z08e1b5y 5121231 5121172 2026-04-05T10:13:44Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Картка аніманга/Фільм/Дакументацыя]] у [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа/Дакументацыя]] 5121172 wikitext text/x-wiki {{docpage}} <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга|Фільм]] </includeonly> hojmxhrll7966l6bjxvoy28z08e1b5y Заходнеамазонскі ламанцін 0 805433 5121177 2026-04-05T09:23:12Z Observr1 165706 Новая старонка: «{{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = Trichechus |rang = Від |latin = T. hesperamazonicus |author = Perini, Nascimento & Cozzuol 2020 |syn = |typus = |children name = |children = |Узнік = |Вымер = 0.04 |wikispecies = |commons = |eol = }} '''Заходнеамазо...» 5121177 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = Trichechus |rang = Від |latin = T. hesperamazonicus |author = Perini, Nascimento & Cozzuol 2020 |syn = |typus = |children name = |children = |Узнік = |Вымер = 0.04 |wikispecies = |commons = |eol = }} '''Заходнеамазонскі ламанцін''' (''Trichechus hesperamazonicus'') — вымерлы від [[Ламанціны|ламанцінаў]], які жыў каля 40 тысяч гадоў у [[Мадэйра (рака)|рацэ Мадэйра]], у [[Бразілія|Бразільскім]] штаце [[Рандонія]]<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Perini|first1=Fernando A.|last2=Nascimento|first2=Ednair Rodrigues|last3=Cozzuol|first3=Mario Alberto|date=2019-09-03|title=A new species of Trichechus Linnaeus, 1758 (Sirenia, Trichechidae), from the upper Pleistocene of southwestern Amazonia, and the evolution of Amazonian manatees|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/02724634.2019.1697882|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|language=en|volume=39|issue=5|article-number=e1697882|doi=10.1080/02724634.2019.1697882|bibcode=2019JVPal..39E7882P |s2cid=212816367|issn=0272-4634|url-access=subscription}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Trichechus hesperamazonicus|url=https://paleobiodb.org/classic/basicTaxonInfo?taxon_no=404398|website=The Paleobiology Database}}</ref>. Ён вядомы з гэтага адзінага месцазнаходжання, і магчыма з’яўляўся ў Бразільскім штаце [[Акры]]<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} izpelirgm3luchbl3xvx2k61d5zr0f0 5121179 5121177 2026-04-05T09:24:38Z Observr1 165706 Observr1 перанёс старонку [[Trichechus hesperamazonicus]] у [[Заходнеамазонскі ламанцін]]: Больш распаўсюджаная назва 5121177 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = Trichechus |rang = Від |latin = T. hesperamazonicus |author = Perini, Nascimento & Cozzuol 2020 |syn = |typus = |children name = |children = |Узнік = |Вымер = 0.04 |wikispecies = |commons = |eol = }} '''Заходнеамазонскі ламанцін''' (''Trichechus hesperamazonicus'') — вымерлы від [[Ламанціны|ламанцінаў]], які жыў каля 40 тысяч гадоў у [[Мадэйра (рака)|рацэ Мадэйра]], у [[Бразілія|Бразільскім]] штаце [[Рандонія]]<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Perini|first1=Fernando A.|last2=Nascimento|first2=Ednair Rodrigues|last3=Cozzuol|first3=Mario Alberto|date=2019-09-03|title=A new species of Trichechus Linnaeus, 1758 (Sirenia, Trichechidae), from the upper Pleistocene of southwestern Amazonia, and the evolution of Amazonian manatees|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/02724634.2019.1697882|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|language=en|volume=39|issue=5|article-number=e1697882|doi=10.1080/02724634.2019.1697882|bibcode=2019JVPal..39E7882P |s2cid=212816367|issn=0272-4634|url-access=subscription}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Trichechus hesperamazonicus|url=https://paleobiodb.org/classic/basicTaxonInfo?taxon_no=404398|website=The Paleobiology Database}}</ref>. Ён вядомы з гэтага адзінага месцазнаходжання, і магчыма з’яўляўся ў Бразільскім штаце [[Акры]]<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} izpelirgm3luchbl3xvx2k61d5zr0f0 Trichechus hesperamazonicus 0 805434 5121180 2026-04-05T09:24:39Z Observr1 165706 Observr1 перанёс старонку [[Trichechus hesperamazonicus]] у [[Заходнеамазонскі ламанцін]]: Больш распаўсюджаная назва 5121180 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Заходнеамазонскі ламанцін]] ja7bnjquearqv3udtdnwdhjn2s6weta Стэнлі Донен 0 805435 5121211 2026-04-05T09:57:47Z StarDeg 16311 Новая старонка: «{{асоба}} '''Стэнлі Донен''' (англ.: Stanley Donen, 13 красавіка 1924 — 21 лютага 2019) — амерыканскі кінарэжысёр, прадзюсер і харэограф, які атрымаў на радзіме тытул «караля галівудскіх мюзіклаў». {{Бібліяінфармацыя}}» 5121211 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Стэнлі Донен''' (англ.: Stanley Donen, 13 красавіка 1924 — 21 лютага 2019) — амерыканскі кінарэжысёр, прадзюсер і харэограф, які атрымаў на радзіме тытул «караля галівудскіх мюзіклаў». {{Бібліяінфармацыя}} bga2lzczr1gs6k6jutbx7fmywyxge3p 5121213 5121211 2026-04-05T09:59:46Z StarDeg 16311 5121213 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Стэнлі Донен''' ({{lang-en| Stanley Donen}}; [[13 красавіка]] [[1924]] — [[21 лютага]] [[2019]]) — амерыканскі кінарэжысёр, прадзюсер і харэограф, які атрымаў на радзіме тытул «караля галівудскіх мюзіклаў». {{Бібліяінфармацыя}} spqhudo5gd5rouag0y1nxlpsdsodh8t 5121214 5121213 2026-04-05T10:00:50Z StarDeg 16311 5121214 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Стэнлі Донен''' ({{lang-en| Stanley Donen}}; [[13 красавіка]] [[1924]] — [[21 лютага]] [[2019]]) — амерыканскі кінарэжысёр, прадзюсер і харэограф, які атрымаў на радзіме тытул «караля галівудскіх мюзіклаў». == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} kteho0f1opiba3jehwyzy6c3e36cu1g 5121215 5121214 2026-04-05T10:01:52Z StarDeg 16311 5121215 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = |арыгінал імя = |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = |гады актыўнасці = |кірунак = |кінастудыя = |узнагароды = |imdb_id = |сайт = }} '''Стэнлі Донен''' ({{lang-en| Stanley Donen}}; [[13 красавіка]] [[1924]] — [[21 лютага]] [[2019]]) — амерыканскі кінарэжысёр, прадзюсер і харэограф, які атрымаў на радзіме тытул «караля галівудскіх мюзіклаў». == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} 3sbd7eqy745mp6yipy1un86gpgcx54r 5121216 5121215 2026-04-05T10:03:14Z StarDeg 16311 5121216 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = |арыгінал імя = |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = |гады актыўнасці = |кірунак = |кінастудыя = |узнагароды = |imdb_id = |сайт = }} '''Стэнлі Донен''' ({{lang-en| Stanley Donen}}; [[13 красавіка]] [[1924]] — [[21 лютага]] [[2019]]) — амерыканскі кінарэжысёр, прадзюсер і харэограф, які атрымаў на радзіме тытул «караля галівудскіх мюзіклаў». == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША]] {{DEFAULTSORT:Донен Стэнлі}} 0dgdwqrf0633zzk4hkdhx9cy2rof8wc 5121217 5121216 2026-04-05T10:03:52Z StarDeg 16311 5121217 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = |арыгінал імя = |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = |гады актыўнасці = |кірунак = |кінастудыя = |узнагароды = |imdb_id = |сайт = }} '''Стэнлі Донен''' ({{lang-en|Stanley Donen}}; [[13 красавіка]] [[1924]] — [[21 лютага]] [[2019]]) — амерыканскі кінарэжысёр, прадзюсер і харэограф, які атрымаў на радзіме тытул «караля галівудскіх мюзіклаў». == Фільмаграфія == * 1963: [[Шарада (фільм)|Шарада]] == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША]] {{DEFAULTSORT:Донен Стэнлі}} 8sv04q5x365n3k5q0lt6z7gow2e4mrz 5121224 5121217 2026-04-05T10:10:59Z StarDeg 16311 /* Фільмаграфія */ 5121224 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = |арыгінал імя = |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = |гады актыўнасці = |кірунак = |кінастудыя = |узнагароды = |imdb_id = |сайт = }} '''Стэнлі Донен''' ({{lang-en|Stanley Donen}}; [[13 красавіка]] [[1924]] — [[21 лютага]] [[2019]]) — амерыканскі кінарэжысёр, прадзюсер і харэограф, які атрымаў на радзіме тытул «караля галівудскіх мюзіклаў». == Фільмаграфія == * 1952: [[Якія спяваюць пад дажджом]] * 1963: [[Шарада (фільм)|Шарада]] == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША]] {{DEFAULTSORT:Донен Стэнлі}} p170gfrde84bljza6n0syo0zt013z7y Радыё Свет 0 805436 5121212 2026-04-05T09:59:44Z Андрэй 2403 Б 152769 Новая старонка: «{{Радыёстанцыя | назва = Радыё «Свет» | поўная_назва = Нацыянальнае прадстаўніцтва МТРК «Свет» | лагатып = Радио Мир logo.jpg | страна = {{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]] | фармат = Adult Contemporary Music | частата = [[Мінск]] — 107,1 FM<br> [[Брэст]] — 106,6 FM<br> [[Віцебск]] — 101,8 FM<br> [[Гродна]]...» 5121212 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва = Радыё «Свет» | поўная_назва = Нацыянальнае прадстаўніцтва МТРК «Свет» | лагатып = Радио Мир logo.jpg | страна = {{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]] | фармат = Adult Contemporary Music | частата = [[Мінск]] — 107,1 FM<br> [[Брэст]] — 106,6 FM<br> [[Віцебск]] — 101,8 FM<br> [[Гродна]] — 104,2 FM<br> [[Гомель]] — 101,7 FM<br> [[Магілёў]] — 107,8 FM<br> [[Бабруйск]] — 103,6 FM<br> [[Баранавічы]] — 98,4 FM<br> [[Салігорск]] — 104,3 FM<br> [[Пінск]] — 103,2 FM<br> [[Геранёны]] — 97,8 FM<br> [[Орша]] — 90,6 FM<br> [[Пружаны]] — 88,1 FM<br> [[Жлобін]] — 92,8 FM<br> [[Браслаў]] — 89,7 FM<br> [[Столін]] — 95,9 FM<br> [[Асіповічы]] — 89,9 FM<br> [[Маладзечна]] — 93,3 FM | час_вяшчання = кругласутачна | зона_вяшчання = [[Беларусь]] | створана = [[26 мая]] [[1997]] г. | заснавальнік = МТРК «Свет» | кіраўнік = [[Вольга Аляксандраўна Шпілеўская|В.А. Шпілеўская]] | сайт = http://radiomir.by/ | on-line_трансляцыя = [https://radiomir.by/ спасылка] | прыкладанні = [https://apps.apple.com/us/app/%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE-%D0%BC%D0%B8%D1%80-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C/id1244560950?l=ru&ls=1 iOS], [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.nativescript.RadioMR Android] | горад = [[Файл:Flag of Minsk, Belarus.svg|25px|сцяг Мінска]] [[Мінск]] }} '''Радыё «Свет»''' — [[Беларусь|беларуская]] музычна-інфармацыйная радыёстанцыя. Заснавана 26 мая 1997 года прадстаўніцтвам [[Свет (телерадыёкампанія)|МТРК «Свет»]] ў Беларусі<ref>[https://web.archive.org/web/20211119130105/https://radiomir.by/o-nas О нас. Архив сайта Радио «Свет»]</ref>. Вяшчанне вядзецца на рускай мове праз інтэрнэт і ў FM-дыяпазоне ў фармаце Adult Contemporary Music, з перавагай на карысць [[Поп-музыка|поп-]] і [[Рок-музыка|рок-музыкі]] з 1980-х гг. па цяперашні час. Радыёстанцыя мае шэраг узнагарод. == Славутасці сярод вядучых == * [[Вольга Уладзіміраўна Барабаншчыкава|Вольга Барабаншчыкава]] == FM-вяшчанне == * [[Мінск]] — 107,1 FM * [[Брэст]] — 106,6 FM * [[Віцебск]] — 101,8 FM * [[Гродна]] — 104,2 FM * [[Гомель]] — 101,7 FM * [[Магілёў]] — 107,8 FM * [[Бабруйск]] — 103,6 FM * [[Баранавічы]] — 98,4 FM * [[Салігорск]] — 104,3 FM * [[Пінск]] — 103,2 FM * [[Геранёны]] — 97,8 FM * [[Орша]] — 90,6 FM * [[Пружаны]] — 88,1 FM * [[Жлобін]] — 92,8 FM * [[Браслаў]] — 89,7 FM * [[Столін]] — 95,9 FM * [[Асіповічы]] — 89,9 FM * [[Маладзечна]] — 93,3 FM == Спадарожнікавае вяшчанне == * Спадарожнік ABS-1 75º E * Частата 12694 * SR 11000 MS FEC 7/8 * Палярызацыя Вертыкальная == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://radiomir.by/ Афіцыйны сайт радыё «Свет»] {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]] jq9ahiqkwm2tdjtdo0zrwtusnw7w64p Размовы:Радыё Свет 1 805437 5121218 2026-04-05T10:03:59Z Андрэй 2403 Б 152769 /* назва */ новы падраздзел 5121218 wikitext text/x-wiki == назва == Варыянт "Мір" у назве не вельмі пасуе, бо ніякага падкрэсліванна антываеннай тэматыкі ў радыёстанцыі няма, хутчэй за ўсё падкрэсліваецца міжнародны характар яе дзейнасці [[Удзельнік:Андрэй 2403 Б|Андрэй 2403 Б]] ([[Размовы з удзельнікам:Андрэй 2403 Б|размовы]]) 13:03, 5 красавіка 2026 (+03) 1b8w90hcbzjpuhzvg138774es96vltj Якія спяваюць пад дажджом 0 805438 5121221 2026-04-05T10:08:45Z StarDeg 16311 Новая старонка: «{{фільм}} «'''Якія спяваюць пад дажджом'''» (англ.: Singin 'in the Rain), іншая назва «Спевы пад дажджом» — музычны кінафільм 1952 года, зняты Стэнлі Доненом і Джынам Кэлі (які ў ім жа згуляў галоўную ролю). Лепшыя песні з фільма («Singing in the Rain», «You Are My Lucky Star», «Temptation[англ.]...» 5121221 wikitext text/x-wiki {{фільм}} «'''Якія спяваюць пад дажджом'''» (англ.: Singin 'in the Rain), іншая назва «Спевы пад дажджом» — музычны кінафільм 1952 года, зняты Стэнлі Доненом і Джынам Кэлі (які ў ім жа згуляў галоўную ролю). Лепшыя песні з фільма («Singing in the Rain», «You Are My Lucky Star», «Temptation[англ.]», «Good Morning») напісаны (у розныя гады і з розных нагодаў) Насіо Хербам Браунам[англ.]. Апроч музыкі ў кінафільме акцэнт зроблены на харэаграфію (пастаноўшчыкам танцаў выступіў Келі), пры вельмі трывіяльным сюжэце і сцэнічнай драматургіі. Усе гэтыя асаблівасці дазваляюць разглядаць «Якія спяваюць пад дажджом» як тыповы амерыканскі мюзікл. Кінакрытыкамі ЗША фільм інтэрпрэтуецца як «аўтабіяграфія Галівуду» эпохі пераходу ад нямога да гукавога кіно. hcmmmrpab0tq9oizr6xa6tf3f4fll57 5121222 5121221 2026-04-05T10:10:12Z StarDeg 16311 5121222 wikitext text/x-wiki {{фільм}} «'''Якія спяваюць пад дажджом'''» (англ.: Singin 'in the Rain), іншая назва «Спевы пад дажджом» — музычны кінафільм 1952 года, зняты [[Стэнлі Донен]]ом і Джынам Кэлі (які ў ім жа згуляў галоўную ролю). Лепшыя песні з фільма («Singing in the Rain», «You Are My Lucky Star», «Temptation[англ.]», «Good Morning») напісаны (у розныя гады і з розных нагодаў) Насіо Хербам Браунам[англ.]. Апроч музыкі ў кінафільме акцэнт зроблены на харэаграфію (пастаноўшчыкам танцаў выступіў Келі), пры вельмі трывіяльным сюжэце і сцэнічнай драматургіі. Усе гэтыя асаблівасці дазваляюць разглядаць «Якія спяваюць пад дажджом» як тыповы амерыканскі мюзікл. Кінакрытыкамі ЗША фільм інтэрпрэтуецца як «аўтабіяграфія Галівуду» эпохі пераходу ад нямога да гукавога кіно. {{Бібліяінфармацыя}} f235ijdomwt0blsrzyf53mkh7rn18v2 5121233 5121222 2026-04-05T10:14:32Z StarDeg 16311 5121233 wikitext text/x-wiki {{фільм}} «'''Якія спяваюць пад дажджом'''» ({{lang-en|Singin 'in the Rain}}), іншая назва «Спевы пад дажджом» — музычны кінафільм 1952 года, зняты [[Стэнлі Донен]]ом і [[Джын Келі|Джынам Кэлі]] (які ў ім жа згуляў галоўную ролю). Лепшыя песні з фільма («Singing in the Rain», «You Are My Lucky Star», «Temptation[англ.]», «Good Morning») напісаны (у розныя гады і з розных нагодаў) Насіо Хербам Браунам[англ.]. Апроч музыкі ў кінафільме акцэнт зроблены на харэаграфію (пастаноўшчыкам танцаў выступіў Келі), пры вельмі трывіяльным сюжэце і сцэнічнай драматургіі. Усе гэтыя асаблівасці дазваляюць разглядаць «Якія спяваюць пад дажджом» як тыповы амерыканскі мюзікл. Кінакрытыкамі ЗША фільм інтэрпрэтуецца як «аўтабіяграфія Галівуду» эпохі пераходу ад нямога да гукавога кіно. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} lwl4kciddvzog3r4a0n09zt9pi7zxyk 5121234 5121233 2026-04-05T10:15:29Z StarDeg 16311 5121234 wikitext text/x-wiki {{фільм}} «'''Якія спяваюць пад дажджом'''» ({{lang-en|Singin 'in the Rain}}), іншая назва «Спевы пад дажджом» — музычны кінафільм 1952 года, зняты [[Стэнлі Донен]]ом і [[Джын Келі|Джынам Кэлі]] (які ў ім жа згуляў галоўную ролю). Лепшыя песні з фільма («Singing in the Rain», «You Are My Lucky Star», «Temptation[англ.]», «Good Morning») напісаны (у розныя гады і з розных нагодаў) Насіо Хербам Браунам[англ.]. Апроч музыкі ў кінафільме акцэнт зроблены на харэаграфію (пастаноўшчыкам танцаў выступіў Келі), пры вельмі трывіяльным сюжэце і сцэнічнай драматургіі. Усе гэтыя асаблівасці дазваляюць разглядаць «Якія спяваюць пад дажджом» як тыповы амерыканскі мюзікл. Кінакрытыкамі ЗША фільм інтэрпрэтуецца як «аўтабіяграфія Галівуду» эпохі пераходу ад нямога да гукавога кіно. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фільмы MGM]] h15ryghf682439g7q9kc5f4q3milhek Шаблон:Картка аніманга/Фільм 10 805439 5121230 2026-04-05T10:13:44Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Картка аніманга/Фільм]] у [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа]] 5121230 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа]] qhktuglne0cn6iizsfgu0iyqa0qxtjr Шаблон:Картка аніманга/Фільм/Дакументацыя 10 805440 5121232 2026-04-05T10:13:44Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Картка аніманга/Фільм/Дакументацыя]] у [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа/Дакументацыя]] 5121232 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа/Дакументацыя]] 4t020wxjuixxm0wak4szy4gisz5c554 Шаблон:Картка аніманга/Video 10 805441 5121236 2026-04-05T10:17:18Z Plaga med 116903 Перасылае да [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа]] 5121236 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Шаблон:Картка аніманга/Відэа]] 1dhpgo3c5jbi2s3ejp0okqqvpzwwogh Наомі Скот 0 805442 5121251 2026-04-05T11:22:00Z DzBar 156353 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1347097591|Naomi Scott]]» 5121251 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Наомі Грэйс Скот''' (нар. 6 мая 1993 г.) — брытанская актрыса і спявачка. Яна атрымала прызнанне за галоўную ролю ў тэлевізійным музычным фільме ''«Lemonade Mouth»'' (2011) і ўдзел у запісе аднайменнага саўндтрэка да яго. Яна таксама знялася ў навукова-фантастычным серыяле ''«Terra Nova»'' (2011) і фільме пра супергерояў ''«Power Rangers»'' (2017). Скот прыцягнула шырокую ўвагу дзякуючы галоўнай ролі ў камедыйным баявіку ''«Анёлы Чарлі»'' і ролі Жасмін у фэнтэзійным фільме ''«Аладзін»'' (абодва фільмы 2019 года). Пасля кароткага перапынку ў акцёрскай кар'еры яна знялася ў міні-серыяле [[Netflix]] ''«Анатомія скандалу»'' (2022) і фільме жахаў ''«Smile 2»'' (2024). Яе дэбютны студыйны альбом ''FIG'' выйшаў 20 сакавіка 2026 года. [[Файл:Charlie's_Angels_cast_during_interview_01.png|міні|Акцёрскі склад фільма ''«Анёлы Чарлі»'' ў 2019 годзе. Злева направа: Скот, [[Крыстэн Сцюарт]] і Эла Балінска]] == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * ''F.I.G'' (2026) === Міні-альбомы === * ''Invisible Division'' (2014) * ''Promises'' (2016) * ''Smile 2: The Skye Riley EP'' (2024) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|4305463}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Англіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1993 годзе]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Вялікабрытаніі]] 5pt1qijjc53zwse93sexp8vyf5oq55u 5121255 5121251 2026-04-05T11:31:40Z DzBar 156353 Створана перакладам раздзела «Awards and nominations» старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1347097591|Naomi Scott]]» 5121255 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Наомі Грэйс Скот''' (нар. 6 мая 1993 г.) — брытанская актрыса і спявачка. Яна атрымала прызнанне за галоўную ролю ў тэлевізійным музычным фільме ''«Lemonade Mouth»'' (2011) і ўдзел у запісе аднайменнага саўндтрэка да яго. Яна таксама знялася ў навукова-фантастычным серыяле ''«Terra Nova»'' (2011) і фільме пра супергерояў ''«Power Rangers»'' (2017). Скот прыцягнула шырокую ўвагу дзякуючы галоўнай ролі ў камедыйным баявіку ''«Анёлы Чарлі»'' і ролі Жасмін у фэнтэзійным фільме ''«Аладзін»'' (абодва фільмы 2019 года). Пасля кароткага перапынку ў акцёрскай кар'еры яна знялася ў міні-серыяле [[Netflix]] ''«Анатомія скандалу»'' (2022) і фільме жахаў ''«Smile 2»'' (2024). Яе дэбютны студыйны альбом ''FIG'' выйшаў 20 сакавіка 2026 года. [[Файл:Charlie's_Angels_cast_during_interview_01.png|міні|Акцёрскі склад фільма ''«Анёлы Чарлі»'' ў 2019 годзе. Злева направа: Скот, [[Крыстэн Сцюарт]] і Эла Балінска]] == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * ''F.I.G'' (2026) === Міні-альбомы === * ''Invisible Division'' (2014) * ''Promises'' (2016) * ''Smile 2: The Skye Riley EP'' (2024) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Узнагарода ! scope="col" | Год ! scope="col" | Катэгорыя ! scope="col" | Твор ! scope="col" | Вынік ! class="unsortable" | Крыніцы |- ! rowspan="2" scope="row" | Astra Film Awards | rowspan="2" | 2024 год | Найлепшая актрыса | rowspan="3" | ''Smile 2''| {{Намінацыя}} | rowspan="2" style="text-align:center;" | <ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.goldderby.com/article/2024/2024-astra-film-awards-nominations/|title='Wicked' dominates Astra Film and Creative Arts Awards with record-breaking 19 nominations|author=Dento Davidson|date=25 November 2024|access-date=26 November 2024}}</ref> |- | Найлепшая роля ў фільме жахаў або трылеры| {{Перамога}} |- ! scope="row" | Critics' Choice Super Awards | 2025 год | Найлепшая актрыса ў фільме жахаў| {{Намінацыя}} | style="text-align:center;" | <ref name=":3">{{Cite web|url=https://deadline.com/2025/06/2025-critics-choice-super-awards-nominations-1236430917/|title='Deadpool & Wolverine', 'Thunderbolts*', 'The Last Of Us' Lead Nominees For Critics Choice Super Awards|author=Hipes|first=Patrick|website=[[Deadline Hollywood|Deadline]]|date=June 11, 2025|access-date=July 3, 2025}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | [[Сатурн (кінапрэмія)|Прэмія "Сатурн"]] | 2019 год | Найлепшая актрыса другога плана | ''Аладзін''|{{Намінацыя}} | style="text-align:center;" | <ref name="saturn2019">{{Cite web|url=https://collider.com/saturn-awards-nominations-2019/|title='Avengers: Endgame', 'Game of Thrones' Lead the 2019 Saturn Awards Nominations|author=Mancuso|first=Vinnie|website=[[Collider (website)|Collider]]|date=15 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716042350/http://collider.com/saturn-awards-nominations-2019/|archive-date=16 July 2019|access-date=12 August 2019|url-status=live}}</ref> |- | [[Сатурн (кінапрэмія)|2025 год]] | Найлепшая актрыса | ''Smile 2''| {{Намінацыя}} | style="text-align:center;" | <ref name="Saturn Awards 2025">{{Cite web|url=https://www.fangoria.com/horror-saturn-awards-52/|title=BEETLEJUICE BEETLEJUICE, STRANGE DARLING Lead Saturn Awards Horror Nods|author=T|first=Amber|website=[[Fangoria]]|date=December 4, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205001447/https://www.fangoria.com/horror-saturn-awards-52/|archive-date=December 5, 2024|access-date=December 5, 2024|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | Shorty Awards | 2020 год | Найлепшы акцёр | яна сама| {{Намінацыя}} | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/trevor-noah-rebel-wilson-zendaya-winners-at-shorty-awards-1293025/|title=Trevor Noah, Rebel Wilson, Zendaya Among Winners at Shorty Awards|author=Nordyke|first=Kimberly|website=The Hollywood Reporter|date=3 May 2020|access-date=15 January 2022}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | [[Teen Choice Awards]] | 2017 год | Найлепшая актрыса навукова-фантастычнага фільма |''Power Rangers''| {{Намінацыя}} | style="text-align:center;" | <ref name="TCA">{{Cite web|url=https://variety.com/2017/tv/awards/teen-choice-awards-2017-tcas-fox-winners-list-riverdale-fifth-harmony-1202526197/|title=Teen Choice Awards 2017: 'Riverdale,' Fifth Harmony Shut Out Competition|author=Rubin|first=Rebecca|date=13 August 2017|archive-url=https://archive.today/20170814094055/http://variety.com/2017/tv/awards/teen-choice-awards-2017-tcas-fox-winners-list-riverdale-fifth-harmony-1202526197/|archive-date=14 August 2017|access-date=25 July 2020|url-status=live|last2=Knapp|first2=JD}}</ref> |- | 2019 год | Найлепшая актрыса фэнтэзійнага фільма | ''Аладзін''|{{Перамога}} | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|title=Teen Choice Awards 2019: The Complete Winners List|url=https://www.thewrap.com/teen-choice-awards-2019-winners-list-riverdale/|access-date=13 August 2019|work=[[The Wrap]]|date=11 August 2019|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125211254/https://www.thewrap.com/teen-choice-awards-2019-winners-list-riverdale/|url-status=live}}</ref> |} == Спасылкі == * {{Imdb імя|4305463}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Англіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1993 годзе]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Вялікабрытаніі]] 8fa3k2uxzq53nb1se1zh1gp7row391a 5121256 5121255 2026-04-05T11:39:28Z DzBar 156353 афармленне 5121256 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Наомі Грэйс Скот''' (нар. 6 мая 1993 г.) — брытанская актрыса і спявачка. Яна атрымала прызнанне за галоўную ролю ў тэлевізійным музычным фільме ''«Lemonade Mouth»'' (2011) і ўдзел у запісе аднайменнага саўндтрэка да яго. Яна таксама знялася ў навукова-фантастычным серыяле ''«Terra Nova»'' (2011) і фільме пра супергерояў ''«Power Rangers»'' (2017). Скот прыцягнула шырокую ўвагу дзякуючы галоўнай ролі ў камедыйным баявіку ''«Анёлы Чарлі»'' і ролі Жасмін у фэнтэзійным фільме ''«Аладзін»'' (абодва фільмы 2019 года). Пасля кароткага перапынку ў акцёрскай кар'еры яна знялася ў міні-серыяле [[Netflix]] ''«Анатомія скандалу»'' (2022) і фільме жахаў ''«Smile 2»'' (2024). Яе дэбютны студыйны альбом ''FIG'' выйшаў 20 сакавіка 2026 года. [[Файл:Charlie's_Angels_cast_during_interview_01.png|міні|Акцёрскі склад фільма ''«Анёлы Чарлі»'' ў 2019 годзе. Злева направа: Скот, [[Крыстэн Сцюарт]] і Эла Балінска]] == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * ''F.I.G'' (2026) === Міні-альбомы === * ''Invisible Division'' (2014) * ''Promises'' (2016) * ''Smile 2: The Skye Riley EP'' (2024) == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Узнагарода ! scope="col" |Год ! scope="col" |Катэгорыя ! scope="col" |Твор ! scope="col" |Вынік ! class="unsortable" |Крыніцы |- ! rowspan="2" scope="row" |Astra Film Awards | rowspan="2" |2024 |Найлепшая актрыса | rowspan="3" |''Smile 2'' | style="text-align:center;" |{{Намінацыя}} | rowspan="2" |<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.goldderby.com/article/2024/2024-astra-film-awards-nominations/|title='Wicked' dominates Astra Film and Creative Arts Awards with record-breaking 19 nominations|author=Dento Davidson|date=25 November 2024|access-date=26 November 2024}}</ref> |- |Найлепшая роля ў фільме жахаў або трылеры |{{Перамога}} |- ! scope="row" |Critics' Choice Super Awards |2025 |Найлепшая актрыса ў фільме жахаў | style="text-align:center;" |{{Намінацыя}} |<ref name=":3">{{Cite web|author=Hipes|first=Patrick|date=June 11, 2025|title='Deadpool & Wolverine', 'Thunderbolts*', 'The Last Of Us' Lead Nominees For Critics Choice Super Awards|url=https://deadline.com/2025/06/2025-critics-choice-super-awards-nominations-1236430917/|access-date=July 3, 2025|website=[[Deadline Hollywood|Deadline]]}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |[[Сатурн (кінапрэмія)|Прэмія "Сатурн"]] |2019 |Найлепшая актрыса другога плана |''Аладзін'' | style="text-align:center;" |{{Намінацыя}} |<ref name="saturn2019">{{Cite web|url=https://collider.com/saturn-awards-nominations-2019/|title='Avengers: Endgame', 'Game of Thrones' Lead the 2019 Saturn Awards Nominations|author=Mancuso|first=Vinnie|website=[[Collider (website)|Collider]]|date=15 July 2019|access-date=12 August 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716042350/http://collider.com/saturn-awards-nominations-2019/|archive-date=16 July 2019}}</ref> |- |2025 |Найлепшая актрыса |''Smile 2'' | style="text-align:center;" |{{Намінацыя}} |<ref name="Saturn Awards 2025">{{Cite web|url=https://www.fangoria.com/horror-saturn-awards-52/|title=BEETLEJUICE BEETLEJUICE, STRANGE DARLING Lead Saturn Awards Horror Nods|website=[[Fangoria]]|first=Amber|author=T|date=December 4, 2024|access-date=December 5, 2024|archive-date=December 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205001447/https://www.fangoria.com/horror-saturn-awards-52/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |Shorty Awards |2020 |Найлепшы акцёр |''яна сама'' | style="text-align:center;" |{{Намінацыя}} |<ref>{{Cite web|author=Nordyke|first=Kimberly|date=3 May 2020|title=Trevor Noah, Rebel Wilson, Zendaya Among Winners at Shorty Awards|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/trevor-noah-rebel-wilson-zendaya-winners-at-shorty-awards-1293025/|access-date=15 January 2022|website=The Hollywood Reporter}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |[[Teen Choice Awards]] |2017 |Найлепшая актрыса навукова-фантастычнага фільма |''Power Rangers'' | style="text-align:center;" |{{Намінацыя}} |<ref name="TCA">{{Cite web|author=Rubin|first=Rebecca|last2=Knapp|first2=JD|url=https://variety.com/2017/tv/awards/teen-choice-awards-2017-tcas-fox-winners-list-riverdale-fifth-harmony-1202526197/|title=Teen Choice Awards 2017: 'Riverdale,' Fifth Harmony Shut Out Competition|date=13 August 2017|access-date=25 July 2020|archive-date=14 August 2017|archive-url=https://archive.today/20170814094055/http://variety.com/2017/tv/awards/teen-choice-awards-2017-tcas-fox-winners-list-riverdale-fifth-harmony-1202526197/|url-status=live}}</ref> |- |2019 |Найлепшая актрыса фэнтэзійнага фільма |''Аладзін'' | style="text-align:center;" |{{Перамога}} |<ref>{{cite news|title=Teen Choice Awards 2019: The Complete Winners List|url=https://www.thewrap.com/teen-choice-awards-2019-winners-list-riverdale/|access-date=13 August 2019|work=[[The Wrap]]|date=11 August 2019|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125211254/https://www.thewrap.com/teen-choice-awards-2019-winners-list-riverdale/|url-status=live}}</ref> |} == Крыніцы == <references /> == Спасылкі == * {{Imdb імя|4305463}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Англіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1993 годзе]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Вялікабрытаніі]] l9yfua4noon7e37i0vwue2811bl40b4 5121258 5121256 2026-04-05T11:42:58Z DzBar 156353 /* Узнагароды і намінацыі */ афармленне 5121258 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Наомі Грэйс Скот''' (нар. 6 мая 1993 г.) — брытанская актрыса і спявачка. Яна атрымала прызнанне за галоўную ролю ў тэлевізійным музычным фільме ''«Lemonade Mouth»'' (2011) і ўдзел у запісе аднайменнага саўндтрэка да яго. Яна таксама знялася ў навукова-фантастычным серыяле ''«Terra Nova»'' (2011) і фільме пра супергерояў ''«Power Rangers»'' (2017). Скот прыцягнула шырокую ўвагу дзякуючы галоўнай ролі ў камедыйным баявіку ''«Анёлы Чарлі»'' і ролі Жасмін у фэнтэзійным фільме ''«Аладзін»'' (абодва фільмы 2019 года). Пасля кароткага перапынку ў акцёрскай кар'еры яна знялася ў міні-серыяле [[Netflix]] ''«Анатомія скандалу»'' (2022) і фільме жахаў ''«Smile 2»'' (2024). Яе дэбютны студыйны альбом ''FIG'' выйшаў 20 сакавіка 2026 года. [[Файл:Charlie's_Angels_cast_during_interview_01.png|міні|Акцёрскі склад фільма ''«Анёлы Чарлі»'' ў 2019 годзе. Злева направа: Скот, [[Крыстэн Сцюарт]] і Эла Балінска]] == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * ''F.I.G'' (2026) === Міні-альбомы === * ''Invisible Division'' (2014) * ''Promises'' (2016) * ''Smile 2: The Skye Riley EP'' (2024) == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Узнагарода ! scope="col" |Год ! scope="col" |Катэгорыя ! scope="col" |Твор ! scope="col" |Вынік ! class="unsortable" |Крыніцы |- ! rowspan="2" scope="row" |Astra Film Awards | rowspan="2" |2024 |Найлепшая актрыса | rowspan="3" |''Smile 2'' |{{Намінацыя}} | rowspan="2" |<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.goldderby.com/article/2024/2024-astra-film-awards-nominations/|title='Wicked' dominates Astra Film and Creative Arts Awards with record-breaking 19 nominations|author=Dento Davidson|date=25 November 2024|access-date=26 November 2024}}</ref> |- |Найлепшая роля ў фільме жахаў або трылеры |{{Перамога}} |- ! scope="row" |Critics' Choice Super Awards |2025 |Найлепшая актрыса ў фільме жахаў |{{Намінацыя}} |<ref name=":3">{{Cite web|author=Hipes|first=Patrick|date=June 11, 2025|title='Deadpool & Wolverine', 'Thunderbolts*', 'The Last Of Us' Lead Nominees For Critics Choice Super Awards|url=https://deadline.com/2025/06/2025-critics-choice-super-awards-nominations-1236430917/|access-date=July 3, 2025|website=[[Deadline Hollywood|Deadline]]}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |[[Сатурн (кінапрэмія)|Прэмія "Сатурн"]] |2019 |Найлепшая актрыса другога плана |''Аладзін'' |{{Намінацыя}} |<ref name="saturn2019">{{Cite web|url=https://collider.com/saturn-awards-nominations-2019/|title='Avengers: Endgame', 'Game of Thrones' Lead the 2019 Saturn Awards Nominations|author=Mancuso|first=Vinnie|website=[[Collider (website)|Collider]]|date=15 July 2019|access-date=12 August 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716042350/http://collider.com/saturn-awards-nominations-2019/|archive-date=16 July 2019}}</ref> |- |2025 |Найлепшая актрыса |''Smile 2'' |{{Намінацыя}} |<ref name="Saturn Awards 2025">{{Cite web|url=https://www.fangoria.com/horror-saturn-awards-52/|title=BEETLEJUICE BEETLEJUICE, STRANGE DARLING Lead Saturn Awards Horror Nods|website=[[Fangoria]]|first=Amber|author=T|date=December 4, 2024|access-date=December 5, 2024|archive-date=December 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205001447/https://www.fangoria.com/horror-saturn-awards-52/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |Shorty Awards |2020 |Найлепшы акцёр |''яна сама'' |{{Намінацыя}} |<ref>{{Cite web|author=Nordyke|first=Kimberly|date=3 May 2020|title=Trevor Noah, Rebel Wilson, Zendaya Among Winners at Shorty Awards|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/trevor-noah-rebel-wilson-zendaya-winners-at-shorty-awards-1293025/|access-date=15 January 2022|website=The Hollywood Reporter}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |[[Teen Choice Awards]] |2017 |Найлепшая актрыса навукова-фантастычнага фільма |''Power Rangers'' |{{Намінацыя}} |<ref name="TCA">{{Cite web|author=Rubin|first=Rebecca|last2=Knapp|first2=JD|url=https://variety.com/2017/tv/awards/teen-choice-awards-2017-tcas-fox-winners-list-riverdale-fifth-harmony-1202526197/|title=Teen Choice Awards 2017: 'Riverdale,' Fifth Harmony Shut Out Competition|date=13 August 2017|access-date=25 July 2020|archive-date=14 August 2017|archive-url=https://archive.today/20170814094055/http://variety.com/2017/tv/awards/teen-choice-awards-2017-tcas-fox-winners-list-riverdale-fifth-harmony-1202526197/|url-status=live}}</ref> |- |2019 |Найлепшая актрыса фэнтэзійнага фільма |''Аладзін'' |{{Перамога}} |<ref>{{cite news|title=Teen Choice Awards 2019: The Complete Winners List|url=https://www.thewrap.com/teen-choice-awards-2019-winners-list-riverdale/|access-date=13 August 2019|work=[[The Wrap]]|date=11 August 2019|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125211254/https://www.thewrap.com/teen-choice-awards-2019-winners-list-riverdale/|url-status=live}}</ref> |} == Крыніцы == <references /> == Спасылкі == * {{Imdb імя|4305463}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Англіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1993 годзе]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Вялікабрытаніі]] s7zxy8s0cb00l6mm8vf2ouvif84tzu1 5121270 5121258 2026-04-05T11:53:30Z DzBar 156353 дапаўненне 5121270 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Наомі Грэйс Скот''' (нар. 6 мая 1993 г.) — брытанская актрыса і спявачка. Яна атрымала прызнанне за галоўную ролю ў тэлевізійным музычным фільме ''«Lemonade Mouth»'' (2011) і ўдзел у запісе аднайменнага саўндтрэка да яго. Яна таксама знялася ў навукова-фантастычным серыяле ''«Terra Nova»'' (2011) і фільме пра супергерояў ''«Power Rangers»'' (2017). Скот прыцягнула шырокую ўвагу дзякуючы галоўнай ролі ў камедыйным баявіку ''«Анёлы Чарлі»'' і ролі Жасмін у фэнтэзійным фільме ''«Аладзін»'' (абодва фільмы 2019 года). Пасля кароткага перапынку ў акцёрскай кар'еры яна знялася ў міні-серыяле [[Netflix]] ''«Анатомія скандалу»'' (2022) і фільме жахаў ''«Smile 2»'' (2024). Яе дэбютны студыйны альбом ''FIG'' выйшаў 20 сакавіка 2026 года. == Асабістае жыццё == Скот — [[Хрысціянства|хрысціянка]].<ref>{{Cite web|author=Heawood|first=Sophie|url=https://www.vogue.co.uk/article/naomi-scott-aladdin-vogue-interview-2019|title=Naomi Scott, Disney's New Princess Jasmine, Is Redefining The Fairy Tale For The Modern Age|quote=It might be common in America, but being a committed Christian is unusual in a young British celebrity. Scott questions it all herself.|website=[[British Vogue]]|date=23 May 2019|access-date=25 July 2020}}</ref> Яна з'яўляецца паслом Вялікабрытаніі ў хрысціянскай дабрачыннай арганізацыі Compassion International, якая падтрымлівае дзяцей і сем'і, якія жывуць у галечы.<ref>{{Cite web|title=Naomi Scott: Meet the Woman Behind the Big Screen|date=9 May 2019|url=https://www.compassionuk.org/blogs/naomi-scott/|publisher=[[Compassion International]]|access-date=24 July 2020|archive-date=18 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918102518/https://www.compassionuk.org/blogs/naomi-scott/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|author=Lewis|first=Casey|title=Meet the Lucky Girl Who Landed the Coveted Role of the New Pink Power Ranger|url=https://www.teenvogue.com/story/power-rangers-reboot-pink-ranger-naomi-scott|access-date=22 March 2022|website=Teen Vogue|date=8 October 2015}}</ref> Яна пакутуе ад экзэмы, захворвання скуры.<ref>{{Cite web|author=Dancer|first=Rebecca|title=Naomi Scott Opens Up About Having Eczema — Here's What to Do If You Have It Too|url=https://www.teenvogue.com/story/naomi-scott-eczema|date=4 September 2019|access-date=24 July 2020|archive-date=24 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724214908/https://www.teenvogue.com/story/naomi-scott-eczema|url-status=live}}</ref> Яна мае чорны пояс па каратэ, якім займаецца з маладосці, што, на яе думку, дапамагло ёй у ролях у фільмах ''«Power Rangers»'' і ''«Анёлы Чарлі»''. У чэрвені 2014 года Скот выйшла замуж за англійскага футбаліста {{Не перакладзена 3|Джордан Спенс|Джордана Спенса|4=Jordan Spence}} пасля чатырох гадоў адносін.<ref name="marriage">{{Cite web|url=https://www.vogue.co.uk/arts-and-lifestyle/article/naomi-scott-jordan-spence-interview-2019|title=Charlie's Angels Naomi Scott on Turning Director with Husband Jordan Spence|author=Maitland|first=Hayley|date=15 October 2019|website=[[British Vogue]]|access-date=15 November 2019|archive-date=15 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191115135109/https://www.vogue.co.uk/arts-and-lifestyle/article/naomi-scott-jordan-spence-interview-2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/films/0/aladdin-star-naomi-scott-hollywoods-next-big-brit-girl-faith/|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/films/0/aladdin-star-naomi-scott-hollywoods-next-big-brit-girl-faith/|archive-date=12 January 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Aladdin star Naomi Scott: Hollywood's next big Brit girl, on faith, football and family|work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|date=10 May 2019|last1=Eyre|first1=Hermione|access-date=25 July 2020}}</ref> Пара пазнаёмілася ў царкве, калі ёй было 16 гадоў.<ref name="Teen Vogue feature">{{Cite web|author=Tsjeng|first=Zing|title=Naomi Scott on Charlie's Angels and Navigating Hollywood|url=https://www.teenvogue.com/story/naomi-scott-september-2019|date=4 September 2019|access-date=24 July 2020|archive-date=24 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724221053/https://www.teenvogue.com/story/naomi-scott-september-2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kristen Stewart, Naomi Scott, and Ella Balinska Answer the Web's Most Searched Questions {{!}} WIRED|url=https://www.youtube.com/watch?v=-aq1n8MSk8c|website=YouTube|date=15 November 2019|publisher=WIRED|access-date=26 October 2020|archive-date=16 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116012220/https://www.youtube.com/watch?v=-aq1n8MSk8c|url-status=live}}</ref> [[Файл:Charlie's_Angels_cast_during_interview_01.png|міні|Акцёрскі склад фільма ''«Анёлы Чарлі»'' ў 2019 годзе. Злева направа: Скот, [[Крыстэн Сцюарт]] і Эла Балінска]] == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * ''F.I.G'' (2026) === Міні-альбомы === * ''Invisible Division'' (2014) * ''Promises'' (2016) * ''Smile 2: The Skye Riley EP'' (2024) == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Узнагарода ! scope="col" |Год ! scope="col" |Катэгорыя ! scope="col" |Твор ! scope="col" |Вынік ! class="unsortable" |Крыніцы |- ! rowspan="2" scope="row" |Astra Film Awards | rowspan="2" |2024 |Найлепшая актрыса | rowspan="3" |''Smile 2'' |{{Намінацыя}} | rowspan="2" |<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.goldderby.com/article/2024/2024-astra-film-awards-nominations/|title='Wicked' dominates Astra Film and Creative Arts Awards with record-breaking 19 nominations|author=Dento Davidson|date=25 November 2024|access-date=26 November 2024}}</ref> |- |Найлепшая роля ў фільме жахаў або трылеры |{{Перамога}} |- ! scope="row" |Critics' Choice Super Awards |2025 |Найлепшая актрыса ў фільме жахаў |{{Намінацыя}} |<ref name=":3">{{Cite web|author=Hipes|first=Patrick|date=June 11, 2025|title='Deadpool & Wolverine', 'Thunderbolts*', 'The Last Of Us' Lead Nominees For Critics Choice Super Awards|url=https://deadline.com/2025/06/2025-critics-choice-super-awards-nominations-1236430917/|access-date=July 3, 2025|website=[[Deadline Hollywood|Deadline]]}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |[[Сатурн (кінапрэмія)|Прэмія "Сатурн"]] |2019 |Найлепшая актрыса другога плана |''Аладзін'' |{{Намінацыя}} |<ref name="saturn2019">{{Cite web|url=https://collider.com/saturn-awards-nominations-2019/|title='Avengers: Endgame', 'Game of Thrones' Lead the 2019 Saturn Awards Nominations|author=Mancuso|first=Vinnie|website=[[Collider (website)|Collider]]|date=15 July 2019|access-date=12 August 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716042350/http://collider.com/saturn-awards-nominations-2019/|archive-date=16 July 2019}}</ref> |- |2025 |Найлепшая актрыса |''Smile 2'' |{{Намінацыя}} |<ref name="Saturn Awards 2025">{{Cite web|url=https://www.fangoria.com/horror-saturn-awards-52/|title=BEETLEJUICE BEETLEJUICE, STRANGE DARLING Lead Saturn Awards Horror Nods|website=[[Fangoria]]|first=Amber|author=T|date=December 4, 2024|access-date=December 5, 2024|archive-date=December 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205001447/https://www.fangoria.com/horror-saturn-awards-52/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |Shorty Awards |2020 |Найлепшы акцёр |''яна сама'' |{{Намінацыя}} |<ref>{{Cite web|author=Nordyke|first=Kimberly|date=3 May 2020|title=Trevor Noah, Rebel Wilson, Zendaya Among Winners at Shorty Awards|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/trevor-noah-rebel-wilson-zendaya-winners-at-shorty-awards-1293025/|access-date=15 January 2022|website=The Hollywood Reporter}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |[[Teen Choice Awards]] |2017 |Найлепшая актрыса навукова-фантастычнага фільма |''Power Rangers'' |{{Намінацыя}} |<ref name="TCA">{{Cite web|author=Rubin|first=Rebecca|last2=Knapp|first2=JD|url=https://variety.com/2017/tv/awards/teen-choice-awards-2017-tcas-fox-winners-list-riverdale-fifth-harmony-1202526197/|title=Teen Choice Awards 2017: 'Riverdale,' Fifth Harmony Shut Out Competition|date=13 August 2017|access-date=25 July 2020|archive-date=14 August 2017|archive-url=https://archive.today/20170814094055/http://variety.com/2017/tv/awards/teen-choice-awards-2017-tcas-fox-winners-list-riverdale-fifth-harmony-1202526197/|url-status=live}}</ref> |- |2019 |Найлепшая актрыса фэнтэзійнага фільма |''Аладзін'' |{{Перамога}} |<ref>{{cite news|title=Teen Choice Awards 2019: The Complete Winners List|url=https://www.thewrap.com/teen-choice-awards-2019-winners-list-riverdale/|access-date=13 August 2019|work=[[The Wrap]]|date=11 August 2019|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125211254/https://www.thewrap.com/teen-choice-awards-2019-winners-list-riverdale/|url-status=live}}</ref> |} == Крыніцы == <references /> == Спасылкі == * {{Imdb імя|4305463}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Англіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1993 годзе]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Вялікабрытаніі]] g1aktk4xt6o27dageqxgd8t86tyzpj9 Шаблон:Картка аніманга/Манга 10 805443 5121266 2026-04-05T11:49:50Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Картка аніманга/Манга]] у [[Шаблон:Картка аніманга/Друк]] 5121266 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Картка аніманга/Друк]] 74y1160r8ud03rbjpsx311nna8kgzee Шаблон:Картка аніманга/Print 10 805444 5121267 2026-04-05T11:50:17Z Plaga med 116903 Перасылае да [[Шаблон:Картка аніманга/Друк]] 5121267 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Шаблон:Картка аніманга/Друк]] srhpea783c198tsx0djje1a7ygv3p6z Размовы:Наомі Скот 1 805445 5121271 2026-04-05T11:54:39Z DzBar 156353 Артыкул праекта WikiGap 5121271 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} ppgfofmjyq82gwqcbskdmenvgbxnzkr